D08 EBDB, eindrapportage Economische Agenda 2018-2021.pdf

Van: Jeanette Smittenaar <info@ebdb.nl> Verzonden: vrijdag 8 juli 2022 11:22 Onderwerp: Eindrapportage Economisce Agenda 2018 - 2021 Beste griffiers, Hier bijgevoegd treft u aan de Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 van de Economic Board Duin en Bollenstreek (EBDB). Deze rapportage bestaat naast dit document uit een gedrukte samenvatting (Verkort eindverslag Economische Agenda 2018 - 2021) en een uitgebreide digitale rapportage (www.ebdb.nl/eindrapportage) Een belangrijk onderdeel van deze rapportage vormen de businesscases en projecten, behorende bij de Economische Agenda. Aangezien enkele businesscases pas in 2022 worden afgerond (2022 is een overgangsjaar) is ervoor gekozen om ook de voortgang van de 2022-projecten mee te nemen in deze rapportage. Wilt u deze rapportage verspreiden onder de gemeenteraadsleden? Alvast dank daarvoor.

Hartelijke groet,

Jeanette Smittenaar Office Manager

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Deze rapportage bestaat uit de volgende onderdelen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Resultaten Coronacrisis Businesscases Governance Toekomst

Bijlage: Financieel overzicht businesscases 2018 - 2021

1. Inleiding Voor u ligt de Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 van de Economic Board Duin en Bollenstreek (EBDB). Deze rapportage bestaat naast dit document uit een gedrukte samenvatting (Verkort eindverslag Economische Agenda 2018 - 2021) en een uitgebreide digitale rapportage (www.ebdb.nl/eindrapportage). Een belangrijk onderdeel van deze rapportage vormen de businesscases en projecten, behorende bij de Economische Agenda. Aangezien enkele businesscases pas in 2022 worden afgerond (2022 is een overgangsjaar) is ervoor gekozen om ook de voortgang van de 2022-projecten mee te nemen in deze rapportage. Deze eindrapportage, met resultaten waar we trots op zijn, hadden we niet kunnen presenteren zonder de kracht en het enthousiasme van alle betrokken vrijwilligers, ondernemers, mensen uit het onderwijs, overheid en het overige bedrijfsleven. De Duin en Bollenstreek is één van de meest welvarende en aantrekkelijkste woonregio’s van Nederland. Om de potentie vanuit economisch perspectief beter te benutten, hebben de gemeenten de Economische Agenda Duin en Bollenstreek 2018 – 2021 opgesteld. Kracht van Verbinding De EBDB heeft afgelopen jaren in samenwerking met het bedrijfsleven, onderwijs en overheid gewerkt aan de kansrijke businesscases en bijbehorende projecten uit de Economische Agenda 2018 - 2021.

De EBDB zet de koers uit, treedt op als ambassadeur, aanjager, verbinder en netwerker en ziet toe op de correcte besteding van het budget. Ondanks de enorme impact van de COVID-19 pandemie zijn er mooie en krachtige resultaten geboekt. De EDBD ging exploitatieovereenkomsten aan met projecteigenaren, voor – soms al lopende – projecten. Deze droegen bij aan de Economische Agenda en voldeden aan de daarin gestelde criteria. Projecteigenaren hebben zich hard gemaakt voor het project en gezorgd voor de realisatie, waarbij participatie van partijen in het maatschappelijk veld optimaal moest zijn. Daarbij draaide het om de kracht van verbinding, om zo de economische prestaties van de totale regio te verbeteren. De projecten werden zoveel mogelijk door betrokken en belanghebbende partijen uitgevoerd, met uitzondering van het initiatief Bollenpolder van de toekomst, de businesscase Regiomarketing en de projecten Hollandse Duinen en Ruïne van Teylingen.

1

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 De EBDB werkte als katalysator door: • Partijen sectoroverschrijdend bij elkaar te brengen en te activeren: Space & Tech, Onderwijs & Arbeidsmarkt. - Projecten te versnellen die soms al langer op de plank lagen, waaronder precisielandbouw, gezondheidszorg (health), watertoerisme en een ondernemershuis. - Het regionale denken te versterken en te benadrukken, in het belang van de totale economische welvaart. Mooi voorbeeld is het effect van de behaalde kuuroordstatus.

2. Resultaten Een aanzienlijk deel van de periode 2018 – 2021 werd beïnvloed door de coronacrisis. Tijdens de crisis is de EBDB volop doorgegaan met het aanjagen van de businesscases en het betrekken van de stakeholders. Uiteindelijk zijn 10 van de 11 businesscases uit de Economische Agenda in beweging gebracht en zijn er veel extra projecten geïnitieerd en opgestart. Hierover leest u meer in hoofdstuk 4. Daarnaast heeft de EBDB op allerlei manieren een bijdrage geleverd aan een mogelijk vervolg op de Economische Agenda. In samenwerking met regionale koepelorganisaties zijn diverse strategische onderzoeken uitgevoerd en rapporten tot stand gekomen, zoals de Structuuropgaven Duin en Bollenstreek, het gedachtegoed ‘Op weg naar de stip op de horizon van de Duin en Bollenstreek’ en de visie ‘Duin- en Bollenstreek 2030’. De EBDB is vanaf de tweede helft van 2020 continu in gesprek geweest met alle betrokken partijen over de periode na 2021 en heeft hiervoor inhoudelijke, fundamentele en strategische input geleverd. Een ander, meer indirect, positief effect is de versterking van de bestuurlijke regionale samenwerking. Het Bestuurlijk Overleg en de Economic Board worden steeds vaker als gesprekspartner en verbinder betrokken als het gaat over belangen en kansen voor de regio. Een voorbeeld hiervan is de nationale en provinciale Groeiagenda.

In de Economische Agenda 2018 – 2021 was een bedrag voor de businesscases begroot van € 4.640.000,- (exclusief Unmanned Valley en inclusief een mogelijke bijdrage van Katwijk van € 709.151,-). Per 31 december 2021 is de gerealiseerde totale waarde van de businesscases € 5.086.261,- (exclusief Unmanned Valley en inclusief een bijdrage van Katwijk van € 7.950,-). Er is een private cofinanciering gerealiseerd van 36%. Dit is een groter percentage dan de aanvankelijk met de gemeenten afgesproken 25%: Exploitatiebijdragen vanuit de EBDB Bijdrage Katwijk Private cofinanciering Publieke cofinanciering

€ 1.892.883,€ 7.950,€ 1.834.154,€ 1.351.274,-

36% 27%

De totale gerealiseerde cofinanciering bedraagt 63%. Dit betekent dat tegenover iedere door de gemeenten geïnvesteerde euro ongeveer 2 euro cofinanciering staat.

2

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Resultaten zoals de behaalde kuuroordstatus van Noordwijk, de succesvolle uitrol van het wetenschappelijk onderzoek en de toepassingen hiervan via Flower Science en de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt met de regio komen in dit verslag uitgebreid aan bod. De enige businesscase die niet in uitvoering is gebracht is Ondernemershuis en Startersfonds. Voor deze businesscase heeft de EBDB wel een inhoudelijk plan ontwikkeld, maar er is geen slagvaardige projecteigenaar gevonden. Verder heeft de EBDB afgelopen jaren gewerkt aan de positionering van de regio vanuit de businesscase Regiomarketing. Naast het uitdragen van het manifest ‘Space in Between’ is er een voorstel voor de organisatie van regiobranding en regiomarketing tot stand gekomen en een Merk en Werkboek Duin en Bollenstreek opgesteld. Onderdeel van deze positionering was het eerste (hybride) Economic Forum Duin en Bollenstreek, dat begin 2021 plaatsvond en waaraan ruim 300 stakeholders deelnamen.

