1. Eindrapportage Vitalere greenport en vitaler landschap.pdf
Tekst van het document
Uitleglocaties aan de rand van bestaande
deelnemende gemeenten vastgesteld, waarbij afspraken
De fietsverbindingen zijn op verschillende locaties
kernen. Voorbeelden hiervan zijn Bronsgeest
zijn vastgelegd voor grote aantallen (2/3 betaalbare)
verbeterd. Het gaat daarbij zowel om de aanleg
in Noordwijk (600 woningen) en Stationslocatie
woningen tot 2030. Alhoewel de greenportwoningen
van nieuwe trajecten als om aanpassingen van het
Noordwijkerhout (600 woningen).
geen onderdeel zijn van de Regionale Woonagenda
wegprofiel. Zichtbaar zijn de vele realisaties in de
sluiten zij onvoldoende aan bij deze vraag. Andersom
gemeente Katwijk aan Zee. Dit heeft lokaal tot een
Bovenstaande 500 greenportwoningen en
geredeneerd is de vraag of betaalbare woningen kunnen
grote verbetering van de verkeersveiligheid en
de 100 woningen op landgoederen zijn later
voldoen aan het verdienpotentieel dat de bedoeling is bij
toegankelijkheid geleid. Hetzelfde geldt voor nieuwe
samengevoegd als 600 greenportwoningen.
Greenportwoningen.
fietstracés in Noordwijkerhout en Hillegom.
»
Deze 600 greenportwoningen en de uitleglocatie
Enkele tracés zijn niet gerealiseerd. Het gaat daarbij
Bronsgeest kunnen gerealiseerd worden in het
Mobiliteit
vooral om verbindingen buiten de bebouwde kom, zoals
buitengebied en vallen dus onder het doelbereik
In de ISG is als pijler opgenomen: bijdragen aan
op het industrieterrein Rijnsburg, en het traject in de
van de ISG. Voor de locatie Bronsgeest is het plan
de verbetering van de bereikbaarheid van de
omgeving van de Leidsevaart en in
350 woningen te realiseren.
gehele regio Holland-Rijnland. Als onderdeel
Teylingen.
28
Conclusie Het is lastig om harde conclusies te geven als het gaat om doeltreffendheid van de ISG in het algemeen. Enerzijds door de veelheid aan ambities, pijlers en doelen in de ISG en het feit dat deze niet kwantitatief of SMART gemaakt zijn. Anderzijds, omdat een deel van de thema’s opgenomen in de ISG niet onder de uitvoering van de GOM vallen. Zo wordt bijvoorbeeld wonen apart bij gemeenten in de regio belegd in de specifiek daarop gerichte programma’s en agenda’s. Wat betreft de doelmatigheid kunnen we alleen concluderen over het werk van de GOM (zie 5.4). De financiering van de overige doelen loopt buiten ISG om via governance en uitvoering Groenprogramma, Economic board en Stichting Greenport en Hoogheemraadschap. In het kader van deze evaluatie hebben we de financiering in het kader van deze andere programma’s en uitvoeringsorganisatie niet nader onderzocht.
29
5.2. Doelmatigheid en doeltreffendheid van de ISG fysiek in het landschap
Kwantitatieve resultaten
Kwalitatieve analyse
Hieronder volgt per legendaeenheid een opsomming
Een snelle inventaris is gemaakt van opvallende
van de ontwikkelingen die al dan niet in lijn zijn met
volumes met een grote visueel-landschappelijke
Onderdeel van deze evaluatie was
de ISG. Alle locaties zijn in de landschapsanalyse in
impact (ca. 10 locaties):
een landschapsanalyse. De volledige
kaart gebracht (bijlage 7, pagina 6 en verder).
landschapsanalyse is terug te vinden in bijlage 7).
Op enkele locaties waar uitbreiding is toegestaan
In de Bollenstreek hebben aanzienlijke bouw- en
heeft ook sloop plaatsgevonden.
sloopwerkzaamheden plaatsgevonden. Op basis van de legenda van het landschapsperspectief (p.39 ISG) hebben we in de landschapsanalyse bekeken wat de ontwikkelingen tussen 2012 en 2022 zijn. Aan de hand van topografische kaarten en met google streetview is geanalyseerd wat er is veranderd als het gaat om: »
Bebouwing (vergelijking 2012 - 2016 - 2022).
»
Mobiliteit (vergelijking 2012 - 2022).
»
Door te kijken naar fysiek waarneembare
»
voorwaarden behoud
Uitbreiding bebouwing
onder voorwaarde
Opgekochte bouwvlakken waarvan bebouwing
behoud openheid en
ongewenst is.
behoud zichtlijnen Behoud en versterken
een grote landschappelijke impact zijn beschreven.
2
7
-
3
-
4
6
21
8
uitbreiding bebouwing
- Wijziging van bestemmingsplannen.
van de (aan)bouw. Enkele opvallende volumes met
5
zichtlijnen
Achterwaartse
enkele gevallen gekeken naar het uiterlijk en volume
met ISG
openheid en behoud
- Afgewezen plannen, beargumenteerd vanuit
landschappelijke analyse uitgevoerd. Daarin is in
ISG op locatie met
op locatie
Daarnaast is er een kwalitatieve visueel
Niet in lijn
Uitbreiding bebouwing
veranderingen zijn niet in beeld: het ISG- beleid.
In lijn met
doorkijken vensters Openheid actief vergroten
Tabel 2 | Overzicht ontwikkelingen al dan niet in lijn met ISG.
Figuur 6 | gebouwen met grote visuele landschappelijke impact.
