D01 College, raadsbrief Omgevingsvisie - actualisatie '20.pdf

Voor de uitvoering van projecten worden samenwerkingspartners gezocht. En projecten van derden die bijdragen aan de economische positie van de Greenport worden ondersteund.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

41

hoofdstuk 4

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

4.

Omgevingsvisie Hillegom

Heerlijk Hillegom We hebben in 2017 uitvoerig gesproken met bewoners, ondernemers en (andere) belanghebbende partijen (zie paragraaf 1.3). Daarbij kwam duidelijk naar voren dat het belangrijk is de identiteit van de gemeente als uitgangspunt te nemen voor de ontwikkelrichting voor de komende jaren, met als streven die identiteit zoveel mogelijk te behouden en te versterken. Maar wat is nu die identiteit van Hillegom? Uit de verschillende gesprekken is gebleken dat de huidige identiteit van Hillegom niet alleen wordt gevormd door de bestaande kwaliteiten (zie hoofdstuk 2) maar ook door de rijke ontstaansgeschiedenis die tot deze kwaliteiten heeft geleid. We vatten de identiteit samen in twee woorden: ‘Heerlijk Hillegom’ (zie paragraaf 4.1). Duurzame (proef)tuin van Holland Om de zo gewaardeerde identiteit in de toekomst te kunnen behouden en waar mogelijk te versterken, is het nodig op adequate wijze in te spelen op maatschappelijke trends en ontwikkelingen (zie hoofdstuk 3). Over de manier waarop we dat zouden moeten doen, hebben we eveneens uitvoerig gediscussieerd met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen. Ook tijdens de bijeenkomsten met de raadsen burgerleden is uitvoerig gediscussieerd over de uit te zetten koers op weg naar 2030.

Dit alles heeft geresulteerd in een toekomstperspectief dat we het motto ‘Duurzame (proef)tuin van Holland’ hebben gegeven (zie paragraaf 4.2). Met dit toekomstperspectief zetten we de lijnen vanuit het verleden naar het heden door in de toekomst.

44

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Koersen op karakter per deelgebied Binnen ‘Heerlijk Hillegom’ zijn duidelijk verschillende deelgebieden te onderscheiden die alle hun eigen identiteit hebben. In paragraaf 4.3 beschrijven we per deelgebied steeds eerst het bestaande karakter en vervolgens de koers / ontwikkelingsrichting op weg naar 2030. Ook voor de koers voor de deelgebieden geldt dat deze gericht is op het behouden en versterken van de bestaande kwaliteiten van het deelgebied en tegelijkertijd op het realiseren van het gemeentebrede toekomstperspectief ‘Duurzame (proef)tuin van Holland’. 4.1

Heerlijk Hillegom

Zoals hierboven aangegeven wordt de huidige identiteit van Hillegom niet alleen gevormd door de bestaande kwaliteiten maar ook door de ontstaansgeschiedenis waardoor deze kwaliteiten zijn ontstaan. ‘Heerlijk Hillegom’ geeft in twee woorden onze identiteit weer. Hieronder leggen we uit waar ‘Heerlijk Hillegom’ voor staat. Heer Met heerlijk verwijzen we allereerst naar de Heer van Hillegom, in het bijzonder het geslacht Jan Six (vanaf 1722). Jan Six investeerde enorm in Hillegom met het oog op de toekomst. Hij zette het afgraven van de duinen voor de teelt van groente en later bloembollen in gang, hij zorgde voor het bestraten van zandwegen en hij regelde een waterpomp, drie stenen bruggen en een armen- en weeshuis. Hij toonde daarmee rentmeesterschap.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

45

Heerlijkheid Met heerlijk verwijst de gemeente Hillegom naar haar historie als Heerlijkheid. In 1722 kocht toenmalig burgemeester van Amsterdam Jan Six de Heerlijkheid Hillegom. Deze rijke historie geeft een adellijk en voornaam tintje aan Hillegom. Hieruit kan de Hillegommer een zekere trots ontlenen. En … ‘noblesse oblige’: Hillegom moet daar dan ook naar handelen en zich richten op een kwaliteit die recht doet aan haar blauwe inborst. De rijke historie is echt zichtbaar in het dorp en het buitengebied. Het Hof van Hillegom, waar in de Middeleeuwen de Graven van Holland al samenkwamen, is een mooi voorbeeld van een voormalige buitenplaats van de familie Jan Six. Hille-g-om Het woordje Hille, waar Hillegom voor een deel zijn naam aan te danken heeft, staat waarschijnlijk voor ‘sterk’ of ‘strijdbaar’, maar mogelijk ook voor ‘heuvel’ of ‘vluchtplaats (op de strandwal)’. Zeker is dat de ‘-om’ in de naam Hillegom een afgekorte vorm van ‘heem’ is, wat zoveel als ‘woonplaats’ betekent. Al in de zestiende en zeventiende eeuw was Hillegom een toevluchtsoord voor stedelingen die de drukte van de stad graag verruilden voor de lommerrijke, gezonde en rustige omgeving die Hillegom bood. Nu is dat weer het geval: mensen komen vanuit Haarlem en Amsterdam naar Hillegom voor het dorpse karakter, in combinatie met een goede bereikbaarheid van de omliggende steden en van Schiphol.

Zij waarderen net als de bestaande Hillegommers ook het dorpse wonen met goede voorzieningen en een actief verenigingsleven. Hillegommers zelf blijven hier doorgaans graag wonen of keren na een periode in hun leven weer terug op het oude nest.

46

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Heerlijk De letterlijke betekenis van ‘heerlijk’ (in de Dikke van Dale) is ‘prachtig’ of ‘verrukkelijk’. Heerlijk verwijst zodoende naar mooi. Heerlijk is een teken van (ruimtelijke) kwaliteit, maar dit begrip kan naar tal van terreinen vertaald worden: een fraai landschap, een levendig centrum, een goede ligging, rustig wonen, mooie recreatiemogelijkheden in de buurt, zorgeloos groen en prachtige sportaccommodaties. Zo kunnen de bollenvelden een verrukkelijk panorama opleveren. Verrukkelijk verwijst ook naar de potentie van het historisch centrum om horecagelegenheden en ontmoetingsplekken te huisvesten. Verrukkelijk zijn ook de lekkere producten uit Hillegom zoals chocolade, bier en delicatessen. Eerlijk Het woord ‘eerlijk’ is onderdeel van ‘Heerlijk’. Eerlijk betekent (aldus de Dikke van Dale) ‘betrouwbaar’ of ‘openhartig’. Deze betekenissen zijn zeker van toepassing op Hillegom. Hillegom is namelijk een betrouwbare gemeente voor alle inwoners en wil dat blijven. Daarom zorgt Hillegom ervoor dat aan de voorkant openheid geboden wordt en duidelijk is waar zij voor staat en waaraan initiatiefnemers moeten voldoen om medewerking te krijgen. Dit past goed in de geest van de Omgevingswet (zie hoofdstuk 1). Verder past eerlijk bij Hillegom omdat de gemiddelde Hillegommer op zijn of haar manier eerlijk is: recht voor zijn raap en betrokken.

Het is belangrijk dat Hillegom de potentie en de wens heeft om eerlijke, pure en duurzame producten te leveren.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

47

4.2

Duurzame (proef)tuin van Holland

Feitelijk zijn we allemaal heer van Hillegom. Het is daarom belangrijk dat we rentmeesterschap tonen en in deze omgevingsvisie aangeven waar we ons de komende jaren voor (blijven) inzetten. Wij vinden het belangrijk om de lijnen uit het verleden naar het heden door te trekken in de toekomst. Dit betekent niet dat we geen nieuwe wegen inslaan en nieuwe verhalen toevoegen aan de canon van Hillegom. Maar door de gewenste ontwikkelingsrichting te koppelen aan de geschiedenis en de daaruit voortgevloeide kwaliteiten geven we deze een stevig en herkenbaar Hillegoms fundament. ‘Duurzame (proef)tuin van Holland’ is de nieuwe stip op de horizon. Duurzaamheid bestaat uit sociale, fysieke, en economische duurzaamheid, ook wel bekend als People, Planet, Profit (de drie P’s; zie ook paragraaf 1.4). Als deze drie vormen van duurzaamheid in evenwicht zijn is er sprake van een echt duurzame ontwikkeling. Naast het feit dat we geld willen verdienen en van de welvaart willen genieten is het ook onze taak om goed voor de mensen en het milieu te zorgen. Wij hebben nu een verantwoordelijkheid voor de toekomstige generaties, Hillegom wil een duurzame gemeente zijn.

