D03 Gemeente Leiden, Beantwoording inspraakreactie Geweld Thuis Samen Aanpakken.pdf

reacties zijn verwerkt in deze versie.” Paragraaf 5.2 pag.13-14: “Met het gezin samen wordt aan het begin van een traject een brede verklarende analyse gemaakt van de geweldsdynamiek en onderliggende problematiek. Een goede analyse en het aanpakken van de oorzaken van geweld vormen de rode draad in het oplossen ervan.[..] Op basis van de analyse wordt met het gezin een plan opgesteld met voorwaarden en veiligheidsafspraken om het geweld te stoppen en duurzaam op te lossen. De analyse zorgt ervoor dat we bepaalde geweldspatronen of profielen van geweld herkennen. Zo wordt duidelijk welk van de vijf gezinsprofielen bij huiselijk geweld het meest van toepassing is: intiem terreur, gezin in de stress, langdurige zorg, kindgedrag en opvoedstress en complexe conflictscheidingen (Steketee et al, 2020). [..] Om een goede aansluiting te vinden in het hulpaanbod van verschillende organisaties is het van belang dat de organisaties werken met het model van gefaseerd

23

13.5

Geef aan hoe de samenwerking tussen zorg- en veiligheidsdomein concreet gestalte kan worden gegeven.

De samenwerking tussen zorg- en veiligheidsdomein zal in het uitvoeringsplan verder uitgewerkt worden. Een mooi voorbeeld is de aanpak van stalking waaraan wordt gewerkt en waarbij het proces van de politie en het proces van Veilig Thuis en de hulporganisaties worden aangesloten.

13.6

Vat ontwikkelingen kort samen en baseer daar de activiteiten op. Voor de praktische uitvoering is dit van belang.

13.7

Zet in op actieve bekendheid met de meldcode en neem drempels die daarbij gevoeld worden zo veel mogelijk weg.

13.8

Breng de achtervangfunctie waar ieder voor adviezen en tips terecht kan duidelijk onder bij een instelling en stel daarvoor de benodigde middelen beschikbaar.

Wat u opmerkt is precies de context waar we mee te maken hebben, namelijk verschillende programma’s en tijdlijnen die op elkaar inwerken. Het is een uitdaging voor ons samen met het veld om hier een goede uitwerking aan te geven. We hebben getracht dit zo kort en helder mogelijk weer te geven. Door met elkaar heldere actielijnen en doelen te volgen en deze nader uit te werken in een uitvoeringsplan, achten wij het voldoende helder en duidelijk beschreven. Het werken met de meldcode is een wettelijke verplichting voor alle professionals in de zorg, welzijn en op scholen en kinderopvang. Er wordt lokaal ingezet op de meldcode en het werken met aandacht functionarissen. Bovenstaande komt terug in het uitvoeringsplan. Deze adviesfunctie ligt officieel bij Veilig Thuis. Hier kan (anoniem) een casus besproken worden. Vanuit het landelijk programma Toekomstscenario (in de regio:

samenwerken aan veiligheid en kunnen duiden in welke fase van het proces zij zich bevinden. Het duiden van de fases is relevant voor het bepalen van de volgende stappen in het proces van het gezin en met elkaar overeenstemming vinden over de prioriteiten.” Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

24

13.9

Zorg voor een duidelijke structuur tussen instellingen in hun taak huiselijk geweld en kindermishandeling aan te pakken zonder ieders taak over te nemen.

13.10

Zorg in de onderlinge afstemming dat deze frustraties zo veel mogelijk worden weggenomen. Ik mis de regie • Ik weet niet wat mijn partners doen • Ik vertrouw er niet op dat ik zaken aan (externe) collega’s kan overlaten • Ik mis kennis bij mezelf of anderen over huiselijk geweld en kindermishandeling • Ik reflecteer niet met collega’s, en al helemaal niet met netwerkpartners.

Samen Veilig Opgroeien) wordt op dit moment gewerkt aan de uitwerking van een regionaal veiligheidsteam. Hier is expertise beschikbaar op het gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling. Nadere uitwerking zal vorm krijgen het uitvoeringsplan. Er is druk op de capaciteit van Veilig Thuis. Veilig Thuis heeft, ook in samenwerking met het Landelijk Netwerk, hierop actie ondernomen. We achten het niet passend om een organisatie eigen doelstelling en plannen separaat te vermelden in een regiovisie. Het werken met 1gezin1plan1regisseur is nadrukkelijk opgenomen en wordt nader gespecificeerd door in deze regiovisie de focus te leggen op de uitwerking van regie. Het gesprek met de uitvoerende partijen is essentieel om nader invulling te geven aan regie en hoe deze in de praktijk moet werken. We zullen dit nadrukkelijk vermelden in het uitvoeringsplan. Organisaties hebben een belangrijke verantwoordelijkheid in het goed inwerken van professionals, het continu scholen en kennis updaten van hun medewerkers en het bieden van momenten tot reflectie en intervisie. Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om erop toe te zien dat organisaties aan deze kwaliteitsvoorwaarden voldoen. Concrete acties worden opgenomen in het uitvoeringsplan.

Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

Adviesraad Zuidplas Advies

Reactie

14.1

Omschrijf de in hoofdstuk 5 genoemde doelstellingen concreter. Zonder concrete doelstellingen en het meetbaar maken van resultaten is evalueren en bijsturen onmogelijk.

14.2

Neem bij hoofdstuk 6.2 de concrete doelen op die iedere gemeente moet realiseren.

N.a.v. uw opmerkingen zijn de doelen aangescherpt en de formulering is aangepast. Het nader concretiseren en het meetbaar maken van de resultaten hoort bij de uitwerking van het uitvoeringsplan. Hoofdstuk 6.2 gaat over de verantwoordelijkheden van de gemeente en niet over de doelen van de lokale gemeente.

Gevolgen voor “Geweld thuis samen aanpakken” De formulering van elk doel is nagelopen en gewijzigd in hoofdstuk 5. Geen gevolgen voor de tekst

25

14.3

Maak een vertaalslag van de resultaten van de inzet uit voorgaand visiedocument op basis van cijfermatige gegevens en bouw hierop voort.

14.4

1 gezin 1 plan. Geef een duidelijke analyse waarom 1 gezin 1 plan nog onvoldoende in praktijk werd gebracht. En gebruik de aandachtspunten die hieruit naar voren komen voor het opnieuw inzetten en optimaliseren van deze aanpak.

14.5

Maak het in schrijnende gevallen mogelijk de bestaande zorg te blijven verlenen door een al bestaande zorgaanbieder, ook als deze niet meer binnen de ruimte van het inkoopkader valt.

14.6

Neem in de visie op welke keuzes worden gemaakt als het noodzakelijk personeel niet of onvoldoende beschikbaar is en wat de gevolgen daarvan zijn voor het realiseren van de doelen.

De concrete doelen worden beschreven in het uitvoeringsplan. Hierin is ook opgenomen wat de lokale verantwoordelijkheden zijn. Iedere gemeente heeft de mogelijkheid om hier keuzes in te maken. De resultaten van de vorige regiovisie zijn niet op een kwantificeerbare wijze gemeten maar op basis van kwalitatieve gegevens beoordeeld. In het kader van deze regiovisie heeft een weergave van deze cijfers voor de 18 gemeenten wat ons betreft geen toegevoegde waarde voor de uitwerking van de uitgangspunten en het uitvoeringsplan. In de regiovisie kijken we vooral vooruit en volstaan we met de conclusie dat de regie onvoldoende uitgewerkt is in de praktijk en dat daar nu onze focus ligt. In de regio ligt daarom de focus op de uitwerking van regie. Er is al gestart met het uitwerken hiervan. Het gesprek met de uitvoerende partijen is essentieel om nader invulling te geven aan regie en hoe deze in de praktijk moet werken. We zullen dit nadrukkelijk vermelden in het uitvoeringsplan. Het uitgangspunt is om in schrijnende gevallen, wanneer maatwerk nodig is, gemeenten de ruimte bieden om maatwerk mogelijk te maken. In het budget van de DUVO is financiële ruimte om bij specifieke/ schrijnende casuïstiek maatwerk te kunnen bieden. De regiovisie geeft hieraan richting door prioriteiten te stellen in waar de aandacht moet liggen.