30
Samenvattend
Conclusies
De gemeentelijke projecten kennen een verhouding van
Van de 48 geanalyseerde locaties zijn 19 locaties
Er is sprake van een balans in het totaal aantal locaties
ongeveer 2/3e deel aanbouw tegenover 1/3e deel sloop.
gerelateerd aan GOM projecten.
waar sloop of bouw heeft plaatsgevonden. Van de
Daarnaast betreft de (aan)bouw die plaatsvindt onder
»
Ten aanzien van legenda eenheid ‘openheid
geanalyseerde locaties zijn er op ca. 28 locaties
gemeentelijke uitvoering vaker een groot bouwvolume.
actief vergroten’: het landschap is meer open
gebouwen gesloopt en eveneens op ca. 28 locaties
De aanbouw uitgevoerd door GOM leidt op het oog tot
(met name door sloop kassencomplexen).
gebouwen (aan)gebouwd of uitgebreid.
minder opvallende gebouwen, bijvoorbeeld doordat er
»
»
»
»
Ten aanzien van legenda eenheid 'uitbreiding
meer achterwaartse uitbreiding plaatsvindt. Opgemerkt
bebouwing onder voorwaarden’: er is meer
Een deel van de ontwikkelingen valt buiten de projecten
moet hierbij worden, dat alle (aan)bouwen planologisch
bebouwd (bedrijfsuitbreiding), soms midden
die de GOM heeft uitgevoerd. Het gaat daarbij dus om
beoordeeld en vergund worden door de gemeente.
in zichtlijnen (N.B. géén GOM project, dus
projecten die de verschillende gemeenten zelf hebben
GOM is dan alleen betrokken bij de uitvoering qua
gemeentelijke beslissing).
uitgevoerd. Van die ontwikkelingen (ca. 21) gaat het in
contractvorming, sloop en bollengrondcompensatie
Ten aanzien van legenda eenheid 'uitbreiding
7 gevallen om sloop en in 14 gevallen om aanbouw.
en grondverbetering, zoals omzetting naar 1e klas
bebouwing’: er is aanzienlijke toename van
Gesteld kan worden dat er onder gemeentelijke
bollengrond.
bebouwing.
uitvoering dus vaker aanbouw plaatsvindt dan sloop.
Ten aanzien van legenda eenheid
In enkele polders is duidelijk veel openheid gecreëerd.
'achterwaartse uitbreiding’: op enkele plekken
Als we kijken naar het kwalitatieve effect van het
Voorbeelden zijn de Omgeving Westeinde en de polders
is er toename bebouwing, soms in zichtlijnen.
ISG-beleid valt op dat op een aantal locaties de
Het Vinkeveld en De Klei. Een wisselend beeld is te zien
Door sloop is de openheid op enkele plekken
bouw opvallend groot is. De meeste van deze
in de omgeving van Het Mallegat, de Hogeveense polder
vergroot.
bedrijfsgebouwen vallen niet onder GOM projecten. De
en polder Het Langeveld, waar ondanks het beleid op
Ten aanzien van legenda eenheid 'behoud
aanbouw betrof vrijwel altijd bedrijfsuitbreidingen op
meerdere locaties werd gebouwd.
en versterken doorkijk en vensters’: er heeft
linten of aan de rand van de bebouwde kom.
sloop plaatsgevonden, waardoor de openheid
In een vijftal zichtassen zijn enkele gebouwen
is vergroot. Ook zijn op meerdere locaties
We concluderen dat het ISG-beleid een positieve
verschenen (Teylingen Jacoba v Beijerenlaan, Prinsenweg
gebouwen geplaatst in zichtassen (alleen niet
werking op de openheid van het landschap heeft.
- Torenlaan, Oosterduinse Meer, Hogeveense Polder
in GOM projecten, behalve op de 3e Poellaan
Plekken die men opener wil hebben zijn opener
en Zilkerpolder). Twee zichtassen (Het Langeveld en
in Lisse).
geworden en bebouwing is gekomen op plekken waar
Omgeving Westeinde) zijn duidelijk verbeterd als gevolg
dit werd gewenst. Wel is er een verschil zichtbaar in de
van sloopwerken. In de overige zichtassen is gesloopt
verhouding (aan)bouw en sloop. Er is sprake van balans
waardoor doorkijk is verbeterd maar is er ook plaatselijk
in (aan)bouw en sloop in GOM-projecten.
gebouwd.
31
Samenvatting - behoud en versterken doorkijk en vensters
Samenvatting - uitbreiding bebouwing onder voorwaarden
Figuur 7 | Overzicht van ontwikkelingen in de landschapscategorie
nieuw (bedrijfs)gebouw
Figuur 8 | Overzicht van ontwikkelingen in de landschapscategorie ‘uitbreiding
nieuw (bedrijfs)gebouw
‘doorkijk en vensters’.
gesloopt (bedrijfs)gebouw
bebouwing onder voorwaarden’.
gesloopt (bedrijfs)gebouw
32
5.3. Doelmatigheid en doeltreffendheid van de governance
Het Bestuurlijk Overleg Economie stuurt de
Bij de Stichting Economic Board wordt de overheid
Stichting Economic Board Duin- en Bollenstreek
vertegenwoordigd door de burgemeesters
aan, terwijl het Bestuurlijk Overleg Greenport
van Noordwijk en Hillegom, terwijl bij Stichting
Overlegstructuren
de Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek
Greenport de wethouders van Lisse en Katwijk de
In relatie tot de ISG bestaat het Bestuurlijk
aanstuurt. Beide onafhankelijke stichtingen
overheid vertegenwoordigen. (Er is een nieuwe
Overleg Ruimte Duin- en Bollenstreek, waarin
opereren via een triple helix constructie. Terwijl
aanpak/samenstelling van de Economic Board
alle wethouders met ruimtelijke ordening en dus
de Economic Board in 2018 opgericht is om de
in ontwikkeling). Op de volgende pagina wordt
ISG in hun portefeuille deelnemen. Dit bestuurlijk
economie van de hele Duin- en Bollenstreek
bovenstaande inzichtelijk gemaakt.