48

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

4.2.1

Mens en maatschappij

Maatschappelijke betrokkenheid Bij sociale duurzaamheid staat het welzijn van de mens met gelijke rechten centraal. We vinden sociale samenhang, sociaal vertrouwen en participatie belangrijk: de betrokkenheid van mensen met elkaar en met de samenleving; het gaat om prettig samenleven, ook daar waar sprake is van sociaaleconomische en culturele diversiteit. De Omgevingsvisie kan als inspiratiedocument dienen om initiatiefnemers uit te nodigen om bij te dragen aan de koers van de visie. Hierin staan wij open voor inbreng vanuit de samenleving (zie hiervoor hoofdstuk 6. Uitvoering). Daarnaast stimuleren we bedrijven om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Gezondheid Hillegommers wonen graag in een gezonde leefomgeving met een goede luchtkwaliteit, een geschikte bodemkwaliteit en geen noemenswaardige geluids-, licht- en geuroverlast. We streven naar verbetering van de luchtkwaliteit door onder meer: • 100% emissieloze en residuvrije teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten te stimuleren; • stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en fiets; • terugdringen van het vrachtverkeer; • weren van bedrijvigheid met een sterk verkeersaantrekkende werking uit de kern; • behouden en ontwikkelen van groenstructuren, zowel in de kern als in de linten en het buitengebied.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

49

Onze ambitie is het woon- en leefklimaat te verbeteren door bijvoorbeeld te zorgen dat bedrijven die nu niet passen binnen de koers hun bedrijfsvoering zodanig aanpassen dat ze in de toekomst wel passen binnen de koers. Als dit niet mogelijk blijkt, kan uitplaatsing overwogen worden. Nieuwe bedrijven met een grote milieubelasting (bijvoorbeeld qua geluid, geur en verkeer) worden alleen op bedrijventerrein Hillegom-Zuid toegelaten. Bedrijven moeten voldoen aan de normen die passen bij het betreffende gebied. Daarnaast is veiligheid van belang voor de leefbaarheid. Risicovolle activiteiten worden daarom niet toegelaten op plaatsen waar ze conflicteren met de leefbaarheid. We willen bovendien dat bestaande risicovolle activiteiten binnen hun huidige risicocontouren blijven. Andersom passen gevoelige functies (zoals scholen en kinderdagverblijven) bijvoorbeeld minder goed in de nabijheid van N-wegen/hoofdwegen vanwege gezondheidsrisico’s. Het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen willen we terugdringen door emissieloze en residuvrije teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten te stimuleren. Onder een gezonde leefomgeving valt ook de aanwezigheid van voldoende groen en een goede bodemkwaliteit. Contact met groen en bodem heeft positieve effecten op de gezondheid. Contact met de bodem is goed voor het ontwikkelen van generieke weerstand, vooral bij kinderen.

Wij gaan uit van het bevorderen van positieve gezondheid. Daarbij gaat het om het voorkomen van ziekte en het versterken van een gezond gevoel. Een positieve gezondheid en een gezonde leefomgeving kunnen

50

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

op verschillende manieren gerealiseerd worden. Hierbij denken we onder andere aan het creëren van een beweegvriendelijke omgeving, het realiseren van een groene omgeving en het versterken van sociale cohesie. Healthy Hillegom De nota “Hillegom Positief Gezond!” is vertaald naar een plan welke een gezondheidsbeweging op gang kan brengen. Het doel hiervan is om de gezondheid van de inwoners van Hillegom te bevorderen door een positieve leefstijl aantrekkelijker te maken en hierin de leefomgeving te betrekken. De nota en dit plan sluiten aan en lopen vooruit op de ‘Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024’ waarin de ambitie wordt genoemd om bij decentrale beleidsontwikkeling meer verbinding te leggen tussen het fysieke en sociale beleidsdomein. Healthy Hillegom heeft een verbindende rol en brengt bestaande partijen, projecten en initiatieven die gezondheid stimuleren binnen Hillegom samen. Het geeft partijen uit het gezondheidsveld de mogelijkheid zich aan te sluiten bij een grotere boodschap. Op deze manier kunnen we zichtbaarheid en daadkracht vergroten. Healthy Hillegom is de aanjager van een gezondheidsbeweging in Hillegom. De gemeente gaat samen met ondernemers, sportverenigingen, zorgverleners en andere die een rol spelen in het gezondheidsveld onderzoeken hoe de gezonde keuze in Hillegom steeds makkelijker, leuker en zichtbaarder wordt.

Door de gezonde keuze de makkelijke keuze te maken creëren we samen een plek om gezond en gelukkig

te wonen, werken en op te groeien. Daarnaast heeft Healthy Hillegom de potentie om bij te dragen aan de cohesie binnen de gemeenschap omdat we samen willen werken aan een gezond Hillegom. Het creëren van gezondheid in een gemeenschap is een lang traject en vergt daarom ook een lange adem van de betrokken partijen. Het zou mooi zijn als de gemeente Hillegom een voorloper kan zijn wat betreft preventieve gezondheid in Nederland.

4.2.2

Toerisme en recreatie

Hillegom heeft een unieke ligging wat betreft toerisme en recreatie, in de omgeving van populaire plaatsen als het Nationaal Park Hollandse Duinen, Keukenhof, de stranden en bruisende steden. De vindbaarheid van bestaande recreatieve functies en toeristische trekkers in het buitengebied vanuit het centrum kan beter. Lokhorsterduin heeft de potentie om kwalitatief hoogwaardig recreatiegebied te worden. Het versterken van de uitstraling van de entrees van Hillegom aan de N208 draagt bij aan de recreatieve ervaring en vindbaarheid van de regio. Hiermee werken we het thema ‘beleving’ uit het gebiedsprogramma B(l)oeiende Bollenstreek verder uit, door het realiseren van bloemrijke bermen en ecologische verbindingszones. Deze versterking kan gecombineerd worden met het realiseren van een Toeristisch Overstappunt (TOP) in het noorden van de gemeente. De zichtbaarheid van de trekvaart Haarlem – Leiden wordt vergroot door het realiseren van informatievoorzieningen. Op deze manier kan het verhaal van de trekvaart Haarlem – Leiden beter beleefd worden en wordt dit bekend bij een groter publiek.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

51

4.2.3

Milieu afwegingsruimte

Nu wij als gemeente onder de Omgevingswet meer zeggenschap krijgen over welke (milieu)regels wij stellen voor activiteiten in de leefomgeving, wordt dit een belangrijk onderdeel binnen de omgevingsvisie. De omgevingsvisie vormt immers de basis voor de regels in het omgevingsplan. Hoe wij als gemeente omgaan met deze afwegingsruimte hangt af van de lokale omstandigheden. Onderstaande aspecten worden bij de volgende actualisaties van de omgevingsvisie nog nader uitgewerkt. Hieronder worden de belangrijkste onderdelen kort besproken. Wij vinden een goed milieu een wezenlijk onderdeel van een goede fysieke leefomgeving. Daarom hechten wij grote waarde aan een goede bodemkwaliteit, weinig geluidhinder, een goede luchtkwaliteit, weinig geurhinder, een hoge externe veiligheid en weinig lichthinder. Dit komt ook de woonkwaliteit en de recreatie ten goede. Bodem Op basis van een verplichting op grond van het Besluit bodemkwaliteit artikel 55, lid 1 hebben we een nieuwe bodemfunctieklassenkaart opgesteld. De bodemfunctieklassenkaart is van belang voor de bepaling van terugsaneerwaarden bij bodemsaneringen (terugbrengen van de bodemkwaliteit naar een acceptabel niveau) en als toepassingnormering bij grondverzet. In de bodemfunctieklassenkaart is de gemeente ingedeeld in de functies wonen, industrie en achtergrondwaarde (landbouw, natuur).