Specifiek kunnen we in het uitvoeringsplan keuzes maken in de omvang van de activiteiten en de snelheid waarin we deze inzetten. Op voorhand gaan we er niet van uit dat er een te kort aan personeel zal zijn.

Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

Geen gevolgen voor de tekst

Adviesraad Krimpenerwaard Advies

Reactie

Gevolgen voor “Geweld thuis samen aanpakken”

26

15.1

Dat de visie start met het wijzen op de wettelijke verplichting (vanuit de Wmo) van het hebben van een regiovisie, vinden wij dan ook geen recht doen aan de problematiek. Deze zin kan wat ons betreft weggelaten worden. Immers, ook zonder wettelijke verplichting hoort er een visie met aanpak te zijn.

U hebt gelijk dat er sprake moet zijn van een visie onder de aanpak van geweld. Echter, doordat er een wettelijke verplichting ligt, wordt er een aparte visie opgemaakt en niet gekozen voor een geïntegreerde visie op het sociaal domein. We kiezen ervoor om het om die reden te laten staan.

15.2

In de visie wordt aangegeven, dat de term huiselijk geweld landelijk gezien het meest wordt gebruikt. Niet al het geweld vindt echter in een huiselijke setting plaats, maar wél is er altijd een relatie tussen slachtoffer en dader (pleger). Zou het daarom niet beter zijn te spreken van relationeel geweld? En waarom wordt er gesproken van “pleger” en in het geval van intieme terreur over “dader”?

15.3

De leden van de Adviesraad vragen zich af, waarom een nieuw document is opgesteld. In deze voorliggende visie wordt teruggegrepen op beleid dat nog niet of slechts deels is uitgevoerd. Wat is de effectiviteit van het beleid in de afgelopen

De term huiselijk geweld verwijst niet naar een huiselijke setting, maar naar de private relatie tussen slachtoffer en pleger. Relationeel en huiselijk geweld zijn synoniemen, waarbij huiselijk geweld nationaal en internationaal de meest toegepaste term is. De tweede vraag die u stelt gaat over het gebruik van de termen pleger en dader. Het verschil is dat een pleger verdacht wordt van een strafbaar feit en een dader veroordeeld is. De voorkeur is te spreken over plegers in relatie tot slachtoffers, om aan te geven dat het zonder veroordeling is. We hebben de tekst erop nagelopen en gezorgd voor eenduidig gebruik van begrippen. Er is bewust gekozen voor het toevoegen van een summiere evaluatie van de vorige regiovisie, omdat we in de visie vooruitkijken naar de komende vijf jaar en niet terug. We hebben getracht om alle lopende ontwikkellijnen, ook in het verlengde van de vorige

Hoofdstuk 1 pag. 4: “Huiselijk geweld is het grootste geweldsprobleem in de Nederlandse samenleving. Om geweld aan te pakken is het noodzakelijk dat er goed wordt samengewerkt. De regiovisie die nu voorligt, moet leiden tot versterking van lokaal en regionaal beleid, waarbij alle partijen hun verantwoordelijkheid kunnen nemen. De gemeenten nemen daarmee de verantwoordelijkheid om, in lijn met de Wmo, zorg te dragen voor een gezamenlijk gedragen visie om het geweld thuis samen aan te pakken!” Is aangepast in de tekst waar van toepassing.

Geen tekstuele aanpassingen

27

15.4

periode in de regio? Het overzicht uit bijlage 2 vinden wij te summier als evaluatie. De Adviesraad begrijpt waarom de aanpak loopt via Centrumgemeenten. Echter, deze werkwijze zorgt voor een extra bestuurslaag (meer overlegmomenten en delegatie- en mandateringsproblematiek). Er zijn ook argumenten om de taken toe te bedelen aan de gemeenten zelf inclusief bijbehorende financiering. Hoe kan een goede balans gevonden worden tussen de regionale aanpak en de inbreng van de gemeenten zelf?

15.5

Er zijn diverse redenen te bedenken, waarom meldingen achterblijven, zoals angst voor het doen van een valse melding, de veiligheid van de melder en onbekendheid met de meldcode. Graag vragen wij inzet op het wegnemen van het niet-melden.

15.6

Regie is een algemeen begrip dat in veel stukken wordt gebruikt. Waar moeten we in dit kader aan denken (bladzijde 13)?

15.7

De inzet van de expertise van ervaringsdeskundigen juichen wij toe, maar hoe worden zij op een effectieve manier ingezet? En is er aandacht voor gendersensitief en cultuursensitief werken bij

regiovisie vast te houden en door te trekken in de nieuwe visie. Een deel van de taken is door het rijk toebedeeld aan centrumgemeenten, waarin met name de taken/ voorzieningen zijn opgenomen die een aanpak op grotere schaal vragen. Een voorbeeld hiervan is de vrouwenopvang, die regionale en nationale instroom moet garanderen, en wordt gefinancierd door de centrumgemeente. Het is niet haalbaar om in elke gemeente dezelfde voorzieningen te realiseren. Bepaalde voorzieningen zijn alleen haalbaar en efficiënt als ze een regionale functie hebben. In Midden-Holland wordt er gewerkt aan een betere balans in de regionale taken door als gemeenten te gaan samenwerken middels een gemeenschappelijke regeling. Er wordt continue gewerkt aan de bekendheid met en de uitvoering van de meldcode door professionals. In het uitvoeringsplan zullen we hier concreet aandacht aan besteden. Voor burgers geldt dat zij geen meldplicht hebben, maar het is zeker wenselijk dat zij bij signalen durven melden. In de regiovisie is opgenomen dat we werken aan het wegnemen van drempels voor inwoners om te melden. U doelt met de vraag op de alinea waarin de gemeente optreedt als regisseur. In de aanpak en het organiseren van hulpverlening voor doelgroepen treedt de gemeente op als regisseur.

Hiermee geeft zij nadere invulling aan het opdrachtgeverschap, waarbij ze organiseert en sturing geeft in de ontwikkelingsrichting die gewenst is.

Wij zullen nader duiden hoe we de expertise van ervaringsdeskundigen effectief kunnen inzetten. Er ligt in ieder geval al voor Hollands Midden een projectplan klaar

Geen tekstuele wijzigingen

Paragraaf 5.1 pag. 12: “Inwoners weten bij problemen en signalen de weg te vinden en voelen zich veilig genoeg om dit te doen.”

Paragraaf 6.1 pag. 18: “De gemeente kan hierin een regisserende rol vervullen, bijvoorbeeld door partijen bij elkaar te brengen, samenwerkingsafspraken te faciliteren ten behoeve van een sluitende aanpak en te sturen op verbetering en nieuwe ontwikkelingen.” Geen tekstuele wijzigingen

28

scholing van zowel ervaringsdeskundigen als professionals? Daarnaast worden termen als preventie en vroegsignalering door elkaar gebruikt, terwijl dit twee verschillende soorten acties zijn. Voorlichting over huiselijk/relationeel geweld zou doorlopend gegeven moeten worden op scholen en op bijeenkomsten binnen organisaties voor ouderen.

15.8

Eén contactpersoon is een mooi streven, maar hoe haalbaar is dit gezien capaciteitsproblemen en uitval/verloop van personeel in het sociaal domein?

