1. Visie Verblijfsrecreatie Hillegom, Lisse en Teylingen.pdf

Tabel B1.1 Beddencapaciteit provincie Zuid-Holland Accommodatie type

# bedden

%

Hotels & B&B’s

41.062

15%

Kampeerterrein (vast & toeristisch)

88.238

33%

Camperplaatsen

1.544

1%

Vakantiewoningen

49.555

18%

Jachthavens (passenten ligplaatsen)

6.790

3%

Jachthavens (vaste ligplaatsen)

80.987

30%

Totaal

268.176

100%

Bron: vitaliteitsonderzoek ZKA, 2018

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

54

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

Afbeelding B1.2 Dagrecreatie aanbod in Hillegom, Lisse en Teylingen

Afbeelding B1.3 (Dag)recreatiebestemmingen binnen de bestemmingsplannen van HLT

Routenetwerken Er zijn volop fiets- en wandelmogelijkheden in Hillegom, Lisse en Teylingen. Een paar jaar geleden is een fiets- en wandelknooppuntennetwerk aangelegd. Daarnaast worden via de lokale marketingorganisaties diverse thematische routes aangeboden. Zo kun je een rondje langs de Kagerplassen fietsen en zoeken we de verbinding met Leiden middels de Leiden route. Daarnaast loopt het sloepennetwerk door het gebied. Dit is een netwerk van vaarroutes met de sloep.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

55

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

Type overnachtingen Tabel B1.2 Aantal gasten en overnachtingen in 2019, ontwikkeling vraag

Gasten Nederland Buitenland

Overnachting en Nederland Buitenland

Nederland

2012-2019

Zuid-Holland

2012-2019

25.787

22%

3.025

36%

20.129

65%

2.497

53%

Nederland

2012-2019

Zuid-Holland

71.692

13%

6.256

24%

51.750

63%

6.319

56%

2012-2019

In onderstaande tabel hebben we een overzicht opgenomen van het type overnachtingen in Zuid-Holland en de ontwikkeling tussen 2012 en 2019.

Wat valt ons op? ▪ In verhouding vinden de meeste overnachtingen plaats in hotels, pensions en jeugdaccommodaties in Zuid-Holland; ▪ Overall is het aantal overnachtingen sterk toegenomen. De sterkste groei in hotels en op huisjesterreinen (bungalowparken, verhuuraccommodaties, toeristische verhuur), zowel landelijk als provinciaal; ▪ We zien een lichte daling van het aantal overnachtingen in groepsaccommodaties, daarmee gaat Zuid-Holland tegen de landelijke trend in (landelijk groei); ▪ Lichte stijging aantal overnachtingen op kampeerterreinen, de groei is positiever dan de landelijke trend. Leefstijlprofiel bezoekers Er zijn geen gegevens beschikbaar over de verblijfsrecreant die naar Hillegom, Lisse en Teylingen komen. Om toch een indruk te krijgen van de (dag)toerist die naar de drie gemeenten komt, hebben we het leefstijlprofiel van de inwoners van de omliggende gemeenten weergegeven in figuur B1.1. Omdat de inwonersaantallen van de gemeenten verschillen, kunnen de absolute aantallen per percentage verschillen.

Tabel B1.3 Type overnachtingen in Zuid-Holland X 1.000

Zuid-Holland 2019

Ontwikkeling 2012-2019

Hotels/pensions/ jeugdaccommodaties

7.231

44%

Kampeerterreinen

1.343

8%

Huisjesterreinen

3.875

43%

Groepsaccommodaties

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

126

-1%

12.575

38%

56

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

Figuur B1.1 Het leefstijlprofiel van de inwoners van de omliggende gemeenten. Nederland