Een bodemfunctieklassenkaart geeft géén beeld van de actuele bodemkwaliteit. De bodemfunctie-klassenkaart wordt

52

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

opgenomen als onderdeel van het omgevingsplan 2.0, evenals de nadere uitwerking van dit aspect. Geluid Geluidhinder heeft een grote invloed op het woongenot en de beleving van de leefkwaliteit. Het behouden van de huidige geluidsituatie en waar nodig het verbeteren hiervan is hierbij het uitgangspunt in Hillegom. Voor het buitengebied geldt dat de grenswaarde voor geluid door activiteiten niet wordt overschreden. Voor geluid door spoor- en wegverkeer worden nog nadere regels opgesteld. Geur Geur kan hinder veroorzaken en de gezondheid schaden. Soms zijn activiteiten die geur veroorzaken toch nodig voor het functioneren van de samenleving. Door kritisch te kijken naar geurveroorzakende bedrijfsen hobbyactiviteiten kan hinder in veel gevallen voorkomen of verminderd worden. De komende jaren wordt de geursituatie in de gemeente opnieuw bekeken omdat de regelgeving onder de Omgevingswet zal veranderen. Externe veiligheid Externe veiligheid of omgevingsveiligheid gaat over de risico’s die sommige functies of activiteiten met zich meebrengen. Zoals eerder benoemd is veiligheid van belang voor de leefbaarheid en moeten bedrijven en activiteiten passen bij de koers van het gebied waarin zij liggen of plaatsvinden. Vanzelfsprekend streven wij naar een hoge mate van veiligheid.

Voor bestaande functies die risico’s met zich meebrengen, en waar aanpassing van de bedrijfsvoering niet mogelijk is, wordt bekeken of het mogelijk is om een andere, meer geschikte locatie te vinden.

Luchtkwaliteit De Europese grens- en streefwaarden voor de luchtkwaliteit van buitenlucht zijn omgezet naar omgevingswaarden voor de Rijksoverheid. Dat betekent dat het Rijk ervoor moet zorgen dat deze waarden gehaald worden, eventueel met hulp van provincie en gemeenten. Een goede luchtkwaliteit moet worden bereikt door onder andere de verduurzaming van de teelt, het stimuleren van OV- en fietsgebruik, het terugdringen van vrachtverkeer en het zorgen voor een goede doorstroming. Tevens worden er in principe geen nieuwe gevoelige functies (als scholen en kinderdagverblijven) nabij drukke wegen gerealiseerd. Voor de N-wegen in de gemeente geldt hiervoor een afstand van 50 meter.

4.2.4

Landschap en natuur

De kwaliteiten en karakteristieken van de verschillende landschapstypen in de gemeente zijn leidend bij alle ontwikkelingen. Deze zijn per deelgebied verder uitgewerkt in de volgende paragraaf. Cultuurhistorie en archeologie Wij willen cultuurhistorische elementen en structuren behouden en beter zichtbaar maken. Eigenschappen die bijdragen aan het cultuurhistorisch waardevolle Hillegomse landschap zijn onder andere de verkavelingsrichting, openheid, bebouwingsstructuur en het profiel van kades, wegen, linten en waterlopen. Belangrijke elementen zijn onder andere de Maartenskerk, het Hof van Hillegom en de Houttuin.

Onder cultuurhistorie vallen monumenten en cultureel erfgoed. Cultureel erfgoed is opgedeeld in de categorieën ‘middel beschermd’ en ‘licht beschermd’ Er wordt dus onderscheid gemaakt in de mate van bescherming. Bij het verrichten van activiteiten waarbij cultureel erfgoed is betrokken geldt, ongeacht de mate van bescherming, altijd de specifieke zorgplicht. Deze zorgplicht is erop gericht dat een ieder die activiteiten onderneemt die raken aan cultureel erfgoed, wordt geacht maatregelen te nemen tegen de beschadiging of vernieling hiervan. Daarnaast streven wij naar een goede bescherming van de archeologische waarden van Hillegom. Bij voorkeur gebeurt dit in de bodem (in situ). Wanneer dit niet mogelijk is, dient er een archeologisch onderzoek plaats te vinden. Hier geldt dat de verstoorder betaalt voor het onderzoek. Het versterken van de afleesbaarheid en beleefbaarheid van de geschiedenis van Hillegom kan bijvoorbeeld door verschillen te accentueren en kenmerken met bebording duidelijk te maken. Ook kunstobjecten in de openbare ruimte kunnen een bijdrage leveren aan een fijne leefomgeving. Ecologische verbindingen De Elsbroekerpolder en Park Lokhuisterduin zijn onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN; de voormalige ecologische hoofdstructuur of EHS).

De Trekvaart Haarlem-Leiden vormt een ecologische verbindingszone binnen het NNN, die Park Lokhuisterduin verbindt met de delen van het NNN ten westen van de Keukenhof. Daarnaast vormen de Ringvaart, de spoordijk en de Hillegommerbeek lange lijnvormige structuren waardoor ze kunnen functioneren als natuur-

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

53

lijke corridors voor planten en dieren. Zoals reeds ingezet in het gemeentelijke Groenbeleidsplan stimuleren wij natuurlijke ontwikkelingen in deze gebieden die passen binnen het open karakter van het landschap. Het wensbeeld bestaat uit natuurvriendelijke en bloemrijke oevers en bermen, in combinatie met ruigten en struwelen. Door het creëren van natuurvriendelijke oevers langs watergangen in het bollengebied kan het ecologisch netwerk verder worden versterkt en wordt de biodiversiteit ook op lokaal niveau verhoogd. Verbinden van boven- en ondergrond Als het gaat om duurzame verbindingen moeten we ook rekening houden met de niet direct zichtbare ondergrond. Het duurzaam veilig en efficiënt gebruik van bodem en ondergrond staat ook wel bekend als 3D-Ordening. In bodem en ondergrond ligt niet alleen bestaande infrastructuur, zoals kabels en leidingen, maar er liggen ook veel ruimteclaims voor de toekomst. Zeker bij vraagstukken als energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie kunnen we gebruik maken van de kwaliteiten van de ondergrond, maar moeten we ook rekening houden met de kenmerken van die ondergrond. Het behalen van de in deze visie beoogde ambities van energiebesparing en opwekking van duurzame energie kan immers consequenties hebben voor de ondergrond. De aanleg van een warmtenet vanuit de noordelijke of zuidelijke Randstad is waarschijnlijk niet mogelijk.

Andere oplossingen worden momenteel onderzocht. Hillegom is in 2020 aangesloten op de Basisregistratie Ondergrond en hiermee komt steeds meer informatie over de ondergrond beschikbaar, die meer inzicht geeft in de bodem en (diepe) ondergrond. Gelet op de ruimte-

54

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

claims en maatschappelijke opgaven is het van belang dat in een omgevingsvisie slimme keuzes worden gemaakt voor combinaties van robuuste bodem- en (ondergrondse) watersystemen en een duurzaam gebruik van de bodem en ondergrond. Hierbij is het van belang dat de identiteit van het gebied en de daarbij behorende de geologische en aardkundige waarden in stand blijft. De komende jaren vindt in overleg met de partners steeds meer 3D-ordening plaats en vindt de vertaling plaats in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Het is interessant voor de inwoners en recreanten om de ondergrond zichtbaarder te maken. Met name de verschillen in bodemopbouw, die door de afgravingen een belangrijk onderdeel van het DNA van Hillegom zijn, willen we beter afleesbaar maken. Ook kunnen ondergrondse voorzieningen ingezet worden voor het ‘bollentoerisme’.