3. Coronacrisis Vanaf het moment dat de coronacrisis uitbrak is de EBDB steeds in gesprek gebleven met haar stakeholders. De volgende extra initiatieven zijn, naast de uitvoering van de Economische Agenda, onder de noemer van de Corona-monitor opgestart en in samenwerking met de stakeholders uitgevoerd: 1. Actie: samen met de bollengemeenten en koepelorganisaties heeft de EBDB in 2020 een noodbrief verzonden naar voormalig minister Wiebes van Economische zaken. Het verzoek was om ondernemers te ondersteunen met het betalen van huur of pacht, simpelweg omdat er – ten gevolge van de lockdowns – te weinig werd verdiend. Daarnaast heeft de EBDB begin 2021 aan VNO/NCW laten weten dat, mochten zij op zoek gaan naar ‘proeftuinen’, experimenten en innovatieve ontwikkelingen met betrekking tot het heropenen van horeca en/of detailhandel, ondernemers uit de Duin en Bollenstreek zich daar graag bij zouden aansluiten c.q. voor aanmelden. 2. Analyse: om de regionale impact zo goed mogelijk in kaart te brengen, is kennisonderneming Blaauwberg door de EBDB ingeschakeld. Zij maakten, met ondersteuning vanuit de koepelorganisaties uit de regio, twee analyses over de impact van de coronacrisis op de Duin en Bollenstreek (https://ebdb.nl/economic-board/downloads/). 3.

Informatie: via overzichtelijke themapagina’s op de website en diverse publicaties heeft de EBDB met name in de eerste periode van de pandemie haar achterban actief betrokken en geïnformeerd. Vlogs uit de praktijk (Thermometer van de Duin en Bollenstreek) werden wekelijks uitgezonden via social media en Bollenstreek Omroep (BO). Als vervolg hierop is medio 2021 gestart met uitzendingen getiteld “De regio aan het woord”. Daarnaast werden landelijke en regionale rapporten, onderzoeken en cijfers gedeeld.

3

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 4. Businesscases Inleiding In dit hoofdstuk vindt u een rapportage van de verschillende projecten/businesscases uit de Economische Agenda. De rapportages zijn samengesteld op basis van de terugkoppeling van de individuele projecteigenaren én de eigen bevindingen van de EBDB. De beschrijving van iedere businesscase begint met het doel en de verwachte resultaten zoals deze in de Economisch Agenda staan vermeld. Verder zijn in de Economische Agenda een aantal mogelijke projecten benoemd die om uiteenlopende redenen (bijvoorbeeld na eigen onderzoek, een quickscan of overleg met de betrokken stakeholders) niet hebben geleid tot een exploitatieovereenkomst tussen een potentiële projecteigenaar en de EBDB. Mede door de coronacrisis wordt een aantal projecten/businesscases pas in 2022 afgerond. Dit betreft de projecten Toekomst Bloemencorso’s, Space Campus en Precisielandbouw. Daarnaast zijn er projecten waarvan de eindrapportages van de projecteigenaren in 2022 worden opgeleverd. De projectactiviteiten zijn echter wel voor het eind van 2021 afgerond. De EBDB heeft gedurende de laatste 2 jaren van de looptijd van de Economische Agenda veel tijd gestoken in het inhoudelijk optimaliseren van diverse businesscases en het ontwikkelen van nieuwe projecten.

Dit heeft geleid tot meer kruisbestuiving tussen Greenport, Unmanned Valley en Space Campus en tot inhoudelijke bijdragen aan het projectplan van het project Space Campus. Tot slot vindt u in dit verslag het ‘Financieel overzicht Businesscases’. Dit geeft u inzicht in de financiën van alle businesscases, inclusief de exploitatiebijdragen en de private en publieke cofinanciering.

BUSINESSCASES

Businesscase Flower Attraction Doel businesscase: 1. Vergroten van de kracht van bestaande bloemeniconen 2. Jaarrond evenementen rondom bloemen 3. Jaarrond bloemen en bollen zichtbaar maken 4. Jaarrond vermarkten van bloemen Verwachte resultaten businesscase: • Voor de bloemencorso’s is het beoogde resultaat de kwaliteit van een bezoek te verhogen. Door de corso’s nieuw elan te geven en breder in te bedden in de streek kan dit bijdragen aan een stijging van bezoekersbestedingen in de regio met 5% in 2030 ten opzichte van 2018. • De bloembollenmarkt moet een markt van allure worden met meer bezoekers. De markt trekt in plaats van de huidige 3000 bezoekers over vijf jaar structureel 10.000 bezoekers. 4

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 •

Het project pop-up borden levert een bijdrage aan de zichtbaarheid van het bollen en bloemen product in de streek en vergroot de betrokkenheid van de bollensector bij de positionering van de streek. Zo kan een bijdrage worden geleverd aan het vergroten van de werkgelegenheid in de toeristische sector met 6% in 2030.

Project Toekomst Bloemencorso’s Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

IN UITVOERING (loopt door in 2022)

Vergroten van de kracht van bestaande bloemeniconen. Het uitvoeren van een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de bloemencorso’s, met aandacht voor marketingkansen, doelgroepverbreding en meer rendabele verdienmodellen. Vergroten van de kwaliteit van het bezoek aan de corso’s. Door ze nieuw elan te geven en breder in te bedden in de streek kan dit bijdragen aan een stijging van de besteding door bezoekers van 5% (van 2018 tot 2030).

Projecteigenaar: Bloemencorso Bollenstreek en Flower Parade Stakeholders: Duin- en Bollengemeenten * Haarlem, colleges van B en W * gemeenteraden * Keukenhof * Klinkenberghal * RFH

De gezamenlijke bloemencorso’s hebben gewerkt aan de toekomstbestendigheid van hun evenementen. Onderzoek, masterclasses en brainstormsessies zijn benut om marketingkansen te vergroten, doelgroepen te verbreden en nieuwe businessmodellen op te stellen. Er zijn stappen gezet op het gebied van samenwerking en uitwisseling, wat leidt tot kostenbesparingen. Ook als het gaat om routemanagement, crowd control en veiligheid zijn er vorderingen gemaakt, waarbij samenwerking met de hulpdiensten zeer belangrijk is. De impact van corona was groot, zeker voor wat betreft het belevingsonderzoek onder bezoekers van het Bloemencorso Bollenstreek en de Flower Parade in Rijnsburg. In augustus 2019 werd de Flower Parade Rijnsburg gecanceld vanwege de verwachte extreme weersomstandigheden en in 2020 en 2021 werden beide corso’s geannuleerd

5

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 vanwege corona. Het belevingsonderzoek is daarom uitgesteld naar 2022 en zal later dit jaar worden afgerond.

Project Enjoy the flowers Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN Het geven van publieksvriendelijke voorlichting aan de (internationale) toeristen die in het voorjaar massaal de bloeiende regio bezoeken. Door samenwerking tussen telers en de (lokale) toeristische branche krijgen bezoekers meer kennis van de sector en het bloemenvak en wordt schade aan de bollenvelden voorkomen. Schade aan het bolgewas minimaliseren. Meer gastvrije voorlichting leidt tot bewustwording bij de bezoeker. Ook wordt ingezet op duurzame samenwerking tussen ondernemers en relevante toeristische partijen.

Projecteigenaar: KAVB Stakeholders: Telers en Greenportondernemers * Greenport Toeristische sector * Noordwijk Marketing * SPDB * Gemeenten

D+B,

Corona heeft een groot effect gehad op de uitvoering van dit project; het was onmogelijk om het project in de volle breedte uit te rollen. In 2020 is na het annuleren van de bloemencorso’s direct besloten om alle voorbereidingen voort te zetten voor seizoen 2021. Deze acties vormden een uitstekende voorbereiding met o.a. draaiboek, mini masterclasses voor ambassadeurs, passende kleding etc. Gezien de coronabeperkingen in voorjaar 2021, waarbij direct contact tussen toeristen en vrijwilligers niet wenselijk was, is besloten de activiteiten voor het seizoen 2021 ook nog te bevriezen. Intussen is invulling gegeven aan het toekomstbestendig maken van het project, waarbij de KAVB, Keukenhof en de Greenport de handschoen hebben opgepakt om de activiteiten gezamenlijk zelfstandig voort te zetten. Binnenkort zal de EBDB het project formeel afronden.

