D08 EBDB, eindrapportage Economische Agenda 2018-2021.pdf

• Het stimuleren van effectief en efficiënt zakendoen en duurzaam ondernemen.

26

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Ondanks het intensief aanjagen van deze businesscase, het voeren van verkennende gesprekken en het aanjagen van (latente) mogelijkheden is het Ondernemershuis (nog) niet van de grond gekomen. De beoogde projecteigenaar, het Bedrijfsleven Bollenstreek, stond als zodanig in de Economische Agenda vermeld. Zij hebben te kennen gegeven wel betrokken te willen blijven, maar geen projecteigenaar te willen zijn. De EBDB is en blijft van mening dat deze waardevolle businesscase alsnog vorm zou moeten krijgen. De EBDB gaat dan ook onverminderd door met verkenningen en netwerkgesprekken om innovatie, ondernemerschap en dienstverlening van de overheid samen te brengen in een dynamisch en eigentijds Ondernemershuis. De EBDB heeft een plan ontwikkeld met PLNT uit Leiden, maar de daadwerkelijke realisatie hangt mede af van de continuïteit van de EBDB na 2021.

Businesscase Verbeteren bereikbaarheid Goede bereikbaarheid is van groot belang voor de Duin en Bollenstreek en voor het succes van de ontwikkeling van alle economische sectoren. Van Toerisme tot Health, van Space tot Greenport. Ondanks het feit dat de primaire verantwoordelijkheid voor grotere infrastructurele projecten bij het Rijk en de provincies ligt, staan er in de Economische Agenda een aantal activiteiten rondom bereikbaarheid opgenomen. • Openbaar vervoer, met nadruk op ketenmobiliteit binnen de regio en het beter benutten van de potentie van treinstations. De gemeente Teylingen is regionale coördinator. • Optimale oost-westverbinding(en). Zoals bekend heeft de provincie NoordHolland zich in 2020 teruggetrokken uit de ontwikkelingen rondom de Duinpolderweg. Dit betekent een flinke streep door de rekening. Zuid-Holland zal begin 2021 de draad weer oppakken, samen met Lisse, Hillegom en Holland Rijnland. • Bereikbaarheids- en leefbaarheidsproblemen in het middengebied van de Duin en Bollenstreek oppakken. Een van de ontwikkelingen is de aanleg van de Noordelijke randweg Voorhout, waar inmiddels (2021) mee is gestart. • De aanleg van een regionaal fietspadennetwerk met (snel)fietspaden. De gemeente Katwijk treedt binnen Holland Rijnland op als coördinator voor regionale inbreng. • Lokale knelpunten en doorstroming openbaar vervoer optimaliseren.

De gemeentelijke portefeuillehouders verkeer en vervoer/openbare ruimte zijn benoemd als projecteigenaar van de businesscase. De gemeenten willen over dit onderwerp actieve inbreng hebben/houden bij (boven)regionale projecten. Daarom moeten zij de belangen van de streek onderling afstemmen en samen de regio vertegenwoordigen. Optreden als één regio is essentieel om een vuist te kunnen maken en in gesprek te blijven met partijen. Ook tijdens het online Economic Forum, in februari 2021, werd het belang van een optimale bereikbaarheid nog eens door alle aanwezigen benadrukt. De EBDB heeft een reactie gegeven op het conceptrapport ‘Regionale Strategie Mobiliteit’ en denkt waar mogelijk actief mee. Eind 2021 is het ‘Manifest Betere Bereikbaarheid Bollenstreek’, met als titel “Waar een wil is, is een “weg”…” gepubliceerd. De EBDB is één van de 14 ondertekenaars.

27

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Businesscase Onderwijs en Arbeidsmarkt Doel businesscase: 1. Door middel van de businesscase Onderwijs en Arbeidsmarkt wordt getracht om de werkgelegenheid te vergroten. 2. Voldoende en goed gekwalificeerd personeel realiseren voor alle bedrijven in de vier sectoren van de Economische Agenda van de Duin en Bollenstreek. 3. Het vergroten van de instroom in bedrijven vanuit relevante opleidingen en het aantrekken van talent om de vervangingsvraag en uitbreidingsvraag op te kunnen vangen. 4. Het vergroten/bevorderen van duurzame inzetbaarheid van medewerkers. 5. Leerlingen in het voortgezet onderwijs en mbo vroegtijdig kennis laten maken met sectoren in de Duin en Bollenstreek om zodoende de instroom in de opleidingen op langere termijn te vergroten en waarborgen. Resultaat businesscase: • In 2021 zijn er 80 nieuwe ingevulde vacatures/ leerwerkplekken in de Duin en Bollentreek in de vier sectoren. • In 2021 zijn er 80 participerende bedrijven op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt. • In 2021 hebben minstens 20 bedrijven een samenwerkingsovereenkomst met het Groene Onderwijscentrum ondertekend. Daarmee draagt deze businesscase bij aan: • 5% meer ingevulde (openstaande) vacatures in de sectoren van de Duin en Bollenstreek in 2030.