overleg wordt ambtelijk voorbereid. In het verleden
aan te jagen via vier pijlers: greenport, health,
vond er al overleg plaats tussen gemeenten en
toerisme, space/tech, is Stichting Greenport alleen
stakeholders, maar in de evaluatie van de ISG in
verantwoordelijk voor de economische zaken
2015 werd aanbevolen dit te intensiveren (evaluatie
betreffende de greenport. De Stichting Greenport
ISG 2015). In 2016 is het overlegplatform greenport
bouwt voort op de functie van programmamanager
RO opgericht, waarin alle stakeholders (provincie,
greenport economie die daarvoor al bestond.
hoogheemraadschap, bollensector, glastuinbouw,
De beleidszaken omtrent de economie van de
cultuurhistorie, water, milieu en natuur en landbouw)
greenport maken ook onderdeel uit van de ISG,
vertegenwoordigd zijn. Uit de gesprekken werd
maar kunnen niet belegd worden bij GOM vanwege
duidelijk dat alle ISG-plannen en maatwerkprocedures
de scheiding tussen beleid en uitvoering. Een
hierin worden besproken, resulterend in adviezen
ander verschil tussen beide stichtingen is de rol
voor het bestuurlijk overleg en de colleges.
die ze mogen vervullen in relatie tot projecten. Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek heeft
Naast Het Bestuurlijk Overleg Ruimte vinden er ook
een vrije rol en kan zowel projecten aanjagen als
Bestuurlijke Overleggen Economie en Greenport
zelf initiatiefnemer zijn van een bepaald project.
plaats over de economische doelen van de streek.
Stichting Economic Board kan alleen aanjager zijn
Daarnaast wordt in het Bestuurlijk Overleg Landschap,
en dus niet als initiatiefnemer optreden van eigen
Recreatie, Natuur en Erfgoed (LRNE) gewerkt aan de
projecten, anders dan de projecten die opgenomen
uitvoering van het Groenprogramma in de Duin- en
zijn in de Economische Agenda. Regiomarketing
Bollenstreek.
vormt daarop een uitzondering.
33
Bestuurlijke organisatie Duin- en Bollenstreek Intergemeentelijke structuurvisie voor de Duin- en Bollenstreek (ISG) Besluitvorming
Voorbereiding besluitvorming
Uitvoering
5 samenwerkende gemeenten (sinds start ISG in 2009) • ISG 2016 • Bestemmingsplannen • Uitwerking afwegingskader o.b.v. nota “Niet meer doelmatig te gebruiken bollengrond” (mei 2022)
BO greenport ruimte Duin- en Bollenstreek Wethouders gemeenten met RO portefeuille • Voorbereiding besluitvorming ISG plannen en maatwerkprocedures
Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (2010) OverheidsBV, wethouders 6 gemeenten met financiën portefeuille • Bollengrondcompensatiefonds • Herstructureringsfonds • Meerjarenprogramma 2022-2025 • Jaarverslagen • Jaarlijks Greenporthouse waarin stakeholders geïnformeerd worden
Ambtelijke voorbereiding
Overlegplatform greenport RO (2016) Afstemming tussen samenwerkende overheden en stakeholders (Hoogheemraadschap, Prov. Zuid-Holland, KAVB, LTO, CHG, platform glastuinbouw, bedrijfsleven Bollenstreek, MODB, KOV, Anthos) • Advies over ISG plannen en maatwerkprocedures aan BO
Handhaving (sinds 2019 weer opgepakt) • HLT ontwikkelt kaders • Noordwijk ism omgevingsdienst • Katwijk: afdeling Vergunningen, Toezicht en Handhaving
Voorbereiding besluitvorming BO economie Wethouders gemeenten met economie portefeuille
BO greenport Wethouders gemeenten met economie portefeuille
BO landschap, groen, natuur en erfgoed Wethouders gemeenten met groen, cultuur en recreatie portefeuille
Uitvoering Stichting Economic Board Duin- en Bollenstreek (2018) Triple helix (overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen) • Pijlers: greenport, health, toerisme, space/tech • Economische agenda Duin- en Bollenstreek 2018-2021
Stichting Greenport Duin- en Bollenstreek (2020) Cluster kennis, innovatie, ondernemerschap, handel voor bloemen en bollenteelt • Vertegenwoordigers van overheid, kennis en sector • Onderdelen: • Ruimte • Flower science • Talent • Netwerk • Stories • Financieel
Aangesturing door besluitvorming in de 5 samenwerkende gemeenten
Figuur 8 | Overzicht bestuurijke organisatie Duin- en Bollenstreek.
