D03 Gemeente Leiden, Beantwoording inspraakreactie Geweld Thuis Samen Aanpakken.pdf

Regisserende rol

Bij de aanpak van huiselijk geweld zijn veel partijen betrokken, waaronder (speciaal) onderwijs, politie, Openbaar Ministerie, Zorg- en Veiligheidshuis, (specialistische) aanbieders, medische zorg, wonen, werk en inkomen, lokale (wijk) teams, Veilig Thuis, vrouwenopvang en Gecertificeerde Instellingen. Alle partijen hebben een eigen rol en verantwoordelijkheid in het signaleren, bespreekbaar maken, bieden van hulp en samenwerken. De gemeente kan hierin een regisserende rol vervullen, bijvoorbeeld door partijen bij elkaar te brengen, samenwerkingsafspraken te faciliteren ten behoeve van een sluitende aanpak en te sturen op verbetering en nieuwe ontwikkelingen.

Rol in preventie

Tenslotte hebben gemeenten een belangrijke taak als het gaat om preventie van huiselijk geweld en kindermishandeling. Met inzet op preventie kunnen hulpvragen tijdig worden gesignaleerd, zelfs nog voordat er sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling, waardoor ‘zwaardere’ (specialistische) hulpverlening minder nodig is.

6.2. Verantwoordelijkheden in de aanpak huiselijk geweld

Iedere gemeente is verantwoordelijk voor de volgende onderdelen van de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling: Het organiseren van sterke lokale teams. Hierbij kunnen gemeenten gebruik maken van regionale ondersteuning. Het ‘Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale teams en gemeenten’ vormt hiervoor de basis. Bij sterke lokale teams hoort dat zij rechtsbeschermend en transparant kunnen werken, dat er een goede samenwerking is met onder andere Werk & Inkomen en schuldhulpverlening, dat zij (samen met partners) een verklarende analyse kunnen maken en dat zij (langdurige) regie kunnen voeren. Elk lokaal team heeft een of meer gecertificeerde aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld/ kindermishandeling. Het zorgen voor voldoende gespecialiseerd hulpaanbod. Om de cirkel van geweld duurzaam te doorbreken is het van belang om onderliggende problematiek als armoede, verslaving, trauma, psychiatrische problematiek en dergelijke aan te pakken. Gemeenten organiseren hierin de nodige zorg en ondersteuning. Ook hebben zij aandacht voor preventie en de meldcode. Gemeenten informeren andere gemeenten in de regio over ontwikkelingen in hun gemeente. Succesvolle projecten worden gedeeld, zodat ze in andere gemeenten kunnen worden overgenomen. Ze leren van elkaar en werken samen waar dit effectiever is.

•

• • •

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 18

• Gemeenten spelen in op lokale vraagstukken die raken aan de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. • Gemeenten maken samenwerkingsafspraken met partijen zoals met de Raad voor de Kinderbescherming. • Gemeenten zorgen ervoor dat de afdelingen met publiekscontact binnen de

gemeente zich bewust zijn van en deskundig zijn op signalen van huiselijk geweld.

De gemeente Leiden en Gouda zijn centrumgemeenten. Aanvullend op de taken van alle gemeenten, hebben zij aanvullende verantwoordelijkheden: Centrumgemeenten stellen in samenspraak met andere gemeenten overkoepelend beleid op, zoals de regiovisie en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Centrumgemeenten zijn verantwoordelijk voor voorzieningen die op regionaal niveau worden georganiseerd. Voorbeelden zijn het Centrum Seksueel Geweld, Vrouwenopvang, MDA++. Centrumgemeenten bevorderen de bewustwording en deskundigheid van professionals op het gebied van huiselijk geweld, met als basis de visie Gefaseerd samenwerken aan veiligheid. Centrumgemeenten stimuleren samenwerking tussen verschillende ketenpartners. Centrumgemeenten informeren lokale gemeenten over landelijke ontwikkelingen. Centrumgemeenten ondersteunen gemeenten bij de lokale aanpak, bijvoorbeeld door het delen van informatie- en scholingsmateriaal en bewustwordingscampagnes en hulpverlening voor plegers en traumahulp. Ten behoeve van bovenstaande taken beheren de centrumgemeenten de Decentralisatie uitkering Vrouwenopvang (DU VO). Centrumgemeenten organiseren de inzet van ervaringsdeskundigen.

