D01 College, raadsbrief Omgevingsvisie - actualisatie '20.pdf

Cultuurhistorie, biodiversiteit, ruimtelijke kwaliteit, gebiedskarakteristieken, milieukwaliteit, duurzaamheid, compensatie van bollengrond Aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de Duurzame bloementuin

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

71

4.3.2

Hollandse weides

Karakter Het deel van ons buitengebied tussen de Ringvaart en de N208 bestaat grotendeels uit open weidelandschap. Hoewel de ontstaansgeschiedenis anders is dan die van de klassieke veenweides in het Groene Hart, hebben met name de Oosteinderpolder en Vosse- en Weerlanerpolder en in mindere mate de Elsbroekerpolder het karakter van een echt veenweidegebied. In werkelijkheid liggen deze polders op een vochtige strandvlakte waar op een aantal plekken veen is ontstaan. Door de strokenverkaveling, de groene open weides met koeien en in het voorjaar het geluid van karakteristieke Hollandse weidevogels als grutto en tureluur, ademt dit gebied een oer-Hollandse sfeer uit. De Vosse- en Weerlanerpolder vormt door de aanwezigheid van wandelpaden bovendien een recreatief uitloopgebied aan de noordrand van Hillegom. Koers Natuurwaarden We willen de geschiktheid van ons weidegebied voor weidevogels en andere natuurwaarden verder vergroten, in de eerste plaats door er de rust te bewaren en het weidelandschap open te houden. Het gaat niet goed met de Nederlandse weidevogels, terwijl ons land internationaal gezien van groot belang is voor een soort als grutto. Bescherming van weidevogelgebieden - zelfs als ze relatief klein zijn zoals de Hillegomse polders - is daarom belangrijk.

Het realiseren van extra waterberging kan bijdragen aan de natuurwaarde van het gebied, waarbij van belang is dat de karakteristieke structuren in stand blijven. Ook agrarisch natuurbeheer kan bijdragen aan de bescherming van de natuur in de polders en de weidevogels in het bijzonder.

72

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Cultuurhistorisch-landschappelijke kwaliteit We vinden het ook belangrijk dat in het weidegebied landschappelijke kwaliteitsverbetering plaatsvindt met behoud of versterking van de gebiedskarakteristieken, waaronder behoud van de openheid en van de aanwezige cultuurhistorische elementen en structuren. De cultuurhistorie moet bovendien zoveel mogelijk zichtbaar blijven of worden. De agrarische functie staat onder druk in de Hollandse weides, mede door de kleinschaligheid en door voortgaande bodemdaling. Als de agrarische functie verdwijnt zal gezocht moeten worden naar nieuwe functies die het karakteristieke open weidelandschap en de bijbehorende natuurwaarden in stand houden. Om de uitstraling van het gebied verder te verbeteren, is het van belang dat verrommeling in de linten (vooral langs de N208, de Oosteinderlaan en de Oude Weerlaan) wordt teruggedrongen en de randen van Hillegom transformeren tot aantrekkelijke overgangszones tussen dorp en buitengebied. Zo worden de weides een aantrekkelijke omgeving om een ommetje te maken vanuit het dorp. In de Oosteinderpolder liggen nog enkele percelen bollengrond die grenzen aan het weidegebied. Naar verwachting zal de waarde van deze gronden voor bollenteelt op termijn verdwijnen omdat ze te kleinschalig zijn voor een duurzame bedrijfsvoering.

Als de kans zich voordoet, stimuleren we hier de ontwikkeling van open natuurtypen en extensieve/kleinschalige recreatieve nevenfuncties. Deze vormen van kleinschalige recreatie mogen geen negatieve impact hebben op de (bestaande en te ontwikkelen) natuurwaarde en milieukwaliteit van het gebied. Voor initiatieven ter

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

73

plaatse van deze percelen bollengrond geldt dat deze in beginsel een bijdrage moeten leveren aan de ambities voor de Duurzame bloementuin; als een initiatief hier niet aan voldoet kan toch op medewerking van de gemeente worden gerekend als het wel een bijdrage levert aan de ambities voor de Hollandse weides (overigens is dan wel bollengrondcompensatie aan de orde). In het laatste geval worden de betreffende percelen na uitvoering van het initiatief onderdeel van deelgebied Hollandse weides. Greenportwoningen De bouw van nieuwe woningen is in de Hollandse weides in principe niet toegestaan, met uitzondering van de bouw van zogenaamde Greenportwoningen. De Greenportwoningen kunnen onder voorwaarden worden gerealiseerd in het buitengebied, maar in principe alleen als ‘eerste lijn bebouwing’ in de Levendige linten, met inachtneming van de uitgangspunten die voor de verschillende linten gelden (zie paragraaf 4.3.6). Het kleinschalig clusteren van Greenportwoningen is alleen aansluitend aan de kern Hillegom toegestaan en alleen indien de ontwikkeling niet ten koste gaat van de karakteris­tiek van de Hollandse weides en bijdraagt aan de hiervoor genoemde ambities. Bij voorkeur wordt met zo een ontwikkeling een bestaand ruimtelijk probleem aangepakt (bijvoorbeeld het transformeren van een rommelige dorpsrand tot een fraaie overgang tussen dorp en buitengebied).

De ontwikkeling van Greenportwoningen dient de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in stand te houden of te versterken (zichtlijnen, cultuurhistorisch, duurzaamheid e.d.) en mogen geen negatieve invloed hebben op de milieukwaliteit.

74

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

De ontwikkeling van Greenportwoningen binnen de begrenzing van het NatuurNetwerk Nederland (NNN) en de ‘Beschermde graslanden in de Bollenstreek’ is niet mogelijk. Dit betreft de Elsbroekerpolder (en ook het Park Lokhuisterduin in de Duurzame bloementuin). Het toekennen van een woonfunctie aan vrijkomende cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, zoals een monumentale schuur, is onder voorwaarden mogelijk. Voor de huisvesting van arbeidsmigranten verwijzen we naar het regionaal geldende beleid. Toeristisch-recreatieve waarde In de Hollandse weides kunnen kleinschalige recreatieve ontwikkelingen een plek krijgen, zolang ze plaatsvinden op de bestaande erven (bijvoorbeeld een bed & breakfast of een theetuin). We zetten ook in op het verhogen van de beleefbaarheid van de Oosteinderpolder, Vosse- en Weerlanerpolder en Elsbroekerpolder. Daarbij is het uitgangspunt wel dat dit niet ten koste gaat van de aanwezige natuurwaarden, waaronder de weidevogelpopulatie. Dit kan door een goede zonering in ruimte en/of tijd (bijvoorbeeld wandelpaden alleen op afstand van de broedvogels en/of alleen toegang buiten het broedseizoen). Duurzame energie Wij stimuleren het duurzaam opwekken van energie in de Hollandse weides. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan het plaatsen van zonnepanelen op schuren en woningen en aan het gebruik maken van bodemenergie.

In de Hollandse Weides kunnen de percelen ten noorden van de Oosteinderlaan, mits landschappelijk goed ingepast, tijdelijk ingezet worden als ‘zonneakkers’ bedekt met zonnefolie of panelen.

KOERS HOLLANDSE WEIDES • Versterken van natuurwaarden • Uitbreiden areaal open weides en tegengaan verrommeling • Creëren van aantrekkelijke (dorps)randen • Vergroten beleefbaarheid en verhogen recreatieve waarde met kleinschalige initiatieven BELANGRIJKSTE ASPECTEN Open veenweidelandschap, biodiversiteit, aantrekkelijke dorpsrand, kleinschalige/extensieve recreatie, bodemdaling, duurzaamheid, compensatie van bollengrond Aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de Hollandse weides.