34
Alle bestuurlijke overleggen vinden vijf maal per jaar
blauw (gezonde, vitale en energieke regio o.a.
uitvoering niet bespoedigt. Met name in Teylingen
plaats. In de gesprekken werd aangegeven dat de
economie, NPLG en ISG) en groen (duurzaamheid,
speelt dit.
bestaande overlegstructuren goed werken, maar dat
regiomarketing, recreatie en toerisme en groen). Elke
de afstemming intensiever kan. Ook is de ervaring dat
kleur wordt aangestuurd door een wethouder als
Een tweede belangrijk aandachtspunt in de
bestuurders soms een andere kant op willen en elkaar
voorzitter en beleidsmedewerker als secretaris.
gezamenlijke uitvoering is de handhaving van
onvoldoende aanspreken op “afspraak is afspraak” in
oneigenlijk gebruik van bollengrond (o.a. het gebruik
ISG verband. Alle bestuurders gaven dit aan, Lisse was
De greenport Duin- en Bollenstreek valt onder
van grond als paardenweidje). Er is in het verleden
er het meest uitgesproken over. Dit is deels ingegeven
blauw. Die keuze hangt ook samen met de
niet gehandhaafd, dit wordt sinds 2019 weer opgepakt
door de poldercultuur in de streek, deels omdat
herprogrammering van de Economic Board Duin- en
in HLT verband. Gemeente Noordwijk pakt het op
bestuurders elkaar weer op andere dossiers tegen
Bollenstreek die nu loopt en waar eventueel sprake is
in samenwerking met de omgevingsdienst, Katwijk
komen en nodig hebben.
van de Stichting Greenport onder te brengen als één
heeft handhaving belegd bij haar afdeling VTH
van de drie pijlers onder de nieuwe Economic Board.
(Vergunningen, Toezicht en Handhaving) en sluit
Afhankelijk van hoe de portefeuilles ruimtelijke
Daarmee wordt zowel economische zaken van de
daarin aan bij de kaders die in HLT verband ontwikkeld
ordening, economische zaken en financiën over de
greenport als de ISG in één bestuurlijk overleg en één
zijn. Gemeente Teylingen geeft aan dat het feit dat dat
wethouders verdeeld zijn, kan éénzelfde wethouder
Stichting ondergebracht.
er jaren niet gehandhaafd is, ongewenste situaties
alle drie de portefeuilles beheren en dus zetelen in het
gecreëerd heeft. Als gevolg daarvan lopen nu emoties
BO Ruimte Duin- en Bollenstreek (RO portefeuille), BO
Gezamenlijke uitvoering
greenport (greenport portefeuille) en BO economie
De gemeentelijke uitvoering via de normale
(economische zaken portefeuille) of kan dit verdeeld
bestemmingsplan procedures gaat gestaag. De
zijn over twee of drie verschillende wethouders.
uitdaging zit in het voldoende informeren en
Hoe dit belegd is, maakt ook uit voor de afstemming
betrekken van de gemeenteraad als besluitvormend
tussen de verschillende wethouders.
orgaan, zeker bij wisseling van raden. Uit de
hoog op als er gehandhaafd wordt.
gesprekken met gemeenten bleek dat nieuwe Naar aanleiding van de Strategische Agenda Duin- en
raadsleden onvoldoende op de hoogte zijn van
Bollenstreek vindt er momenteel een reorganisatie
de systematiek en doorwerking van de ISG, haar
van de bestuurlijke overleggen plaats op basis van
ontstaansgeschiedenis en het belang daarvan voor de
de Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek: paars
streek. Als gevolg daarvan kan men bij het doorlopen
(sociaal domein), rood (goed wonen en werken),
van een ruimtelijke ordeningsprocedure, bij elke
oranje (netwerken en verbindingen, o.a. mobiliteit),
stap onenigheid met de eigen raad hebben, wat de
35
Conclusie De governance met verschillende bestuurlijke overleggen en uitvoerders is ingewikkeld en maakt afstemming lastiger. Taken en bevoegdheden zijn daardoor niet bij iedereen bekend. Het is niet logisch is dat in de ISG-ambities, pijlers, uitgangspunten en strategische hoofdlijnen genoemd op allerlei thema’s staan, terwijl een deel niet door GOM wordt uitgevoerd, maar door Stichting Greenport, Economic Board, Groenprogramma Holland-Rijnland en het Hoogheemraadschap. Dit is verwarrend en zorgt voor onduidelijkheid over waar de ISG wel of niet over gaat. Inhoudelijk lijkt het alsof door gemeenten niet aan deze doelen wordt gewerkt, in ieder geval niet onder ISG-vlag. De gemeentelijke uitvoering via de normale bestemmingsplan procedures gaat gestaag. De uitdaging zit in het voldoende informeren en betrekken van de gemeenteraad als besluitvormend orgaan, zeker bij wisseling van raden. Ook gezamenlijke handhaving van oneigenlijk gebruik van bollengrond is een aandachtspunt.
36
5.4. Doelmatigheid en doeltreffendheid uitvoeringsorganisatie GOM en financieringsmodel
namens de aandeelhouders toe op het bestuur van
liggen vast in de door de greenportgemeenten
GOM (zie ook figuur X). De ISG is het beleidskader
getekende Samenwerkingsovereenkomst (SOK). De
waarbinnen GOM haar werk doet. De gemeenten
SOK en de statuten van GOM beschrijven het doel van
Ten behoeve van de uitvoering c.q. verwezenlijking
en provincie zijn verantwoordelijk voor het
GOM als volgt:
van de doelstellingen van de ISG hebben de toen
ruimtelijk beleid, waaronder vaststelling van de ISG,
»
nog zes greenportgemeenten op 3 maart 2010 het
bestemmingsplannen en besluiten over ruimtelijke
herstructurering en gebiedsontwikkeling van de
gezamenlijke herstructureringsbedrijf, genaamd
ontwikkelingen. (www.gomdb.nl)
Greenport Duin- en Bollenstreek door middel van
Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM,)
“Het daadwerkelijk realiseren van de
het zelfstandig realiseren van ruimtelijke projecten
opgericht. GOM dient de herstructurering van het
Verankerd in de SOK en de ISG is GOM namens
en door afspraken te maken of overeenkomsten
buitengebied en de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen
de gemeenten ook “gevolmachtigd” om de taken
aan te gaan met derden over de uitvoering van
en kwaliteitsverbetering uit te voeren. Ook de
op het gebied van bollengrondcompensatie
verantwoordelijkheid voor een gebiedsgewijze aanpak
en Greenportwoningbouw uit te voeren. De
ligt bij GOM. GOM werkt in de uitvoering van de
beleidsverantwoordelijkheden op het gebied
Meerjarenprogramma GOM genoemde algemene
afzonderlijke projecten samen met private partijen.