Verplaatsing bloembollenmarkt

Afgesloten

De EBDB heeft in 2018 een quick-scan gedaan naar de haalbaarheid van het verplaatsen van de bloembollenmarkt. Hieruit bleek dat er geen draagvlak was om dit project op te starten en er geen partijen waren om de resultaten van een eventueel haalbaarheidsonderzoek in te zetten voor de organisatie van een bollenmarkt. Daarna is onderzocht of er bij andere regionale partners interesse was in het organiseren van een bollenevenement in het najaar. Ook hier bleek geen draagvlak voor te zijn, met als conclusie dat dit project achterhaald/niet haalbaar is en de middelen voor dit project zijn vrijgevallen. 6

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Businesscase Gezonde en Energieke Regio Doel businesscase: Wellness 1. De Duin en Bollenstreek wordt een erkende kuurregio (kuuroord en kuurpark). 2. Noordwijk krijgt de Internationale badstatus als heilzame regio. 3. De regio vergaart bekendheid als revitalisatie en hersteldestinatie, met de focus op sport en beweging. De Duin en Bollenstreek staat bekend om de vele (top)sport- accommodaties binnen een natuurlijke omgeving van Nationaal Park niveau (Nationaal Park Hollandse Duinen). 4. Nieuwe doelgroepen aantrekken. 5. Seizoensverlenging. De meeste sportblessures vallen in de periode van september tot april (bron: cijfers & context/ sportblessures), de dalperiode voor toerisme. Sport en Gezondheid 6. Bewoners en bezoekers maximaal faciliteren in het uitoefenen/beleven van sport. 7. Bezoekers aantrekken, oftewel het profileren van de Duin en Bollenstreek als dé plek waar gezondheid, natuurbeleving, sportief bezig zijn en genieten van elkaar en de omgeving samenkomt voor een nieuwe doelgroep. 8. Het verbinden van de verschillende wandel-, fiets- en vaarroutes door de streek en het toevoegen van sport- en bewegingselementen aan die routes. 9. De vierdaagse van de Bollenstreek als regionaal evenement toevoegen als USP (Unique Selling Point) voor de streek. Voeding en Gezondheid 10.

Hogere bewustwording bij bewoners en bezoekers van de Duin en Bollenstreek creëren over een gezonder en energieker leven, vanuit voedingsperspectief. 11. De Duin en Bollenstreek meer bekend maken als culinaire regio met gezonde streekproducten. 12. Nieuwe doelgroepen (bezoekers) aantrekken. 13. Jongeren, jeugd en onderwijs betrekken bij bewustwording gezonde leefstijl en voeding. Verwachte resultaten businesscase: Wellness • Deze businesscase draagt bij aan het versterken van de toeristische sector in de regio en aan een grotere bekendheid van de Duin en Bollenstreek als kuuroord regio. Dat draagt bij aan 5% meer toeristen ten opzichte van 2018 in 2021. Bovendien is de kuuroord bezoeker een andere doelgroep). • De status van de kuuroord regio draagt bij aan een hogere besteding per toerist. In 2030 besteedt een toerist 5% meer bij een bezoek aan de Duin en Bollenstreek ten opzichte van 2018. Bovenstaande ontwikkelingen dragen daarnaast bij aan een stijging van de werkgelegenheid in de toeristische sector: + 6% ten opzichte van 2018. • Economische spin-off wordt niet alleen gegenereerd in de toeristische sector, maar ook in de zorg, retail etc. Sport en Gezondheid • 5% extra omzet in de horecasector in 2021. 7

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 • •

10.000 deelnemers aan de vierdaagse in 2021. € 340.000 aan inkomsten uit deelnametickets, sponsoring, toeristenbelasting en betaalde standplaatsen langs de route in 2021. Daarnaast draagt de businesscase bij aan: • 5% meer bezoekers aan de horeca in de Duin en Bollenstreek in 2021. • Bekendheid van de Duin en Bollenstreek als gezonde (en culinaire) regio bij 60% van de Nederlandse toeristen. Voeding en Gezondheid • De gemeenten in de Duin en Bollenstreekregio worden JOGG (jongeren op gezond gewicht) gemeenten in 2020. • Gezondheid op zich heeft al een economische waarde door laag verzuim, hogere prestaties en lagere ziektekosten. Daarnaast draagt deze businesscase bij aan: • De Duin en Bollenstreek als culinair centrum is bekend bij 60% van de Nederlandse toeristen in 2030. • 5% meer bezoekers voor de horeca in de Duin en Bollenstreek in 2030.

Project Kuuroord fase 1 en 2 Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN

De Duin en Bollenstreek wordt een erkende kuurregio (kuuroord en kuurpark). Noordwijk krijgt de internationale badstatus als heilzame regio. Het bereiken van de officiële ESPA status voor de badplaats Noordwijk. Deze status ondersteunt de ambitie om te behoren tot de 5 gezondste regio’s ter wereld.

Projecteigenaar: Stichting Noordwijk Marketing Stakeholders: NOV * Gem. Noordwijk (ook namens andere gemeenten) * KHN * Stichting Bewust Bollenstreek * LUMC * Stichting TON

Fase 1 was de voorbereiding op het verkrijgen van de kuuroordstatus. Deze fase bestond onder andere uit het uitvoeren van wateronderzoeken voor het behalen van de kuuroordstatus. Deze fase is inmiddels afgerond: aan alle criteria is voldaan. Fase 2 omvatte vervolgonderzoeken om te voldoen aan de ESPA-criteria. Ook is gewerkt aan het samenstellen van een bidboek. De ESPA heeft alle informatie beoordeeld en is tot de conclusie gekomen dat Noordwijk voldoet aan de strenge normen van genoemde organisatie. Concreet betekent dit dat Noordwijk per 26 maart 2020 de officiële Kuuroordstatus heeft gekregen, welke op 7 oktober 2020 feestelijk is overhandigd. Met het bereiken van de kuuroordstatus is deze fase afgerond.

Project Kuuroord fase 3 Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

AFGESLOTEN Concretisering van de kuuroordstatus; samen met betrokkenen de vertaalslag maken naar een concrete invulling van die status voor de hele regio. De implementatie van 5 kansrijke initiatieven, het volledige aanbod in lijn krijgen, de invloed van lucht, water en voeding meenemen. 8

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 • •

Projecteigenaar: Stichting Noordwijk Marketing Stakeholders: NOV * Gem. Noordwijk (ook namens andere gemeenten) * KHN * Stichting Bewust Bollenstreek * LUMC * Stichting TON

In deze fase vindt de verdere uitrol plaats van de kuuroordstatus. Samen met veel initiatiefnemers is een vertaalslag gemaakt naar een concrete invulling. Het

projectteam heeft prioriteit gegeven aan snel te realiseren initiatieven; het zogenaamde ‘laaghangend fruit’. Zo is een aantal kansrijke initiatieven geïmplementeerd, het aanbod per ‘lijn’ in kaart gebracht en er is een website ontwikkeld met zo’n 700 aanbieders uit de gehele Duin en Bollenstreek. Uit de eindrapportage blijkt dat de organisatorische borging van deze fase ligt bij de gemeente Noordwijk. Zij zorgen als accounthouder voor de regie. Inmiddels heeft de EBDB het project formeel afgerond.

Project Wandelvierdaagse Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN Het organiseren van een jaarlijks terugkerend vierdaags wandelevenement door de hele regio, waarbij alle fraaie landschappelijke elementen van de streek aan bod komen. In 2021 zal dit wandelfestijn voor het eerst plaatsvinden. Een gezond meerdaags evenement voor deelnemers, bezoekers en belangstellenden. Sport en gezondheid worden gepromoot, net als de veelzijdigheid van de streek. Extra inkomsten voor evenement, retail en horeca in hele regio.

Projecteigenaar: Stichting Noordwijk Marketing Stakeholders: Ondernemers D+B * Ondernemersverenigingen * Gemeenten * SPDB * Hulpdiensten * Koninklijke Wandelbond

9

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021

Dit project is in augustus 2019 van start gegaan. Het plan van aanpak (route, sponsoring, subsidieaanvraag, vergunningverlening, marketing en veiligheidsplan) is uitgewerkt en aan alle vereiste criteria is voldaan. Inmiddels zijn er sponsoren gevonden en is de organisatie opgetuigd om het evenement in oktober 2022 voor het eerst te laten plaatsvinden. Daarbij wil de Koninklijke Wandelbond de rol van strategisch partner invullen. Het projectteam heeft haar eindrapportage opgeleverd en dit project is inmiddels formeel afgerond.