Intensief of extensief? Recreatie is een breed begrip en omvat veel activiteiten met een divers karakter die niet altijd overal even goed passen. Bij extensieve recreatie staat de beleving van het landschap centraal, is het aantal recreanten beperkt en wordt het landschap niet verstoord (geluid, licht, intensieve betreding). Intensieve recreatie brengt een actievere belasting mee voor het landschap in de vorm van verstoring of hoeveelheid bezoekers.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

75

4.3.3

Historisch hart

Karakter Het dorp Hillegom is in de vroege middeleeuwen ontstaan op de meest oostelijke strandwal. De oudste delen van het dorp liggen aan het historische lint van de Hoofdstraat ter hoogte van de kruising met de Hillegommerbeek, een deels gegraven watergang tussen de (inmiddels afgegraven) strandwal en het vroegere Haarlemmermeer. De Hoofdstraat was onderdeel van het oude lint tussen Leiden en Haarlem, waaraan ook de Maartenskerk, de Houttuin en de historische buitenplaatsen waren gesitueerd. Het middeleeuwse Hof van Hillegom (een Heerlijkheid) is een fraai voorbeeld van een buitenplaats. Het Hof deed namelijk dienst als pleisterplaats van de Graven van Holland. Het centrum van Hillegom is met andere woorden het duidelijke historische hart van onze gemeente. Pas in de afgelopen eeuw zijn de omliggende woonwijken en bedrijventerreinen ontwikkeld. De waardevolle oude gebouwen, parken en structuren in het centrum vormen van oudsher een belangrijke ontmoetingsplek waar de Hillegommers samenkomen. Die functie is mede door de historische uitstraling ook nu nog van belang en we willen deze verder versterken. Het historische karakter maakt het centrum tot een aantrekkelijk woon-, winkelen horecagebied. Niet voor niets zijn het Kerkplein en de omgeving Sixlaan-Mariastraat aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

Koers Cultuurhistorische waarde De aanwezigheid van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, parken en structuren vormt het unieke pluspunt van ons centrum. De functie van centrale ontmoetingsplaats die het historisch hart van oudsher vervult, willen we versterken. Dat kan door herschikking en toevoeging van bestaande en nieuwe functies en herinrichting van de openbare ruimte en parken (van Jozefpark tot Van Nispenpark). Vooral de laatste eeuw hebben in en rond het centrum van Hillegom allerlei veranderingen plaatsgevonden, waardoor de oude structuur wat minder zichtbaar is geworden. Toch is het historische karakter van het centrum nog altijd een belangrijke kwaliteit waarmee Hillegom zich onderscheidt in de regio. We willen de historische waarden weer beter zichtbaar maken en inzetten als troefkaart bij de opwaardering van het centrum. De plannen voor het centrumgebied zijn daarbij het vertrekpunt voor de gewenste (en reeds ingezette) kwaliteitsverbetering. Bij nieuwe ontwikkelingen en renovaties dient er inspiratie gehaald te worden uit het verleden waardoor er een betere aansluiting ontstaat met het historische karakter. Het zichtbaar maken en gebruiken van historische structuren zoals de Hillegommerbeek, de Hoftuin, de kerken en bijbehorende tuinen, de historische linten en de Houttuin dragen bij aan een aantrekkelijk en karakteristiek centrumgebied.

De landelijke trend van een teruglopend winkelaanbod en optredende leegstand speelt ook in Hillegom. Toch is er in Hillegom nog steeds een relatief breed (winkel) voorzieningenniveau aanwezig, zeker vergeleken met plaatsen van vergelijkbare omvang.

76

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

77

Naast het beschermen en herkenbaar houden van ons cultuurhistorisch erfgoed, willen we ook dat het beter beleefbaar wordt. Een betere toegankelijkheid, die rekening houdt met de kwetsbaarheid van bijzondere elementen, is daarom een belangrijk streven. Maar ook een betere informatievoorziening die de cultuurhistorie van Hillegom plaatst in de regionale en nationale context, draagt bij aan de beleefbaarheid voor Hillegommers en bezoekers. Toeristisch-recreatieve waarde We willen ons historisch hart op deze wijze nog beter op de kaart zetten, ook als cultureel-toeristisch-recreatieve trekker. Een fraai, veilig en over weg en water goed bereikbaar centrum biedt kansen voor horeca en (andere) toeristische, recreatieve en economische functies. We streven daarbij naar voldoende parkeergelegenheid. Het organiseren van nieuwe evenementen gaan we faciliteren door regels en richtlijnen te verminderen. Uiteraard besteden we daarbij aandacht aan de impact van evenementen op de leefomgeving. Wij zien de N208 veranderen in een parelsnoer dat vrijwel alle toeristische attracties in het buitengebied verbindt met het centrum. De nadruk ligt op het toevoegen van commerciële en toeristische functies in het historisch hart. Indien een functie niet aansluit bij het historische karakter van het centrum, dan worden locaties bekeken elders aan de N208.

78

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Winkelaanbod en voorzieningen Het is belangrijk dat er een goed winkelaanbod blijft bestaan voor Hillegommers en bezoekers, er kansen worden geboden voor werkgelegenheid en ondernemerschap en dat het centrum de kwaliteit biedt die hoort bij de centrale verblijfs- en ontmoetingsplek van het dorp, met behoud van de historische kwaliteit. De structuur en inrichting van het centrum moeten zodanig zijn dat horecaondernemers, ondernemers voor de detailhandel en andere initiatiefnemers nieuwe kansen zien (en kunnen benutten) voor het creëren van aangename verblijfplekken op mooie locaties in het centrum. Wij bouwen hiervoor verder op de ontwikkelingen die al zijn ingezet met de gemeentelijke centrumplannen. Zo wordt ons centrum ook voor de Hillegommers een ontmoetingsplek met allure. Een aantrekkelijk centrum is een belangrijke voorwaarde voor een veelzijdig en onderscheidend voorzieningenniveau, met kwaliteitswinkels waarvoor mensen speciaal naar het centrum komen. Een lokaal winkelaanbod is ook belangrijk voor senioren die langer thuis blijven wonen. In de aanloopstraten is er ook ruimte voor nieuwe functies die een bijdrage leveren aan de ambities.

KOERS HISTORISCH HART • Verbeteren van de samenhang en bereikbaarheid van het centrum • Cultuurhistorie beter zichtbaar en herkenbaar maken • Toevoegen van nieuwe toeristisch-/recreatief-/ economische functies • Toevoegen van nieuwe functies in de aanloopstraten BELANGRIJKSTE ASPECTEN Cultuurhistorie, sociale cohesie, ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid Aanvullend afwegingskader voor initiatieven in het Historische hart

Duurzame energie en besparingen We stimuleren het verduurzamen van het centrum en innovatieve toepassingen. Ook bij het opwekken van duurzame energie houden we rekening met de cultuurhistorische waarde van het centrum.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

79

4.3.4

Heerlijke woonplaats

Karakter Hillegom is door zijn landelijke, dorpse karakter met zijn afwisselende bebouwing met overwegend grondgebonden woningen en een ontspannen, groene inrichting van de openbare ruimte, een aantrekkelijke plek om te wonen. Ook de gunstige ligging draagt daar aan bij. De nabijheid van het strand en de duinen vormt een belangrijke kwaliteit. Voor wie niet (meer) in de stad wil wonen maar wel in de westflank van de Randstad, dicht bij alle stedelijke voorzieningen en plekken met veel werkgelegenheid, is Hillegom een voor de hand liggende keuze. Haarlem, Amsterdam en Leiden liggen op een steenworp afstand en Hillegom is goed bereikbaar per trein. Ook Schiphol is dichtbij, terwijl Hillegom geen noemenswaardige hinder ondervindt van het vliegverkeer. Bovendien is in Hillegom sprake van een hechte samenleving. Het actieve verenigingsleven, het aantal evenementen en het relatief grote aantal (maatschappelijke) voorzieningen dragen er ook aan bij dat Hillegom een heerlijke woonplaats is. Koers Wonen In het Woonprogramma 2020-2024 “Naar een duurzaam evenwicht” zijn de volgende ambities geformuleerd: • Ambitie 1: ruimte bieden aan een gevarieerde woningvraag • Voldoende en divers aanbod in woningbouw • Inzet voor woningzoekenden in de knel

80

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

•

•

Ambitie 2: woonwijken en woningen klaar voor de toekomst • Toekomstbestendig woonaanbod in de wijken Ambitie 3: lang zelfstandig wonen als onderdeel van de gemeenschap • Passend woonaanbod bij iedere levensfase