• Een hoger percentage schoolverlaters dat werk vindt in de vier speerpuntsectoren in de streek in 2030. • Onderwijsprogramma’s sluiten beter aan bij de vraag vanuit de arbeidsmarkt in de sector. • Flexibilisering van het aanbod op de arbeidsmarkt om participatie van (bijna) iedereen mogelijk te maken.

Project Onderwijs en Arbeidsmarkt Doelstelling

AFGESLOTEN

Door middel van de businesscase Onderwijs en Arbeidsmarkt wordt getracht om de werkgelegenheid te vergroten. 2 Voldoende en goed gekwalificeerd personeel realiseren voor alle bedrijven in de vier sectoren van de Economische Agenda van de Duin en Bollenstreek. 3 Het vergroten van de instroom in bedrijven vanuit relevante opleidingen en aantrekken van talent om de vervangingsvraag en uitbreidingsvraag op te kunnen vangen. 4 Het vergroten/bevorderen van duurzame inzetbaarheid van medewerkers. 5 Leerlingen in het voortgezet onderwijs en MBO vroegtijdig kennis laten maken met sectoren in de Duin en Bollenstreek om zodoende de instroom in de opleidingen op langere termijn te vergroten en waarborgen.

28

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 (Beoogd) Resultaat

• •

Kennis, onderwijs, onderzoek en ondernemerschap sluiten in de streek goed op elkaar aan. Die verbinding bevordert een optimaal ondernemings-, innovatie-, en vestigingsklimaat.

Projecteigenaar: Stichting Fioretti Teylingen Stakeholders: MBO Rijnland * Hogeschool InHolland * OBDB * Sophia Stichting * Anthos * KAVB * LTO Glaskracht * Bedrijfsleven * Provincie ZuidHolland * Holland Rijnland * Greenport DB

In dit project wordt de verbinding gelegd tussen het Onderwijs en de Arbeidsmarkt. De focus ligt met name op techniekonderwijs en de samenwerking met het bedrijfsleven. De businesscase Onderwijs en Arbeidsmarkt hangt samen met het project Flower Science Knowledge uit de businesscase Flower Science. Een succesvolle bijeenkomst eind 2019, met 75 deelnemers uit onderwijsveld, bedrijfsleven en overheid heeft geleid tot concrete vervolgstappen en initiatieven. Voor het voorjaar 2020 stonden activiteiten gepland met de focus op vervolg en borging. Corona heeft effect gehad op het strategisch verduurzamen (netwerken en vergroten naamsbekendheid) én op operationele activiteiten. Vanaf maart 2020 lag de focus op ‘Wat kan er wél’. Tuinbouwbattle Voor het primair onderwijs (PO) vormt de binding met en kennis van de leefomgeving de rode draad, met als voorbeeld de Tuinbouw Battle. Voor het voorgezet onderwijs (VO) is een aantal deelprojecten uitgevoerd. Er zijn 2 pilots ontwikkeld die in het schooljaar 2021/2022 zijn uitgevoerd. Voor het mbo en hbo stonden real-life vraagstukken uit het bedrijfsleven centraal om optimaal aan te sluiten op de arbeidsmarkt. Corona heeft ertoe geleid dat de focus van Greenport en Toerisme naar Tech en Health is verlegd. Door alle betrokkenen is tijdens de uitvoering van deze businesscase zoveel mogelijk gebruik gemaakt van digitale oplossingen.

Daar waar mogelijk zijn er virtuele initiatieven ontwikkeld en is prioriteit gegeven aan het verduurzamen (borgen) van deze randvoorwaardelijke businesscase. Het project is verlengd tot maart 2021. Met externe middelen is het project vanaf maart 2021 met minimaal één jaar zelfstandig voortgezet. Enthousiasme, vertrouwen en samenwerking tussen onderwijs en arbeidsmarkt en vooral veel dóen blijken succesvolle ingrediënten voor de uitvoering van alle initiatieven. Het vervolg op deze businesscase wordt opgepakt door de Stichting Onderwijs en Arbeidsmarkt Duin – en Bollenstreek (OADB)Het project is inmiddels formeel afgerond.