Project Revalidatie & Wellness Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN

Het doorlopen van een haalbaarheidsonderzoek om te komen tot het (gezamenlijk) ontwerp van een revalidatieprogramma waarbij wellnessfactoren complementair worden aangeboden/ingericht. Het project draagt bij aan een hogere bezettingsgraad van de horeca in de regio, in het bijzonder in de dalperiodes. Hiermee wordt een hogere werkgelegenheid gecreëerd én meer inkomsten voor de deelnemende ondernemers.

Projecteigenaar: Zorghotel De Kim Stakeholders: Huis ter Duin * Blue Ocean Company * Huisartsen West NL * LUMC * Alrijne Ziekenhuis * Regionale (horeca) ondernemers

Er is een haalbaarheidsonderzoek doorlopen om te komen tot een gezamenlijk ontwerp van een revalidatieprogramma. Na afronding van het haalbaarheidsonderzoek en het programmaontwerp zou bij voldoende financiering in een pilot worden bekeken of medische en verpleegkundige randvoorwaarden en eventuele aanvullende vragen/behoeften effectief zijn. Na een succesvolle pilot zouden ook andere hotels en (zorg)dienstverleners kunnen participeren.

10

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 In 2020 heeft de projectgroep een inhoudelijke eindrapportage ingediend. Er is geen financiering gevonden voor de uitvoering van het pilotproject én COVID-19 gooide roet in het eten. Enerzijds vanwege de enorme druk op de reguliere zorg, het niet kunnen reizen, en ook vanwege de kwetsbare, vaak oudere doelgroep. Belangrijkste inzichten/resultaten: • Focus op patiëntprofiel i.p.v. op specialisme/aandoening; • Programma’s met focus op herstel én een leerproces. Met de resultaten van het project wordt gekeken naar een vervolg voor de preventieveen de curatieve kant, en naar de invulling van de diverse vormen van zorg binnen de regio. De tegenslagen in de eindfase van het project, waardoor geen pilotproject kon plaatsvinden, hebben ertoe geleid dat van de exploitatiebijdrage ongeveer € 7.500 is teruggestort naar de EBDB. Het project is inmiddels formeel afgerond en de activiteiten op het gebied van revalidatie worden voortgezet door de werkgroep Kuuroord.

Overige onderdelen in Businesscase Gezonde en Energieke Regio in Economische Agenda De overige projecten in deze businesscase maken onderdeel uit van de volgende thema’s

• •

Sport en Gezondheid Voeding en Gezondheid

De Duin en Bollenstreek heeft de ambitie om zich te profileren als één van de vijf gezondste regio’s ter wereld, zo staat vermeld in de Economische Agenda. Sport, voeding en wellness vormen de belangrijkste pijlers onder die ambitie. De geweldige ligging van de regio en het afwisselende landschap met de vele mogelijkheden draagt daar zeker aan bij. SPORT EN GEZONDHEID

AFGESLOTEN

Hier staan twee projecten benoemd: De wandelvierdaagse (zoals op pagina 9 staat beschreven wordt dit evenement gerealiseerd) en sportroutes. De sportroutes zouden bestaan uit regionale wandel- en fietsroutes, in combinatie met opgestelde fitnessapparaten. Wandelen, fietsen en andere vormen van bewegen in de buitenlucht worden lokaal en regionaal gestimuleerd, zowel door de overheid als het bedrijfsleven, bjivoorbeeld in de Hollandse Duinen en Rondje Kaag. Voor de EBDB is dit project afgesloten. VOEDING EN GEZONDHEID

AFGESLOTEN

In de Gouden Eeuw stond de Duin en Bollenstreek bekend als de Tuin van Holland. In de loop van de tijd zijn onze kruidenteelt en de land- en tuinbouw steeds meer op de achtergrond geraakt. Zonde, want dit kan absoluut bijdragen aan een energiek en gezond leven. Om die reden wil de EBDB nieuwe projecten aanjagen met betrekking tot gezonde voeding, als onderdeel van een gezonde levensstijl. Daar hoort extra aandacht bij voor Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG). Vanuit de provincie Zuid-Holland is het concept www.detuinvanholland.nl ontwikkeld, waar de Duin en Bollenstreek vanzelfsprekend actief aan kan bijdragen. Gezonde voeding en de Dutch Cuisine (gastronomie) vormen belangrijke pijlers/aanknopingspunten en zijn opgepakt door de gezamenlijke marketingorganisaties uit de regio. Op basis van de Economische Agenda zijn er verder geen regionale initiatieven tot stand gekomen. 11

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht) is door de verschillende gemeenten ingevuld/opgepakt. Katwijk, Noordwijk en Lisse zijn erkende JOGG-gemeenten. Ook dit onderdeel wordt opgepakt en voortgezet door andere partijen.

Businesscase Space Tech Doel businesscase: Het Space Business Park groeit uit tot een High Tech Cluster op internationaal niveau dankzij: 1 Nauwere samenwerking op de High Tech Campus. 2 Versterken banden met de kennisinstellingen TUD, TNO etc. 3 Betere facilitering van nieuwe en bestaande bedrijven met geschikt vastgoed en de financiering ervan. 4 Verbeterde bereikbaarheid en zichtbaarheid van de High Tech Campus. 5 Verhoogde en geoptimaliseerde acquisitie in de driehoek. 6 Crossmediale marketing, samenwerking met andere hubs en een regionaal groeifonds. De ontwikkeling van een Space Experience Centre (SEC) als onderdeel van de High Tech Campus. Verwachte resultaten businesscase: • In 2030 hebben 100 bedrijven zich gevestigd op de High Tech Campus, met een werkgelegenheid van 2500 arbeidsplaatsen. • In 2030 trekt het Space Experience Centre 200.000 bezoekers per jaar. De businesscase draagt verder bij aan: • Een High Tech imago dat bij 60% van de Nederlandse (zakelijke) bezoekers bekend is. • Vijf nieuwe octrooien uit het Space Cluster in 2030.

Project Space Experience Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN Het onderzoeken van de mogelijkheid het museum en bezoekerscentrum van ESA ESTEC Space Expo door te laten groeien naar een Space Experience Center. Dit center zou onderdeel moeten zijn van de nieuwe Space Campus en een verdubbeling van het aantal jaarlijkse bezoekers opleveren; van 100.000 per jaar (in 2019) naar 200.000 in 2030. Een rapport met conclusies en aanbevelingen over de realisatie van een nieuw kennis-, informatie- en educatiecentrum met internationale allure.

Projecteigenaar: Space Expo Stakeholders: Gemeente Noordwijk * Overige gemeenten * ESA ESTEC * Prov. ZH *

12

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021

Dit project was gericht op de doorontwikkeling van het huidige museum Space Expo naar een Space Experience Center. In verband met corona heeft Space Expo sinds maart 2020 voor langere tijd haar deuren moeten sluiten. Wel is ondertussen zoveel mogelijk geanticipeerd op de nieuwe situatie. Zomer 2020 kon het museum in aangepaste vorm weer open, maar moest in het najaar de deuren toch weer sluiten. Dit heeft uiteraard vertraging veroorzaakt. Na een lastige periode is het project in 2021 weer opgepakt. Het haalbaarheidsonderzoek is inmiddels klaar en gepresenteerd bij de verschillende stakeholders. In de afgelopen periode heeft de organisatie zich voorbereid op de toekomst. In intensief overleg, o.a. met de provincie Zuid-Holland, NSO en de gemeente Noordwijk, is gekeken naar financiering en implementatie van vernieuwingsprojecten die passen in de opzet van het Experience Center. De conceptontwikkeling heeft een nieuwe impuls gekregen, mede dankzij een bijdrage uit het Corona Noodfonds van de gemeente Noordwijk en de toezegging van NSO en de provincie Zuid-Holland om Space Expo op projectmatige basis te willen ondersteunen in het vernieuwingstraject. Voor de afronding van het haalbaarheidsonderzoek is onlangs het bidbook opgesteld. De eindrapportage is opgeleverd en het project zal binnenkort door de EBDB formeel worden afgerond.