In het kader van 3D-Ordening is verder een aantal acties relevant: • Om 3D-Ordening in de omgevingsvisie en omgevingsplan met een afwegingskader te verankeren gaan we in overleg met onze partners Hoogheemraadschap Rijnland, Dunea, Nutsbedrijven, Provincie Zuid-Holland, Ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, buurgemeenten en Omgevingsdienst West-Holland; • om de doelstelling 100% emissieloze en residuvrije teelt te halen en een betere bodemkwaliteit en grondwater- en oppervlaktewaterkwaliteit te behalen, participeren we in de initiatieven die voortkomen uit de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG; Duin- en Bollenstreek, 2016)

•

•

en die moeten leiden tot een ‘duurzame bollenteelt’; ook om een robuust klimaatbestendig watersysteem te realiseren nemen we deel aan initiatieven die voortkomen uit de ISG2016; om de natuurwaarden in de Hollandse weides te versterken en bodemdaling tegen te gaan, gaan we in gesprek met het Hoogheemraadschap van Rijnland en de gemeente Haarlemmermeer om een hogere waterstand en vernatting van de polders te realiseren. Door het realiseren van een ‘tussenpeil’ in de Haarlemmermeer kan voorkomen worden dat de lagergelegen gronden in de Haarlemmermeer grondwater blijven onttrekken aan de polders.

4.2.5

Energie en klimaat

Wij nemen deel aan het Energieakkoord van Holland Rijnland om gezamenlijk bij te dragen aan de energietransitie. Uit onderzoek naar de mogelijkheden voor de opwekking van duurzame energie in Holland Rijnland (‘Gebiedstrategie Duurzame Energie Holland Rijnland’, november 2016) blijkt dat alles op alles moet worden gezet om voldoende duurzame energie op te kunnen wekken, willen we aan onze energie- en klimaatdoelstellingen kunnen voldoen: Hillegom energieneutraal in 2030 en klimaatneutraal in 2050. Het energieakkoord Holland Rijnland streeft ernaar dat 80% van de regionale energiebehoefte in de eigen regio duurzaam wordt opgewekt en 20% van buiten de regio komt. Daar zal Hillegom zijn steentje aan bij moeten dragen. Om ervoor te zorgen dat Hillegom haar energie- en klimaatdoelstellingen gaat halen, stimuleert

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

55

de gemeente een breed spectrum aan activiteiten die schone energie produceren en bijdragen aan de veerkracht en het klimaatadaptieve vermogen van onze gemeente. Dit doen wij graag samen met inwoners, ondernemers en regionale partners. Duurzaam ruimtegebruik Uit de bijeenkomsten met bewoners is gebleken dat Hillegom het dorps karakter moet blijven houden en dat grootschalige uitbreidingen niet gewenst zijn. We willen daarom duurzaam omgaan met onze ruimte, ook bij woningbouw. Ontwikkeling van nieuwe woningen zal daarom zo veel mogelijk binnenstedelijk plaatsvinden. Hierbij sluiten we aan bij de ladder voor duurzame ontwikkeling en is ons stappenplan als volgt: Allereerst worden de reeds ingezette ontwikkelingen afgerond (stap 1). Vervolgens worden projecten/fasen die al in voorbereiding zijn ontwikkeld (stap 2); daarbij is het wel belangrijk dat de ‘inbreiding’ met woningbouw niet ten koste gaat van de leefbaarheid en het groene, dorpse karakter van Hillegom. Alleen als blijkt dat er in regionaal verband een kwantitatieve dan wel kwalitatieve behoefte is aan extra ruimte voor nieuwe woningen buiten het bestaand stedelijk gebied, dan komen locaties zoals de reservelocatie tussen de Pastoorslaan en de Stationsweg (locatie ‘Pastoorslaan-Zuid’) in beeld (stap 3). Woningen Wij zetten in op het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad en op duurzame nieuwbouw.

Hierbij kan gedacht worden aan energieleverende of -neutrale woningen, woningen zonder gasleiding, afkoppeling van hemelwater, het indikken van rioolwater, realisatie

56

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

van extra waterberging, vergroening van versteende oppervlaktes (bij voorkeur ook in private tuinen) om de waterbergende capaciteit te vergroten, groene daken, zongerichte daken/woonkamer en natuur-inclusief bouwen (bijvoorbeeld huismussenkasten meenemen in het ontwerp). Deze ambitie geldt ook voor het realiseren van (Greenport)woningen in het buitengebied. Tevens spelen we in op het verduurzamen van oudere, bestaande woningen. Hillegom heeft een behoorlijk aandeel oudere woningen in particulier eigendom. Het is een uitdaging om deze woningen geschikt te maken voor de energietransitie. Dit doen we in de Lokale Energie Strategie en de Transitivisie Warmte en in samenhang met het opstellen van de Regionale Energiestrategie (RES) in Holland Rijnland. Bedrijven en bedrijventerreinen We willen dat bedrijven en bedrijventerreinen voldoen aan de milieuwetgeving en bijdragen aan het minimaal gelijk houden en zo mogelijk verbeteren van de bestaande milieukwaliteit om de milieuhinder voor omwonenden zoveel mogelijk te beperken. We zetten daarnaast in op het verduurzamen van bedrijven en bedrijventerreinen. Bij nieuwbouw of verbouw van een bedrijf is duurzaamheid een belangrijke factor om medewerking aan een initiatief te kunnen verlenen.

Circulaire economie De gemeentelijke organisatie zelf streeft reeds naar een 100% duurzaam inkoopbeleid van materialen en een optimale grondstoffenkringloop voor afval. In de eerste helft van 2019 hebben we gesproken met inwoners, deskundigen op het gebied van afval en met de gemeenteraad om te horen hoe zij denken over een betere afvalinzameling, wat de mogelijkheden zijn en

wat hun wensen en behoeften zijn. In een enquête en in groepsgesprekken geven inwoners aan al goed te scheiden, maar dat zij zeker nog meer kunnen doen. In het beleidsplan ‘Van Afval naar Grondstof’ is vervolgens een nieuw afvalbeleid vastgesteld om zo het restafval te verminderen en meer afval beschikbaar te maken voor recycling. Zo draagt Hillegom bij aan het landelijk afvalscheidingsdoel en aan een circulaire economie. Dit doel ligt op 100 kilogram restafval per inwoner per jaar. Hillegom scoort momenteel 186 kilogram restafval per inwoner per jaar. Het beleidsplan is een uitvoeringsprogramma onder deze omgevingsvisie.

4.2.6

Bereikbaarheid

Vervoersverbindingen In lijn met de landschappelijke opbouw langs de kust is Hillegom vooral in noord-zuidrichting goed ontsloten. Dit geldt zowel voor het wegverkeer als voor het openbaar vervoer. Wij zijn trots op het feit dat we een NS-station hebben. Het bereikbaarheidsprobleem voor het wegverkeer en het openbaar vervoer in oost-westrichting, een vlotte doorstroming van de N208, de bereikbaarheid van regionale voorzieningen en het terugdringen van de overlast van het vrachtverkeer moeten worden aangepakt. In 2020 heeft Provinciale Staten van Noord-Holland besloten om alleen in de gemeente Haarlemmermeer aanpassingen te doen aan het bestaande wegennet. Om de oost-westverbindingen en de regionale bereikbaarheid in de Noordelijke Duin- en Bollenstreek te verbeteren zijn we in gesprek met de provincie ZuidHolland, de regio Holland Rijnland en gemeenten voor

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

57

fiets, OV en auto. Het terugdringen van vrachtverkeer door het dorp is daarbij belangrijk om te komen tot een veiliger en gezondere leefomgeving. Autoluwe of autovrije woonstraten en schoolomgevingen dragen bij aan de lokale leefbaarheid en veiligheid. Om die reden is het wenselijk dat doorgaand gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk om de wijken heen gaat, terwijl wandel- en fietsverkeer juist in de wijken passen. Wij willen het autogebruik ontmoedigen en gebruik van openbaar vervoer en het fietsgebruik stimuleren als alternatief. Hiervoor is een veilig, comfortabel, groen/aantrekkelijk en bereikbaar fietsnetwerk binnen Hillegom noodzakelijk: • tussen alle woongebieden (via de parken); • tussen de woongebieden en het centrum; • binnen het centrum; • tussen het centrum en het treinstation. • naar de omliggende gemeenten (waarbij rekening wordt gehouden met snelle (elektrische) fietsen). Deze verbindingen zijn belangrijk voor het dagelijks gebruik, maar we willen ook de recreatieve infrastructuur verbeteren. Verder zetten we in op het creëren van meer aantrekkelijke ommetjes, recreatieve vaarroutes (bijvoorbeeld een vaarverbinding tussen de Leidsche Vaart en de Ringvaart via het centrum van Hillegom) en doorgaande lange-afstandsroutes, onder meer naar het strand en de duinen. Ook een goed, bereikbaar en toegankelijk openbaar vervoernetwerk ontmoedigt het autogebruik.