29

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Businesscase Unmanned Valley Doel businesscase: 1. Van Unmanned Valley een creatief en inspirerend ‘entrepreneurial ecosystem’ maken met internationale allure en aantrekkingskracht voor bedrijven en kennisinstellingen in de Unmanned-sector. 2. Voor bedrijven en kennisinstellingen in de Unmanned-sector adequate kantoren, bedrijfsruimten, voorzieningen en testmogelijkheden bieden. Resultaat businesscase: Unmanned Valley geeft een economische impuls aan de regio. Daarmee draagt deze businesscase bij aan: • Het verhogen van de werkgelegenheid in de regio met 6% in 2030. • Doorgroei van Unmanned Valley naar 100 bedrijven, 2000 banen in 2035.

Projecten Unmanned Valley Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

1. Van Unmanned Valley een creatief en inspirerend ‘entrepreneurial ecosystem’ maken met internationale allure en aantrekkingskracht voor bedrijven en kennisinstellingen in de Unmanned-sector. 2. Voor bedrijven en kennisinstellingen in de Unmanned-sector adequate kantoren, bedrijfsruimten, voorzieningen en testmogelijkheden bieden. Unmanned Valley geeft een economische impuls aan de regio. Daarmee draagt deze businesscase bij aan: Het verhogen van de werkgelegenheid in de regio met 6% in 2030. Doorgroei van Unmanned Valley naar 100 bedrijven, 2000 banen in 2035.

Projecteigenaar: Stichting Unmanned Valley Stakeholders: Gemeente Katwijk * Provincie Zuid-Holland * Connect * onderwijs * Innovation Quarter e.a.

De projecten van Unmanned Valley worden direct aangestuurd vanuit de gemeente Katwijk en vallen buiten de scope en middelen van de EBDB. Unmanned Valley is inmiddels uit de oprichtingsfase: najaar 2019 is de Stichting opgericht en is de werkorganisatie samengesteld en gestart. Gezamenlijk met ruim 20 partners (zoals TU Delft, provincie Zuid-Holland, Rijksvastgoedbedrijf en Katwijk) wordt er gewerkt aan uitvoering van EFROprogramma Unmanned Valley. Zij dragen bij en investeren in het ecosysteem van Unmanned Valley. In de eerste opstartfase lag de focus vooral op de oprichting van de Stichting Unmanned Valley en de inrichting van de organisatie. Bestuurlijk wordt er nog gekeken naar verdere verbreding/verbinding met andere stakeholders. Er is een testveld gerealiseerd van 500 x 500 meter. Samen met de TU Delft is gewerkt aan de realisatie van een uniek eigen 5G fieldlab (sneller, meer data en betrouwbaarder) voor Unmanned Valley.

30

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 In 2020 is het fieldlab, ondanks de pandemie, echt tot leven gekomen. Medio 2020 heeft het Rijksvastgoedbedrijf de eerste 3000 m² bedrijfsruimte – voor startups en gevestigde bedrijven - in Gebouw 356 beschikbaar gesteld. In samenwerking met gemeente Katwijk en Arriva is een nieuwe OV-verbinding gerealiseerd: goede bereikbaarheid is een belangrijk pluspunt voor het vestigingsklimaat. In totaal zijn de indoor en outdoor testfaciliteiten meer dan 300 keer gebruikt, voor een scala aan drone gerelateerde ontwikkelingen, opleidingsen demonstratieactiviteiten. De technologische toepassingen zijn eindeloos. In samenwerking met andere (regionale) partijen wordt gekeken naar vernieuwende mogelijkheden. Dat is niet alleen voor dronebedrijven zeer interessant, maar ook voor clusters zoals de Greenport. In 2020 heeft de EBDB het initiatief genomen, vanuit de kracht van verbinding, voor een Unmanned Valley bezoek en presentie aan stakeholders van andere EBDB sectoren. Een inspirerende (netwerk)bijeenkomst met toekomstmogelijkheden. Daarnaast heeft in het voorjaar van 2022 een workshop plaatsgevonden samen met de Greenport Duin- en Bollenstreek en NL Space Campus.

Overige projecten Naast alle genoemde businesscases en projecten uit de Economische Agenda zijn er twee belangrijke regionale projecten in ontwikkeling, waar de EBDB bij betrokken is.

NATIONAAL PARK HOLLANDSE DUINEN Dit is een park ‘nieuwe stijl’, dat een sterke verbinding wil maken tussen stad, natuur, cultuur en landschap. Het park beslaat een lange en brede kuststrook, van Hoek van Holland tot Hillegom. Ook diverse dorpen in de Bollenstreek, Keukenhof, het Oosterduinse Meer, bossen en bloembollenvelden maken deel uit van het park. De verbindende plannen van Hollandse Duinen sluiten zeer goed aan bij de ambitie van de Duin en Bollenstreek. De totale regio wil zich immers profileren als gezonde en energieke regio met een kuuroordstatus. De EBDB wil als strategisch partner de (economische) kansen die Hollandse Duinen voor onze regio biedt dan ook ondersteunen, stimuleren en versterken.