van ruimtelijke ordening blijven in alle gevallen
en specifieke projecten. De Algemene Vergadering
echter voorbehouden aan de gemeenten.
van Aandeelhouders (AVA) van GOM stelt het
(Meerjarenprogramma GOM B.V. 2022-2025)
Meerjarenprogramma jaarlijks vast.
De grondslag voor GOM ligt in de Samenwerkingsovereenkomst Greenport Duin- en
ruimtelijke projecten. »
»
GOM geeft hierbij invulling aan de in het
Het verrichten van alle overige handelingen
Bollenstreek (1 januari 2009) en de Intergemeentelijke
Werkwijze GOM
op commercieel en financieel gebied, zoals het
Structuurvisie Greenport (geactualiseerd
GOM werkt op basis van een concreet
opstellen van projectplannen, het voorbereiden
vastgesteld in juni/ juli 2016). In opdracht van de
uitvoeringsprogramma – het Meerjarenprogramma
van de uitvoering van projecten, het (laten)
Bollenstreekgemeenten voert GOM het daarin
(MJP) –met een integrale meerjarenbegroting. (ISG, p.
verwerven van gronden, slopen en bouwrijp
vastgelegde herstructureringsbeleid voor de Greenport
66) De Algemene Vergadering van Aandeelhouders van
maken, uitgeven van gronden en inrichten
uit. (Meerjarenprogramma GOM B.V. 2016-2023).
GOM stelt jaarlijks het Meerjarenprogramma vast. De
van (openbaar) gebied, het aangaan van PPS-
directie van GOM zal de AVA jaarlijks een voorstel ter
samenwerkingsverbanden, het deelnemen
Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (GOM) is
besluitvorming voorleggen voor aanvulling en bijstelling
in/aan andere samenwerkingsverbanden of
een besloten vennootschap op publieke basis. De
van het Meerjarenprogramma.”(ISG, p. 78)
vennootschappen. Een en ander voor zover
Greenportgemeenten zijn aandeelhouder (per 1 januari
opportuun en passend in het kader van de
2019 Hillegom, Katwijk, Lisse, Noordwijk en Teylingen).
De uitgangspunten, randvoorwaarden, taken,
realisering van het Meerjarenprogramma GOM.”
Een onafhankelijke Raad van Commissarissen ziet
verantwoordelijkheden en bevoegdheden van GOM
(ISG, p. 73)
37
GOM en de betreffende grondgebiedgemeente(n)
Financiering
Ten behoeve van de verantwoording, het beheer en de
sluiten bij de start van gebiedsontwikkelingsproject
“Uitgangspunt voor de financiering van de
aanwending van in het kader van het
of projectcluster een voorbereidingsovereenkomst.
totale herstructurerings- en ruimtelijke
kostenverhaal door GOM te verkrijgen financiële
Deze overeenkomst omvat een globale
kwaliteitsverbeteringsopgave van het buitengebied
middelen zijn door of binnen GOM twee
projectbeschrijving, de projectdoelstelling,
van de Duin- en Bollenstreek is het streven naar
fondsen operationeel:
relevante projectkaders en randvoorwaarden,
maximale regionale, financiële verevening tussen
»
het stappenplan, een planning, het budget, de
winstgevende en verlieslijdende projecten en/of
(ten behoeve van het behouden van 2.625 ha 1e
projectorganisatie, planologie, het grondbeleid,
activiteiten. Immers, alle inwoners van de Duin-
klas bollenteeltareaal);
de uitgangspunten van het exploitatieplan en de
en Bollenstreek, ongeacht in welke gemeente
uitbestedingsstrategie. (ISG, p. 78)
woonachtig, zullen profiteren van (de resultaten
behoeve van het uitvoeren van ruimtelijke
van) de voorgenomen herstructurering en
ontwikkelingen in het kader van de beoogde
kwaliteitsverbetering.” (ISG, p.67)
ruimtelijke kwaliteitsverbetering van het
Voordat de grondgebiedgemeente(n) ten behoeve van een GOM-project een
»
Een zogenaamd bollengrondcompensatiefonds
Een zogenaamd herstructureringsfonds (ten
ISG-gebied)
ontwerpbestemmingsplan in procedure
GOM werkt zonder winstoogmerk, met een
brengen en/of contractuele verplichtingen
gesloten financieel systeem. Dat wil zeggen dat de
Uitgangspunt voor beide fondsen is dat deze
met derden aangaan, moeten GOM
koppeling tussen inkomsten en uitgaven bepalend
fondsen financieel neutraal sluiten. Dat wil enerzijds
en de grondgebiedgemeente(n) een
en beperkend is. GOM kan niet meer uitgeven
zeggen dat de inkomsten (financiële afdrachten uit
realisatieovereenkomst sluiten. De
dan zij verdient. Inkomsten uit locatieontwikkeling
projecten die bollengrondcompensatie vergen en
realisatieovereenkomst omvat, naast de aspecten
voor woningbouw (Greenportwoningen) zijn
financiële afdrachten uit projecten die betrekking
zoals genoemd bij de voorbereidingsovereenkomst,
de belangrijkste inkomstenbron. Om de pijplijn
hebben op greenportwoningen) toereikend moeten
een uitgewerkte projectexploitatie en een
met projectinitiatieven te kunnen managen,
zijn om nieuwe, vervangende 1e klas bollengrond
risicoanalyse. (ISG, p. 78)
meer grip te krijgen op de ontwikkelingen en
te produceren of de ruimtelijke ontwikkelingen in
landschappelijke optimalisatie door te kunnen
het kader van de herstructurering en ruimtelijke
In deze evaluatie zijn we geen voorbeelden
voeren, is het essentieel dat er genoeg financiële
kwaliteitsverbetering van het buitengebied mogelijk te
tegengekomen waarin GOM van bovenstaande
middelen beschikbaar zijn. Met Holland Rijnland
maken. Anderzijds wil dit zeggen dat in of binnen die
werkwijze is afgeweken. Ook eerdere en andere
is een overeenkomst gesloten in het kader van het
fondsen die inkomsten ook volledig aangewend zullen
onderzoeken laten zien dat GOM de haar
Regionaal Investeringsfonds Holland Rijnland. (www.