Daarom is het belangrijk om de sterke verbindingen met Hoofddorp/Schiphol/Amsterdam, Haarlem en Leiden te behouden en verbeteren. Bij de aanbesteding van

58

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

personenvervoer laten we het aandeel elektrisch en op waterstof rijden meewegen. Het aanbod P+Rplaatsen en fietsenstallingen bij het NS-station moet bovendien aansluiten bij de vraag. Er kan ook gekeken worden naar de mogelijkheid voor een groter (onbetaald) parkeeraanbod, extra fietsenstallingen en een (frequent rijdende) pendelbus van het centrum naar het NS-station. In het kader van het verduurzamen kunnen er zonnepanelen geplaatst worden op bijvoorbeeld de fietsenstallingen en (parkeer)voorzieningen bij het NS-station. Om de leefbaarheid en gezondheid nabij de wegen te verbeteren, willen wij de overlast die veroorzaakt wordt door vrachtverkeer terugdringen, het aantal autoverplaatsingen en optrekbewegingen verminderen, deelauto’s stimuleren, een stiller wegdek realiseren en schonere en stillere (elektrische) motorvoertuigen stimuleren. Wij willen dat het aantal ongevallen afneemt. Ook moeten wij kunnen garanderen dat hulpdiensten de wettelijke aanrijdtijd kunnen halen. Dit willen we bereiken door wegen in te richten conform de landelijke richtlijnen en aanbevelingen ten aanzien van een verkeersveilige weginrichting (Duurzaam Veilig Verkeer). Dit is een overheidsinitiatief bedoeld om de verkeersveiligheid te vergroten en ongevallen te voorkomen.

Ook moet de inrichting van de gehele openbare ruimte een bijdrage leveren aan de doelstellingen op het gebied van energie en klimaat. Klimaatbestendigheid en het leveren van een bijdrage aan de energietransitie worden dan ook leidende inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte.

4.2.7

Economie

Economische duurzaamheid is het welzijn voor de economie. Het welzijn voor de economie is geen doel op zichzelf, maar moet een bijdrage leveren aan de sociale en fysieke duurzaamheid. De ondernemers van Hillegom maken de economie. Daarom willen wij de tevredenheid, het vertrouwen, en de investeringsbereidheid van de ondernemers in Hillegom vergroten. Een goed vestigingsklimaat dat gebruikt maakt van bestaande kwaliteiten is hierbij van belang. Dit geldt voor alle gebieden in de gemeente en zeker voor het centrum en het buitengebied. De gemeente wil een regiegemeente zijn die waar mogelijk private initiatieven faciliteert en stuurt op kwaliteitsimpulsen. Het bieden van ruimte voor economische ontwikkelingen die eveneens bijdragen aan het realiseren van de sociale en fysieke duurzaamheids-ambities, staat hierin centraal. Maatschappelijk verantwoord ondernemen met als kernwaarden arbeidsparticipatie, vergroening en eerlijkheid - speelt hierin een belangrijke rol. Wij willen een goede verbinding en kruisbestuiving tussen het bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen, de arbeidsmarkt en de maatschappij stimuleren en ondersteunen.

(Proef)tuin De inspiratie voor het lonkend perspectief van een proeftuin is geïnspireerd op het feit dat in Hillegom in de loop der jaren heel wat is gepionierd. Zo was ’t Hof 800 jaar geleden al de plek waar de Graven van Holland bij elkaar kwamen, de kiem vormend van het latere Nederland. De grootschalige zandafgravingen en (in tweede instantie) daaraan gekoppelde bollenteelt vond voor het eerst in Hillegom plaats. Ook het droogleggen van de Haarlemmermeer begon vanuit Hillegom. Verder stamt de eerste corsowagen en het eerste bloemencorso van de Bollenstreek uit Hillegom (geïnitieerd door een Hillegomse bollenkweker). We willen nog steeds - net als vroeger - pionieren en vooroplopen. Het feit dat we nu reeds als één van de eerste gemeenten in Nederland zowel een omgevingsvisie als omgevingsplan (samen onderdeel van de pilot ‘Van omgevingsvisie naar omgevingsplan’ voor het Ministerie van Infrastructuur en Milieu) opstellen, vooruitlopend op de komst van de Omgevingswet, past mooi bij deze ambitie. Hillegom zien wij ook als (proef)tuin in letterlijke zin: ons buitengebied wordt verder ontwikkeld tot de voortuin van Holland, waar recreanten uit binnen- en buitenland naar toekomen om te genieten van de vele kwaliteiten. Ook voor de Hillegommers zelf is het een gebied om te ontspannen en te genieten.

Ook in dit verband gaan we uit van ‘positieve gezondheid’: we stimuleren een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving (zorgeloos groen en zo min mogelijk vervuiling en overlast) en een goede mentale gezondheid. We zijn daarom al druk bezig met opwaardering van het groen. Bij het verbeteren van de fysieke leefomgeving willen we

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

59

inspiratie halen uit de historische landgoederen en buitenplaatsen. We willen bovendien toe naar 100% emissieloze en residuvrije teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten in 2030, met een duurzaam gebruik van de bodem. Holland Holland verwijst naar de rijke historie van de Graven van Holland. Dit geeft kansen om het historische erfgoed op te waarderen, bijvoorbeeld door de parken onderling te verbinden en door het oude centrum aantrekkelijker te maken. Ook willen we de toeristisch-recreatieve potenties van het internationaal bekende bollengebied en de oer-Hollandse weides beter benutten. In het buitenland doet het merk ‘Holland’ het goed. Verder is de verwijzing naar Holland relevant omdat Hillegom op de grens ligt tussen Zuid- en NoordHolland: we liggen dus midden in Holland! Onze vele samenwerkingsverbanden die over die grens heengaan bewijzen dit. We willen deze gunstige ligging nog beter benutten door in te zetten op goede verbindingen met de regio, omliggende steden en Schiphol.

60

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Ondersteunen van initiatieven De gemeente kan en wil de in deze visie beschreven doelen samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verwezenlijken. We willen juist de energie van de samenleving gebruiken om dit op te pakken. De gemeente zal dus van harte die initiatieven ondersteunen die op een of andere manier bijdragen aan de gezamenlijke doelen, zoals die in deze omgevingsvisie zijn weergegeven. In het integrale afwegingskader zijn de doelen weergegeven, die voortvloeien uit de voorgaande paragraaf. Per gebiedsdeel zijn er nog aanvullende doelen weergegeven. Zo kan iedere initiatiefnemer aan de voorkant zien waarop zijn of haar voorstel wordt beoordeeld. Natuurlijk zal een initiatief in de praktijk niet op alle onderdelen maximaal ‘scoren’, maar het is wel wenselijk dat er geen hele slechte scores tussen zitten. Het gaat hier overigens om een kwalitatieve en niet om een normatieve inschatting. Vervolgens gaat het erom dat er een gemiddeld positieve score uitkomt. Dan is sprake van een maatschappelijke meerwaarde. Daarbij is ook van belang dat de initiatiefnemer in overleg treedt met omwonenden en eventuele andere belanghebbenden en daarbij op zoek gaat naar draagvlak voor het initiatief.