11%

Noordwijk

10%

Katwijk

7%

Hoofddorp

8%

19% 16%

12%

11%

11%

18%

13%

13%

18%

12%

11%

Leiden

24%

Haarlem

20%

Avontuur

12%

Plezier

19%

17%

11%

17%

8%

17%

15%

20%

21%

15%

14%

16%

14%

23%

8%

14%

9%

18%

9%

15%

11%

17%

20%

9%

Harmonie

Verbinding

Rust

Inzicht

Stijl

Wat valt op: ▪ Het leefstijlprofiel ‘avontuurzoeker’ is in de gemeenten Leiden en Haarlem de grootste groep, en t.o.v. van de overige gemeenten en het landelijk profiel sterk vertegenwoordigd. ▪ Het inwonersprofiel van de gemeente Noordwijk en Hoofdorp zijn vergelijkbaar. T.o.v. het landelijk profiel zijn in deze gemeenten iets meer stijlzoekers en iets minder avontuurzoekers. ▪ De gemeente Katwijk kent iets meer inzichtzoekers t.o.v. het landelijk profiel, en iets minder avontuurzoekers.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

57

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

Prognoses zijn gunstig, gevolgen van corona moeilijk te voorspellen De prognoses voor toerisme in Nederland zijn, ondanks de uitbraak van het coronavirus, gunstig. Als de huidige verwachtingen uitkomen, zal de economie (licht) blijven groeien, herstelt het binnenlands toerisme zich en trekt het inkomend toerisme binnen enkele jaren weer aan. Er zijn echter ook andere scenario’s denkbaar waarvan de gevolgen op dit moment nog niet te voorspellen zijn. Herontdekking van Nederland biedt kansen Als de groei van het wereldtoerisme weer doorzet, dan biedt dat kansen voor het ‘landelijk gebied’ (‘andere’ bestemmingen dan de grote steden), vanuit het beleid toeristen meer te spreiden over Nederland. Overige kansen liggen in de mogelijke herontdekking van Nederland als vakantieland. Aandacht voor ‘waardevol toerisme’ neemt toe Waar toerisme tot voor kort vooral als economische sector werd gezien, wordt onder de term ‘waardevol toerisme’ steeds vaker gekeken naar de wijze waarop toerisme kan bijdragen aan maatschappelijke én economische doelen. Uitgangspunt is dat de ontwikkeling van toerisme, dus ook de verblijfsrecreatie, gebalanceerd moet zijn met de leefomgeving.

Toerisme is in balans op het moment dat het optimaal bijdraagt aan maatschappelijke opgaven (werkgelegenheid, in stand houden van voorzieningen etc.), en de draagkracht van een gebied (landschappelijk, ecologisch, maatschappelijk) niet overschrijdt. Inbedding in de maatschappij en het landschap wordt dan ook steeds belangrijker.

9

Schaalvergroting: capaciteit neemt toe De totale capaciteit aan slaapplaatsen in Nederland is tussen 2012 en 2019 toegenomen, maar het aantal logiesaccommodaties nam af. Kortom landelijk is de gemiddelde capaciteit van een logiesaccommodatie toegenomen. Daarnaast zien we branchevervaging ontstaan waarbij bedrijven de samenwerking opzoeken of uitbreiden met dagrecreatie om zodoende meer jaarrond inkomsten te genereren. Kampeerterreinen: transformatie naar meer verhuur Zowel landelijk als in Zuid-Holland was het aantal accommodaties én het aantal slaapplaatsen op kampeerterreinen in 2019 lager dan in 2012. Tussen 2007 en 2017 daalde de vraag met gemiddeld 1,5% per jaar9. De landelijke trend van omzetting en transformatie (toename verhuuraccommodaties) en afname van traditionele toeristische – en jaarkampeerplaatsen is de afgelopen jaren ook in Zuid-Holland zichtbaar. Kampeerterreinen bieden steeds vaker verhuuraccommodaties aan, zoals stacaravans, chalets, glamping tenten en trekkershutten. Dit heeft o.a. te maken met de groeiende vraag naar luxe en comfort van de consument. Er is niet altijd sprake van een uitbreiding van het aantal slaapplaatsen maar soms ook van transformatie: huisjes in plaats van kampeerplekken. Gemiddelde verblijfsduur korter De gemiddelde verblijfsduur van een toerist is in 18 jaar tijd (periode 1999-2017) afgenomen van 3,2 naar 2,6 nachten.