Voldoende en divers aanbod in woningbouw De vraag naar nieuwe woningen is groot in Hillegom en naar verwachting zal dit de komende jaren zo blijven. We willen zo veel mogelijk in deze behoefte te voorzien binnen het bestaand stads- en dorpsgebied (BSD). Daarbij is wel belangrijk dat de ‘inbreiding’ met woningbouw niet ten koste gaat van de leefbaarheid en het groene, dorpse karakter van Hillegom. We voeren hiervoor een locatieonderzoek uit, waar uit moet blijken in hoeverre binnen BSD aan de woningbehoefte voor Hillegom kan worden voldoen. (Alleen) als blijkt dat er in regionaal verband een (kwantitatieve dan wel kwalitatieve) behoefte is aan extra ruimte voor nieuwe woningen buiten het bestaand stedelijk gebied, dan komt uitsluitend het gebied tussen de Pastoorslaan en de Stationsweg in beeld (locatie ‘Pastoorslaan-Zuid’), nabij het station. Hier treedt dan feitelijk ‘transformatie’ op, waardoor deze locatie dan niet langer onderdeel is van de Duurzame bloementuin, maar onderdeel wordt van de Heerlijke woonplaats. Inzet voor woningzoekenden in de knel Hillegom is voor iedereen! Daarom moeten nieuwbouw en bestaande woongebieden alle leefstijlen en inkomensgroepen bedienen. Hiertoe werken wij samen met Lisse en Teylingen en met de subregio Holland Rijnland Noord. Dit doen we onder andere door behoeftegericht te ontwikkelen in relatie tot andere regionale plannen,

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

81

een voldoende woningvoorraad voor de laagste inkomensgroepen beschikbaar te houden en een passend woningaanbod voor alle doelgroepen te hebben. De woningprijzen in Hillegom zijn in vergelijking met omliggende steden relatief aantrekkelijk. Door bouwplannen zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de woningbehoefte proberen we dit zo te houden. Bij nieuwbouwprojecten gelden hierbij de normen van minimaal 25% sociale huurwoningen en 35% middeldure huur- en sociale koopwoningen (tot €250.000) (allen als bedoeld in de Bro artikel 1.1.1.). Als bij projecten met meer dan 8 woningen niet aan de eis van 25% sociale huurwoningen wordt bestaat de mogelijkheid om dit percentage af te kopen via een bijdrage in het vereveningsfonds sociale woningbouw (een zgn. bestemmingsreserve). Met dit geld kan het fonds sociale woningbouwprojecten faciliteren door bijvoorbeeld op andere locaties grond te kopen of corporaties te helpen bij een sluitende exploitatie. Toekomstbestendig woningaanbod in de wijken Uitgangspunt is dat nieuwe woningen zijn voorbereid op de toekomstige eisen en wensen ten aanzien van klimaatverandering, zoals hernieuwde energievoorziening. Zo dienen alle nieuwe woningen per saldo energie op te leveren. Maar om de aantrekkelijkheid van Hillegom als woonplaats de komende jaren verder te vergroten, blijven we ook werken aan kwaliteitsverbetering van de bestaande woongebieden.

Deze kwaliteitsverbetering dient hand in hand te gaan met een verduurzamingsslag binnen de bestaande woningvoorraad door corporaties en particulieren. We zullen de corporaties en huizenbezitters verleiden en stimuleren om tot actie over te gaan. Maar het gaat ook om het toevoegen van (ruimtelijke) accenten op strategi-

82

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

sche plekken (‘acupunctuur’), bijvoorbeeld in de vorm van een gebouw met een bijzondere architectuur. De nu nog eenzijdige architectuur van sommige buurten en de wat rommelige stedenbouwkundige uitstraling van dorpsentrees doen afbreuk aan de ruimtelijke kwaliteit van Hillegom. Ontwikkelingen die passen binnen de gebiedskenmerken en waar mogelijk een relatie leggen met Oud Hillegom en die kwaliteit toevoegen aan de omgeving, worden gestimuleerd om zo de uitstraling te versterken. Ontwikkelingen aan de (dorps)randen dienen bij te dragen aan een aantrekkelijk karakter dat past binnen de gebiedseigen kenmerken. Het wensbeeld is dat de randen een heldere, groene en informele overgangszone naar het buitengebied gaan vormen. Gezonde en veilige leefomgeving Hillegommers moeten in een gezonde en veilige omgeving kunnen wonen. Dit betekent dat de huidige leefkwaliteit niet achteruit mag gaan en dat waar mogelijk een verbetering wordt nagestreefd. Vanuit het oogpunt van gezondheid is het ook van belang dat de doorstroming van verkeer (in het bijzonder op de N208) verbetert en dat bedrijven (vooral nabij woongebieden) met een hoge milieucategorie en/of veel vrachtverkeer ofwel hun bedrijfsvoering aanpassen ofwel een andere locatie zoeken. Er dienen geen nieuwe gevoelige functies gevestigd te worden nabij drukke wegen.

Leefbaarheid We gaan de leefbaarheid vergroten door de verblijfskwaliteit in de openbare ruimte te verhogen. Belangrijk is dat er voldoende en kwalitatief hoogwaardige parken en andere groenstructuren aanwezig zijn, met genoeg speelplekken en ruimte om te bewegen/sporten. Deze groenstructuren gaan we zoveel mogelijk onderling

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

83

verbinden, waardoor ze de kapstok kunnen zijn voor aantrekkelijke en (verkeers)veilige verbindingen voor voetgangers en fietsers. Bestaande (potentieel) waardevolle en monumentale bomen vormen een belangrijke kwaliteit in de openbare ruimte en worden in beginsel behouden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Bij de aanleg en renovatie van groen dient er rekening gehouden te worden met beleefbaarheid (geur en kleur), gezondheid (nabijheid van groen, maar ook rekening houden met allergieën), biodiversiteit (bijvoorbeeld bijenvriendelijke beplanting, laanbeplanting die door vleermuizen gebruikt kan worden als vliegroute), veiligheid, klimaat (voldoende schaduw, voorkomen van hittestress en waterberging) en bruikbaarheid. Daarnaast is het belangrijk een bijdrage te leveren aan de energietransitie. Braakliggende terreinen zouden, indien mogelijk, ook ingezet kunnen worden voor tijdelijke functies zoals tuinieren, verblijven en spelen. Bij herinrichting van de openbare ruimte moeten klimaatbestendigheid en het leveren van een bijdrage aan de energietransitie de leidende inrichtingsprincipes worden.

veau. Daarbij gaat het onder meer om de aanwezigheid van toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen, sport- en culturele accommodaties. Bovendien willen we ruimte blijven bieden aan bijzondere doelgroepen zoals mensen met een fysieke of verstandelijke beperking, zorgbehoevenden, arbeidsmigranten en statushouders. Daarnaast willen wij tijdelijke en nieuwe inwoners stimuleren mee te doen aan het maatschappelijk leven en onderdeel te worden van de Hillegomse samenleving. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor het actieve verenigingsleven binnen onze gemeente.

De wijken van Hillegom moeten voldoen aan een bepaalde ‘groennorm’. In groene wijken (meer dan 75 m2 groen per woning) en basiswijken (50 tot 75 m2 groen per woning) dient het groenareaal minimaal gelijk te blijven. Het vergroten van de bruikbaarheid en bereikbaarheid van het groen in deze wijken is wenselijk. In zogeheten ‘grijze’ wijken (minder dan 50 m2 groen per woning) dient elke ruimtelijke ontwikkeling te leiden tot toename van het groenareaal.

Om de afname van het percentage jonge mensen tegen te gaan is het van belang dat er gezorgd wordt voor een voor hen aantrekkelijk vestigingsklimaat. Dat betekent dat er gekeken moet worden naar de ontwikkeling van het lokale voorzieningenniveau, het woningaanbod en de woonkwaliteit, alsmede de bereikbaarheid met de auto en met het openbaar vervoer. Er dient dus ook de mogelijkheid te zijn de verschillende stappen van de ‘wooncarrière’ binnen Hillegom te doorlopen (van startersstudio naar een eigen huis). Ter bevordering van de sociale cohesie is het wenselijk verschillende leeftijdsgroepen binnen woonwijken te verbinden door een differentiatie binnen woonwijken te bewerkstelligen en voorzieningen ook te richten op jonge mensen.