De gezamenlijk gestelde doelen zijn ook de basis geweest voor het beschrijven van de beleidsdoestellingen uit deze visie en voor het formuleren van nieuw thematisch of sectoraal beleid. Deze manier van denken past geheel in de Omgevingswet.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

61

Behoud of verbeteren chemische bodemkwaliteit Compact/multifunctioneel bouwen/beperkte hoogbouw Behoud of verbeteren geluidssituatie Autoluw/-vrije woonomgeving Voorkomen en en beperken van lichthinder Eerst ingezette in ontwikkeling zijnde projecten realiseren Maatregelen bescherming van de riolering Bestaande enter nieuwe woningen verduurzamen Verbinden van bovenen ondergrond Thema Onderwerp Onderwerp Natuur-inclusief bouwen Fysieke Landschapen en Behouden of versterken van herkenbaarheid/zichtbaarheid opbouw van hetde Sociale Maatschappij Versterken van sociale samenhang enbedrijven(terreinen) vertrouwen en daarmee van een de meerwaarde voor Bedrijven Verduurzamen bestaande ende nieuwe natuur landschap (verkavelingspatroon duurzaamheid bedrijventerreinen samenleving / maatschappij ene.d.) Voldoen aan milieuwetgeving overlast zoveel mogelijk beperken Behouden of versterken Gelijke rechten enbij participatie in de maatschappij Bedrijven dragen aan gebiedskenmerken de ambities voor het deelgebied Behoud risicovolle ofpassen toename van Gezondheid, Nieuwe weren Bedrijven debedrijfsactiviteiten bestbiodiversiteit beschikbare technieken toe Versterken ecologische verbindingen veiligheid en milieu Risicovolle transporten door woonkernen voorkomen De woon- en/of leefkwaliteit wordt behouden en/of versterkt Cultuurhistorie, Behouden of versterken cultuurhistorische, archeologische

en aardkundige waarden Risicovolle activiteiten blijven binnen risicocontouren Toerisme en Vindbaarheid van bestaande recreatieve functies en toeristische trekkers versterken archeologie en Afleesbaarheid verbeteren Kwetsbare objecten buiten risicocontouren plaatsen recreatie Versterken vanendebeleefbaarheid uitstraling van de entrees van Hillegom aan de N208, eventueel aardkundige Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terugdringen gecombineerd met een Toeristisch Overstappunt (TOP) en emissieloze en residuvrije teelt waarden van bloemen, bollen, knollenvan entoerisme vaste planten bevorderen Versterken nieuwe vormen en recreatie Verbinden van verleden, heden en toekomst Leefomgeving beweegvriendelijker en groener inrichten Economische Economisch Stimuleren maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam veilig en efficiënt gebruik van bodemwaar en ondergrond Geen gevoelige functies nabij bollenteeltgrond nog gewasbeschermingsmiddelen duurzaamheid 3D-Ordening Streven naar circulaire economie (grondstoffen, materialen en afval) Energie en klimaat Streven Energieneutraal in 2030 enarbeidsparticipatie klimaatneutraal inbij 2050 worden toegepast naar volwaardige bedrijven, ketens en samenleving (inclusief Waterberging en retentie niet verbeteren Gevoelige bestemmingen nabij drukke wegen realiseren social return) Hittestress mitigeren Behoud of verbeteren woon- en kruisbestuiving

leefkwaliteit tussen het bedrijfsleven, overheden, Versterken goede verbinding Duurzame energieopwekking (ookbodemkwaliteit tijdelijk) en besparingen realiseren Behoud of verbeteren chemische kennisinstellingen, de arbeidsmarkt en de maatschappij Duurzaam Nieuwbouw zoveel mogelijk via inbreiding Behoud of verbeteren geluidssituatie Gemeente koopt 100% duurzaam in (MVI) ruimtegebruik bij Compact/multifunctioneel bouwen/beperkte hoogbouw verbindingen Voorkomen en beperken van lichthinder Mobiliteit Stimuleren openbaar vervoer en versterken hoogwaardige woningbouw Autoluw/-vrije Maatregelen terwoonomgeving bescherming van de(onder riolering Fietsen wandelverkeer versterken andere door efficiënte shortcuts en fiets- en Eerst ingezette en in ontwikkeling zijnde projecten realiseren voetgangersvriendelijke Verbinden van bovenenkruispunten) ondergrond Bestaande of enversterken nieuwe woningen verduurzamen Verbindingen met omliggende en steden versterken van de opbouw van het Fysieke Landschap en Behouden van dedorpen herkenbaarheid/zichtbaarheid Natuur-inclusief bouwen duurzaamheid natuur landschap (verkavelingspatroon e.d.) autoluwe gebieden instellen Rondom kwetsbare functies (scholen) Bedrijven en Verduurzamen bestaande en nieuwe bedrijven(terreinen) Behouden of versterken gebiedskenmerken Faciliteren autodelen bedrijventerreinen Alternatief Voldoenof aan milieuwetgeving en

overlast zoveel mogelijk beperken Behoud toename van biodiversiteit vervoer naar attracties Bedrijven dragen bij aanverbindingen de ambities voor het deelgebied ecologische Versterken P+R stationsgebied Bedrijven passen deblijft bestten beschikbare technieken toe Cultuurhistorie, Behouden of versterken cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden Verkeersveiligheid minste gelijk De woon- en/of leefkwaliteit wordtverbeteren behouden en/of versterkt archeologie en Afleesbaarheid en beleefbaarheid Verbeteren recreatieve infrastructuur Toerisme en Vindbaarheid van bestaande functies en/toeristische trekkers versterken aardkundige Stimuleren alternatief vervoerrecreatieve (stillere / elektrische waterstofauto’s) waarden recreatie Versterken van de uitstraling van de entrees van Hillegom aan de N208, eventueel Terugdringen overlast vrachtverkeer gecombineerd met een Toeristisch Overstappunt (TOP) Verbinden van verleden, heden en toekomst Verbeteren doorstroming Versterkenveilig nieuwe vormen toerisme en recreatie 3D-Ordening Duurzaam en efficiënt van gebruik van bodem en ondergrond Realiseren stiller wegdek Economische Economisch Stimuleren maatschappelijk verantwoord ondernemen Energie en klimaat Energieneutraal in 2030 en klimaatneutraal in 2050 Geen toename van / verminderen van parkeeroverlast duurzaamheid Streven naar circulaire economie (grondstoffen, materialen

en afval) Waterberging en retentie verbeteren Streven naar volwaardige arbeidsparticipatie bij bedrijven, ketens en samenleving (inclusief Hittestress mitigeren social energieopwekking (ook tijdelijk) besparingen realiseren streefwaardes Bij nieuwbouw van woningen in deDuurzame zes return) deelgebieden (zie paragraaf 4.3)enworden onderstaande Versterken goede eninbreiding kruisbestuiving tussen het bedrijfsleven, overheden, Duurzaam Nieuwbouw zoveelverbinding mogelijk via (GPR Gebouw) gehanteerd: kennisinstellingen, de arbeidsmarkt en de maatschappij ruimtegebruik bij Compact/multifunctioneel bouwen/beperkte hoogbouw • DuurzaamheidsPrestatie (DPG, combinatie van milieu Gemeente koopt 100% duurzaam in (MVI)en energie) minimaal een 8; woningbouw Gebouwen Autoluw/-vrije woonomgeving • gezondheid Mobiliteit en gebruikskwaliteit minimaal een Stimuleren openbaar vervoer en versterken hoogwaardige verbindingen Eerst ingezette en 8; in ontwikkeling zijnde projecten realiseren Fietsversterken (onder andere door efficiënte shortcuts en fiets- ente en nieuwe woningen • toekomstwaarde minimaal een Bestaande 7 (ofen bijwandelverkeer de keuze voor een verduurzamen ander instrument vergelijkbare streefwaardes voetgangersvriendelijke Natuur-inclusief bouwenkruispunten) formuleren).