RUÏNE VAN TEYLINGEN Teylingen is bezig met de ontwikkeling van plannen voor het gebied rondom de Ruïne van Teylingen. Zo krijgt de regio er naar alle waarschijnlijkheid een toeristische trekpleister bij, die bovendien de jaarrond recreatie in onze regio stimuleert en versterkt. De EBDB volgt de ontwikkelingen rond de Tuinen van Teylingen, een samenkomst van oude historie en recente ontwikkeling van de Bollenstreek, op de voet. In het voorjaar van 2021 heeft de gemeente marktpartijen uitgenodigd om mee te denken over de ontwikkelingen bij de Ruïne van Teylingen.

31

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 5. Governance Bij de besluitvorming over de oprichting van de EBDB werd uitgegaan van een evenredige verdeling van de governancekosten over een periode van vier jaar (de looptijd van de Economische Agenda). In jaar 1 (de opstartfase) zijn echter meer kosten gemaakt, mede voortkomend uit op-/en inrichtingshandelingen. Zodoende is de evenredige verdeling losgelaten en zijn de bijdragen in de jaren 2, 3 en 4 lager dan in het eerste jaar. De provincie heeft in de laatste 3 jaren bijgedragen aan de governancekosten van de EBDB om dit gat te dichten. Naast het aanjagen van alle businesscases is hard gewerkt aan het realiseren van allerlei zaken op het gebied van programma, organisatie, financiën, samenwerking en stakeholdersmanagement. De EBDB heeft gedurende de gehele periode de periodieke voortgang gepresenteerd aan de colleges en de gemeenteraden. Dit gebeurde zowel schriftelijk als fysiek en tijdens de coronacrisis vooral digitaal. Tevens heeft de EBDB jaarlijks een jaarrekening inclusief een controlerende accountantsverklaring gepubliceerd. De EBDB heeft gedurende de afgelopen jaren een goede relatie opgebouwd met Innovation Quarter, provincie Zuid-Holland en andere relevante economic boards en organisaties, zowel binnen als buiten de regio. In 2019 heeft de EBDB een stakeholdersevenement georganiseerd met ongeveer 250 deelnemers.

Daar werd het Manifest van de Duin en Bollenstreek aan de commissaris van de Koning uitgereikt. In 2021 vond het eerste Economic Forum Duin en Bollenstreek plaats. Dit online evenement was een initiatief van de EBDB in samenwerking met de stichting Greenport Duin- en Bollenstreek. Ruim 300 geïnteresseerden hadden zich aangemeld voor dit congres en er was volop gelegenheid voor interactie. Naast sessies over vestigingsklimaat, onderwijs en arbeidsmarkt en vernieuwing van de economie stonden er gastsprekers uit de kennisregio’s Eindhoven en Zwolle op het programma. Organisatie De EBDB-organisatie is ‘lean & mean‘ georganiseerd en bestaat uit boardleden (tevens Raad van Toezicht) en de programmadirecteur. De Raad van Toezicht was naast de reguliere bijeenkomsten actief betrokken bij de ontwikkelingen rondom Health, Space/Tech, Toerisme en Greenport en ook bij de diverse stakeholdersevenementen. De programmadirecteur is de enig medewerker in dienst van de EBDB. Voor het secretariaat, communicatie en projectmanagement is externe ondersteuning ingehuurd. De ingehuurde projectmanager heeft samen met de programmadirecteur veel tijd gestoken in het inhoudelijk verder brengen van meerdere businesscases en projecten. De EBDB heeft afgelopen 4 jaar kantoor gehouden in een businesscenter op de grens van Katwijk en Noordwijk. Financiën De financiën van de organisatie zijn op orde.