Project Space Campus Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

IN UITVOERING (loopt door in 2022) 1 Nauwere samenwerking op de High Tech Campus. 2 Versterken banden met de kennisinstellingen TUD, TNO etc. 3 Betere facilitering van nieuwe en bestaande bedrijven met geschikt vastgoed en de financiering ervan. 4 Verbeterde bereikbaarheid en zichtbaarheid van de High Tech Campus. 5 Verhoogde en geoptimaliseerde acquisitie in de driehoek. 6 Crossmediale marketing, samenwerking met andere hubs en een regionaal groeifonds. In 2030 hebben 100 bedrijven zich gevestigd op de High Tech Campus, met een werkgelegenheid van 2500 arbeidsplaatsen.

Projecteigenaar: Space Campus Noordwijk Stakeholders: Gemeente Noordwijk * Provincie Zuid Holland * ESA ESTEC * NSO * Innovation Quarter * Greenport Duin- en Bollenstreek

13

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021

In april 2021 is de exploitatieovereenkomst getekend. De ontwikkeling is in gang gezet om uit te groeien tot een volwaardige bloeiende Space Campus met internationale bekendheid en grote toegevoegde economische waarde voor de regio. De voortgang op 4 onderdelen is als volgt: • Positionering Inmiddels is de naam gewijzigd in NL Space Campus. Er is meer samenhang gecreëerd met het Space Ecosysteem en de personele organisatie is op sterkte gekomen. Naast verschillende nationale en internationale verbindingen wordt ook de regionale component als goede vestigingsplek meegenomen. • Gebiedsactivatie Om te kunnen starten met de daadwerkelijke ontwikkeling van het open veld en een tijdelijke invulling van het gebied, moesten er in 2021 nog de nodige zaken worden uitgewerkt en uitgezocht. Inmiddels is het definitieve ontwerp voor de ‘Activatie open veld’ klaar en vinden nu alle voorbereidingen plaatst. Uiterlijk in het najaar van 2022 zijn de werkzaamheden voor de ‘Activatie open veld’ afgerond. • Innovatieproces Er wordt veel voorbereidend werk gestoken in het uitwerken van het onderdeel Fablab; een faciliteit waarin start-ups en young professionals aan prototyping kunnen doen, producten kunnen ontwikkelen, maken en testen en waar op laagdrempelige en open wijze innovatie kan ontstaan.

• Space - Greenport In februari 2022 heeft, in samenwerking met Greenport Duin en Bollenstreek, een evenement plaatsgevonden bij Unmanned Valley. Tijdens het evenement werd de complementariteit van ruimtevaarttechniek en dronetechniek belicht en de inzetbaarheid voor innovatieve oplossingen en mogelijkheden binnen de Greenport. De uitwerking van dit evenement gaat leiden tot een heldere vraagstelling en een pilotproject.

Businesscase Blueport Doel businesscase: De economie rond watergebonden bedrijvigheid versterken en de samenwerking van watergebonden bedrijven vergroten door: 1. Verdichting van het sloepennetwerk in de Duin en Bollenstreek, met meerdere verbindingen tussen de Ringvaart en Trekvaart.

14

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 2. De positionering van de regio als Vaarnetwerk aan Zee, waarbij de regio bekendheid vergaart als complete vaarbestemming met stad, strand, plassen en bollen. 3. Onderzoek doen naar de regionale meerwaarde van een zeejachthaven in Katwijk Verwachte resultaten businesscase: • Minstens twee extra doorsteken naar de Ringvaart tussen Hillegom en Katwijk in 2030. • De bestedingen per boot per nacht in de Duin en Bollenstreek worden € 100 in 2030. Daarmee draagt deze businesscase bij aan: • 5% meer toeristen in de Duin en Bollenstreek in 2021. • 6% meer banen in de toeristische sector van de Duin en Bollenstreek in 2030. • 5% toename van uitgave per toerist in de Duin en Bollenstreek in 2030.

Project Masterplan Trekvaart

AFGESLOTEN

Doelstelling

Verdichting van het sloepennetwerk in de Duin en Bollenstreek, met meerdere verbindingen tussen Ringvaart en Trekvaart. (Beoogd) Resultaat De bestedingen per boot per nacht in de Duin en Bollenstreek worden € 100 in 2030. Stakeholders: Financiën: Provincie Zuid Holland * Holland Gerealiseerd zonder middelen vanuit de Rijnland* gemeenten Duinen Economische Agenda. Bollenstreek e.a.

Het Masterplan Trekvaart was al gereed bij aanvang van de uitvoering van de Economische Agenda. De wethouder van Hillegom heeft (water)toerisme in zijn portefeuille en is vanuit die hoedanigheid actief betrokken bij het uitwerken van de verschillende opties tot het beter benutten van het water en de waterrecreatie. Hieronder valt ook het vergroten van het aantal aanlegplaatsen tussen Hillegom en Leiden. Vanuit de gemeente Teylingen zijn er diverse initiatieven opgepakt (plannen voor en door ondernemers), waarmee het watertoerisme wordt gestimuleerd en de economische kansen worden benut. Ondernemers, Warmond Marketing, gemeente Teylingen en het Hoogheemraadschap van Rijnland bekijken samen de verschillende opties en realisatiemogelijkheden, waaronder een hop-on-hop-off-route rondom de Kaag. De EBDB heeft hierbij een katalyserende rol. De ontwikkeling van een zeejachthaven in Katwijk is niet voortgezet bij gebrek aan interesse vanuit de stakeholders. Ook is er geen gegadigde gevonden om het project op te pakken.

15

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Businesscase Flower Science Doel businesscase: 1. Economische groei door de Greenport Duin- en Bollenstreek onderscheidend te ontwikkelen en positioneren t.o.v. én in samenhang met andere greenports. 2. Een toonaangevend nationaal en internationaal onderwijs- en onderzoeksklimaat met een sterke focus op ondernemersvragen. 3. Een sterk organiserend vermogen van (en de financiële impuls voor) de 4 O’s in de sierteelt. 4. Het benutten en stimuleren van de innovatiekracht en creativiteit van de nieuwe generatie. Verwachte resultaten businesscase: • Een onderscheidend imago als slagvaardige, duurzame en innovatieve Greenport. Blijkt uit beleidsbeïnvloeding andere overheden, mediaaandacht en de mate waarin organisaties ons zien als sterke samenwerkingspartner (# samenwerkingsovereenkomsten). • Twee nationaal relevante onderzoeksprojecten gericht op economische ontwikkeling of verduurzaming van de greenport. • Aantoonbare aandacht van een relevante (groene) kennisinstelling door de aanstelling van 1 lector en 1 practor voor issues die leven bij ondernemers. • Aantoonbare hogere economische groei van deze greenport t.o.v. de groei in de sector op nationaal niveau. Focus op sierteelt. • Ondernemerstevredenheid over vestigingsplaats = 8.

Onder de businesscase Flower Science vallen de projecten: • Network en Lobby; • Knowledge, Tourism en Brand Strategy; • Precisielandbouw (Flower Science Projects); • Bollenpolder van de Toekomst (Flower Science Projects).