Verbindingen met omliggende dorpenbedrijven(terreinen) en steden versterken Bedrijven en Verduurzamen bestaande en nieuwe Rondom aan kwetsbare functies (scholen) autoluwe instellen bedrijventerreinen Voldoen milieuwetgeving en overlast zoveel gebieden mogelijk beperken Faciliterendragen autodelen Bedrijven bij aan de ambities voor het deelgebied Alternatiefpassen vervoer Bedrijven denaar bestattracties beschikbare technieken toe Versterken P+R stationsgebied De woon- en/of leefkwaliteit wordt behouden en/of versterkt Verkeersveiligheid blijft ten minste gelijk functies en toeristische trekkers versterken Toerisme en Vindbaarheid van bestaande recreatieve Verbeteren recreatieve infrastructuur recreatie Versterken van de uitstraling van de entrees van Hillegom aan de N208, eventueel OMGEVINGSVISIE HILLEGOM Stimuleren alternatief (stillere / elektrische / waterstofauto’s) gecombineerd met eenvervoer Toeristisch Overstappunt (TOP) ruimtegebruik bij woningbouw

Thema Onderwerp Afwegingskader voor initiatieven. Sociale Maatschappij duurzaamheid Gezondheid, veiligheid en milieu

Fysieke duurzaamheid

Landschap en natuur

Cultuurhistorie, archeologie en aardkundige waarden 3D-Ordening Energie en klimaat

Duurzaam ruimtegebruik bij woningbouw

Bedrijven en bedrijventerreinen

62

Toerisme en recreatie

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Onderwerp Versterken van sociale samenhang en vertrouwen en daarmee een meerwaarde voor de samenleving / maatschappij Gelijke rechten en participatie in de maatschappij Nieuwe risicovolle bedrijfsactiviteiten weren Risicovolle transporten door woonkernen voorkomen Risicovolle activiteiten blijven binnen risicocontouren Kwetsbare objecten buiten risicocontouren plaatsen Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terugdringen en emissieloze en residuvrije teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten bevorderen Leefomgeving beweegvriendelijker en groener inrichten Geen gevoelige functies nabij bollenteeltgrond waar nog gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast Gevoelige bestemmingen niet nabij drukke wegen realiseren Behoud of verbeteren woon- en leefkwaliteit Behoud of verbeteren chemische bodemkwaliteit Behoud of verbeteren geluidssituatie Voorkomen en beperken van lichthinder Maatregelen ter bescherming van de riolering Verbinden van boven- en ondergrond Behouden of versterken van de herkenbaarheid/zichtbaarheid van de opbouw van het landschap (verkavelingspatroon e.d.) Behouden of versterken gebiedskenmerken Behoud of toename van biodiversiteit Versterken ecologische verbindingen Behouden of versterken cultuurhistorische, archeologische en aardkundige waarden Afleesbaarheid en beleefbaarheid verbeteren Verbinden van verleden, heden en toekomst Duurzaam veilig en efficiënt

gebruik van bodem en ondergrond Energieneutraal in 2030 en klimaatneutraal in 2050 Waterberging en retentie verbeteren Hittestress mitigeren Duurzame energieopwekking (ook tijdelijk) en besparingen realiseren Nieuwbouw zoveel mogelijk via inbreiding Compact/multifunctioneel bouwen/beperkte hoogbouw Autoluw/-vrije woonomgeving Eerst ingezette en in ontwikkeling zijnde projecten realiseren Bestaande en nieuwe woningen verduurzamen Natuur-inclusief bouwen Verduurzamen bestaande en nieuwe bedrijven(terreinen) Voldoen aan milieuwetgeving en overlast zoveel mogelijk beperken Bedrijven dragen bij aan de ambities voor het deelgebied Bedrijven passen de best beschikbare technieken toe De woon- en/of leefkwaliteit wordt behouden en/of versterkt Vindbaarheid van bestaande recreatieve functies en toeristische trekkers versterken Versterken van de uitstraling van de entrees van Hillegom aan de N208, eventueel gecombineerd met een Toeristisch Overstappunt (TOP)

63

4.3

Koersen op karakter per deelgebied

Verschil in karakter Het vertrekpunt van onze koers op weg naar de ‘Duurzame (proef)tuin van Holland’ wordt gevormd door de verschillen in sfeer en karakter binnen onze gemeente. We onderscheiden de volgende zes deelgebieden met elk een eigen karakter: • Duurzame bloementuin • Hollandse weides • Historisch hart • Heerlijke woonplaats • Werkplaats Hillegom • Levendige linten

De kaart met alle deelgebieden samen vormt een ruimtelijk raamwerk dat dient als kapstok voor (nieuwe) ontwikkelingen. Ontwikkelingen kunnen hieraan worden opgehangen, mits ze passen bij de sfeer/ het karakter van het deelgebied. Zo dragen ze bij aan het behoud of de versterking van de kwaliteit. De grenzen tussen de diverse gebieden hebben we logisch gelegd. Hierdoor zijn deze grenzen ‘hard’ en is duidelijk zichtbaar welke visie voor welk gebied geldt. Soms kan het echter voorkomen dat een specifieke locatie op de grens van twee gebieden ligt. Ook dan biedt de visie voldoende aanknopingspunten om het gesprek over een bepaalde ontwikkeling of initiatief op de juiste manier te kunnen voeren.

In de volgende paragrafen beschrijven we de karakters van de verschillende deelgebieden. Per deelgebied geven we vervolgens op basis van dat karakter een visie op hoofdlijnen op de toekomst: hoe willen we de bestaande kwaliteiten behouden en versterken en welke typen ontwikkelingen kunnen daaraan bijdragen? Daarbij is van belang op te merken dat de ‘Levendige linten’ dwars door andere deelgebieden heen lopen. Daarom geldt naast de koers voor het bebouwingslint ook de koers voor het deelgebied waarin het lint is gelegen. Het omgekeerde geldt natuurlijk ook: als ontwikkelingen in een bepaald deelgebied plaatsvinden in een bebouwingslint, dan moet ook gekeken worden naar de koers voor het betreffende lint.

64

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

65

4.3.1

Duurzame bloementuin

Karakter De identiteit van Hillegom wordt voor een belangrijk deel bepaald door de kleuren, geuren en structuren van het bollengebied dat het grootste deel van ons buitengebied beslaat. De meeste bollengronden liggen - met uitzondering van enkele percelen aan de noordzijde van Hillegom - ten westen van de N208. Dit deelgebied beslaat de zanderijen (op een afgegraven strandwal) en de open strandvlakte langs de Trekvaart HaarlemLeiden. Dat het gebied van de zanderijen vroeger een hoge strandwal was, is nog goed zichtbaar aan de verhoogde ligging van de Veenenburgerlaan, de Bethlehemlaan en de Winterrustlaan, die niet zijn afgegraven en daardoor op een soort zandige ‘dijken’ in het landschap liggen. De open bollenvelden vormen in het voorjaar een prachtige bloementuin die vele toeristen uit binnen- en buitenland trekt. Oude bollenschuren zijn waardevolle cultuurhistorische elementen in dit unieke landschap. Het gebied herbergt bovendien specifieke natuurwaarden, waaronder verschillende soorten ‘bollenvogels’ zoals de patrijs en gele kwikstaart, maar ook bijen en andere insecten.

In het uiterste noorden van onze gemeente ligt nog een klein niet afgegraven restant van de oude beboste strandwal. Ten noorden van de Nieuweweg is het hoogteverschil goed te zien: langs de rand van de zanderijen ligt een steilrand en daar bovenop begint het bos Lokhuisterduin op de strandwal. Dit is het enige overgebleven bos van het vroeger zo bosrijke Hillegom. Het bos is eigendom van het psychiatrisch ziekenhuis GGZ inGeest - gelegen op de grens van Hillegom met Bennebroek - en is ook bekend onder de oude naam ‘Vogelenzang’. In de beginjaren was dit enorme complex met verschillende monumentale panden in de stijl van de Amsterdamse School een dorp op zichzelf, met eigen voorzieningen. Een eigen veestapel voorzag in het vlees, de groente kwam uit de moestuin. Voor de patiënten, allen van gereformeerde huize, werd in 1932 op het terrein een eigen kerk gebouwd. Tegenwoordig is het terrein (inclusief het bos) openbaar wandelgebied. GGZ inGeest heeft een eigen begraafplaats in het zuidwestelijke deel van het bosterrein.

Het bollengebied is als onderdeel van de Greenport Duin- & Bollenstreek van grote economische waarde voor Nederland. Bedrijven uit deze regio verzorgen bijna tweederde van de mondiale handel en export van bloembollen. Behalve de wereldberoemde bollenteelt vindt hier ook teelt van bloemen, knollen en vaste planten plaats.