15.9

Tot slot benadrukt de Adviesraad het belang van het waarborgen van de privacy voor alle betrokkenen die met deze zeer ernstige problematiek te maken krijgen.

om meer met ervaringsdeskundigen te gaan werken en precies deze vraag nader uit te werken. In het uitvoeringsplan zullen we cultuursensitief en gendersensitief werken meenemen, en trainingen aanbieden aan professionals én ervaringsdeskundigen. We zijn het met u eens dat preventie en vroegsignalering twee verschillende dingen zijn, waarbij onze focus ligt bij de vroegsignalering van geweld, ten einde escalatie te voorkomen. Onder preventie zou ook de aanpak van drankgebruik, armoede, werkloosheid, etc. vallen en dat valt buiten onze scope. Bij het organiseren van de afspraken op 1G1P1R zullen we aandacht moeten geven aan de beschikbaarheid van de contactpersoon of regisseur en hoe we de continuïteit kunnen borgen. Uitgaande van wisselingen door uitval en verloop van personeel, moeten we oplossingen bedenken voor die continuïteit, ook als dat niet dezelfde persoon kan zijn.

Dank voor de alertheid. Het is juist dat de organisaties en gemeenten zich uitermate goed bewust zijn van de AVG eisen om de privacy te beschermen en er moet een nauwkeurig weging plaatsvinden als de veiligheid in het geding is. Het is zoeken naar een balans, waarbij uitwisseling de samenwerking ten goede komt, en dit in alle zorgvuldigheid gebeurt. Een oplossing is gelegen in het praten mét de betrokken en niet over.

Toevoeging paragraaf 5.2 pag. 13: “Ten slotte lopen professionals vaak tegen wachtlijsten aan wanneer zij specialistische zorg willen inzetten en hebben de meeste organisaties te maken met personele krapte. Dit zorgt ervoor dat niet altijd de juiste hulp op het gevraagde moment kan worden ingezet.” Geen tekstuele wijzigingen

29

GEWELD THUIS SAMEN AANPAKKEN Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028

Regio Hollands Midden

Geweld thuis samen aanpakken Regiovisie aanpak huiselijk geweld Hollands Midden 2024-2028

Centrale a

mb

iti

Uitgangspunten

e

Huiselijk geweld

Doen wat nodig is Elkaars expertise vertrouwen

Adequaat reageren en duurzaam stoppen

Voorkomen

Praten mét betrokkenen

Het gezin staat centraal

Zo vroeg mogelijk signaleren

Inzetten ervaringsdeskundigen

Werken volgens een gezamenlijke visie

Actielijnen

Samenwerken en duurzaam oplossen

Regio Hollands Midden

Preventie en vroegsignalering

Specifieke aandacht • Gendergerelateerd geweld • Ouderenmishandeling • Complexe scheidingen

Inhoudsopgave 1. Inleiding........................................................................................4

6. Taak en rol van de gemeenten..................................................18 6.1. Rollen van gemeenten........................................................... 18

2. Huiselijk geweld...........................................................................5

6.2. Verantwoordelijkheden in de aanpak huiselijk geweld............ 18

2.1. De definitie.............................................................................5

6.3. Uitvoeringsplan..................................................................... 19

2.2. Omvang en aard van het probleem..........................................6

6.4. Financiën .............................................................................. 19 6.5. Evaluatie en terugkoppeling...................................................20

3. Terugblik en landelijke ontwikkelingen.....................................8 3.1. Terugblik.................................................................................8

Bronnen.............................................................................................21

3.2. Landelijke ontwikkelingen.......................................................8

Bijlage 1: Begrippenlijst....................................................................23 Bijlage 2: Terugblik Regiovisie geweld hoort nergens thuis

4. Centrale ambitie en uitgangspunten........................................10

2019-2023..........................................................................................24

4.1. Centrale ambitie.................................................................... 10 4.2. Uitgangspunten.................................................................... 10 5. Actielijnen regiovisie.................................................................. 11 5.1. Preventie en vroegsignalering................................................ 11 5.2. Samenwerken en duurzaam oplossen.................................... 12 5.3. Specifieke aandacht.............................................................. 14

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 3

1. Inleiding Huiselijk geweld is het grootste geweldsprobleem in de Nederlandse samenleving. Om geweld aan te pakken is het noodzakelijk dat er goed wordt samengewerkt. De regiovisie die nu voorligt, moet leiden tot versterking van lokaal en regionaal beleid, waarbij alle partijen hun verantwoordelijkheid kunnen nemen. De gemeenten nemen daarmee de verantwoordelijkheid om, in lijn met de Wmo, zorg te dragen voor een gezamenlijk gedragen visie om het geweld thuis samen aan te pakken!

Gezamenlijke voorbereiding

Deze Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 bouwt voort op de Regiovisie Geweld hoort nergens thuis 2019-2023. Er is gekozen voor een termijn van vijf jaar, zodat de regio de tijd heeft om te werken aan de ambities uit de regiovisie en voldoende tijd kan nemen voor de uitwerking van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Het is een richtinggevend document met beleidsdoelen en ambities die passen bij de aanpak in regio Hollands Midden en die aansluiten bij de landelijke ontwikkelingen.

De Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 wordt, na inspraak door gemeenten (zienswijze) en betrokken organisaties, vastgesteld door de centrumgemeenten Leiden en Gouda. Na vaststelling van de visie wordt een uitvoeringsplan opgesteld.

Leeswijzer

Eerst wordt het probleem van huiselijk geweld geschetst (hoofdstuk 2). Dan wordt de verbinding gelegd met aandachtspunten uit de vorige regiovisie en met landelijke ontwikkelingen (hoofdstuk 3). Vervolgens komt de centrale ambitie met uitgangspunten voor de aanpak huiselijk geweld aan bod (hoofdstuk 4). Dit is de kern van deze regiovisie. In hoofdstuk 5 worden de ambities benoemd in drie actielijnen. Ten slotte beschrijft hoofdstuk 6 de rol van gemeenten. Elk onderwerp wordt ingeleid met een beschrijving en vervolgens wordt een schets gegeven van de huidige en gewenste situatie in de regio.

De visie is opgesteld door een regionale werkgroep bestaande uit een ambtelijke vertegenwoordiging uit Hollands Midden. Als voorbereiding is door de werkgroep gesproken met de belangrijkste partners in de regio. De concepttekst is aan alle organisaties die een rol hebben in de aanpak van huiselijk geweld en aan beleidsambtenaren uit de regio voorgelegd om reacties op te halen. Ook hebben twee ervaringsdeskundigen vanuit het perspectief van slachtoffer en vanuit het perspectief van pleger meegelezen. Alle reacties zijn verwerkt in deze versie.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 4

2. Huiselijk geweld 2.1. De definitie

Huiselijk geweld gaat om geweld dat in de huiselijke kring of binnen iemands persoonlijk netwerk plaatsvindt. Geweld wordt gepleegd door een (ex-)partner, familielid, (huis)vriend of kennis. Er kunnen meerdere plegers zijn en het geweld kan wederzijds zijn. Het kan hierbij gaan om fysiek geweld, psychisch geweld, seksueel geweld, verwaarlozing en financieel misbruik. Huiselijk geweld kan digitaal plaatsvinden, bijvoorbeeld door online lastigvallen, afluisteren, (digitale) stalking, grooming, sextortion, shame sexting, identiteitsfraude, wraakporno en financieel misbruik. Het woord ‘huiselijk’ verwijst dus niet naar de locatie van het geweld, maar naar de persoonlijke relatie tussen pleger(s) en slachtoffer(s). Om aan te geven binnen welke relatie het geweld plaatsvindt, wordt er gesproken over (ex)partnergeweld, kindermishandeling (waartoe ook het getuige zijn van partnergeweld behoort), ouderenmishandeling, kind-oudermishandeling, en (er is overlap met) eergerelateerd geweld. Huiselijk geweld kan ernstige schade berokkenen in de vorm van fysiek letsel (soms met de dood tot gevolg) en psychische problematiek. Er is groot risico op herhaling van geweld en op intergenerationele overdracht. We spreken daarom over het doorbreken van patronen van geweld.