Voor het behoud van de sterke gemeenschapszin in Hillegom is het van belang dat we blijven beschikken over een passend maatschappelijk voorzieningenni-

84

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Passend woningaanbod bij iedere levensfase We gaan ervoor zorgen dat Hillegom ook leefbaar blijft voor het vergrijzende deel van onze samenleving. Dat betekent dat er rekening gehouden moet worden met voldoende woon-, zorg- en recreatiefuncties voor senioren. Daarom is levensbestendig bouwen belangrijk, maar dit moet ook verder worden uitgewerkt in relatie tot de fysieke leefomgeving en de ambities op het gebied van klimaat en energie.

KOERS HEERLIJKE WOONPLAATS • Behouden en versterken dorpse karakter • Nieuwbouw binnenstedelijk realiseren • Verduurzamen en kwaliteitsverbetering van de woningvoorraad • Bevorderen van gezondheid • Sociale cohesie versterken • Zorg dragen voor toekomstbestendige voorzieningen • Behoud en verbeteren woon- en leefkwaliteit BELANGRIJKSTE ASPECTEN Maatschappelijke voorzieningenniveau, sociale cohesie, goede verkeersdoorstroming, groen, duurzaamheid Aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de Heerlijke woonplaats

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

85

4.3.5

Werkplaats Hillegom

Karakter Hillegom kent met Hillegom-Zuid, Hillegommerbeek en Horst ten Daal een gedifferentieerd aanbod aan bedrijventerreinen. Er is relatief veel groot- en detailhandel aanwezig, alsmede autogarages en bedrijven in de bouwnijverheid. Door de gunstige ligging van Hillegom in de westflank van de Randstad, nabij Haarlem, Leiden, Schiphol en de Metropoolregio Amsterdam (MRA), is Hillegom voor veel bedrijven een aantrekkelijke vestigingsplaats. Toch zijn niet alle drie de bedrijventerreinen even goed ontsloten of logisch gesitueerd. Het (vracht)verkeer van en naar Horst ten Daal en Hillegommerbeek rijdt nu via de N208 of de Weerlaan/Meerlaan, door de bebouwde kom (woongebieden) van Hillegom. Bovendien liggen de beide werkplaatsen zelf ook te midden van woongebied. Bedrijvenpark Hillegom-Zuid daarentegen is veel gunstiger gelegen door de goede rechtstreekse ontsluiting via de N207 naar de A4.

Koers Divers aanbod aan werkplaatsen Bedrijventerrein Hillegom-Zuid is door zijn goede ontsluiting zeer geschikt voor bovenlokale bedrijvigheid, ook voor bedrijven die het nodige (vracht)verkeer genereren. Gezien de ligging tussen woongebieden geldt dat niet voor de bedrijventerreinen Hillegommerbeek en Horst ten Daal. Daarom willen we deze werkplaatsen geleidelijk laten transformeren naar aantrekkelijke woon-werkgebieden. Op de terreinen - en vooral aan de randen langs de aangrenzende woongebieden - faciliteren we de komst van woonwerkwoningen (voor zzp’ers die van huis uit willen werken) en bedrijfsverzamelgebouwen voor zzp’ers en ‘lichte’ bedrijven die passen bij de woonfunctie en de nabijheid van het centrum. Bedrijven met een sterk verkeersaantrekkende werking zijn hier in de toekomst niet wenselijk. De leefkwaliteit van deze woon-werkgebieden moet passend zijn bij de functie van het gebied. Ter plaatse van deze woningen kan bijvoorbeeld een ander geluidsniveau worden toegestaan dan ter plaatse van woningen in een woonwijk. De ontwikkeling van passende bedrijvigheid is overigens ook afhankelijk van de eventuele komst van nieuwe weg- en waterverbindingen. Dat geldt ook voor de eventuele ontwikkeling van de locatie PastoorslaanNoord - die als reservelocatie staat opgenomen in de ISG 2016 - tot duurzaam bedrijventerrein.

Gezien de huidige functie als bollengrond dient de ontwikkeling van de Pastoorslaan-Noord overigens altijd gepaard te gaan met bollengrondcompensatie aan de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM). Hier treedt dan feitelijk ‘transformatie’ op, waardoor deze locatie dan niet langer onderdeel is van de Duurzame bloementuin, maar onderdeel wordt van de Werkplaats Hillegom.

86

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

87

Omdat bedrijventerrein Horst ten Daal is gesitueerd tussen Patrimonium en het in ontwikkeling zijnde woongebied in Hillegom-Noord enerzijds en het centrum van Hillegom anderzijds, is het belangrijk dat er veilige en aantrekkelijke (langzaamverkeers)routes komen door Horst ten Daal. Op bedrijventerrein Hillegommerbeek zetten we bovendien in op opwaardering van de zone langs deze oude beek, waar we de toeristischrecreatieve potenties van de historische haven willen benutten in samenhang met de toeristische impulsen in het centrum. Vergroening, kwaliteitsverbetering en verduurzaming We zetten overal op onze werkplaatsen in op vergroening, kwaliteitsverbetering en verduurzaming. Vergroening en (ruimtelijke) kwaliteitsverbetering zullen bijdragen aan een aantrekkelijk werkklimaat op onze bedrijventerreinen. Op de werkplaatsen moet daarnaast een belangrijke deel van onze duurzaamheidsambities worden verwezenlijkt, bijvoorbeeld door plaatsing van zonnepanelen op platte bedrijfsdaken, maar ook door andere vormen van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Nieuwe bedrijven en bedrijven die willen uitbreiden kunnen hierin, mits ze bijdragen aan deze uitgangspunten, door de gemeente worden voorzien onder voorwaarde dat ze passen binnen het profiel van het betreffende bedrijventerrein.

de verkeersveiligheid op het betreffende terrein en in de rest van Hillegom ten minste gelijk blijft. Nieuwe risicovolle bedrijven zijn niet welkom. Bedrijven die buiten de aangewezen bedrijventerreinen vallen, dienen te voldoen aan de uitgangspunten voor het deelgebied waarbinnen ze liggen. De gemeente gaat waar nodig in gesprek met bedrijven om te bespreken hoe de gewenste situatie bereikt kan worden.

KOERS WERKPLAATS HILLEGOM • Verduurzamen en vergroenen • (Ruimtelijke) kwaliteitsverbetering en verbetering verkeersveiligheid • Transformatie van bedrijventerreinen Hillegommerbeek en Hillegom-Noord naar woonwerkgebied: woningbouw is mogelijk indien deze aansluit bij de bestaande bebouwing en bestaande bedrijven niet belemmert • Ontwikkeling van passende bedrijvigheid • Ontwikkeling van bedrijventerrein Pastoors laan-Noord, afhankelijk van de eventuele komst van nieuwe weg- en waterverbindingen BELANGRIJKSTE ASPECTEN Verkeersveiligheid, profilering van bedrijventerreinen, duurzaamheid, groen, leefbaarheid (omgeving), social return

Aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de Werkplaats Hillegom

Het leveren van een bijdrage aan onze ambities ten aanzien van de ruimtelijke kwaliteit en een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving is steeds voorwaarde voor medewerking aan bedrijfsuitbreidingen en de komst van nieuwe bedrijven. Van belang is ook dat

88

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

89

4.3.6 Levendige linten Karakter In onze gemeente is een grote verscheidenheid aan typen bebouwingslinten aanwezig. De karakteristieken van de linten vertellen veelal het verhaal van de cultuurhistorisch-landschappelijke ontstaansgeschiedenis van Hillegom. De linten lopen door verschillende deelgebieden, maar hebben een eigen karakter. In het buitengebied zijn doorzichten tussen de bebouwing aan de linten door van grote waarde om vanaf de weg het landschap te kunnen ervaren. Dergelijke doorzichten zijn niet in alle linten evenveel aanwezig: sommige zijn heel open met veel onbebouwde kavels en andere zijn juist heel gesloten. Omdat - in het buitengebied - de bebouwing aan de achterzijde aan het open landschap grenst, zijn de linten vaak aantrekkelijke woon- en leefmilieus. Ook binnen de linten is er veel variatie, zowel in aanwezige functies (bijvoorbeeld wonen, bollenbedrijven, maar ook andersoortige bedrijven), als in bebouwingstypologieën die bovendien afkomstig zijn uit verschillende bouwperiodes. Zo staan er vrijstaande tuinderswoningen, korte rijtjes arbeiderswoningen en twee-onder-een-kapwoningen. Ook de karakteristieke bollenschuren staan vaak in het lint. Sommige linten zijn aan één zijde bebouwd en andere aan twee zijden.