66

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

67

Koers In onze Duurzame bloementuin staat de verbetering van de landschappelijke kwaliteit en de economische vitaliteit voorop. We willen ons bollengebied de komende jaren transformeren tot een proeftuin voor duurzame en vitale teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten. Hiervoor bouwen wij voort op de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG2016), zoals beschreven in de vorige paragraaf. De gemeente faciliteert in samenwerking met de partners in de Duinen Bollenstreek innovatie en kennisontwikkeling op dit gebied. Hierin onderschrijven wij de ‘ambitie plantgezondheid 2030’ van de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) voor gezonde planten, leefomgeving en markt. Dit breiden wij uit met de doelstelling dat de teelt in Hillegom in 2030 100% emissieloos en residuvrij is met een duurzaam bodemgebruik.

De gemeente faciliteert de schaalvergroting, intensivering en herstructurering die noodzakelijk zijn voor een rendabele bedrijfsvoering indien per saldo kwaliteitsverbetering optreedt door bijdrage te leveren aan: • een 100% emissieloze en residuvrije teelt met een duurzaam bodemgebruik; •  landschappelijke kwaliteitsverbetering met behoud of versterking van de gebiedskarakteristieken, waaronder (de beleving/zichtbaarheid van) cultuurhistorische elementen, openheid en structuren; • het realiseren van een robuust klimaatbestendig watersysteem; • het verhogen van de karakteristieke natuurwaarden; • het bollentoerisme; • energiebesparing en/of de opwekking van duurzame energie.

68

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Ook andere initiatieven die bijdragen aan bovenstaande punten kunnen rekenen op een positieve grondhouding van de gemeente. Zo verandert ons bollengebied geleidelijk in een duurzame bloementuin die aantrekkelijk is voor duurzame ondernemers, de inwoners van het buitengebied en voor heel Hillegom. Met deze Duurzame bloementuin kunnen we bovendien beter inspelen op de (inter)nationale bekendheid van ons bollengebied en de toeristisch-recreatieve potenties nog meer benutten. Overigens volgt uit de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport (ISG2016) dat nieuwe vestiging van bedrijven niet mogelijk is in de Duurzame bloementuin. Nieuwvestiging van bedrijven met aantoonbare emissieloze en residuvrije teelt is echter wel mogelijk indien het Overlegplatform Greenport RO Duin- en Bollenstreek hierover een positief advies afgeeft (maatwerkadviesprocedure). Landschappelijke kwaliteit De bouw van nieuwe woningen is in de Duurzame bloementuin in principe niet toegestaan, met uitzondering van de bouw van zogenaamde Greenportwoningen. Bij de ontwikkeling van Greenportwoningen dient een financiële bijdrage te worden geleverd aan de GOM. De GOM realiseert hiermee kwaliteitsverbetering ergens in het buitengebied van de bollenstreek.

Naast de bijdrage aan de GOM is ook uitgangspunt dat op de ontwikkellocatie zelf door de bouw van de Greenportwoningen de kwaliteit van de fysieke leefomgeving ten minste gelijk blijft. De Greenport woningen kunnen onder voorwaarden worden gerealiseerd in het buitengebied. De voorkeur gaat uit naar de clustering van Greenport woningen aan de kern van Hillegom, passend naar

aard en schaal. Uiterst terughoudend bij het realiseren van Greenport woningen in de lintbebouwing, zodat de openheid van het landschap zoveel mogelijk wordt behouden. Bij voorkeur wordt met zo een ontwikkeling een bestaand ruimtelijk probleem aangepakt (bijvoorbeeld het transformeren van een rommelige dorpsrand tot een fraaie overgang tussen dorp en buitengebied). De ontwikkeling van Greenportwoningen dient de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in stand te houden of te versterken (zichtlijnen, cultuurhistorisch, duurzaamheid e.d.) en mogen geen negatieve invloed hebben op de milieukwaliteit. Het toekennen van een woonfunctie of passende bedrijfsfunctie aan vrijkomende cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, zoals een monumentale bollenschuur, is onder voorwaarden mogelijk. Verder is er geen woningbouw toegestaan in het buitengebied. De openheid van de bollenvelden in combinatie met het karakteristieke slotenpatroon van de zanderijen is een gewaardeerde karakteristiek die wij willen behouden. Het is daarom belangrijk om ‘verrommeling’ tegen te gaan. Dit betekent onder meer dat wij ernaar streven dat (grootschalige) kassencomplexen uitgeplaatst worden, dat vervallen schuren en verwaarloosde bedrijven worden gesaneerd of opgeknapt en dat nieuwe en bestaande bebouwing goed wordt ingepast.

Maatwerkoplossingen voor bedrijfssanering of -verplaatsing zijn mogelijk onder de voorwaarden dat zo een actie bijdraagt aan een (ruimtelijke) kwaliteitsverbetering en de duurzaamheidsambities.

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

69

Verhogen natuurwaarden Emissieloze en residuvrije teelt van bloemen, bollen, knollen en vaste planten zorgt voor een verhoging van de biodiversiteit. Kansen voor het verhogen van de natuurwaarden in de bloementuin liggen daarnaast in het aanleggen van natuurvriendelijke oevers langs de brede watergangen en het terugbrengen van de karakteristieke beukenhagen in het gebied. Het is belangrijk om steeds te blijven zoeken naar een balans tussen de productieve en ecologische waarde om zo ook de lokale natuurwaarden te versterken. Huidige en nieuwe landbouwactiviteiten dienden voorheen conform het Programma Aanpak Stikstof (PAS) uitgevoerd te worden. Met de vernietiging van het PAS (Programma Aanpak Stikstof) is stikstofdepositie op dit moment een belangrijk aandachtspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen. Vanwege de invloed van stikstof op het nabijgelegen Natura 2000-gebied Kennermerland-Zuid zullen toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, in Hillegom en de rest van Nederland, voorlopig meer onder een vergrootglas liggen dan voorheen het geval was. Toeristisch-recreatieve waarde In de bloementuin wordt kleinschalig toerisme gefaciliteerd (bijvoorbeeld een bloemenpluktuin, rondleidingen op een bollenbedrijf, een boeren(mini)camping of een bed & breakfast in een oude bollenschuur).

Ontbrekende schakels in het recreatieve routenetwerk pakken we aan om zodoende een betere ontsluiting voor voetgangers, fietsers en kleinschalige recreatievaart te realiseren. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het recreatief ontwikkelen en onderling verknopen van de Trekvaart Haarlem-Leiden met Lokhorsterduin en de Oosteinderpolder.

70

OMGEVINGSVISIE HILLEGOM

Wij zien de N208 veranderen in een parelsnoer dat een groot deel van de toeristische attracties in het buitengebied verbindt met het centrum. Langs de N208 is plek voor wat grootschaliger recreatieve ontwikkelingen, gericht op het bollentoerisme. De nadruk ligt op het toevoegen van commerciële en toeristische functies in het centrum van Hillegom. Indien dit niet past of de gewenste functie niet aansluit bij het centrum, dan worden locaties bekeken elders aan de N208. Door het versterken van de entrees en het realiseren van een Toeristisch Overstappunt (TOP) aan de noordkant van de gemeente wordt Hillegom duidelijker herkenbaar en recreatief toegankelijker gemaakt.

KOERS DUURZAME BLOEMENTUIN • Faciliteren van schaalvergroting en herstructurering bollenteeltbedrijven • Overgang naar 100% emissieloze en residuvrije teelt • Opwekken van duurzame energie • Verbeteren ruimtelijke kwaliteit en versterken gebiedskarakteristieken • Benutten van recreatieve potenties • Verhogen biodiversiteit • Geen verslechtering milieukwaliteit BELANGRIJKSTE ASPECTEN

Duurzame energie Wij stimuleren het duurzaam opwekken van energie in de duurzame bloementuin. We stimuleren het plaatsen van zonnepanelen op schuren en woningen en het gebruik maken van bodemenergie. Dit heeft mogelijk wel negatieve gevolgen voor de natuurwaarden/biodiversiteit. Uitgangspunt is dat deze negatieve gevolgen worden voorkomen, verzacht en/of gecompenseerd. In de duurzame bloementuin kunnen de meer incourante/ kleine percelen met bollenteelt, mits landschappelijk goed ingepast, tijdelijk ingezet worden als ‘zonneakkers’.