Er wordt regelmatig gesproken van geweld in afhankelijkheidsrelaties: vormen van geweld waarbij het slachtoffer – om welke reden dan ook – afhankelijk is van de geweldpleger en over onvoldoende mogelijkheden beschikt om de ongelijke machtssituatie te doorbreken. Onder deze definitie valt geweld binnen persoon­ lijke relaties, maar ook geweld dat wordt gepleegd door mensen die een (soms ongeschreven) gezaghebbende rol hebben, zoals trainers, leerkrachten, professionals of mensen met een bepaalde status (bijvoorbeeld in situaties van mensenhandel of werkrelaties).

Het begrip gendergerelateerd geweld wordt gebruikt als geweld mensen van een bepaalde sekse onevenredig vaak raakt of geweld waarbij (afkeer van) gender een rol speelt in het ontstaan en voortduren van het geweld. Het is een koepelbegrip waaronder vele vormen van geweld vallen, zoals seksisme, discriminatie, seksueel grensoverschrijdend gedrag, intieme terreur, gedwongen huwelijken, genitale verminking, mensenhandel, femicide en geweld tegen trans-, non-binaire en intersekse personen. Gendergerelateerd geweld raakt alle mensen, maar in meerdere mate vrouwen en LHBTIQ+ personen. Gendergerelateerd geweld heeft zijn oorsprong in sociaal-culturele opvattingen over rollen die mannen en vrouwen in een samenleving innemen. Vrouwen worden daardoor onevenredig vaak getroffen door gendergerelateerd geweld, met name in de ernstige vormen intieme terreur, femicide en seksueel geweld en uitbuiting. Deze verschillende begrippen huiselijk geweld, gendergerelateerd geweld en geweld in afhankelijkheidsrelaties overlappen elkaar, maar zijn toch verschillend. Deze regiovisie richt zich specifiek op geweldssituaties waarbij sprake is van een persoonlijke relatie tussen slachtoffer(s) en pleger en waarbij het geweld onderdeel is geworden van de relatiedynamiek. We hanteren daarom de term huiselijk geweld, die landelijk en internationaal ook het meest gebruikt wordt.

Hieronder valt dus ook kindermishandeling, waar apart aandacht voor moet zijn. In de regiovisie wordt gesproken over gezinnen. Hiermee worden alle verschillende vormen bedoeld: partners met en zonder kinderen, samenwonend of apart, relaties met oudere ouders enzovoorts. Nadrukkelijk gaat het niet alleen om gezinnen met kinderen: de aanpak huiselijk geweld is bedoeld voor alle inwoners. In de vorige regiovisie was specifiek aandacht voor mensenhandel. Gemeenten zijn nu verplicht een aanpak mensenhandel vast te stellen. Daarom is mensenhandel, buiten de uitbuitingsvorm die binnen persoonlijke relaties plaatsvindt, in deze regiovisie geen specifiek aandachtsveld.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 5

2.2. Omvang en aard van het probleem Omvang van het probleem uit onderzoek 9% >16 was slachtoffer van huiselijk geweld de afgelopen 12 maanden (2022). CBS, 2023 (Vergelijkbaar met 2020)

Huiselijk geweld in regio Hollands Midden Cijfers Veilig Thuis (2022) 4785 adviezen

5740 meldingen 33% als verbale agressie meegeteld wordt. 35,2% hermeldingen (landelijk 38,4%) 6% slachtoffer van structureel huiselijk geweld (verbale agressie niet meegeteld).

Trend adviezen en meldingen Veilig Thuis in Hollands Midden

Bijna een kwart van alle dodingen in Nederland betreft partner­doding. In 83% gaat het om een vrouwelijk slachtoffer.

6.800

Aarten & Liem, 2022

5.200

Vrouwen zijn vaker slachtoffer van (ex-)partnergeweld dan mannen: 25% had te maken met lichamelijk of seksueel geweld door ex-partner. FRA (European Union Agency for Fundamental Rights), 2014.

6% van de mannen en 22% van de vrouwen heeft seksueel geweld meegemaakt. Rutgers, 2017

6.000

4.400 3.600 2.800

2017

2018

2019 adviezen

2020

2021

2022

meldingen

Per jaar wordt ongeveer 3% van de kinderen slachtoffer van kindermishandeling. Dit wordt gezien als ondergrens. Alink et al, 2018

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 6

Aard van het geweld bij meldingen Veilig Thuis (Ex-)partnergeweld 1830 Kindermishandeling 3215 Ouderenmishandeling 100 Geweld tegen ouders 325 Geen kindermishandeling/ huiselijk geweld 0 Overig huiselijk geweld 320

Overige landelijke cijfers Jaarlijks ongeveer 3.500 kinderen betrokken bij conflict­ scheiding van hun ouders in Nederland. Rijksoverheid De politie registreerde in 2022 594 complexe zaken waarbij mogelijk sprake was van eergerelateerd geweld. Er waren zeven dodelijke slachtoffers. LEC EEG, 2023 Er wonen in Nederland naar schatting bijna 41.000 vrouwen die een besnijdenis hebben ondergaan. Pharos

Andere problematiek 1720

Cijfers Een gezonder Hollands Midden

Gevolgen van huiselijk geweld (wetenschappelijk onderzoek)

9% was ooit slachtoffer van huiselijk geweld in Hollands Midden (2020)

Ongeveer 40% van de kinderen die geweld meemaakt, krijgt traumatische klachten. NJI

18% van de jongvolwassenen geeft aan ooit thuis mishandeld te zijn (2022)

1/3 kinderen die slachtoffer is geweest van kindermishandeling gebruikt later zelf geweld. Verwey-Jonker, 2020

123 huisverboden in Hollands Midden in 2022

5,6% van de 65-plussers geeft in 2020 aan het afgelopen jaar mishandeld te zijn

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 7

3. Terugblik en landelijke ontwikkelingen 3.1. Terugblik

De Regiovisie Huiselijk Geweld 2024 - 2028 bouwt voort op de Regiovisie 20192023. Deze is opgesteld kort na de start van het landelijk programma Geweld hoort Nergens Thuis. Veel van de doelstellingen zijn tot uitvoering gebracht. Zo startte de multidisciplinaire aanpak voor structureel ernstig geweld (MDA++) en zijn door de komst van het Zorg- en Veiligheidshuis partijen dichter bij elkaar gebracht. Alle lokale teams werden en worden getraind in het werken volgens de ‘visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid’ en er was veel aandacht voor de nieuwe meldcode. De samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis en lokale teams zijn afgelopen jaar met alle betrokken partijen geëvalueerd en vastgesteld. In bijlage 2 staat een meer uitgebreide terugblik. Tegelijkertijd vragen sommige ambities uit de vorige regiovisie nog aandacht. Zo is het werken volgens 1 Gezin 1 Plan 1 Regisseur nog onvoldoende in de praktijk gebracht. In een aantal sectoren worden nog drempels ervaren bij het werken met de meldcode. Daarnaast vraagt samenwerking in de aanpak van huiselijk geweld voortdurende aandacht. Deze onderwerpen krijgen daarom opnieuw een plek in deze nieuwe visie.

3.2. Landelijke ontwikkelingen

Er zijn verschillende landelijke programma’s en ontwikkelingen die nauw samenhangen met de aanpak van huiselijk geweld. Deze ontwikkelingen zijn ook van belang voor de regionale aanpak. De belangrijkste worden hieronder kort weergegeven.