Omdat de linten door andere deelgebieden lopen, geldt naast de koers voor het bebouwingslint ook de koers voor het deelgebied waarin het lint is gelegen.

90

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Koers Kwaliteitsverbetering De levendigheid van onze linten - waar verschillende functies samenkomen - moet behouden blijven. Daarom bieden we ruimte aan initiatieven mits die zorgen voor een kwaliteitsverbetering (cultuurhistorisch-landschappelijk, ecologisch, recreatief en/of op het gebied van duurzaamheid, gezondheid, zorg, enz.). Een belangrijk ruimtelijk uitgangspunt is dat ontwikkelingen bijdragen aan het versterken van de karakteristieken en kwaliteiten van het betreffende type lint. Dat betekent dus ook dat ontwikkelingen moeten passen binnen de maat en schaal van de linten. Grootschalige verblijfsrecreatieparken zijn bijvoorbeeld niet wenselijk, maar een bed & breakfast in een bestaande schuur, een passende nieuwe functie in een oude bollenschuur en een minicamping gekoppeld aan het lint wel. Verhogen cultuurhistorisch-landschappelijke waarde Het versterken van de cultuurhistorisch-landschappelijke karakteristiek draagt bij aan het eigen karakter en de uitstraling van de verschillende typen linten. Dit resulteert in een groter woongenot, maar het maakt het ook prettiger om er te werken of een ommetje te maken. De linten zijn de primaire routes binnen onze gemeente. Ze vormen voor veel bezoekers de entrees (met doorzichten) naar het landschap.

Het is vanuit dat perspectief belangrijk in te zetten op een hoge ruimtelijke kwaliteit zodat de identiteit van de bollenstreek op een goede manier wordt uitgedragen. Hierin maken wij onderscheid in vijf typen linten. Hieronder beschrijven we per type de uitgangspunten bij ruimtelijke ontwikkelingen. We sluiten hiermee aan op de systematiek uit het provinciale ‘Gebiedsprofiel Duin- en Bollenstreek’. Daarnaast hebben we bij nieuwe initiatieven in het

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

91

buitengebied gemerkt, dat de beschrijving van verschillende linten een goed ruimtelijk kader biedt om een bijdrage te leveren aan de koers van het gebied. Dit heeft er in geresulteerd, dat we alle wegen in het buitengebied als lint in de omgevingsvisie aanmerken, zodat ontwikkelingen bijdragen aan het versterken van de karakteristieken en kwaliteiten van het betreffende type lint. We willen bovendien de kenmerkende openheid en doorzichten naar de bollenvelden in de linten behouden. Op de omgevingsvisiekaart hebben we een aanduiding gezet voor ‘behoud open vensters bollenlandschap’, overeenkomstig de kaart van de ISG2016. Deze open vensters willen we benutten als toeristische uitzichtpunten. Zanderijlinten: • zichtbaar houden van de hoogteverschillen tussen hoge wegen en het afgegraven zanderijenland- schap; • de hoog liggende linten behouden hun karakteristiek profiel; • terughoudend met het realiseren van Greenportwoningen als lintbebouwing; • nieuwe ontwikkelingen respecteren maat en hoogte • ligging van de hoger liggende weg en bebouwing; • bij enkelzijdig bebouwde linten geen nieuwe bebouwing tegenover de bestaande bebouwing plaatsen; • linten langs lokale wegen beplanten met een enkele bomenrij en beukenhagen.

92

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

93

Zandnederzettingslinten: • in stand houden en versterken van de grote variatie aan bebouwingstypen en -structuren; • in stand houden van de relatie met het landschap en de zicht op de bollenvelden door het koesteren van onbebouwde kavels of doorzichten tussen de lintbebouwing; • koesteren van kenmerkende bebouwing zoals oude bollenschuren en arbeiderswoningen; • de doorgaande linten op de voormalige strandwallen beplanten met laanbeplanting; • linten langs lokale wegen beplanten met een enkele bomenrij en hagen. Ingesloten zandnederzettingslinten: • in stand houden en versterken van het doorgaande karakter (visueel) van het lint; • rekening houden met de maat en functie van het centrum en de lintbebouwing; • de doorgaande linten op de voormalige strandwallen (N208) beplanten met laanbeplanting.

Tuinderslinten: • behouden van de openheid en de verspreide bebouwingsstructuur; • de linten beplanten met hagen: hagen zorgen voor aankleding van het landschap zonder de openheid van de strandvlaktes aan te tasten; • stimuleren van erfbeplanting met streekeigen beplanting: erfbeplanting versterkt het ensemble van tuinderswoning en bedrijfsgebouwen en zorgt voor een groene uitstraling van het erf; • behouden van het overwegend agrarische karakter van de bebouwing; • bij nieuwe ontwikkelingen de woonbebouwing voorop de kavel plaatsen - evenwijdig aan de kavelgrens - en bedrijfsgebouwen achter de rooilijn van de • woonbebouwing plaatsen. 94

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Boezemlinten: • behouden van de verspreide bebouwingsstructuur; • behoud en versterking van het zicht op het water; • behouden van de asymmetrie: slechts aan één zijde bebouwing. Zoals gezegd is het (in het buitengebied) belangrijk dat doorzichten naar het achterliggende landschap worden behouden. Het clusteren van Greenportwoningen (achter het lint) is daarom niet toegestaan, tenzij dit aansluitend aan de kern Hillegom plaatsvindt en hierbij geen waardevolle zichtlijnen worden weggenomen.Zie voor de uitgangspunten ten aanzien van de realisatie van Greenportwoningen de paragrafen 4.3.1 en 4.3.2. Verbeteren leefbaarheid We willen de woon- en leefkwaliteit van de linten in de toekomst ook verder verbeteren door het terugdringen van overlast en onveilige situaties als gevolg van (vracht)verkeer en bedrijfsactiviteiten. Daarvoor is het van belang dat bedrijven die niet passen binnen het deelgebied (zoals transportbedrijven in de Duurzame bloementuin of de Hollandse weides), maar die wel veel verkeersbewegingen genereren, zoveel mogelijk worden uitgeplaatst naar een locatie op een bovenlokaal bedrijventerrein.

KOERS LEVENDIGE LINTEN • Verhogen van de woon- en leefkwaliteit • Versterken van de karakteristieken van het betreffende lint • Creëren van aantrekkelijke entrees van Hillegom / de Bollenstreek BELANGRIJKSTE ASPECTEN Cultuurhistorie, landschap, natuur, recreatie, duurzaamheid, gezondheid, maatschappelijke zorg, bijvoorbeeld zorgboerderij in bestaande bebouwing Aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de Levendige linten

Door in te zetten op 100% emissieloze en residuvrije teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten, willen we mogelijke gezondheidsrisico’s door spuitnevels voor omwonenden terugdringen en lokale kennisontwikkeling en innovatie stimuleren. Ook dit zal de leefbaarheid in de linten ten goede komen.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

95

hoofdstuk 5

OMGEVINGSVISIEKAART HILLEGOM

LEGENDA

N

Duurzame bloementuin - Overgang naar 100% emissieloze en residuvrije teelt OMGEVINGSVISIE - Opwekken van duurzame energie - Verbeteren ruimtelijke kwaliteit en versterken gebiedskarakteristieken - Benutten van recreatieve potenties Duurzame bloementuin - Overgang naar 100% emissieloze en residuvrije teelt - Verhogen biodiversiteit - Opwekken van duurzame energie Entree bloementuin - Verbeteren ruimtelijke kwaliteit en versterken Toeristisch overstappunt (ligging indicatief) gebiedskarakteristieken Parelsnoer N208 versterken Benutten van recreatieve potenties Zanderijsloot met aardkundige waarden - Verhogen biodiversiteit Weg met aardkundige waarden bloementuin Behoud openEntree vensters bollenlandschap Toeristisch overstappunt (ligging indicatief) Parelsnoer N208 versterken