• • • • • • • •

6.3. Uitvoeringsplan

Bij deze regiovisie wordt een uitvoeringsplan opgesteld. In dit uitvoeringsplan worden de ambities omgezet naar acties en activiteiten. Ook de acties gericht op de implementatie van het Toekomstscenario worden meegenomen in dit uitvoeringsplan, omdat dit onderdeel is van en aansluit bij de aanpak huiselijk geweld. Het uitvoeringsplan wordt jaarlijks geactualiseerd door de centrum­ gemeenten in samenspraak met de regiogemeenten in het ambtelijk beleidsoverleg. Daarnaast geven gemeenten op lokaal niveau invulling aan de ambities van deze regiovisie. Bij elke activiteit die wordt ingezet in het uitvoeringsplan zal tevens aandacht zijn voor monitoring, sturing en evaluatie van de ingezette acties om de doelen te behalen.

6.4. Financiën

De financiering van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling verloopt via de Decentralisatie uitkering Vrouwenopvang (DU VO). Deze DU VO wordt uitgekeerd aan centrumgemeenten. Leiden en Gouda zijn centrumgemeenten voor respectievelijk Holland Rijnland en Midden-Holland en zetten gezamenlijk DU VO middelen in voor heel Hollands Midden. Indexering van deze DU VO is verwerkt in de Algemene Uitkering. Dat betekent dat alle gemeenten deze indexering ontvangen, en niet alleen de centrumgemeenten. De centrum­ gemeenten ontvangen het DU VO budget, zonder indexering van dat budget. Bij de middelen voor Jeugd en Wmo (behalve beschermd wonen) is geen sprake van deze constructie, elke gemeente ontvangt deze middelen zelf van het Rijk. Hiermee worden lokale voorzieningen betaald, zoals sociale wijkteams en jeugdteams, die een essentiële rol spelen in de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 19

De DU VO is een financiële bijdrage voor de aanpak van alle vormen van huiselijk geweld. Hiermee worden regionale voorzieningen (volledig of deels) gefinancierd, zoals de vrouwenopvang, het Centrum Seksueel Geweld en Veilig Thuis. Daarnaast wordt de DU VO ingezet voor een aantal regio brede ontwikkelingen en deskundigheidsbevordering. De centrumgemeenten presenteren jaarlijks de begroting van de DU VO aan de bestuurders van gemeenten in de eigen regio.

6.5. Evaluatie en terugkoppeling

Het is van belang om de aanpak van huiselijk geweld regelmatig te evalueren. Jaarlijks gebeurt dit bij de actualisatie van het uitvoeringsplan. Voor het einde van ieder jaar worden de resultaten van projecten geëvalueerd. Met de ervaringen van professionals en landelijke en regionale ontwikkelingen en inzichten wordt richting bepaald voor het komende jaar. Dit doen we in samenspraak met alle beleids­ medewerkers van Hollands Midden. Zij informeren hun bestuurders hierover. Deze regiovisie loopt tot en met 2028. In 2028 wordt geëvalueerd wat er is bereikt, of de aanpak heeft gewerkt, wat goed gaat in de aanpak van huiselijk geweld en wat nog aandacht behoeft. In de komende jaren wordt daarom samen met onderzoekers een plan gemaakt om daadwerkelijke effecten van de aanpak te meten.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 20

Bronnen Aarten, P. & Liem, M. (2022). Een nieuwe typologie van partnerdoding. Universiteit Leiden/ Stichting Achmea Slachtoffer en Samenleving. Akkermans, M., Derksen, E., Kloosterman, R., Moons, E. & Wingen, M. (2023). Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag 2022. WODC & CBS. Alink, L., Prevoo, M., van Berkel, S.R., Linting, M., Klein Velderman, M. & Pannenbakker, F. (2018). NPM-2017: Nationale Prevalentiestudie Mishandeling van Kinderen en Jeugdigen. Leiden University & TNO Child Health. Bakker, L., Witkamp, B., Timmermans, M., Janssen, J. & Lindenberg, J. (2018). Aard en omvang ouderenmishandeling. Amsterdam: Regioplan. Eerden, Eric van der (2017). Vereniging van Ervaringsdeskundigen; tegen misstanden. Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken, zomer 2017, nr. 2, p. 40. Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld. (2023). Terugblik. Jaarverslag van het Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld op 2022. Movisie & Alliantie Verandering van Binnenuit. (z.d.). Toolbox Verandering van Binnenuit onderdeel B: Begrippen. Movisie. Geraadpleegd van https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-09/Toolbox-Verandering­-vanbinnenuit-onderdeel-B-Begrippen.pdf Movisie. (2019). Huiselijk en seksueel geweld; factsheet 2019. Geraadpleegd van https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2019-10/factsheet-huiselijk-­ geweld-2019.pdf.