worden voor of ten behoeve van de doelstellingen.
toebedeelde taken conform de afspraken uitvoert.
gomdb.nl)
(ISG, p.67)
38
Bollengrondcompensatiefonds
Herstructureringsfonds
Het werkkapitaal van GOM bestaat uit:
In het Meerjarenprogramma van GOM wordt
In het Meerjarenprogramma van GOM zijn concrete
»
vastgesteld op welke wijze de productie van
herstructureringsprojecten opgenomen. De
(met ingang van januari 2019 fusie Noordwijk-
nieuwe bollengrond in het kader van zogenaamde
financiering van deze projecten vindt plaats uit of
Noordwijkerhout is het werkkapitaal
‘bollengrondproducerende projecten’ plaatsvindt.
met het herstructureringsfonds. Het fonds wordt
€ 325.000, 5 keer € 65.000, met als uitgangspunt
Deze bollengrondproducerende projecten bepalen
uitsluitend en alleen gevoed door de afdrachten uit
gelijkwaardigheid van de partners),
de voor het fonds benodigde, kostendekkende
projecten met greenportwoningen. (ISG, p. 71)
»
bollengrondcompensatiebijdrage. Onderstaande
het maatschappelijk kapitaal van € 390.000
een bedrag van 10 miljoen euro uit het Regionaal Investeringsfonds (RIF) van Holland
tabel vat het systeem voor bijdragen aan het
Onderstaande tabel vat het systeem voor bijdragen
bollengrondcompensatiefonds samen. (ISG, p. 70)
aan het herstructureringsfonds samen.
Bijdrage
Grondeigenaar die de functie en bestem-
Bijdrage
Grondeigenaar die in het buitengebied de
door
ming bollenteeltgrond wil omzetten naar
door
bestemming ‘woningbouw’ wil realiseren.
een andere functie en bestemming.
Ten behoeve
In het buitengebied te realiseren
Ten behoeve
Het elders in het ISG-gebied compenseren
van
herstructureringsprojecten c.q. ruimtelijke
GOM, waaronder
van
van nieuwe 1e klas bollengrond.
kwaliteitsverbeteringsprojecten conform
-
Omvang
Een door (de aandeelhouders van) GOM
de onderhavige (intergemeentelijke)
op basis van het Meerjarenprogramma
structuurvisie.
bijdrage
Rijnland, »
een FES1-bijdrage voor de projecten Trappenberg-Kloosterschuur en Delfweg. Ten tijde van deze evaluatie stond TrappenbergKloosterburg echter ter discussie.
»
ontvangsten/opbrengsten van transacties door grondtransacties ten behoeve van
herontwikkelingslocaties, en
-
afdrachten ten behoeve van
Een door (de aandeelhouders van) GOM
op basis van het Meerjarenprogramma
-
pensatiebijdrage in geval van onttrekking
vast te stellen en jaarlijks te actualiseren,
van 1 klas bollengrond bedraagt € 40 per
kostendekkend tarief. De afdracht van
m (prijspeil 2015, jaarlijks te indexeren)
greenportwoningen bedraagt € 275,- per
Resultaten GOM
onttrokken 1 klas bollengrond. In geval
m (te realiseren) woningbouwbestem-
Op basis van enerzijds de ISG-doelstellingen
van onttrekking van 2e klas bollengrond
ming met een minimum van € 165.000,-
en anderzijds een doorrekening van het totale
bedraagt deze bijdrage per m te onttrek-
(prijspeil 2015, jaarlijks te indexeren).
buitengebied/ herstructureringsgebied en
vast te stellen en jaarlijks te actualiseren, kostendekkend tarief. De bollengrondcome
2
e
2
Omvang bijdrage
2
bollengrondcompensatie (zie hierboven) en herstructurering (zie hierboven). (ISG, p. 73 op p. 74 staat een raming).
ken 2 klas bollengrond € 40 -/- de kosten
de inmiddels opgebouwde portefeuille met
(per m ) die gemaakt moeten worden om
herstructureringslocaties en projecten, is de
de 2e klas bollengrond op te waarderen
maximale herstructureringsopgave bepaald:
e
2
naar 1 klas bollengrond. e
39
»
Opruimen verrommeling, 76 ha.
»
Kavelverbetering, 109 ha.
»
Bollengrondcompensatie, 104 ha.