‘Geweld hoort nergens thuis’ en ‘Toekomstscenario Kinden Gezinsbescherming’

In de afgelopen jaren was het programma Geweld hoort Nergens Thuis zowel landelijk als regionaal leidend in de ontwikkeling van de aanpak huiselijk geweld. Daarin stonden 3 actielijnen centraal: 1. Eerder en beter in beeld 2. Stoppen en duurzaam oplossen 3. Aandacht voor specifieke groepen Dit programma is in 2022 opgegaan in het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Het Toekomstscenario heeft de ambitie om fundamenteel anders te gaan werken. De bescherming van gezinnen met kinderen en huishoudens zonder kinderen wordt meer gezins- of systeemgericht, eenvoudiger, lerend en transparanter ingericht. Het Toekomstscenario richt zich op kinderen en gezinnen (0-100) waar sprake is van onveiligheid, waarbij ook aandacht is voor de ontwikkelings­ bedreiging van kinderen. Dit vraagt om een integrale aanpak met oog voor problematiek van alle gezinsleden op diverse leefgebieden. Hierbij is het doel dat er een vast gezicht is voor het gezin, dat langdurig bij hen betrokken blijft en in samenspraak met het gezin noodzakelijke zorg voor gezinsleden coördineert. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat de regie zoveel mogelijk bij het gezin zelf ligt en dat wordt uitgegaan van de leefwereld van het gezin. In zowel Midden-Holland als Holland Rijnland wordt op dit moment gewerkt aan de implementatie van het Toekomstscenario. Beide regio’s volgen hierin voorlopig een eigen pad.

Tussen de twee regio’s is echter wel veel afstemming, zodat de aanpak op elkaar blijft aansluiten en we op termijn tot één visie en aanpak kunnen komen.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 8

Overige raakvlakken

De beweging van 0 is landelijk en ook in onze regio ingezet om het aantal uithuisplaatsingen terug te dringen. De beslissing om tot een uithuisplaatsing over te gaan heeft ingrijpende gevolgen en kan voor het kind zelfs traumatisch zijn, vanwege de breuk in de ouder-kindrelatie. Onderzoek laat zien dat een uithuisplaatsing lang niet altijd succesvol is (Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming, 2023). Gerichte interventies in het gezin kunnen ouders de nodige ondersteuning bieden, waardoor kinderen thuis kunnen opgroeien. Daarbij gaat het om wat voor dat gezin goed genoeg is.

Ook is de Hervormingsagenda Jeugd in 2023 landelijk vastgesteld. Deze bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te maken. Er wordt onder andere structureel geïnvesteerd in de kwaliteit en effectiviteit van de jeugdhulp en bepaalde specialistische zorg gaat regionaal ingekocht worden. Daarnaast wordt er ingezet op het versterken van lokale teams en het stimuleren van collectieve voorzieningen. In de Hervormingsagenda Jeugd wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd met het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

Een andere belangrijke ontwikkeling is dat het belang van ervaringsdeskundigheid breed wordt onderschreven. Ook in deze regio is hier een begin mee gemaakt en willen we de inzet van ervaringsdeskundigen verder ontwikkelen.

Naast het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming zijn er andere landelijke programma’s en ontwikkelingen die raken aan de aanpak van huiselijk geweld. De ontwikkelagenda Veiligheid Voorop is opgesteld om samenwerking tussen justitiepartners en Veilig Thuis bij de aanpak van huiselijk geweld en kinder­ mishandeling te verbeteren. Veilig Thuis, Politie, Openbaar Ministerie, Raad voor de Kinderbescherming en Reclassering vormen een lerend netwerk voor casussen waar zorg en straf samenkomen.

Ten slotte is er aandacht voor gendergerelateerd geweld. Hiermee worden vormen van geweld bedoeld op grond van afkeur van geslacht, genderidentiteit, seksuele oriëntatie of genderexpressie. In de praktijk wordt het geweld vooral gericht tegen vrouwen en tegen mensen die zich niet gedragen zoals de genderrol voorschrijft, bijvoorbeeld homoseksuele mannen of transgenderpersonen.

In januari 2023 is het Nationaal Actieprogramma Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld gepresenteerd. Dit is een meerjarige brede aanpak om seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld te voorkomen en aan te pakken. Het programma beoogt een cultuurverandering in de hele samenleving.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 9

4. Centrale ambitie en uitgangspunten 4.1. Centrale ambitie

De centrale ambitie van deze regiovisie is huiselijk geweld voorkomen of zo vroeg mogelijk signaleren en adequaat reageren. Door het geweld zo snel mogelijk en duurzaam te stoppen, wordt schade beperkt en herstel bevorderd. Daarmee ontstaan nieuwe ontwikkelkansen. Vanzelfsprekend krijgen kinderen speciale aandacht, omdat zij extra kwetsbaar zijn en door huiselijk geweld in hun ontwikkeling bedreigd worden. De rol van ouders en verzorgers is daarbij van essentieel belang. Om tot een adequate (waar nodig domein overstijgende) oplossing te komen, moet breed aandacht zijn voor alle leden van het gezin, het gezinssysteem als geheel en de mensen die om het gezin heen staan.

Voorkomen

Adequaat reageren en duurzaam stoppen

4.2. Uitgangspunten

In de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling werken alle partijen volgens de volgende uitgangspunten: Elkaars expertise vertrouwen; samen komen we verder. Verantwoordelijkheid nemen; doen wat nodig is, proactief en in samenwerking met andere domeinen. Altijd praten mét betrokkenen en netwerk. Niet óver. Betrokkenen voelen zich gehoord en geholpen. Daarmee staat het gezin centraal en sluit hulp daarop aan. Inzetten ervaringsdeskundigen. Werken volgens de visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid en een gezamenlijke visie op gezinsgericht werken en op regie.

• • • • • •

Zo vroeg mogelijk signaleren

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 10

5. Actielijnen regiovisie Aan de centrale ambitie en uitgangspunten wordt in de regio Hollands Midden invulling gegeven via drie actielijnen: Preventie en vroegsignalering Samenwerken en duurzaam oplossen Specifieke aandacht

• • •

5.1. Preventie en vroegsignalering

Voorkomen is beter dan genezen. Daarom zijn preventie en vroegsignalering van groot belang in de aanpak van huiselijk geweld. Preventie richt zich op het voorkomen van huiselijk geweld, door extra aandacht voor de verschillende risicofactoren die huiselijk geweld in de hand kunnen werken, en de beschermende factoren die dit kunnen voorkomen. Daarnaast is vroegtijdig signaleren van belang om escalatie van onveilige situaties te voorkomen. Het gaat dan ook over signa­ leren van risicofactoren die kunnen bijdragen aan (het ontstaan van) geweld, zoals eerdere ervaringen met huiselijk geweld, armoede, schulden, verslaving, trauma, licht verstandelijke beperking, psychische problematiek of andere problematiek die tot spanningen en geweld kunnen leiden. Huiselijk geweld komt in alle lagen van de bevolking voor. Ook dierenmishandeling kan wijzen op mogelijk huiselijk geweld.

Huidige situatie

Preventie en vroegsignalering van huiselijk geweld begint met bewustwording en het bespreekbaar maken van het thema. Gemeenten zien dat ze een rol hebben in het doorbreken van het taboe dat nog steeds heerst rondom huiselijk geweld. Er is op dit moment al aandacht voor preventie. Zo sluiten gemeenten en organisaties aan bij landelijke campagnes. Ook is er aandacht voor opvoedondersteuning en goede voorlichting aan ouders, waarmee onveiligheid mogelijk voorkomen kan worden. Het programma ‘Kansrijke Start’ is hiervan een voorbeeld en heeft tot doel om met gerichte ondersteuning jonge kinderen een goede start in het leven te geven. Gemeenten werken tevens aan het voorkomen van financieel misbruik

van ouderen. Momenteel is er in de samenleving een gesprek gaande over ‘hoe we met elkaar omgaan’. Vragen zoals ‘wat is acceptabel gedrag en wat niet’ en ‘wat is grensoverschrijdend gedrag’ zijn actueel door onder andere de #MeToo beweging en onthullingen. Deze vragen raken ook aan hoe er binnen een relatie met elkaar wordt omgegaan. Ten slotte is er nog niet altijd aandacht voor de verbinding tussen stress als gevolg van bestaansonzekerheid en onveiligheid in een gezin. Huiselijk geweld blijft vaak lang verborgen voor de buitenwereld. Er is veelal sprake van schaamte of angst om de kinderen kwijt te raken. Ook geven slachtoffers aan niet de weg te weten wanneer zij eenmaal de stap durven te zetten om zelf hulp te vragen. Om professionals te helpen adequaat te reageren bij signalen van huiselijk geweld geldt sinds 2013 de Wet verplichte meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling. De wet verplicht bepaalde professionals om de stappen van de meldcode te gebruiken bij vermoedens van huiselijk geweld. De afgelopen jaren is veel aandacht geweest voor de verbeterde meldcode. Tegelijkertijd ervaren organisaties regelmatig drempels om signalen met betrokkenen te bespreken, omdat ze vrezen de vertrouwensrelatie te schaden. Ook komen er nog weinig signalen binnen bij Veilig Thuis vanuit organisaties die gezinnen zien voordat problemen zijn geëscaleerd.