Movisie. (28 juni 2023). Femicide: preventie en aanpak begint met een gedeelde definitie. Geraadpleegd van https://www.movisie.nl/artikel/femicide-preventie-aanpak-begint-gedeelde-definitie. NJI. (z.d.). Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. Geraadpleegd van https://www.nji.nl/kindermishandeling/kinderen-die-getuige-zijn-van-huiselijk-­ geweld. Pharos. (z.d.). Meisjesbesnijdenis. Geraadpleegd van https://www.pharos.nl/ thema/meisjesbesnijdenis-vgv/?gclid=EAIaIQobChMIwKrEvsyJgQMVKpiDBx0SKgMsEAAYASAAEgJ3jfD_BwE Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (z.d.). Kinderen in een conflictscheiding. Rijksoverheid. Geraadpleegd van https://www.huiselijkgeweld.nl/ vormen/kinderen-in-een-conflictscheiding#:~:text=Een%20scheiding%20 heeft%20altijd%20invloed,groep%20moeilijker%20in%20beeld%20is. RoSa vzw. (z.d.). Gendergerelateerd geweld. Geraadpleegd van https://rosavzw.be/nl/themas/geweld-en-seksuele-discriminatie/gendergerelateerd­geweld#:~:text=Gendergerelateerd%20geweld%20is%20geweld%20dat, geweld%20tegen%20meisjes%20en%20vrouwen. Rutgers. (2017). Seksuele gezondheid in Nederland 2017. Geraadpleegd van https://rutgers.nl/wp-content/uploads/2021/03/Seksuele-Gezondheid-in-­ Nederland-2017.pdf. Steketee, M., Tierolf, B., Lünnemann, K. & Lünnemann, M. (2020). Kwestie van lange adem; Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen? Utrecht: Verwey-Jonker.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 21

Toekomstscenario: eerste voortgangsrapportage over het programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. (2022). Ministerie van Volks­ gezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Justitie en Veiligheid & VNG. Geraadpleegd van https://www.voordejeugdenhetgezin.nl/toekomstscenario­-kind­en-gezinsbescherming/documenten/rapporten/2022/11/14/eerste-voortgangsrapportage-toekomstscenario-kind--en-gezinsbescherming Uithuisplaatsing en terugplaatsing. (21 juni 2023). Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming, van http://richtlijnenjeugdhulp.nl/uithuisplaatsing-en-terugplaatsing/voorkomen-van-uithuisplaatsing/de-effecten-van-uithuisplaatsing/ Van Ooijen, M. & Weerwind, F. (22 september 2023). Voortgang aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling [kamerbrief], bijlage 2: aanpak gendergerelateerd geweld. Geraadpleegd van https://open.overheid.nl/documenten/17745872-a79543e1-b721-5ea6cb54501b/file Vogtländer, L. & van Arum, S. (2016). Eerst samenwerken voor veiligheid, dan samenwerken voor risicogestuurde zorg. VNG & GGD GHOR Nederland. Westerveld, N. Kellenaers, A., Schakenraad, W. & van Delft, A. (2021). Ouderenmishandeling, veilig en beschermd ouder worden. Een handreiking voor gemeenten. Movisie.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 22

Bijlage 1: Begrippenlijst Gendergerelateerd geweld

Geweld dat zich richt tegen een persoon omwille van diens geslacht, genderidentiteit of genderexpressie, of waaronder personen van een bepaald geslacht in onevenredige mate te lijden hebben. Gender is ook van belang aan de kant van de pleger, waar maatschappelijke rolpatronen en verwachtingen een rol spelen, die zo het risico op agressief en grensoverschrijdend gedrag vergroten.

Femicide

Er wordt gesproken van femicide wanneer gender onderdeel en één van de oorzaken is voor het doden van het slachtoffer. Dit wordt vaak in verband gebracht met fataal partnergeweld, maar is breder en kan ook gaan over doding van vrouwen door een ander dan hun partner, bijvoorbeeld bij moord of doodslag bij sekswerkers of trans-vrouwen. (Movisie, 2023)

Mensenhandel

Het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang (in brede zin) en met het doel die persoon uit te buiten. Vormen van mensenhandel zijn seksuele uitbuiting, overige arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en gedwongen bedelarij of orgaanverwijdering. In Nederland werd eerder vaak de term ‘loverboy’ gebruikt als het ging om seksuele uitbuiting, maar deze term wordt afgeraden omdat onvoldoende duidelijk wordt dat het een vorm van mensenhandel is en om een strafbaar feit gaat.