Hollandse weides Zanderijsloot met aardkundige waarden - Versterken van natuurwaarden Weg met aardkundige waarden - Uitbreiden areaal open weides en tegengaan Behoud open vensters bollenlandschap verrommeling - Creëren van aantrekkelijke Hollandse (dorps)randen weides - Vergroten beleefbaarheid ennatuurwaarden verhogen - Versterken van recreatieve waarde met kleinschalige initiatieven - Uitbreiden areaal open weides en tegengaan Mogelijkeverrommeling uitbreiding weides - Creëren van aantrekkelijke (dorps)randen

Historisch hart beleefbaarheid en verhogen - Vergroten - Verbeteren van de samenhang recreatieve waarde en met kleinschalige initiatieven bereikbaarheid van het centrum Mogelijke uitbreiding weides - Cultuurhistorie beter zichtbaar en Historisch hart herkenbaar maken - Verbeteren van de samenhang en - Toevoegen van nieuwe toeristische, recreatieve, van het centrum economischebereikbaarheid functies Cultuurhistorie beter zichtbaar en - Toevoegen nieuwe functies in aanloopstraten herkenbaar maken Haven toeristisch ontwikkelen Toevoegen Auto en- fiets te gastvan nieuwe toeristische, recreatieve, economische functies Versterken groene (langzaamverkeer)verbinding- Toevoegen nieuwe functies in aanloopstraten en tussen centrum, woonwijken en NS-station Haven toeristisch ontwikkelen Auto en fiets te gast

Heerlijke woonplaats Versterken groene (langzaamverkeer)verbinding- Behouden en versterken dorpse karakter en tussen centrum, woonwijken en NS-station - Nieuwbouw binnenstedelijk realiseren - Verduurzamen enHeerlijke kwaliteitsverbetering woonplaats van de woningvoorraad - Behouden en versterken dorpse karakter - Bevorderen -van gezondheid Nieuwbouw binnenstedelijk realiseren - Sociale cohesie versterken en kwaliteitsverbetering van de - Verduurzamen - Zorg dragen woningvoorraad voor toekomstbestendige voorzieningen - Bevorderen van gezondheid - Sociale cohesie versterken Afronden reeds ingezette woningbouw - Zorg(deel)projecten dragen voor toekomstbestendige Ontwikkelen die in voorzieningen voorbereiding zijn Afronden reeds ingezette woningbouw Reservelocatie woningbouw Ontwikkelen (deel)projecten die in

voorbereiding zijn Werkplaats Hillegom - Verduurzamen enReservelocatie vergroenen woningbouw - (Ruimtelijke) kwaliteitsverbetering en Werkplaats Hillegom verbetering verkeersveiligheid - Verduurzamen en vergroenen - Ontwikkeling van passende bedrijvigheid - (Ruimtelijke) kwaliteitsverbetering en Transformatie bedrijventerreinen Hillegommerverbetering verkeersveiligheid beek en- Hillegom-Noord woon-werkgebied Ontwikkeling vannaar passende bedrijvigheid Reservelocatie bedrijventerrein Transformatie bedrijventerreinen Hillegommer-

5.

Omgevingsvisiekaart

In hoofdstuk 4 hebben we op basis van bestaande karakters/sferen een ruimtelijk raamwerk opgesteld met verschillende deelgebieden. Voor elk deelgebied hebben we een koers geformuleerd, aan de hand waarvan we richting hebben gegeven aan toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, die passen bij het karakter van het deelgebied. Het ruimtelijk raamwerk en de verschillende ontwikkelingen vormen samen de integrale omgevingsvisie. De visie op de verschillende deelgebieden met de belangrijkste ontwikkelingen en opgaven voor de periode tot 2030 is verbeeld op de integrale omgevingsvisiekaart. De omgevingsvisiekaart is gebaseerd op bestaande kwaliteiten, vigerend beleid en lopende plannen (vlakken) en voegt daaraan enkele nieuwe keuzes toe (symbolen, pijlen en arceringen). Het is belangrijk vast te stellen dat de omgevingsvisiekaart geen bestemmingsplan-/omgevingsplankaart is en dat deze geen ontwikkelingen onwrikbaar vastlegt. Het gaat om de hoofdlijnen van beleid, die verder worden uitwerkt in het omgevingsplan en programma’s. De raad kan periodiek (bijvoorbeeld ieder jaar) het uitvoeringsprogramma opnieuw vaststellen. Dit kan mede op basis van woningbouwmonitoring en ontwikkelingen in de uitvoering.

beek en Hillegom-Noord naar woon-werkgebied

Levendige linten Reservelocatie bedrijventerrein - Verhogen van de woon- en leefkwaliteit - Versterken van de karakteristieken Levendige linten van het betreffende -lint Verhogen van de woon- en leefkwaliteit vanentrees de karakteristieken van het - Creëren van- Versterken aantrekkelijke betreffende lint

Duurzame verbindingen - Creëren van aantrekkelijke entrees Spoor Treinstation Duurzame verbindingen Spoor Natuurnetwerk Nederland (NNN) Treinstation Ecologische verbindingszone NNN Natuurnetwerk Nederland (NNN) Gemeentelijke groenstructuur Ecologische verbindingszone NNN Hillegommerbeek, Trekvaart Haarlem - Leiden, Gemeentelijke groenstructuur Ringvaart

Hillegommerbeek, Trekvaart Haarlem - Leiden, Ringvaart

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

99

hoofdstuk 6

UITVOERING

6.

Uitvoering

6.2

Monitoring, aanvulling en herziening

6.1

Inleiding

6.2.1

Elke dag vers

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de visie denken te realiseren. Hierbij dragen we een aantal concrete projecten aan die we als gemeente graag gerealiseerd willen zien. Omdat we daarbij ook afhankelijk zijn van andere initiatiefnemers beschrijven we in sommige gevallen ook wat er moet gebeuren om een project of ontwikkeling van de grond te krijgen, zodat dit betrokken kan worden in gesprekken over initiatieven. In dit hoofdstuk beschrijven we verder de diverse uitwerkingen die we bij de visie gaan opstellen en geven we aan hoe we omgaan met het actualiseren van de visie. Dit laatste hoofdstuk van de visie sluit af met een projectenmatrix. In deze matrix hebben we inzichtelijk gemaakt welke acties voortvloeien uit de visie, wat de rol van de diverse betrokken partijen is en hoe we deze projecten denken te realiseren. Dit samenvattende overzicht is uiteraard samengesteld op basis van de huidige kennis en stand van zaken van initiatieven en kan daarom herzien worden wanneer dat nodig is.

Met deze omgevingsvisie lopen we vooruit op de werkwijze die straks onder de Omgevingswet de norm zal worden. We hebben daarmee geen blauwdruk waarmee we tot 2030 vooruit kunnen. Op enig moment zullen we tot de conclusie komen dat een bepaald thema nog onvoldoende is uitgewerkt of dat de situatie voor een gebied dusdanig is veranderd dat een herziening van de visie nodig is. In de geest van de Omgevingswet moet de omgevingsvisie ‘elke dag vers’ gehouden worden. Het college rapporteert halfjaarlijks aan de gemeenteraad over de ontwikkelingen. Dit kan ertoe leiden, dat de raad wordt voorgesteld om de omgevingsvisie op onderdelen aan te passen. Een belangrijk ijkpunt is het jaar 2022. Op dat moment treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking en is ook het omgevingsplan voor het buitengebied vastgesteld. Als Hillegom hebben we dan een actueel planologisch kader en kennen we de finesses van de Omgevingswet. De komende jaren gebruiken we om te kijken of de omgevingsvisie op onderdelen aangevuld of juist ingeperkt moet worden. De verdere integratie van de ‘niet-traditionele’ ruimtelijke beleidsvelden binnen de kaders van de omgevingsvisie vraagt daarbij bijzondere aandacht. Vooral voor de integratie van de sociaal-maatschappelijke thema’s ligt er een opgave voor ons als gemeente. We gaan hier de komende jaren mee aan de slag.