Deze werd vooral veroorzaakt door een afname van de verblijfsduur op kampeerterreinen, huisjesterreinen en in groepsaccommodaties en niet of nauwelijks door die in hotels. Bovendien nam het aantal korte vakanties de afgelopen jaren toe. Steeds meer Nederlanders boeken buiten de traditionele langere vakantie één of meerdere korte vakanties in eigen land buiten het hoogseizoen. Met andere woorden; de shortbreak markt is een interessante groeimarkt. Daarbij wordt vaak gekozen voor een B&B, hotel

Bron: Vitaliteitsonderzoek Verblijfsrecreatie Zuid-Holland, ZKA, 2019.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

58

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

of verhuuraccommodatie. Een potentieel interessante markt voor Hillegom, Lisse en Teylingen. De waterrecreant en zijn gedrag verandert De klassieke toervaarder die al zijn weekenden en vakanties op de boot verblijft neemt af. De verwachting is dat daar een nieuwe watersporter voor in de plaats komt. Zo geven zeilscholen aan dat het aantal cursisten toeneemt, op mooie dagen is er geen boot meer te huren en de koopbereidheid voor boten trekt weer voorzichtig aan. In de coronazomer van 2020 hebben deze ontwikkelingen een vlucht genomen. Corona heeft duidelijk gemaakt dat er behoefte is aan ‘openluchtrecreatie’, zoals wandelen en fietsen, maar ook waterrecreatie. Het gedrag en profiel van de waterrecreant verandert. Zo is de nieuwe waterrecreant meer een gelegenheidsvaarder en neemt de verblijfstijd in en rondom de haven toe. Daarbij stelt de waterrecreant hogere eisen aan de verblijfsplek (meer voorzieningen). De haven wordt gebruikt als uitvalsbasis om de omgeving te verkennen. En er wordt afwisselend gebruik gemaakt van een haven met veel voorzieningen en natuurlijke ligplekken.

Sterke opkomst Airbnb in Nederland Uit onderzoek blijkt dat steeds meer overnachtingen plaatsvinden in een particuliere accommodatie die wordt verhuurd via online platforms zoals Airbnb, Booking, HomeAway en Wimdu. Overigens worden op die platforms ook reguliere B&B kamers of kleinschalige hotels aangeboden. Helaas zijn over het gebruik van Airbnb nog geen eenduidige bronnen beschikbaar. Er worden verschillende cijfers gepubliceerd. Volgens Airbnb zelf ontvingen Nederlandse Airbnb-locaties in 2012 in totaal zo’n 75.000 gasten. In 2018 is dit naar eigen zeggen gegroeid tot 1,9 miljoen gasten. Een gigantische groei. Het grootste deel van die gasten komt uit het buitenland; in 2018 was dit zo’n 80 procent10.

De boot verandert De afgelopen jaren zagen we dat zeilboten en kruisers (stalen motorboten van circa 8 meter) uit het beeld verdwijnen en sloepen en open motorboten daarvoor in de plaats komen. Dat beeld is in 2020 weer wat veranderd door corona, zo is de verkoop van boten en sloepen toegenomen het afgelopen jaar. Vitaliteit van de sector is een aandachtspunt In 2019 is in Zuid-Holland onderzoek gedaan naar de vitaliteit van de verblijfsrecreatie sector. Het onderzoek geeft geen inzicht in de situatie in Hillegom, Lisse en Teylingen, maar wel aanknopingspunten voor de toekomst. Een vitaal bedrijf heeft een hoge kwaliteit en gunstig toekomstperspectief.