MDA++

Multi Disciplinaire Aanpak intersectoraal (+) en specialistisch (+). Het is een team dat bestaat uit specialisten uit de zorg-, justitie en medische sector (politie, vrouwenopvang, GGZ, jeugdhulp, Veiligheidshuis en Veilig Thuis) en pakt casussen aan waar ernstige onveiligheid speelt om doorbraken te bereiken.

Ervaringsdeskundige

Iemand die op basis van persoonlijke en collectieve ervaringskennis in staat is deze kennis, in welke vorm dan ook, professioneel door te geven aan anderen. (Eerden, 2017)

Lokale teams

Met lokale teams worden in deze regiovisie de toegangsteams bedoeld. Dit zijn soms 0-100 – teams, en soms jeugdteams en/of sociale teams.

Visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid

De visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid is een landelijke richtlijn die is omarmd door het programma Geweld Hoort Nergens Thuis. Hierbij wordt eerst gewerkt aan veiligheid, daarna wordt hulp inzet waarmee gestuurd wordt op het terugdringen van risico’s en ten slotte is er aandacht voor herstel van opgelopen schade. Tijdens het hele traject is de veiligheid een punt van aandacht. (Vogtländer & Van Arum, 2016)

Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Een meldcode is een stappenplan van vijf stappen waarin beschreven staat hoe professionals om moeten gaan met het signaleren en eventueel melden van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het doel is professionals te helpen. Het gebruik van de meldcode is voor sommige beroepsgroepen verplicht volgens de Wet verplichte meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 23

Bijlage 2: Terugblik Regiovisie geweld hoort nergens thuis 2019-2023 De Regiovisie 2018 – 2023 is opgesteld kort na de start van het landelijk programma Geweld hoort Nergens Thuis. Een korte terugblik op de belangrijkste ontwikkelingen in deze regiovisie worden onderstaand kort toegelicht.

Methodisch samenwerken

Ambitie en ketensamenwerking lokaal met 1G1P: 1. Stimuleer lerende samenwerkingsverbanden rondom 1G1P, maak afspraken over outcome en monitoring 2. Realiseer zorgcoördinatie van licht naar zwaar 3. Ontwikkel zorgmatch voor 0 - 100 Het werken aan veiligheid vraagt een nauwe samenwerking tussen partijen. Huiselijk geweld is meer dan eens het gevolg van spanningen die op verschillende leefgebieden in een gezin of huishouden spelen. Om te zorgen voor gecoördi­ neerde samenwerking is het belangrijk dat alle partijen volgens dezelfde visie van gefaseerd samenwerken aan veiligheid werken. In 2021 hebben alle medewerkers van lokale teams in Hollands Midden het traject Samen voor Stabiele Veiligheid gevolgd, waarin deze visie de rode draad vormde van training, professionele begeleiding en casusbespreking. Ook nieuwe medewerkers van de teams krijgen een training in werken volgens deze visie aangeboden. Onderdeel is het werken volgens 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur. In praktijk blijkt de krapte op de arbeidsmarkt en hoge werkdruk ertoe te leidden dat lang niet altijd alle relevante partijen rond een gezin/huishouden om tafel samen komen. Er is dus nog werk aan de winkel om te komen tot voldoende afgestemde zorg. De ambitie om JeugdMatch uit te breiden van 0 – 100 bleek niet haalbaar. Deze ambitie hebben we losgelaten.

MDA++

Ambitie ketensamenwerking structureel onveilig of acuut onveilig: MDA++: Versterk de aanpak van structureel en acuut onveilige casussen door inzet van

een specialistische en integrale Multi Disciplinaire Aanpak (MDA++). In 2020 is een uitvoerige evaluatie uitgevoerd van de werkwijze van het MDA++ team. Een aantal aanbevelingen is inmiddels uitgevoerd. Zo heeft een beleidsmedewerker voor een aantal uur per week de taak het MDA++ team te ondersteunen en de verbinding te leggen tussen MDA++ en de beleidsadviseurs van de centrumgemeenten Gouda en Leiden. Ondanks nieuw ontwikkelde en breed verspreide informatie over de MDA++ aanpak bleef het aantal ingebrachte casussen achter. Tevens blijkt het lastig om de resultaten van de aanpak helder te krijgen. Een landelijk aanbod in 2023 om deel te nemen aan een actieonderzoek MDA++ is dan ook aangegrepen voor een verbeterslag.

Veilig Thuis

Ambitie ketensamenwerking Veilig Thuis: Verbind de domeinen zorg en veiligheid en veranker de samenwerkingsafspraken regionaal en lokaal.