De beleidscyclus uit de Memorie van Toelichting van de Omgevingswet 102

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

103

De m.e.r. bestaat uit de volgende stappen: 1. Openbare kennisgeving Het bevoegd gezag publiceert een openbare kennisgeving van het voornemen om de omgevingsvisie op te stellen en hiervoor een plan-m.e.r.-procedure te doorlopen. 2. Notitie en reikwijdte Na de bekendmaking worden de reikwijdte en het detailniveau van het planMER bepaald. Dit kan in de vorm van een Notitie reikwijdte en detailniveau, maar dat hoeft niet. Een advies van de Commissie m.e.r. over de Notitie reikwijdte en detailniveau is facultatief. In dit geval is hierom niet gevraagd. De bestuursorganen worden ook in deze fase geraadpleegd. 3. Opstellen PlanMER Het planMER wordt opgesteld op basis van de bepaalde reikwijdte en detailniveau zoals aangegeven in de vorige stap, bij voorkeur met medeneming van de opmerkingen van de Commissie en de geconsulteerde bestuursorganen. Op basis van het planMER wordt in de ontwerp-omgevingsvisie de motivering van de keuzen opgenomen. De resultaten van het planMER wordt opgenomen in de ontwerp-omgevingsvisie.

104

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

6.2.2 4. Terinzagelegging en zienswijzen Het planMER en de ontwerp-omgevingsvisie worden ingevolge afdeling 3.4 van de Awb gezamenlijk zes weken ter inzage gelegd. Parallel daaraan wordt advies gevraagd aan de Commissie m.e.r. Dit toetsingsadvies is ook onder de Omgevingswet verplicht. In het Omgevingsbesluit zal worden aangegeven dat uiterlijk op het moment van terinzagelegging van het milieueffectrapport het bevoegd gezag de Commissie voor de milieueffectrapportage in de gelegenheid stelt over het milieueffectrapport te adviseren. De Commissie voor de milieueffectrapportage brengt advies uit binnen zes weken nadat zij hiertoe in de gelegenheid is gesteld. 5. Motiveren in de definitieve omgevingsvisie In de definitieve omgevingsvisie moeten de resultaten van de het planMER worden verwerkt en moet worden gemotiveerd hoe met de resultaten van het planMER en de zienswijzen is omgegaan. 6. Bekendmaking en mededeling van het plan Conform afdeling 3.4 Awb wordt de definitieve omgevingsvisie bekend gemaakt. 7. Evaluatie van de effecten na realisatie Het is verplicht om de daadwerkelijk optredende milieugevolgen van de uitvoering van de omgevingsvisie in kaart te brengen en te evalueren. In het planMER wordt aangegeven welke aspecten van de visie voor evaluatie in aanmerking komen.

Plan-m.e.r.

Het proces en de procedure wordt een milieueffectrapportage genoemd, wat wordt afgekort als m.e.r.. Het milieueffectrapport zelf wordt afgekort als MER. Een MER brengt op voorgeschreven wijze de milieugevolgen van een plan of project in beeld voordat het besluit wordt genomen of het plan wordt vastgesteld. Zo kan het bevoegd gezag de milieugevolgen bij haar afwegingen betrekken en krijgt het milieubelang een volwaardige plaats in de besluitvorming over projecten en plannen met mogelijk aanzienlijke gevolgen voor het milieu. In drie gevallen is een plan-m.e.r. wettelijk verplicht voor een omgevingsvisie: 1. De omgevingsvisie stelt kaders voor activiteiten in het plangebied waar de wet voorschrijft dat er een plan-m.e.r. moet komen. 2.  De omgevingsvisie stelt kaders voor activiteiten waarbij er op grond van de wet sprake is van een m.e.r.-beoordelingsplicht. 3. De activiteiten in de omgevingsvisie leiden mogelijk tot significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden (Passende beoordeling). In dit geval lijkt van 1 en mogelijk 3 sprake te zijn. Hieronder zijn de resultaten van de m.e.r. weergegeven. Resultaten MER In het MER is op een kwalitatieve manier onderzocht of met de voorgestelde oplossingsrichtingen uit de omgevingsvisie het doel voor 2030 bereikt wordt. Nog belangrijker is dat ook is beschreven wat de effecten van deze koers voor de fysieke leefomgeving zijn.

De mate waarin het doel uit de visie bereikt wordt en de effecten die hierbij optreden, kunnen aanleiding geven om voor het betreffende onderwerp een concreet uitgewerkt programma op te stellen.

Naast gemeentebrede doelen en ambities bevat de omgevingsvisie ook een onderverdeling in deelgebieden. Voor deze deelgebieden zijn eveneens doelen en ambities geformuleerd, die kunnen bestaan uit het behouden of versterken van de huidige kwaliteiten en/ of het ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen voor het gebied. In het MER is onderzocht wat de impact van deze ambities op de fysieke leefomgeving is. Deze kwalitatieve analyse geeft inzicht in de voorwaarden en spelregels die uiteindelijk vastgelegd moeten worden in het omgevingsplan. Dit MER vormt hiermee als het ware een opstap naar de invulling en beoordeling van het omgevingsplan. De doelen en ambities van de deelgebieden vormen randvoorwaarden en aanwijzingen voor de ontwikkelingen in het betreffende gebied. In dit MER wordt daarom allereerst een effectbeoordeling van de koers en ambitie per deelgebied opgesteld. Deze effectbeoordeling geeft zicht op de randvoorwaarden en regels in het toekomstige omgevingsplan en vormen daarmee ook de randvoorwaarden en regels voor ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie en woningbouw. Met de effectbeoordeling per deelgebied kan bepaald worden waar en hoe de opgaven voor deze thema’s gerealiseerd kunnen worden en wat de effecten hiervan zijn op de kernkwaliteiten van het deelgebied.

Als er zicht is op de realisatiemogelijkheden en de effecten hiervan, kan er ook getoetst worden op het ‘doelbereik’.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

105

De omgevingsvisie bevat een kwalitatieve beschrijving van de kwaliteiten en ambities van de gemeente voor verschillende deelgebieden. Hiermee wordt inzicht geboden in de voorwaarden die bepalend zullen zijn bij nieuwe ontwikkelingen, zonder dat hier harde kaders voor gesteld worden. Deze kaders worden vastgelegd in het omgevingsplan. Dit MER sluit aan bij het abstractieniveau van de omgevingsvisie en dient daarom voornamelijk als kwalitatieve verkenning van de leefomgevingseffecten. Voor de effecten op de leefomgeving zijn in de conclusie aanbevelingen gedaan om negatieve effecten te beperken door bijvoorbeeld regels plannen op te stellen waar ontwikkelingen aan getoetst moeten worden. Voor het waarmaken van de ambities zijn aanbevelingen gedaan om ontwikkelingen mogelijk te maken en te stimuleren. De Commissie m.e.r. heeft op 4 december 2017 een toetsingsadvies uitgebracht over het MER. Naar aanleiding van dit advies van de Commissie en een reactie van de omgevingsdienst is in december 2017 een aanvulling op het MER opgesteld. In deze aanvulling op het MER (zie losse bijlage bij deze omgevingsvisie) is allereerst een beknopte samenvatting gegeven van de analyses uit het MER. Waar in het MER per deelgebied de betreffende kernkwaliteiten, knelpunten en ambities besproken zijn, wordt in de aanvulling meer gekeken naar de overkoepelende aspecten op gemeenteniveau.

Hierin wordt ook gekeken naar de rol van autonoom beleid met betrekking tot deze aspecten.

106

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Voor de thema’s duurzame energie en woningbouw is in de aanvulling nadrukkelijk de doorvertaling gemaakt naar de uitwerking in respectievelijk het programma en het omgevingsplan. Hiervoor worden allereerst de opgaven geanalyseerd en is onderzocht welke ambities deze opgaven moeten vervullen en hoe de opgaven ingevuld kunnen worden. De invulling van de opgaven is vervolgens beoordeeld op de mogelijke effecten op de leefomgeving en vooral op de kernkwaliteiten en ambities. Hierbij is ook gekeken naar kansen om op andere leefomgevingsaspecten een positief effect te behalen. Uit deze analyse blijkt dat opgaven en ambities elkaar kunnen bijten of dat het behalen van een ambitie twijfelachtig is. In deze aanvulling wordt daarom ook aangegeven op welke terreinen dit mogelijk op kan treden en hoe hiermee omgegaan kan worden bij de uitwerking van het programma of het omgevingsplan. Het inzichtelijk maken van deze effecten en het wel of niet bereiken van de gestelde doelen kan vervolgens meegenomen worden in de monitoring.