10

Bron: Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2019, CBS et al

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

59

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

▪

▪

Interne analyse – sterke punten ▪ Aantrekkelijke ligging. Nabij grote steden, zoals Leiden, Haarlem, Amsterdam (grote potentiële afzetmarkt), aan de kust en het water. ▪ Zeer gevarieerd landschap. Bollenvelden, op korte afstand van de kust, duinen, kleinschalige dorpen en bossen (strandwallen), meren en een open polder. De Duin- en Bollenstreek herbergt zeven verschillende landschapstypen: de duinen, de strandwallen, de strandvlaktes, de zanderijen, het mondingsgebied van de Rijn, de plassen en veenweidegebieden en de droogmakerijen. ▪ Sterke identiteit regio. Met de identiteitskenmerken; bollen, duinen, de plassen en de kust. ▪ In Hillegom, Lisse en Teylingen is een deel van het grootste aaneengesloten Plassengebied van Nederland (de Hollandse Plassen) gelegen. ▪ Eén van de bekendste dagattracties in Nederland is gevestigd in het gebied; de Keukenhof. Met jaarlijks 1,5 miljoen bezoekers en een internationale aantrekkingskracht. ▪ Aantrekkelijke nautische beleving met de Kagerplassen en omgeving en mogelijkheden om op of nabij het water te overnachten. ▪ In de gemeenten liggen enkele cultuurhistorische parels, zoals de Ruïne van Teylingen en het Keukenhof Kasteel.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

60

Warmond. Door de ligging aan de Kagerplassen, de watersport mogelijkheden, de mooie (cultuurhistorische) panden en relatie tot Jan Steen een aantrekkelijke (dag)bestemming voor toeristen- recreanten. De fiets- en wandelmogelijkheden zijn in de basis goed op orde. Er zijn thematische routes uitgezet (o.a. op Warmond aan de Kaag.nl) en in het gebied zijn twee toeristische overstappunten aangelegd.

Interne analyse – zwakke punten ▪ Beperkte jaarrond beleefbaarheid. Slechts een beperkt aantal slechtweervoorzieningen in het gebied. ▪ Kleinschalig aanbod verblijfsrecreatie. De gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen worden gekenmerkt door veel kleinschalig verblijfsrecreatie aanbod. Dat maakt het aanbod charmant en aantrekkelijk, maar ook kwetsbaar o.a. doordat het vaak een nevenactiviteit betreft en tijd, financiële middelen en kennis doorgaans schaars zijn en het bereik veelal gering is. ▪ Hoge piekbelasting. Gedurende het bollenseizoen en in de zomermaanden (water) is het relatief druk in het gebied. De rest van het jaar is het in verhouding rustig. ▪ De toeristische informatievoorziening is niet op orde. Zowel digitaal (websites etc.) als in hard copy (boekjes, folders etc.). Het is nu erg versnipperd, er wordt maar heel beperkt naar elkaar doorverwezen en er is weinig informatie beschikbaar. ▪ De gebiedsmarketing is onvoldoende op orde. De toeristische recreatieve mogelijkheden worden onvoldoende gezamenlijk geprofileerd. Uniformiteit in uitstraling, beeldmateriaal, huisstijlen ontbreekt. ▪ Organisatiegraad toerisme en recreatie. De gemeenten hebben geen eigen DMO (Destinatie Marketing Organisatie). Er is wel een gezamenlijke website www.visitduinenbollenstreek.nl, maar daar wordt nog niet al het aanbod in de gemeenten op uitgelicht en doorverwezen naar lokale websites.

▪ De samenhang tussen het aanbod in het gebied (HLT en de omliggende gemeenten) is beperkt. Er wordt nog niet veel na elkaar doorverwezen, gezamenlijk aanbod ontwikkeld of onder één noemer geprofileerd.