Project Network en Lobby Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

AFGESLOTEN Economische groei door de Greenport Duin- en Bollenstreek onderscheidend te ontwikkelen en positioneren t.o.v. èn in samenhang met andere greenports. Het benutten en stimuleren van de innovatiekracht en creativiteit van de nieuwe generatie. Greenport DB heeft een onderscheidend imago als slagvaardige, duurzame en innovatieve greenport. Dit blijkt uit beleidsbeïnvloeding, media-aandacht en de positie als sterke samenwerkingspartner. Deze greenport, met de focus op sierteelt, heeft een aantoonbare hogere economische groei ten opzichte van andere greenports. De ondernemerstevredenheid over de Greenport als vestigingsplaats ligt op een 8. Het ontwikkelen van twee nationale relevante onderzoeksprojecten gericht op economische ontwikkeling en/of verduurzaming van de Greenport. 16

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 • •

Projecteigenaar: Greenport DB Stakeholders: platform Flower Science * Bollentelers, grondeigenaren, ondernemers * LTO * KAVB * Onderwijs * provincies * waterschap * overige greenports

Network: Om de verbinding te maken tussen de 4 O’s (Onderwijs, Onderzoek, Ondernemers en Overheid) in de bollensector zijn tijdens het project veel Flower Science activiteiten georganiseerd. Het doel van deze bijeenkomsten was kennis te ontsluiten die bij een van de 4 O’s beschikbaar is voor de andere O’s. Zo kunnen er innovaties en duurzame ontwikkelingen in de sector tot stand komen. Er zijn kenniscafés, excursies, congressen en masterclasses georganiseerd. Tijdens de coronapandemie zijn de verschillende bijeenkomsten digitaal voortgezet, met soms wel 1000 bezoekers. Alle bijeenkomsten hebben geleid tot free-publicity in zowel lokale media (Leidsch Dagblad) als in de vakbladen (o.a. Greenity). Tot het einde van 2021 lag de nadruk op digitale events, zoals de digitale Mechanisatiebeurs, Economic Forum Duin en Bollenstreek en het webinar Vitale Hyacint. Lobby: Lobby Greenport wordt uitgevoerd met 35 tuinbouwpartijen. In 2020 was de inzet vanuit Greenports NL in de Crisisorganisatie Coronacrisis Tuinbouw. Mede dankzij de exploitatiebijdrage vanuit de EBDB, was de inzet doorslaggevend voor de bereikte maatregelen vanuit het Rijk en andere partijen, w.o. een Steunfonds van €600 miljoen. Daarnaast is er veel aandacht voor huisvestiging van arbeidsmigranten, programma’s rondom circulariteit en biodiversiteit en Greenport Duin- en Bollenstreek klimaatneutraal 2040.

Na 2021 zijn de activiteiten voortkomend vanuit dit project door de Greenport zelfstandig voortgezet. Binnenkort wordt het project door de EBDB formeel afgerond.

Project Knowledge, Tourism and Brandstrategy Doelstelling

AFGESLOTEN

Tourism maakt de verbinding tussen Greenport en Toerisme. Knowledge betreft het benutten en stimuleren van de innovatiekracht en creativiteit van de nieuwe en de huidige generatie. Brandstrategy werkt aan een onderscheidend imago als slagvaardige, duurzame en innovatieve greenport.

17

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 (Beoogd) Resultaat

• •

Blijvend economische toegevoegde waarde ontwikkelen in de context van Greenport Nederland.

Projecteigenaar: Greenport DB Stakeholders: Onderwijs * Rabobank * Holland Rijnland * overige greenports * Gemeenten * Keukenhof

Knowledge Het deelproject Knowledge betreft het benutten en stimuleren van de innovatiekracht en creativiteit van de nieuwe en de huidige generatie. Verankering van dit project wordt door de Greenport opgepakt. Aan een Flower Science Academy wordt gewerkt. Er worden gesprekken gevoerd met alle relevante partijen. De samenwerking met instellingen vanuit het wo, hbo en mbo wordt versterkt o.a. door ontwikkeling van voor de greenport relevant studiemateriaal. Ook interessant is de wervingscampagne voor de sierteelt: Heroes in Green. Deze heeft al meerdere studenten en werknemers (waaronder zij-instromers) weten aan te trekken. Daarbij gaan ‘Knowledge en Branding’ hand in hand. En dat geldt ook voor de tweede editie van de regionale Tuinbouw Battle; een uitdagende strijd in tulpenteelt voor groep 7 en 8 van verschillende regionale basisscholen. Tourism Het deelproject Tourism legt de verbinding tussen Greenport en Toerisme. Eind 2020 is een online sessie over agrotoerisme georganiseerd. Een inspirerende bijeenkomst, die een aantal ondernemers al heeft aangezet tot concrete stappen op het gebied van (verblijfs)toerisme in het buitengebied. Ook gemeenten zijn geactiveerd om hiermee verder aan de slag te gaan. Brand strategy Vanaf mei 2021 is de documentaireserie Bollenjongens vertoond op Omroep West.

Er is zelfs kans dat de documentaire méér dan alleen regionale publiciteit gaat krijgen. Dit initiatief is een bijzondere primeur, ontstaan en gemaakt vanuit de businesscase Flower Science. De bloembollensector wordt door 11 jonge ondernemers belicht. Met liefde voor het vak, aandacht voor innovatie en duurzaamheid én het belang van een toekomstbestendige teelt. Ook het mooie buitengebied komt volop in beeld. De serie geeft antwoord op vele (bollen)vragen. Bollenjongens verrijkt de kennis van regionale inwoners en toont de teelt en de omgeving vanuit een breder perspectief. Het project wordt binnenkort door de EBDB formeel afgerond.

18

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Businesscase Flower Science: Project Precisielandbouw IN UITVOERING (loopt door in 2022) Doelstelling

(Beoogd) Resultaat • •

De productie van de Nederlandse bollenteelt optimaliseren en gelijktijdig werken aan een duurzamere teelt met minder afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen, waarbij de toepassing van precisielandbouw en de nieuwste technologische ontwikkelingen bijdragen aan het versneld behalen van de doelstelling. Economisch en milieutechnisch vitale bollenteelt.

Projecteigenaar: KAVB Stakeholders: KAVB * Anthos * WUR * Cremer BV * Steketee BV * AGRISIM BV * BKD * lokale bollenondernemers

In dit project werken meerdere partners uit de regio samen aan nieuwe technieken voor het toepassen van precisielandbouw in de bloembollensector. Voor deze technieken worden cross-overs gemaakt met Space/Tech en Health. Het project heeft een nationaal karakter en draagt bij aan de economische innovatiekracht van de Duin en Bollenstreek. Voor dit onderzoeksprogramma is een aantal werkpakketten vastgesteld. HET VELD Dit werkpakket is gericht op de ontwikkeling van een autonoom rijdende machine die zich met name focust op ziekzoeken in het veld; een robot ziekzoeker. Er is in Hillegom een proefveld bij een kweker aangelegd, waar met virus (TBV en TVX voor de kenners onder ons) besmette tulpenbollen én gezonde bollen zijn geplant. Een oude ziekzoekkar is ingezet, voorzien van nieuwe algoritmes met deeplearning. De algoritmes worden op basis van testresultaten steeds verder uitgebreid, met steeds betere scores. De resultaten uit 2020 en 2021 zijn heel goed te noemen en vanuit het vak is dan ook zeer enthousiast gereageerd. Voor 2022 wordt o.a. ingezet op het uitbreiden van de dataset en het beter trainen van AI-algoritmes om de kwaliteit van het automatisch virusscannen via cameratechnieken te kunnen verhogen. VERWERKING Dit werkpakket focust zich op de bol die al uit de grond is gekomen en wordt verwerkt in de schuur.

Het project onderzoekt de methodiek die zieke of afwijkende bollen detecteert en koppelt deze aan een systeem waarmee die bollen automatisch worden verwijderd. Ruim 600 bollen zijn onderzocht met behulp van geavanceerde vision- en cameratechnieken. Nauwkeurige vergelijkingen tussen zieke en gezonde bollen (met geavanceerde meetopstellingen) hebben interessante kenmerken opgeleverd. De input 19

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 uit de onderzoeksfase wordt gebruikt om een machine te ontwikkelen bij Cremer Speciaalmachines. Ook hierover is het vak zeer enthousiast. In 2022 wordt verder verkend hoe de sortering via 3D-camera’s in een testopstelling kan gaan werken en in hoeverre AI in staat is de verschillende uiterlijke kenmerken te onderscheiden. DATAMANAGEMENT In samenwerking met Wageningen Economic Research is onderzocht en overeengekomen op welke wijze dit werkpakket moet worden vormgegeven. Focus ligt op het bij elkaar brengen van (nu nog) afzonderlijke data in de bollenketen. Ook zijn er gespreksrondes gehouden met kwekers en handelaren om meer input te vergaren over kansen op het gebied van datamanagement. Het WOFOST-model (computersimulatie van groeiontwikkeling) wordt geactualiseerd op basis van de nieuwste inzichten en geïmplementeerd in samenwerking met een marktpartij. .