Signaleren blijft dus een aandachtspunt.

Gewenste situatie

Preventie In de gewenste situatie dragen gemeenten bij aan bewustwording over geweld, rolpatronen en verwachtingen door het ondersteunen van landelijke campagnes en door lokaal aandacht te vragen voor deze onderwerpen. Dit zal pas op de langere termijn effect hebben en vraagt om een lange adem om in de toekomst huiselijk geweld zoveel mogelijk te voorkomen en het taboe daarop te door­breken. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor voorlichting aan kinderen en jongeren. Ook is duidelijk belegd welke organisaties voorlichting geven aan inwoners over

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 11

bijvoorbeeld opvoeden. Ten slotte is aandacht voor bewustwording over wat ‘gezonde relaties’ zijn. Belangrijk is dat inwoners zich veilig genoeg voelen om contact te leggen met Veilig Thuis of een hulpverlenende organisatie. Uit onderzoek blijkt dat schulden en geldzorgen een negatieve invloed hebben op het welbevinden van mensen en geregeld leiden tot onveiligheid. Daarom is samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein en organisaties die zich bezighouden met financiële problematiek en armoedebeleid belangrijk. Gemeenten leggen actief de relaties tussen lokale teams en Werk & Inkomen en schuldhulpverlening, zodat zij samen kunnen zoeken naar maatwerkoplossingen. Vroegsignalering Om escalatie te voorkomen is vroegsignalering van belang. Er zijn verschillende organisaties die gezinnen regelmatig zien waardoor zij een signalerende rol kunnen vervullen. Denk aan lokale teams, onderwijs, geboortezorg, jeugdgezondheidszorg, huisartsen, kinderopvang en de welzijnssector. Deze professionals zijn deskundig om te signaleren, de stappen van de meldcode te volgen en het gesprek aan te gaan. Ze kennen signalen en risicofactoren die kunnen bijdragen aan (het ontstaan van) geweld. Daarbij weten zij Veilig Thuis te vinden als advies­ orgaan en voelen ze zich door Veilig Thuis gesteund. Iedereen kan een signalerende functie vervullen, hoe kort iemand ook gezien wordt.

Het helpt hierbij als gemeentemedewerkers die publiekscontact hebben een training krijgen in het signaleren en bespreekbaar maken van signalen die kunnen wijzen op huiselijk geweld. Ten slotte is dierenmishandeling een mogelijke indicatie van huiselijk geweld. Hulpverleners, dierenartsen en organisaties betrokken bij dierenwelzijn zijn zich hiervan bewust en weten welke stappen ze bij signalen moeten ondernemen. Het goede gesprek met betrokkenen en het inzetten van hulp is het belangrijkste. Melden is een middel en geen doel op zich. Als het niet lukt om met behulp van advies verandering te bereiken in het gezin, dan zijn experts beschikbaar om mee te lopen en net dat zetje te geven dat nodig is. Er is voldoende laagdrempelige hulp die aansluit bij de leefwereld van het gezin, en het gezin voelt zich gehoord en geholpen.

Doelen samengevat

1. Gemeenten zijn aangesloten bij landelijke bewustwordingscampagnes om het taboe op geweld te doorbreken en er is lokaal aandacht voor het onderwerp. Hierdoor zijn bewustwording en deskundigheid verbeterd. 2. De samenwerking tussen veiligheidspartners en lokale teams en partijen die zich bezighouden met bestaanszekerheid en preventie is goed en biedt mogelijkheden tot maatwerkoplossingen. 3. Professionals met direct gezinscontact kennen de risicofactoren van huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij kunnen dit signaleren en bespreekbaar maken voordat de problematiek escaleert. Ze gebruiken hierbij de meldcode. 4. Inwoners weten bij problemen en signalen de weg te vinden en voelen zich veilig genoeg om dit te doen.

5.2. Samenwerken en duurzaam oplossen Huidige situatie

Bij huiselijk geweld is het van belang dit geweld zo snel mogelijk te stoppen en duurzaam op te lossen. In Hollands Midden werken gemeenten en partners samen aan veiligheid, door het terugdringen van risico’s en aandacht voor herstel van opgelopen schade van leden van een huishouden. Dit doen ze volgens de visie ‘gefaseerd samenwerken aan veiligheid’. In Hollands Midden is het werken volgens 1 Gezin 1 Plan 1 Regisseur (1G1P1R) de norm. Het doel hiervan is een sluitende samenwerking. Op dit moment is er nog onvoldoende sprake van aandacht voor alle gezinsleden. Gezinnen voelen zich te weinig gehoord en geholpen en moeten hun verhaal meerdere keren aan verschillende partijen vertellen. De betrokken domeinen veiligheid, zorg en jeugd zijn nog niet optimaal met elkaar verbonden. Een gezin wordt niet altijd beschouwd als één geheel, want hulp en interventies aan jeugd en volwassenen zijn gescheiden, waarbij onvoldoende aandacht is voor de volwassenenproblematiek in gezinnen. Deze scheiding is er zowel op uitvoeringsals op beleidsniveau en financiën. Ook sluiten lokale en regionale hulp niet altijd goed op elkaar aan en werken partners nog veel naast en na elkaar, in plaats van met elkaar. Hierdoor ontstaat een soort estafette-aanpak. Professionals werken

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 12

daarin vaak binnen de kaders van hun opdracht en eigen organisatie en krijgen niet altijd de ruimte om te doen wat nodig is. Hoewel werken volgens 1G1P1R de norm is, blijkt dit in de praktijk lastig en verstaat niet iedereen hetzelfde onder het begrip ‘regie’. Ook wordt een casus soms te snel afgesloten, waardoor het geweld niet duurzaam stopt en Veilig Thuis opnieuw betrokken wordt. In sommige gezinnen is langdurige regie nodig en die is vaak niet beschikbaar. Ten slotte lopen professionals vaak tegen wachtlijsten aan wanneer zij specialistische zorg willen inzetten en hebben de meeste organisaties te maken met personele krapte. Dit zorgt ervoor dat niet altijd de juiste hulp op het gevraagde moment kan worden ingezet.

Gewenste situatie

Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming wil antwoord geven op de problemen die hierboven geschetst zijn. In de gewenste situatie is hulp aan gezinnen waar onveiligheid speelt vereenvoudigd. Met het gezin samen wordt aan het begin van een traject een brede verklarende analyse gemaakt van de geweldsdynamiek en onderliggende problematiek. Een goede analyse en het aanpakken van de oorzaken van geweld vormen de rode draad in het oplossen ervan. Vaak zijn er meerdere oorzaken die tot geweld leiden, denk aan onverwerkt trauma, psychische problematiek, verslaving, (licht) verstandelijke beperking, afhankelijkheid door genderpatronen, onmacht over opvoeding of stress door schulden. De analyse wordt gebruikt door alle organisaties die met het gezin werken. Zo hoeven gezinnen niet telkens opnieuw hetzelfde verhaal te vertellen en hoeven professionals niet opnieuw tijd te steken in iets dat al is gedaan. Op basis van de analyse wordt met het gezin een plan opgesteld met voorwaarden en veiligheidsafspraken om het geweld te stoppen en duurzaam op te lossen. De analyse zorgt ervoor dat we bepaalde geweldspatronen of profielen van geweld herkennen. Zo wordt duidelijk welk van de vijf gezinsprofielen bij huiselijk geweld het meest van toepassing is: intiem terreur, gezin in de stress, langdurige zorg, kindgedrag en opvoedstress en complexe conflictscheidingen (Steketee et al, 2020).