Zorg- en Veiligheidshuis

Ambitie Organisatie van ketensamenwerking: Zorg en Veiligheidshuis: 1. Verbind zorg en veiligheid door het realiseren van een Zorg- en Veiligheidshuis met aandacht voor laagdrempelige toegankelijkheid met aandacht voor verbinding met medische expertise. 2. Zorg en Veiligheidshuis analyseert, regisseert en organiseert de ketensamenwerking in de aanpak van complexe casuïstiek Al in de eerste Regiovisie Geweld in Huiselijke Kring 2014 -2018 is de wens van een Zorg- en Veiligheidshuis geformuleerd. Per 1 januari 2021 is het Zorg – en Veiligheidshuis Hollands Midden als onderdeel van Hecht gestart. Daarmee zijn de lijnen tussen zorg en veiligheidspartners verstevigd. De voormalige sector van Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis hebben er onderdak gevonden. Ook de MDA++ aanpak is hierin ondergebracht.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 24

Nieuwe meldcode

Ouderenmishandeling

In 2019 is de Wet Meldcode versterkt en uitgebreid met een radarfunctie van Veilig Thuis en een afwegingskader voor beroepsgroepen. Er zijn door Veilig Thuis over deze wijzigingen voor partnerorganisaties veel voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd. Het gebruik van de meldcode vraagt echter blijvend om aandacht. Bij huisartsen blijft het werken met de meldcode achter, maar andere sectoren, zoals bijvoorbeeld onderwijs ervaren vaak een drempel om de stappen van de meldcode toe te passen. De samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis en lokale teams zijn afgelopen jaar met alle betrokken partijen geëvalueerd en vastgesteld.

Door de afhankelijke positie van veel ouderen blijft de zichtbaarheid van ouderenmishandeling vaak lastig. Ouderenmishandeling is bij uitstek een onderwerp dat gemeenten zelf inhoud moeten geven. Veel gemeenten in Hollands Midden hebben inmiddels een lokale alliantie tegen financiële uitbuiting, waarin banken, notarissen en zorgpartijen samen werken. Een aantal gemeenten heeft een beleidsplan opgesteld om ouderenmishandeling tegen te gaan. In Holland Rijnland kregen thuiszorg-medewerkers en andere organisaties die veel met ouderen werken scholing aangeboden om de signalering te verbeteren.

Kwaliteit Vrouwenopvang

Complexe scheiding

Ambitie ketensamenwerking Veilig Thuis: Verbind de domeinen zorg en veiligheid en veranker de samenwerkingsafspraken regionaal en lokaal.

Ambities vrouwenopvang: 1. Vrouwenopvang organisaties in Hollands Midden voldoen aan keurmerk 2. Vrouwenopvang organisaties in Hollands Midden werken volgens het principe ambulant, tenzij… De Nationale Ombudsman constateerde na onderzoek een aantal knelpunten in de Vrouwenopvang. Veel van deze knelpunten zijn inmiddels opgelost. Voor de overgebleven punten, zoals doorlopende schuldhulp voor vrouwen na het verlaten van de opvang, zijn sluitende afspraken bijna gerealiseerd. Het keurmerk ‘Veiligheid in de Vrouwenopvang’ (2019) is een kwaliteitskeurmerk en is een aanvulling op bestaande certificaten zoals ISO en HKZ. Kwaliteit van veiligheid is in het belang van vrouwen én mannen (en hun kinderen) die door opvangorganisaties bediend worden. Rosa Manus voldoet aan de eisen van het keurmerk. Vrouwenopvang Kwintes werkt eraan om aan de eisen te voldoen1.

1

Ambitie Ouderenmishandeling: 1. Verbeter signalering ouderengeweld 2. Vergroot meldingsbereidheid bij burgers en professionals 3. Organiseer de aanpak tegen financiële uitbuiting

Rond echtscheidingen is er in de afgelopen jaren veel inzet geweest. Het landelijk Platform Scheiden zonder Schade deed onderzoek en ontwikkelde een stappenplan. Gemeenten uit Hollands Midden, preventie en lokaal team leverden hieraan een bijdrage. Eind 2021 is het landelijk programma afgerond en in maart 2022 is de eindrapportage Scheiden zonder Schade opgeleverd, waarin een nieuwe scheidingsaanpak is opgenomen. Als vervolg daarop is het leernetwerk Kind en complexe ouderrelaties van start gegaan. Lokaal wordt gewerkt aan de implementatie van de verschillende aanbevelingen.

Ten tijde van deze evaluatie was het Keurmerk nog niet gerealiseerd. Eind 2023 heeft ook Kwintes het Kwaliteits Keurmerk Vrouwenopvang behaald.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 25