Businesscase Flower Science: Project Bollenpolder van de Toekomst AFGEROND Doelstelling

Een gebiedsgerichte en integrale aanpak om het bollenlandschap toekomstbestendig te maken. De Hogeveensepolder is een proeftuin van en voor de hele regio (en daarbuiten). Het creëren van een economisch robuuste bollenpolder met een bijbehorend watersysteem, duurzame teelt met schoon water, hoge biodiversiteit en een beleefbaar landschap.

(Beoogd) Resultaat

300 ha geherstructureerd bollenlandschap, met toegenomen gemiddelde kaveloppervlakken, rijke biodiversiteit, goede milieukwaliteit en goede toegankelijkheid.

• •

Projecteigenaar: Greenport DB Stakeholders: HHRS Rijnland * Prov. ZH * KAVB * GOM * Greenport D+B * ANLV * Greenport ondernemers

De EBDB heeft het initiatief genomen om met belanghebbende partijen uit de regio samen te werken aan de Bollenpolder van de Toekomst. Regionale spelers op het vlak van ruimtelijke ontwikkeling, economie, cultuurhistorie, duurzaamheid, natuur en landschap hebben zich verenigd voor een gebiedsgerichte aanpak en de uitvoering van een 19-tal projecten. De EBDB heeft met en namens deze partijen een voorstel voor een Regiodeal Duin en Bollensteek ingediend bij het ministerie LNV. Helaas is deze Regiodeal afgewezen, maar het resultaat is wel dat betrokken partijen met elkaar verder bouwen aan de Bollenpolder van de Toekomst. Zo richt een aantal organisaties, 20

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 bestaande uit GOM, Greenport, Hoogheemraadschap van Rijnland, KAVB, Provincie Zuid-Holland en drie individuele ondernemers zich met het aangescherpte project met name op herstructurering, waterkwaliteit en biodiversiteit. Uiteraard worden extra kansen voor kringlooplandbouw en biodiversiteit zo veel mogelijk benut.

Businesscase Regiomarketing Doel businesscase: 1. Regiomarketing van de streek als programma vorm laten geven door professionals vanuit de inhoud, onder aansturing van een professional (programma directeur regiomarketing) op gepaste afstand (publiek/private samenwerking) met mandaat en vanuit inhoud. Op deze manier starten we direct vanuit kracht met de inhoud en zetten we meteen in op waardecreatie. 2. Vanuit het Programma Regiomarketing wordt gewerkt aan het heel bewust en krachtig neerzetten van het merk en eenduidige positionering van de regio. 3. Verdiepen van de gedeelde identiteit en kracht in de Duin en Bollenstreek. 4. Het komen tot gebundelde regiomarketing op basis van een implementatieplan. 5. Complementair aan Noordwijk Marketing. Verwachte resultaten businesscase: Mediawaarde (impact van een bericht in de media) geeft een indicatie van de opgeleverde PR. Dit kan al snel in de miljoenen euro’s lopen. Verder worden de volgende resultaten verwacht: • Betere zichtbaarheid van de streek als geheel. • Bevordering van de werkgelegenheid in de streek. • Aantrekkingskracht op bezoekers. • Aantrekkingskracht op mensen die in de regio willen (komen) wonen. • Nieuwe economische activiteiten doordat organisaties/ bedrijven gaan samenwerken. • Aantrekkingskracht voor het vestigingsklimaat voor bedrijven. • Bijdrage aan betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt.

Project Regiobranding

AFGESLOTEN

Doelstelling

Een krachtige en eenduidige positionering van de regio.

(Beoogd) Resultaat

Betere zichtbaarheid van de streek als geheel. Bevordering van de werkgelegenheid in de streek. Aantrekkingskracht op bezoekers. Aantrekkingskracht op mensen die in de regio willen (komen) wonen. Nieuwe economische activiteiten doordat organisaties/ bedrijven gaan samenwerken. Aantrekkingskracht voor het vestigingsklimaat voor bedrijven. Bijdrage aan betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt.

• •

Projecteigenaar: EBDB Stakeholders: Bewoners, bedrijven, bestuurders en bollenbozen (onderwijsen kennisinstellingen) 21

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021

De Duin en Bollenstreek is een prachtige en krachtige regio, met alle potentie om zichzelf als uniek merk te positioneren. Om de economische kracht van de totale regio optimaal te benutten, moet je goed weten wie je bent en wat je te bieden hebt. Niet voor niets staat regiomarketing in de Economische Agenda benoemd als randvoorwaardelijke businesscase. Het succes van de andere businesscases hangt immers samen met onderscheidende én herkenbare regiomarketing. Met kenmerkende sterke punten waarmee de streek zich onderscheidt en zichzelf regionaal, nationaal én internationaal stevig op de kaart zet. Regiobranding, gebaseerd op een breed gedragen verhaal, vormt een stevige fundering voor de verdere ontwikkeling van een toekomstbestendige én economisch weerbare streek. Het project regiobranding bestond uit de volgende onderdelen: 1. Strategische agenda Regiobranding 2. Implementatie strategische agenda Regiobranding 3. Merk en Werkboek Duin en Bollenstreek 4. Economic Forum Duin en Bollenstreek 5. Verkenning organisatie regiobranding/regiomarketing 1. Strategische agenda Regiobranding In 2019 vond de co-creatie Regiobranding plaats. Ruim 100 stakeholders participeerden middels persoonlijke interviews, diverse doorbraaksessies en een online survey. Resultaat was een breed gedragen manifest ‘Space in Between’ en de strategische agenda Regiobranding Duin en Bollenstreek. 2.

Implementatie strategische agenda Regiobranding Begin 2020 is tijdens een grote stakeholdersbijeenkomst in theater Floralis in Lisse de gemeenschappelijke visie op regiobranding gepresenteerd en is het Manifest van de Duin en Bollenstreek uitgereikt aan de commissaris van de Koning. In het verlengde daarvan is het concept Vrijlanders ontwikkeld: een regiocollectief van betrokkenen die het manifest ondersteunen en uitdragen. Samen willen zij de regionale economie versterken, met respect voor de kostbare vrije ruimte. Gedurende de coronacrisis heeft de EBDB zich ontpopt als belangrijk (economisch) informatiekanaal door de impact op de regio te monitoren, onderzoeken en presenteren. Dit vanuit het oogpunt van de strategische agenda. Op basis van diverse strategische onderzoeken door Blaauwberg heeft de regio de economische kansen én

22

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 de bedreigingen nog scherper op het netvlies gekregen. Centraal bij al deze activiteiten stond de strategische agenda Regiobranding. Tijdens de periode 2018 – 2021 verschenen er uit naam van de EBDB regelmatig nieuwsbrieven, persberichten en berichten op social media en de website. Deze publicaties waren bedoeld om betrokkenen te informeren over de voortgang van de verschillende projecten en businesscases en zo samen ook trots de successen te vieren van behaalde resultaten. Er is hard gewerkt aan een krachtige en duidelijke nieuwe EBDB-website, die optimaal aansluit bij het manifest en het gedachtegoed Space in Between. De website activeert en faciliteert de verbinding tussen de stakeholders onderling, met het doel óver gemeentegrenzen heen de regionale economische dynamiek te vergroten. 3. Merk en Werkboek Duin en Bollenstreek In samenwerking met Bureau 52 graden Noorderbreedte is in 2021 gewerkt aan een merkwaardenboek, waarmee de opgehaalde kernwaarden van de regio concrete handvatten krijgen. Het boek kan door alle stakeholders gebruikt worden als richtlijn voor eigen communicatie en PR. Het is van belang om deze richtlijn ook in de toekomst verder te implementeren om zo verder te werken aan krachtige en eenduidige regiobranding. 4.