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

▪

▪ ▪

▪

▪

▪

▪ ▪

▪

▪ ▪

De toeristische beddencapaciteit is relatief beperkt. Er zijn in verhouding tot de omliggende gemeenten weinig verblijfsrecreatie bedrijven gevestigd in het gebied en de meeste bedrijven zijn kleinschalig (o.a. b&b’s). Daarnaast is een groot deel van de beddencapaciteit gericht op vaste gasten o.a. de campings rondom Warmond en de jachthavens. Vitaliteit verblijfsrecreatie staat hier en daar onder druk. Ofwel de kwaliteit of het toekomstperspectief is onvoldoende op orde. Situatie campings Warmond complex. Oneigenlijk gebruik en teruglopende kwaliteit liggen op de loer. Issues rondom veiligheid en toegankelijkheid van de afzonderlijke terreinen en wordt de potentie van het gebied nu voldoende benut? Knelpunt campers langs de Leidse vaart in Lisse gedurende het bollenseizoen. De doodlopende weg is niet ingericht op de hoeveelheid campers. Er ontstaan onveilige situaties. De toegankelijkheid en bereikbaarheid van het gebied zijn aandachtspunten. Smalle wegen, frictie tussen landbouw- en recreatieverkeer, frictie tussen wandelaars, fietsers en auto’s en barrièrewerking provinciale wegen. Ook de verblijfsrecreatieve bedrijven zijn niet goed ontsloten; een groot aantal is enkel bereikbaar via smalle polderweggetjes. Auto’s met caravans kunnen daar nauwelijks langs, wat het gebied niet interessant voor kortdurend verblijf.

Er zijn nauwelijks gegevens beschikbaar over toerisme en recreatie, gebruikers en ontwikkelingen. Bewegwijzering. Op veel plekken niet meer op orde door verouderde borden en weinig voorzieningen (zoals parkeren bij rustpunten, educatieve informatie etc.) Meerdere ontoegankelijke vaarwegen onder andere door kunstwerken (bruggen, sluizen) of te smalle vaarten. Daardoor zijn sommige vaarten nu niet of onvoldoende bevaarbaar. Verrommeling in het gebied. Stuk gereden bermen, uitstraling bedrijven, uitstraling voorzieningen. In de gemeente Hillegom is het aanbod voor dagrecreatie beperkt: naast het centrum en de bollenvelden zijn er weinig toeristische trekpleisters te vinden.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

61

Externe analyse – kansen ▪ Toeristische aantrekkingskracht omliggende gemeenten groot. De toeristische aantrekkingskracht op binnen- en buitenlandse gasten van de omliggende gemeenten, zoals Noordwijk, Leiden en Haarlem is groot. De beddencapaciteit in de omliggende gemeenten is ook relatief hoog. Met name veel hotelbedden. ▪ De beddencapaciteit in de gemeente Noordwijk / Noordwijkerhout wordt de komende jaren vergroot met name qua hotelcapaciteit. Het aantal toeristen naar het gebied neemt daarmee toe. ▪ Kuuroordstatus Noordwijk / Noordwijkerhout. Jaarlijks bezoeken veel binnen- en buitenlandse toeristen Noordwijk en omgeving i.v.m. haar kuurstatus. ▪ Sterke toename in deelsegment sloepen (veel trailer en nabij huis) en board (SUP) en kano. En grotere motorboten die luxe en volledig zijn uitgerust. Door corona zijn juist ook de middensegment kruisers rond 8m met hele gezinnen weer in opmars. Nog niet duidelijk of trend doorzet. ▪ Meer onervaren waterrecreanten meer moeite weg vinden op het water. Bebordingen bij kruispunten en (digitale knooppunten) ▪ Herwaardering Nederland als bestemming. Sector in ontwikkeling. Groei (binnenlands) toerisme. Dip door corona – met name bestemmingen met grote afhankelijkheid van buitenlandse gasten – maar herstel wordt verwacht. Met name ‘onontdekte gebieden’ zijn in trek.