Uit het MER en de aanvulling blijkt ten slotte dat het heel belangrijk is de in de omgevingsvisie genoemde uitgangspunten voor ontwikkelingen ook echt in de praktijk te hanteren bij het beoordelen van initiatieven. Zo kan het meewerken aan (kleinschalige) recreatieve ontwikkelingen in de Hollandse weides alleen als zeker is dat ze niet ten koste gaan van de aanwezige natuurwaarden. Anders staan dergelijke ontwikkelingen op gespannen voet met de ambitie de Hollandse weides te versterken als weidevogelgebied.

En het toevoegen van Greenport-woningen zoveel mogelijk in clusters aansluitend aan de kern Hillegom, passend naar aard en schaal. Losse Greenportwoningen moeten goed ingepast worden, zodat de zichtlijnen op de bollenvelden behouden blijven. Greenport-woningen mogen niet ten koste gaan van de karakteristieken van de Levendige linten en/of de Duurzame bloementuin of de Hollandse weides en dragen bij aan de voor deze deelgebieden genoemde ambities. Als deze uitgangspunten niet gehanteerd worden, leidt de ontwikkeling van Greenportwoningen bijvoorbeeld tot aantasting van de landschappelijke kernkwaliteit en de ambitie het landschap beter zichtbaar en beleefbaar te maken.

De ambitie in 2030 energieneutraal te zijn, is niet eenvoudig haalbaar, zo blijkt uit (de aanvulling op) het MER. De mogelijkheden voor duurzame vormen van energieopwekking zijn binnen de eigen gemeentegrenzen beperkt, gezien onder meer de wettelijke beperkingen. We pakken deze opgave daarom op in regionaal verband. Bij het meewerken aan initiatieven voor opwekking van duurzame energie zal steeds een afweging moeten worden gemaakt ten aanzien van de impact op de kernkwaliteiten en de ambities op het gebied van bijvoorbeeld landschap, natuur en woonkwaliteit.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

107

6.2.3

Omgevingsplan

Een belangrijke bepaling in de Omgevingswet is dat een gemeente één omgevingsplan kent. Dit betekent in principe dat het systeem zoals we dat nu kennen met verschillende bestemmingsplannen voor de dorpen en het buitengebied, niet meer aan de orde zal zijn. Het Omgevingsplan Buitengebied en de Zanderij zal naar verwachting begin 2021 vastgesteld worden door de gemeenteraad. Eind 2020 wordt gestart met het omgevingsplan voor het hele grondgebied. Na vaststelling van de omgevingsvisie Heerlijk Hillegom in 2018 is tegelijkertijd het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid vastgesteld.

6.2.4

Omgevingswaarden/programma

De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om in het omgevingsplan voor de gehele gemeente omgevingswaarden vast te leggen. Bijvoorbeeld ten aanzien van de uitstoot van schadelijke stoffen, de productie van geluid of andere vormen van hinder of mogelijke overlast. In dat geval is ook een programma verplicht. Vooralsnog zien wij geen noodzaak om ter uitvoering van deze visie concrete waarden te stellen. Wel zullen we of voor de vaststelling van de omgevingsvisie of in het omgevingsplan de huidige kwaliteit (minimale kwaliteit) en de streefkwaliteit bepalen. De bestaande situatie in onze gemeente is niet van dien aard dat er nu sprake is van acute actiepunten. Mocht in de toekomst blijken dat bepaalde ‘doelen’ niet worden gehaald dan kunnen we alsnog overwegen om in het omgevingsplan omgevingswaarden vast te stellen en deze te koppelen aan een programma. Dit is ook een aspect wat aan bod komt bij de monitoring en evaluatie van deze eerste omgevingsvisie.

108

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

6.2.5

Integrale beleidsvorming

De Omgevingswet is één samenhangende wet die ontwikkelingen stimuleert en de kwaliteit van de leefomgeving waarborgt. De wet regelt voor burgers, bedrijven en overheden het doelmatige en duurzame beheer, gebruik, behoud en ontwikkeling van een veilige en gezonde leefomgeving. Ingevolge de Omgevingswet is een omgevingsvisie een integrale visie, die de lange termijn-keuzes voor die leefomgeving laat zien en die de beleidsmatige basis biedt voor de overige kerninstrumenten van de wet. Officieel vervangt de omgevingsvisie de structuurvisie, het waterplan, het milieubeleidsplan, het verkeers- en vervoerplan en de ruimtelijke aspecten van de natuurvisie uit de Wet natuurbescherming. Gelet op de doelstelling van de wet gaat deze omgevingsvisie niet alleen in op deze documenten, maar op de volle breedte van de leefomgeving. Dit betekent dat deze feitelijk (de strategische onderdelen van) alle beleidsdocumenten op het gebied van de fysieke leefomgeving (inclusief de genoemde documenten) vervangt en dat resterend beleid in een van de andere kerninstrumenten van de Omgevingswet - omgevingsplan of programma - moet worden opgenomen (zie het schema ‘relatie omgevingsvisie met andere kerninstrumenten; de stippellijn bij bestaand beleid geeft aan dat alleen het strategische deel is overgenomen).

Deze omgevingsvisie vervangt vooralsnog niet de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG; Duin- en Bollenstreek, 2016). Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet blijven de ISG en de omgevingsvisie naast elkaar bestaan, waarbij we ten opzichte van de ISG in de omgevingsvisie een aantal ambities hebben toegevoegd, zoals op

het gebied van duurzaamheid (waaronder emissieloze en residuvrije bollenteelt), gezondheid en openheid en andere karakteristieken van het landschap. Zo gelden voor de komst van GOM-woningen de uitgangspunten van de ISG, maar is het uitgangspunt ook dat deze woningen bijdragen aan de specifieke ambities en uitgangspunten voor het deelgebied waarin eventuele woningen beoogd zijn (zie paragraaf 4.3). Als het resterende beleid geen plek krijgt in het omgevingsplan of in het programma/de programma’s en het is niet (meer) relevant, dan vervalt het. De doelstelling is dat er op termijn (circa 2021) verder geen andere beleidsstukken, die de fysieke leefomgeving betreffen, meer overblijven. In de nieuwe wettelijke overgangsperiode (2021 tot 2031) kan los beleid nog worden opgenomen in de omgevingsvisie, in een programma en/of een omgevingsplan. Wijzigingen in het fysieke domein lopen in beginsel via de omgevingsvisie. Door de drempels op te werpen en te streven naar 2021 beperken we de hoeveelheid beleidsstukken.

6.3

Financiën

We gaan ervan uit dat budget voor eventuele concrete projecten die voortvloeien uit deze visie per project wordt uitgewerkt. De omgevingsvisie gaat uit van realisatie van projecten door eenieder die in Hillegom woont, werkt of recreëert of er op een andere manier betrokken is. Budget voor de realisatie van nieuwe initiatieven moet worden opgebracht door eenieder die bij een project betrokken is. Waar dit nodig is sluit de gemeente vooraf een overeenkomst met de betrokken initiatiefnemers. In deze overeenkomst worden de afspraken over het project vastgelegd, evenals de rechten en plichten wederzijds. Een onderdeel daarvan is hoe met de kosten van een project wordt omgegaan. Voor projecten waar de plicht tot kostenverhaal geldt, wordt in principe in een anterieure exploitatieovereenkomst (het vastleggen van afspraken tussen een gemeente en een particuliere partij over het ontwikkelen van een bepaald perceel) vastgelegd dat deze kosten door de initiatiefnemer aan de gemeente worden vergoed. Daarnaast gaat de gemeente deze omgevingsvisie gebruiken als onderbouwing in subsidie- en cofinancieringstrajecten. In de visie hebben we de koers voor Hillegom op weg naar 2030 uitgezet. Het koppelen en verbinden van geldstromen aan de realisatie van deze koers is waar de gemeente zich hard voor maakt.