Economic Forum Duin en Bollenstreek Begin 2021 is het eerste (online) Economic Forum Duin en Bollenstreek georganiseerd; een inspirerend congres waar maar liefst 19 verschillende sprekers met elkaar én met de 300 online deelnemers in gesprek gingen. Samenwerken aan de economische dynamiek in de regio was het centrale thema, met ruimte voor verbinding, inspiratie en het delen van kennis. Het congres werd georganiseerd in samenwerking met Greenport Duin en Bollenstreek. De sfeer en reacties waren positief en constructief en vormen een opmaat naar een volgende (live) editie. 5. Verkenning organisatie Regiobranding/regiomarketing De EBDB en de Stichting Promotie Duin en Bollenstreek (SPDB) hebben een gezamenlijke opdracht uitgezet bij het bureau DestinatieX om een verkenning te laten uitvoeren hoe de Duin en Bollenstreek de branding en de marketing van de regio het beste kan organiseren, inclusief een benchmark bij andere regio’s. Resultaat van deze verkenning is een uitgebreid rapport dat aan alle relevante stakeholders is aangeboden en als belangrijke input kan dienen bij toekomstige besluitvorming over dit onderwerp. Overzicht van opdrachtnemers en/of uitvoerders Regiobranding Opdrachtnemer/uitvoerder

Rol/taken

EBDB Perfect World Principle Bureau Aan Zee

Projecteigenaar Regiobranding Strategische agenda Regiobranding en het Manifest ‘Space in Between’ Merk & Werkboek Duin en Bollenstreek en overige communicatie Economic Forum Duin en Bollenstreek Verkenning naar de organisatie van Regiobranding/regiomarketing

52 graden Noorderbreedte Sandra Nonhebel Projecten DestinatieX

Dit project is inmiddels formeel afgerond. 23

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Project Online inspiratie toerisme Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN

Bewoners en bezoekers online inspireren en zoveel mogelijk attenderen op mooie regionale toeristische en recreatieve mogelijkheden en events. Betere online zichtbaarheid van de streek als geheel, waarbij de focus wordt verlegd naar het regionale totaalaanbod, waaronder het promoten van evenementen en activiteiten.

Projecteigenaar: Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek Stakeholders: Stichting Warmond aan de Kaag * Stichting Hillegom Marketing * Stichting Lisse Marketing * Stichting Noordwijk Marketing * Gemeenten * Ondernemers Duin en Bollenstreek

Vanuit de kracht van verbinding, hét motto van de EBDB, hebben de diverse destinatiemarketingorganisaties hun krachten online gebundeld. Stichting Warmond aan de Kaag, Stichting Hillegom Marketing, Stichting Lisse Marketing en Stichting Noordwijk Marketing gaan actief samen optrekken als het gaat om de online promotie van regionale activiteiten, over gemeentegrenzen heen. In maart 2021 is er een exploitatiebijdrage beschikbaar gesteld door de EBDB aan het bestuur van de Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek en is de website www.visitduinenbollenstreek.nl gelanceerd. Een overkoepelende site, waar alle regionale toeristische informatie gebundeld wordt aangeboden. Na afloop van het project zijn de activiteiten zelfstandig worden voortgezet door de Stichting Promotie Duin- en Bollenstreek. Het project wordt binnenkort door de EBDB formeel afgerond.

24

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 Businesscase Herstructurering Greenport Doel businesscase: 1. Het creëren van toekomstbestendige kavelproposities voor moderne teeltondernemingen. 2. Het op gang brengen van het proces van vrijwillige verkaveling en kavelverbetering door ondernemers en grondeigenaren te activeren. Verwachte resultaten businesscase: • De ambitie is om 300 tot 400 ha teeltareaal te moderniseren. • Hierdoor zal tevens 80 hectare extra te betelen oppervlak beschikbaar komen. • Dit leidt tot een effectieve productiestijging op het verbeterde teeltareaal van 20% en dat levert € 2,3 miljoen extra op jaarbasis op. • Door deze productiestijging neemt de werkgelegenheid naar verwachting toe met 17 fte.

Project Versnelling herstructurering Greenport Doelstelling

(Beoogd) Resultaat

• •

AFGESLOTEN

Het uitvoeren van een uitgebreide analyse van de kansen op herverkaveling en kavelverbetering. De analyse vormt de basis voor verdere herstructurering van het teeltareaal. Het onderzoeksresultaat van de Stichting Kavelruil is door GOM gepresenteerd aan belanghebbenden. GOM heeft, na afronding van het project, een vervolgopdracht verstrekt aan de Stichting Kavelruil

Projecteigenaar: Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) Stakeholders: Gemeenten * Bollentelers en grondeigenaren * Natuur- en landschapsorganisaties * LTO * KAVB

Stichting Kavelruil heeft een onderzoeksrapport opgeleverd dat voor het volledige buitengebied van de Duin en Bollenstreek aanknopingspunten biedt om met ondernemers in overleg te gaan over de mogelijkheden van vrijwillige kavelruil. Zo gebruikt GOM de resultaten van de analyse door Stichting Kavelruil bij planontwikkeling en contractering van individuele herstructureringslocaties. Samen met grondeigenaren bekijken ze de opties van verbeterde verkaveling. Dit proces kan niet worden afgedwongen; het succes hangt af van de bereidwilligheid van grondeigenaren en ondernemers. Op verschillende plekken ontstaat er in de regio al

25

Eindrapportage Economische Agenda 2018 - 2021 herverkaveling, geïnitieerd door grondeigenaren. Een positieve ontwikkeling, met hopelijk een verder aanzuigende werking. Dit project is afgerond.

Businesscase Ondernemershuis Doel businesscase: 1. Het versterken en vernieuwen van de economische clusters in de Duin en Bollenstreek. 2. Het verhogen van tevredenheid onder ondernemers over de dienstverlening van de vijf gemeenten. 3. Het stimuleren van innovatie en economische groei in de streek. 4. Het stimuleren van effectief en efficiënt zakendoen en duurzaam ondernemen. Resultaat businesscase: • Alle Duin en Bollenstreek gemeenten in de landelijke top 100 van MKBvriendelijke gemeenten in 2030. • Een score van 8 in het ondernemerstevredenheidsonderzoek in 2030. • Zes cross-sectorale bijeenkomsten die leiden tot tien matches tussen bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en/of intermediairs via deze bijeenkomsten. Daarmee draagt deze businesscase bij aan: • 5% meer starters in de Duin en Bollenstreek in 2030 ten opzichte van 2021. • 6% meer arbeidsplaatsen in de Duin en Bollenstreek in 2030 ten opzichte van 2018.

Projecten in voorbereiding: Ondernemershuis en Fonds startende en innovatieve ondernemers In de Economische Agenda 2018-2021 staat het oprichten van een Ondernemershuis als businesscase opgenomen. Het Ondernemershuis zou moeten functioneren als duidelijk aanspreekpunt voor het verkrijgen van gemeentelijke informatie, voor alle regionale ondernemers, kennisinstellingen en overheid. Naast deze functie als informatiepunt en vraagbaak zou het Ondernemershuis ook als fysieke en virtuele locatie kunnen dienen om te netwerken en elkaar te versterken. Daarbij zouden zowel starters als bestaande ondernemingen wegwijs worden gemaakt in de regionale (ondernemers)netwerken. De onderlinge verbindingen zouden meer synergie en interessante crossovers moeten opleveren en dus een extra economische impuls. Het idee was bedrijven een ‘in-kind’ bijdrage te laten leveren aan het Ondernemershuis. Bovendien zou er vanuit deze businesscase een startersfonds worden opgericht, direct onder de Economic Board vallend. Zo’n fonds zou leningen en garanties verstrekken aan startende en innovatieve ondernemers. De geformuleerde doelen: • Het versterken en vernieuwen van de economische clusters in de regio. • Het verhogen van ondernemerstevredenheid over de gemeentelijke dienstverlening. • Het stimuleren van innovatie en economische groei in de streek.