»
Overige investeringen, 25 miljoen euro. (Meerjarenprogramma GOM B.V. 2022-2025)
Uit het jaarverslag van de GOM (2021) blijkt dat per 1/1/2022 de 1e klas bollengrond met +17,7 ha is toegenomen ten opzichte van de uitgangsdatum van 1/1/2011. Deze ‘bollengrondenbalans’ is het saldo van: »
Onttrokken bollengrond.
»
Toegevoegde bollengrond (door opruiming verrommeling, ruimte voor ruimte of omspuiten grasland).
»
Opwaardering van 2e naar 1e klas bollengrond.
De doelstelling om 2.625 ha 1e klas bollengrond te behouden is ontstaan vanuit de toentertijd benodigde teeltruimte voor een vitale sector. Echter de feitelijke nulsituatie is nooit gemeten. Dus we weten wat er sindsdien is bijgekomen/afgegaan,
Figuur 9 | Resultaten GOM in cijfers. Bron: Meerjarenprogramma GOM B.V. 2022-2025
maar niet hoe dat zich verhoudt tot de 2.625 ha. Uit de resultaten van de GOM blijkt dat er geen sprake van een toename van het teeltareaal, maar wel van een opwaardering van 2e klas bollengrond (18 ha van 2011 tot 2022). Daarmee wordt invulling gegeven aan de doelstelling om 2.625 ha 1e klas bollengrond te behouden.
40
Uit het jaarverslag van de GOM van 2021 blijkt dat er sinds 2011 23,5 ha aan verrommeling is opgeruimd ten behoeve van 1e klas areaal. Gerealiseerde projecten door de GOM »
Bulbtrade Park: 8,6 ha bedrijventerrein.
»
Abeelenpark: 36 woningbouwkavels.
»
Greenportwoningen: 144 in totaal.
»
Greenhousepark: Glastuinbouwreconstructie 20 ha niet succesvol vanwege marktverandering.
De GOM heeft echter nog veel meer projecten in de pijplijn, die nu niet verder worden verkend en uitgevoerd omdat er discussie is ontstaan over de werkwijze van GOM en de financieringsconstructie zoals bedacht in de ISG. Door bepaalde groepen en in de media worden uitspraken gedaan die hun eigen leven zijn gaan leiden. De wenselijkheid van Greenportwoningen in het buitengebied staat daardoor en door recente ontwikkelingen m.b.t. de woningvraag ter discussie, er wordt een beperkt
Figuur 10 | De definitie van verrommeling is niet voor iedereen duidelijk. Ook in het landschap is niet altijd duidelijk welk doel is behaald met sloop en nieuwbouw. (Boven beeld van gesloopte bouwwerken / onder beeld van nieuw gebouwde bouwwerken.)
aantal Greenportwoningen vergund door gemeenten en ook de invloed die GOM zou hebben op de markt wordt negatief verwoord. Door deze maatschappelijke onrust, en onbekendheid van het grote publiek en een deel van het politieke speelveld staat de GOM al 2 jaar bijna stil.
41
Bron foto: GOM
Conclusie GOM was goed op weg om veel te realiseren in de Duinen Bollenstreek. Zoals het rapport Loep op GOM en de jaarverslagen laten zien, is de GOM de laatste jaren echter onderwerp van discussie geworden, waardoor de werkwijze met de gesloten beurs niet meer werkt. Er worden nauwelijks Greenport woningen (meer) vergund, dus is de financiële onderlegger onder de uitvoering door de GOM nagenoeg verdwenen. De financieringsconstructie met Greenportwoningen werkt niet meer, sinds de Greenportwoningen ter discussie staan. Een nieuw financieringsmodel is dus nodig, voor Greenportwoningen is op dit moment geen draagvlak. De juiste uitleg en het positieve verhaal ontbreken. Voor verschillende betrokkenen voelt het bouwen van duur segment woningen in het buitengebied strijdig met de ambitie om dit gebied open te houden. Daarnaast ontbreekt een plan of kader waarin staat waar greenportwoningen wel en niet gebouwd mogen worden. De beide fondsen werken. Ook de verevening tussen winstgevende en verlieslijdende projecten en/of activiteiten werkt. De GOM houdt de balans tussen herstructureren en behoud van bollengrond goed in het oog. Deze verevening vormt de basis regionaal samenwerken. De bijdrage vanuit fondsen is echter klein vergeleken met financiering vanuit Greenportwoningen. En zoals hierboven al genoemd: het hele financieringconstruct is lastig uit te leggen.
42
5.5.
Maatschappelijk draagvlak
In de bijeenkomsten werd kritiek geuit op het
Raadsleden geven ook aan dat de ISG werkbaar is
Het maatschappelijk draagvlak voor de ISG hebben we
financieringsmodel via greenportwoningen. Het gaat
doordat er een duidelijk, gezamenlijk doel is. De
onderzocht d.m.v. de enquête, bewoner enquête en
dan om zaken als de landschappelijke inpassing van
ISG helpt in het behouden van het landschappelijke
bijeenkomsten voor raadsleden en stakeholders.
woningen, dat dit soort woningen niet meer aansluit
karakter en daarmee het tegengaan van
De bijeenkomsten laten zien dat voor raadsleden en
bij de woningbehoefte, en dat grondprijzen worden
verstedelijking. Het document bindt de gemeenten
stakeholders de ambities om de Bollenstreek en het
opgedreven. Een ander kritisch geluid gaat over de
in bovenlokaal beleid. Wel wordt aangegeven dat het
open landschap te behouden niet ter discussie staan.