In elk profiel staat andere problematiek op de voorgrond die om een

specifieke aanpak vraagt. De profielen sluiten elkaar niet uit en kunnen in de praktijk in elkaar overlappen. Het herkennen van het profiel helpt bij het begrijpen wat er speelt en het in samenwerking het probleem aan te pakken. In het gezinsplan worden prioriteiten gesteld met het meest passende gezins­ profiel in beeld, zodat het plan haalbaar en uitvoerbaar is voor het gezin. Er is daarbij aandacht voor persoonlijke competenties, vaardigheden en overtuigingen van alle betrokkenen. Voor alle gezinsleden is er een duidelijke contactpersoon. Deze contactpersoon coördineert de hulp aan alle leden van het gezin, ongeacht hun rol in het geweld. Het gezin heeft hierbij zoveel mogelijk de regie en voelt zich gehoord en geholpen. De contactpersoon blijft langdurig bij het gezin totdat het structureel veilig genoeg is. Het duurzaam oplossen van huiselijk geweld is nodig om intergenerationeel geweld te voorkomen en dit is een kwestie van een lange adem. De contactpersoon en het gezin staan er niet alleen voor, maar de partijen om het gezin heen dragen samen de verantwoordelijkheid voor het stoppen en duurzaam oplossen van geweld. Zij laten een gezin niet los als het moeilijk wordt. Zo werken ze volgens 1 Gezin 1 Plan 1 Regisseur, waarbij duidelijke afspraken zijn gemaakt over het voeren van regie. De samenwerking gaat uit van doen wat nodig is.

Professionals dienen de ruimte te krijgen van hun organisaties en dat kan betekenen dat organisaties eigen structuren en afspraken die belemmerend kunnen werken herzien. Ervaringsdeskundigen kunnen organisaties en gemeenten hierbij adviseren. Gemeenten faciliteren organisaties om deze ruimte te creëren en maken gezins­ gericht beleid. Organisaties en professionals kennen elkaar, leren van en met elkaar, werken vanuit dezelfde uitgangspunten en hebben eenzelfde begrippen­ kader. Ze kennen de mogelijkheden die er zijn om samen te werken en gegevens te delen. Het Toekomstscenario voorziet ook in een regionaal veiligheidsteam met expertise op het gebied van veiligheid. Als de landelijke regelgeving over de samenstelling van deze teams bekend is worden deze in de regio opgezet.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 13

Om een goede aansluiting te vinden in het hulpaanbod van verschillende organisaties is het van belang dat de organisaties werken met het model van gefaseerd samenwerken aan veiligheid en kunnen duiden in welke fase van het proces zij zich bevinden. Het duiden van de fases is relevant voor het bepalen van de volgende stappen in het proces van het gezin en met elkaar overeenstemming vinden over de prioriteiten.

5.3. Specifieke aandacht

Het is van belang om apart aandacht te besteden aan vormen van geweld die specifieke kennis en expertise vragen in de aanpak, of waar de aanpak geheel anders georganiseerd is. In de aanpak is in ieder geval aandacht voor: Gendergerelateerd geweld Ouderenmishandeling Complexe scheidingen

• • •

Hieronder wordt toegelicht wat we precies verstaan onder gendergerelateerd geweld, ouderenmishandeling en complexe scheidingen en hoe dit veelal tot uiting komt. Daarna wordt per onderdeel beschreven waarom deze vorm om specifieke aandacht vraagt en op welke manier.

Gendergerelateerd geweld Figuur 1 Gefaseerde ketensamenwerking. (Vogtländer & Van Arum, 2016)

Doelen samengevat:

1. Samen met elk gezin is een gezamenlijke analyse gemaakt van de gewelds­ dynamiek en onderliggende problematiek. Deze is leidend voor alle betrokken partijen. 2. Gezinnen hebben een contactpersoon, die zo lang als nodig is bij dit gezin blijft. 3. Op basis van de analyse is er voor elk gezin een plan gemaakt voor het stoppen en duurzaam oplossen van geweld. We laten geen gezin los zonder oplossing of perspectief. De organisaties die op onderdelen van dit plan een rol hebben, doen wat nodig is en krijgen de ruimte om dit te doen van gemeenten. 4. Gezamenlijke deskundigheidsbevordering en kennisuitwisseling (binnen en buiten het eigen domein) is op gemeentelijk en regionaal niveau gerealiseerd.

Wat is gendergerelateerd geweld? Gender is een belangrijke factor in het ontstaan en voortduren van huiselijk geweld. Er zijn sociaal-culturele rollen gekoppeld aan mannen en vrouwen en hieruit vloeien verschillen in macht en afhankelijkheid voort. Gender zorgt daarnaast voor verwachtingen van mannen en vrouwen, binnen relaties en gezinnen en in het maatschappelijk leven. Het niet voldoen aan die verwachtingen kan leiden tot geweld, door zowel mannen als vrouwen. Voor de rol van gender in alle vormen van huiselijk geweld is aandacht nodig. Gendergerelateerd geweld is geweld dat mensen van een bepaalde sekse onevenredig raakt of geweld waarbij gender een rol speelt in het ontstaan of voortduren van het geweld. Gender­ gerelateerd geweld kent verschillende verschijningsvormen die elkaar deels overlappen. Bepaalde vormen van gendergerelateerd geweld treffen vooral vrouwen, zoals huwelijksdwang en achterlating, vrouwelijke genitale verminking, eergerelateerd geweld en intieme terreur. Om deze vormen van geweld te s toppen, is specifieke kennis en expertise nodig. Specifieke vormen van gendergerelateerd huiselijk geweld vragen om specifieke kennis en expertise:

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 14

Eergerelateerd geweld is de overkoepelende term voor alle vormen van dwang, psychisch en fysiek geweld ter bescherming en herstel van de familie-eer tegen de (vermeende) ‘eerschender’. Het kiezen van een niet-acceptabele partner of (het vermoeden van) seks buiten het huwelijk zijn vaak de oorzaak van eerconflicten in families. Het gaat om familiestructuren/ samenlevingen waarbij mannen een dominante rol hebben. Het is geweld dat voornamelijk maar niet uitsluitend gericht is tegen vrouwen en meisjes, die gezien worden als de dragers van de familie-eer. Jongens en mannen kunnen ook slachtoffer zijn van eergerelateerd geweld. LHBTIQ+ personen lopen hierop extra risico. Huwelijksdwang verwijst naar het dwingen van iemand om te trouwen. ‘Dwang’ staat centraal. Er bestaat een glijdende schaal van lichte dwang in de vorm van sociale en psychologische druk tot het dwingen van een kind om te trouwen door te dreigen met lichamelijk of geestelijk geweld. Achterlating/ontvoering verwijst naar een situatie waarin een echtgenoot of familie een of meerdere gezinsleden tegen hun zin terugstuurt naar het land van herkomst, of ze er achterlaat voor een langere periode (vaak in vakantietijd), waarbij ze paspoort en verblijfsvergunning van het slachtoffer afnemen om terugkeer naar Nederland te verhinderen.

Vrouwelijke genitale verminking (VGV), ook wel bekend als meisjes- of vrouwenbesnijdenis, is een ingreep aan de uitwendige vrouwelijke geslachtsorganen zonder medische noodzaak. VGV is een ongewenste en schadelijke traditie bij bepaalde groepen mensen met een migratieachtergrond. Soms gebeurt het in het thuisland, bijvoorbeeld tijdens een vakantie, maar het komt ook in Nederland voor. VGV vindt meestal plaats op de leeftijd van 0 tot 15 jaar.