▪ Marktpotentieel: met name hotels (uniek), huisjesterreinen, camperplekken en verhuuraccommodaties op kampeerterreinen, zoals glamping tenten en trekkershutten. ▪ Herwaardering rust en ruimte door COVID-19. ▪ Groei campermarkt, overnachten op een huisjesterrein, overnachten in een hotel en overnachten in een verhuuraccommodatie (glamping tent, trekkershut etc.). ▪ Nationaal Park status Hollandse Duinen. Sluit aan bij de plannen van de Economic Board om de Duin- en Bollenstreek te profileren als een gezonde

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

▪ ▪

▪

▪

▪

▪

▪

en energieke regio met een kuuroordstatus en de toeristische aantrekkingskracht van het gebied te vergroten. De populariteit van buitenrecreatie (fietsen, wandelen, bezoek aan een natuurgebied, ommetjes) neemt toe. Groei inkomend toerisme. De vraag neemt toe, evenals de behoefte aan aanbod en aantrekkelijke bestemmingen o.a. om de druk op de populaire bestemmingen, zoals Amsterdam te verlagen (spreiding) en alle regio’s te laten profiteren van toerisme. De groeicurve wordt negatief beïnvloed door corona, maar er wordt herstel van het toerisme verwacht. Toegenomen aandacht voor waardevol toerisme: toerisme dat streeft naar een goede balans tussen economie en leefbaarheid. Landelijk en provinciaal is hier meer aandacht voor. Een verschuiving van ‘meer bezoekers en bestedingen’ (focus op economie), naar ‘een goede relatie tot de samenleving en kwaliteit van leven’ (focus op maatschappelijk belang). Meer aandacht voor een kwalitatief goede en gezonde leefomgeving. Er is meer bewustzijn over en belang bij een leefomgeving waar het prettig wonen is en vrije tijd op een goede manier kan worden ingevuld. Een omgeving waarin elkaar ontmoeten en bewegen wordt gefaciliteerd. We zien een grotere belangstelling voor eerlijk, duurzaam, lokaal, gezondheid en het klimaat. Consumenten zijn zich meer bewust van hun consumptiegedrag en levensstijl.

Ze kiezen bewuster en verwachten dat bedrijven daarin meegaan. Steeds groter wordende groep 65-plussers. Die overigens steeds vitaler worden, maar desalniettemin de meeste behoefte hebben aan ‘aangepaste’ voorzieningen. Maar inclusie gaat verder dan alleen de groep 65+’ers, denk ook aan lage sociaaleconomische status, mensen met een beperking, groepen die vanwege hun achtergrond worden uitgesloten van deelname (diversiteit, migratieachtergrond). Kansen voor het inspelen op veranderende vrijetijdsbehoeften. Het belang van spullen bezitten neemt af; het gaat om gebruik en toegang. Deelplatforms, zoals AirBnB groeien snel, wat enerzijds zorgt voor ondernemerschap en extra inkomsten voor verhuurders, maar anderzijds

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

62

ook protest oplevert in de samenleving als woonwijken ‘overgenomen’ worden door toeristen. Externe analyse – bedreigingen ▪ Druk op de ruimte. Er is een enorme druk op de ruimte o.a. doordat een groot deel van de gronden zijn vastgelegd als bollengrond en andere ontwikkelingen daar niet mogelijk zijn, maar ook door opgaven op andere beleidsterreinen, zoals energie, woningbouw et cetera. ▪ Balans tussen toeristische druk en draagkracht. En die ook nog verschilt per plek in de gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen. ▪ Bereikbaarheid staat onder druk in Hillegom, Lisse en Teylingen door het ontbreken van treinstations op drukke punten (zoals nabij de Keukenhof) en de N-wegen zijn niet toereikend voor de hoeveelheid verkeer gedurende het hoogseizoen. ▪ Negatieve impact corona. Economische gevolgen, zoals krimp van de werkgelegenheid en faillissementen. Maar ook afname van het consumentenvertrouwen wat doorgaans resulteert in een daling van de uitgaven en verschillen tussen burgers op het gebied van vrijetijdsbestedingen worden daardoor mogelijk groter. Daarnaast wordt op vrijetijdsactiviteiten met een financiële component (uit eten gaan, museumbezoek etc.) snel bezuinigd. ▪ Geluidsoverlast Schiphol Airport.

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

63

VISIE VERBLIJFSRECREATIE HILLEGOM, LISSE & TEYLINGEN