Er is een duidelijk en overzichtelijk rapportagesysteem ontwikkeld, waardoor de financiën voor governance en businesscases goed inzichtelijk en volledig transparant zijn. Per 2019 zijn de jaarlijkse governance baten, zoals eerder vermeld, lager dan de oorspronkelijk begroting. Dit kwam doordat er in 2018 meer kosten gemaakt zijn door een door de gemeenten ingehuurd adviesbureau (kwartiermaker). Over de governancekosten is jaarlijks verantwoording afgelegd in de jaarrekeningen. Per 31-01-2021 was de

32

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 bestemmingsreserve € 35.160,-. Dit bedrag is, in overleg met de gemeenten, overgeboekt naar de governancebegroting van het overgangsjaar 2022. De totaal begrote exploitatiebijdrage uit de Economische Agenda 2018 – 2021 bedroeg € 2.948.136,-. De totale EBDB-exploitatiebijdrage aan businesscases bedroeg € 1.892.883,-. Dit betekent dat het resterende bedrag per 31-12-2021 van € 1.055.253,- niet nodig is geweest voor de uitvoering van businesscases uit de economische agenda. Dit bedrag is, in overleg met de gemeenten, overgeboekt naar het overgangsjaar 2022. Communicatie De EBDB heeft gedurende de periode van de Economische Agenda gemiddeld 1 keer in de 2 maanden een nieuwsbrief verzonden aan een bestand van ongeveer 2.000 geselecteerde emailadressen. Deze nieuwsbrieven werden goed gelezen. Daarnaast zijn er regelmatig persberichten verzonden die hebben geleid tot publicaties (zowel print als digitaal). Tevens zijn er meerdere publicaties per jaar geweest in onder andere het Leidsch Dagblad, Leven! Magazine, NEX XL en IntoBusiness en schoof de EBDB meerdere keren aan bij het radioprogramma BO Business. Ook is er een actuele duidelijke nieuwe website gecreëerd. Strategie De EBDB heeft gedurende de afgelopen jaren in samenwerking met de stakeholders meerdere strategische sessies georganiseerd en rapporten en visies gepubliceerd.

Samen met de stakeholders is het gedachtegoed ‘Op weg naar de stip op de horizon’ gepubliceerd met daarin een visie op de toekomst van de regio. Ook de strategische agenda regiobranding ‘Space in Between’ is in samenwerking met ruim 150 stakeholders tot stand gekomen. Om de actuele economische structuur beter in kaart te brengen, met bedreigingen en kansen, heeft kennisinstelling Blaauwberg begin 2021 in opdracht van de EBDB en de gezamenlijke regionale koepelorganisaties het rapport Structuuropgaven Duin- en Bollenstreek (waarom moeten we werken aan de regionale economie?) gepubliceerd. Als vervolg op deze structuuropgaven zijn tevens twee aanvullende rapporten gepubliceerd: 1. Een slimme streek is op haar toekomst voorbereid (hoe doen we dat?) 2. Een slimme streek aan de slag (wat moeten we dan gaan doen?) De uitkomsten van deze onderzoeken leveren concrete handvatten en adviezen op als het gaat om het nut en de noodzaak van structuurversterking en een schets van (rand)voorwaarden en kansen voor structuurversterking. Tenslotte vonden afgelopen jaren meerdere sessies met stakeholders plaats vanuit de sectoren Greenport, Toerisme, Space/Tech en Health. Hier zijn per sector een of enkele mogelijke kansrijke projecten voor de toekomst uit voortgekomen, evenals een aantal randvoorwaardelijke projecten.

De stip op de horizon, de rapporten van Blaauwberg en de output uit de sessies vormen samen met het gedachtegoed ‘Space in Between’ en de visie Duin en Bollenstreek 2030 bouwstenen voor een vervolg op de Economische Agenda Duin en Bollenstreek 20182021.

33

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 6. Toekomst Eind 2021 hebben de gemeenten het jaar 2022 als overgangsjaar benoemd. Dit jaar staat in het teken van het werken aan een nieuwe economische uitvoeringsagenda, waarbij de gemeenten in de lead zijn en waarvoor de resterende middelen uit de Economische Agenda 2018 – 2021 beschikbaar zijn. Ook voor dit tussenjaar wordt een onderscheid gemaakt tussen de kosten voor de governance en de projectkosten. De EBDB werkt verder aan de overlopende businesscases, nieuw op te starten economische initiatieven en de afronding van de Economische Agenda. Daarnaast werkt de EBDB in 2022 aan plannen, inbreng en invulling voor het lopende jaar en voor de toekomst. De EBDB blijft daarnaast gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen over het vervolg op de Economische Agenda, zowel op strategisch, inhoudelijk als structureel vlak. De afgelopen jaren is er een goede basis gelegd voor de toekomst. De EBDB zet zich volledig in om deze basis samen met de gemeenten en stakeholders verder uit te bouwen naar een nieuwe regionale economische uitvoeringsagenda en een slagvaardige, toekomstgerichte en meer strategische Economic Board Duin en Bollenstreek. Economic Board Duin en Bollenstreek, juni 2022

34

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Bijlage: Financieel overzicht businesscases 2018-2021

35