Intieme terreur is een specifieke vorm van partnergeweld met ernstige consequenties voor de lichamelijke en psychische gesteldheid van het slachtoffer, meestal de vrouw. Intieme terreur kenmerkt zich door een patroon van controle en dwang. Vaak is er in de beginfase veel attentie en liefde en verandert dit geleidelijk in steeds meer controle uitoefenen op de partner. Dit kan leiden tot isoleren, vernederen, intimideren van de partner, tot ernstig fysiek geweld en seksueel geweld en controle op financiën. Er is sprake van een continue dreiging, waardoor het slachtoffer in angst leeft en waar ook de kinderen onder lijden. Intieme terreur kan subtiel beginnen en heeft een gradueel verloop, met een hoog risico op fysieke en psychische schade bij het slachtoffer en zelfs fatale afloop. Bij het beëindigen van de relatie neemt de kans toe op stalking en femicide en is er kans op een complexe scheiding. Een ernstige vorm van huiselijk geweld is fataal geweld; doodslag, moord en suïcide komen voor. Slachtoffers kunnen vrouwen, mannen, kinderen, ouderen en omstanders zijn, maar het meest komt fataal geweld voor bij kinderen en vrouwen. Er wordt gesproken van femicide wanneer gender (rollen en –verwachtingen) oorzaak is voor het doden van het vrouwelijk slachtoffer, meestal door een (ex-)partner. Huidige situatie Het is nog niet vanzelfsprekend om gendersensitief te werken.

Gendersensitief werken betekent rekening houden met gender en de invloed daarvan op het ontstaan en voortbestaan van geweld. De specifieke vormen van gendergerelateerd geweld die benoemd zijn, vragen om specifieke expertise. Eergerelateerd geweld, huwelijksdwang en achterlating en vrouwelijke genitale verminking vragen bijvoorbeeld een gender-en cultuur­sensi­ tieve blik in zowel het herkennen van het geweld als in de aanpak. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van expertise, maar het blijft een aandachtspunt. Over intieme terreur is op veel plekken nog te weinig kennis en deze vorm van huiselijk geweld wordt vaak niet herkend.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 15

Gewenste situatie In de gewenste situatie hebben alle professionals een goede basiskennis over hoe gender een rol kan spelen in het ontstaan en het voortduren van huiselijk geweld. Dit wordt meegenomen in een verklarende analyse. Er is voldoende kennis om specifieke vormen van gendergerelateerd geweld te herkennen en er wordt door professionals gebruik gemaakt van expertisecentra zoals Pharos. De Jeugdgezondheidszorg is alert op risico’s van VGV en risicogroepen ontvangen voor vakanties een brief waarin aandacht gevraagd wordt voor de strafbaarheid van VGV, ook als dat in het buitenland plaatsvindt. Bij risico’s op huwelijksdwang en achterlating wordt actief geschakeld met het landelijk expertisecentrum in Den Haag voor tips en eventueel melding van zaken. Het expertisecentrum kan gericht actie ondernemen. Als het gaat over intieme terreur is het nodig dat professionals bekend zijn met dit specifieke geweldspatroon, de rode vlaggen kunnen herkennen die kunnen duiden op intieme terreur en een verhoogd risico op femicide en deskundig zijn in de aanpak hiervan. Hierbij moeten zij proactief optreden en samenwerken om ervoor te zorgen dat geweld stopt. Bewustwording en deskundigheidsbevordering zijn hierin belangrijk. Bewustzijn in de samenleving en bij slachtoffers zelf, over de vroege signalen in relaties en over de hulpmogelijkheden, zijn eveneens van belang.

Ouderenmishandeling

Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van handelen door diegenen die een terugkerende persoonlijke of professionele relatie heeft met een oudere (iemand van 65 jaar of ouder), waardoor de oudere persoon lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt of vermoedelijk zal lijden. Daarbij is van de kant van de oudere sprake van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid. Hierbij hoort ook ontspoorde mantelzorg. Huidige situatie Ouderenmishandeling blijft vaak lang verborgen. Er is vaak sprake van sterke toenemende afhankelijkheid, waardoor het door betrokkene verzwegen wordt en niet wordt opgemerkt of herkend door de omgeving. Uit de praktijk blijkt dat zorgverleners en omstanders vaak niet goed weten wat ze moeten doen als ze signalen opvangen (Westerveld et al, 2021).

Gewenste situatie Professionals die veel met ouderen werken, kennen de verschillende vormen van ouderenmishandeling. Zij zijn alert op signalen van ouderenmishandeling en/of ontspoorde mantelzorg. Ze durven ouderen te vragen naar onderwerpen die hiervoor relevant zijn. Ze volgen zo nodig de meldcode bij gevallen van ouderenmishandeling, zodat Veilig Thuis passende actie kan ondernemen als de profes­ sional daar zelf niet toe in staat is. Voor financiële uitbuiting gaat het om de samenwerking van financiële partijen en zorgpartijen. Het is belangrijk dat deze partijen goed samenwerken.

Complexe scheiding

Wat is een complexe scheiding? Een complexe scheiding is een scheiding waarbij ouders door aanhoudende ernstige conflicten het belang en welzijn van de jeugdigen uit het oog verliezen, evenals het wederzijdse belang. Een complexe scheiding wordt ook wel een conflictscheiding of een vechtscheiding genoemd. Huidige situatie In complexe scheidingen komen kinderen door hevige conflicten tussen ouders in de knel en worden ze soms inzet van de strijd tussen de ouders. In de vorige regiovisie stond dit onderwerp al op de agenda. Er zijn stappen gezet, bijvoorbeeld in het kader van ‘Scheiden zonder Schade’ en het Uniform Hulpaanbod bij de Rechtbank, maar de complexiteit vraagt om verdere inzet. Gewenste situatie Het is belangrijk om bij complexe scheidingen aandacht te hebben voor de onderliggende dynamiek en of de scheiding het belangrijkste probleem is, of dat er meer speelt. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een mogelijke afhankelijkheidsrelatie of intieme terreur. Er moet integraal worden samengewerkt in de aanpak, onder meer met onderwijs, hulpverlening, gemeenten, advocatuur en rechtelijke macht.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 16

Doelen samengevat:

1. Gemeenten en uitvoeringspartners zijn zich voldoende bewust van specifieke vormen van huiselijk geweld en hebben voldoende kennis en expertise om deze te herkennen en te signaleren (meldcode). Het gaat om expertise over intieme terreur, eergerelateerd geweld, huwelijksdwang, achterlating/ ontvoering en vrouwelijke genitale verminking, ouderenmishandeling en complexe scheiding. 2. Samen met partners hebben gemeenten op regionaal niveau voldoende expertise ontwikkeld voor een gerichte aanpak van deze vormen van geweld, gebruik makend van kenniscentra. 3. Bij specifieke doelgroepen, waar de risico’s het grootst zijn, is bewustwording door inzet van de gemeenten gerealiseerd.

Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld Hollands Midden 2024 - 2028 | 17

6. Taak en rol van de gemeenten 6.1. Rollen van gemeenten

In de aanpak van huiselijk geweld vervullen gemeenten verschillende taken en rollen.

Opdrachtgevende rol

Allereerst zijn de 18 gemeenten in Hollands Midden via een Gemeenschappelijke Regeling collectief opdrachtgever van HECHT, waaronder Veilig Thuis is gepositioneerd. Daarmee hebben gemeenten invloed op de opdracht die Veilig Thuis in de regio uitvoert, daarbij rekening houdend met de kaders van het landelijke handelingsprotocol. Gemeenten zijn daarnaast vanuit de Jeugdwet en de Wmo opdrachtgever voor de lokale (wijk)teams. De lokale teams hebben een belangrijke rol in het signaleren en bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling en bij het creëren/borgen van veiligheid in een huishouden. Gemeenten formuleren heldere opdrachten in relatie tot inkoop en aanbesteding. Het is belangrijk dat ieder kind veilig kan opgroeien. De gemeente is op grond van de Jeugdwet verantwoordelijk voor de inkoop jeugdbescherming en jeugd­reclassering.