gebrekkige handhaving op het daadwerkelijk gebruik
bestuurlijk proces veel tijd in beslag neemt. Daarnaast
Men vindt het waardevol dat de vijf gemeenten één
van bollengrond.
is het niet meetbaar of alle doelen gehaald worden en
gezamenlijk plan hebben. Ook wordt erkend dat de ISG
Naar de toekomst kijkend, werd aangegeven dat het
ervaart men ook negatieve bijeffecten.
helpt in het tegengaan van verstedelijking. Men ziet
Nationaal Programma Landelijk Gebied kansen biedt.
echter ook dat er in de toekomst meer ruimte nodig is
De mede-overheden (Provincie, Waterschap,
voor andere ontwikkelingen als woningbouw en energie
Enquête resultaten
Omgevingsdienst en GOM) geven aan dat de ISG
en vindt dat er keuzes gemaakt moeten worden. Hoe
De volledige analyse van de enquête en bewoners
vooral sterk gericht is op behoud/uitbreiding areaal
houdbaar is de 2.565 ha 1 klas bollengrond met al deze
enquête is te vinden in bijlage 6.
bollenteelt, en veel minder op andere doelstellingen
e
ontwikkelingen?
met betrekking tot de leefomgeving. Werkbaarheid ISG
In de bijeenkomsten werd ook duidelijk dat slechts een
De resultaten laten zien dat de meeste respondenten
deel van de ambities bekend is onder de aanwezigen.
de inhoud van de ISG voldoende vinden. Als het gaat
Ook bleek dat er veel onduidelijkheid over belangrijke
om de werkbaarheid van de ISG geeft een kleine
termen en doelen in de ISG bestaat: Wat betekent
meerderheid van de respondenten aan de ISG
verrommeling? En openheid? De geschiedenis van
werkbaar te vinden. Belangenorganisaties geven aan
de ISG en hoe het beleidskader moet werken, wat de
dat gezamenlijke afspraken duidelijkheid geven voor
taken en bevoegdheden van de GOM zijn, is bij veel
de hele streek. Ook vinden zij de ISG succesvol als het
deelnemers niet bekend. Dit leidt tot verschillende
gaat om het behoud van het areaal 1e klas bollengrond.
beelden en verhalen over de ISG en GOM die niet altijd
Kritische noot is dat overige resultaten uitblijven (denk
overeenkomen met de werkelijke bedoelingen. Door
aan doelen rondom natuur). Verder wordt aangegeven
enkele stakeholders worden de cijfers uit jaarverslagen
dat het beleid achterhaald is, niet meer aansluit bij
van GOM in twijfel getrokken. (Alle jaarverslagen
nieuwe ontwikkelingen en de daarbij komende druk
zijn echter gecontroleerd door een geregistreerde
op de ruimte. Ook zou de besluitvorming traag zijn en
accountant.)
daarmee de streek op slot zetten.
43
Behalen ambities ISG
ingepast worden. Ook de handhaving schiet te kort.
Bewoners enquête
De meeste respondenten geven aan dat de ISG een
Gemeenten zijn iets positiever en beoordelen deze
Bij de resultaten van de bewoners enquête is het
succesvol beleidsdocument is. Dit met name door
ambitie als voldoende. Men ziet geen verslechtering,
belangrijk om op te merken dat vanuit Katwijk maar 9
de duidelijkheid die de ISG biedt en dat het areaal
maar ook geen verbetering. Negatieve oordelen gaan
respondenten hebben deelgenomen, ten opzichte van
bollengrond wordt behouden. Als niet succesvol wordt
over zichtlijnen die worden beperkt door Greenport-
339 voor Teylingen, 188 voor Hillegom, 125 voor Lisse en
genoemd dat de ISG niet uitdaagt om vernieuwend
woningen en lintbebouwing en de achteruitgang van
84 voor Noordwijk. Dit is een aandachtspunt in relatie
te denken, dat de ISG niet strookt met nieuwe
landschappelijke kwaliteit. Hier en daar is er volgens
tot de representativiteit van de antwoorden. Een ander
ontwikkelingen, dat het beleid onvoldoende samenhang
de respondenten sprake van landschapsverbetering,
overkoepelend aandachtspunt bij het interpreteren van
biedt en dat het een omvangrijk document is.
maar deze is weinig zichtbaar, of wordt op andere
de resultaten is het feit dat de respondenten nog niet
M.b.t. economische herstructurering wordt gesteld dat
plekken weer tenietgedaan, waardoor het totale
goed bekend zijn met het ISG-beleid, variërend van 43%
deze onvoldoende-matig is, omdat de ISG onvoldoende
landschapsbeeld onvoldoende is. De in het kader van
in Noordwijk tot 88% in Teylingen. Tussen de 20-35%
antwoord biedt op nieuwe ruimtelijke vraagstukken en
deze evaluatie uitgevoerde landschapsanalyse geeft
heeft er wel eens van gehoord.
de marktsituatie in de tuinbouw, de streek op slot staat
echter een ander beeld.
en er geen ruimte is voor starters omdat kleinschalige bedrijven worden opgekocht.
Ondanks dat respondenten niet goed bekend zijn met GOM
de ISG, vindt ruim 75% van de respondenten de ISG
De enquete resulatten laten zien de GOM bekend
belangrijk. Recreatie en toerisme, open landschap,
Volgens de respondenten lijkt de natuurambitie
is onder de respondenten. Dat respondenten GOM
ruimte, leefbaarheid en het karakter van de streek
ondergeschikt aan het economische belang. Ook wordt
kennen betekent echter niet dat ze ook weten wat
zijn de belangrijkste redenen die genoemd worden.
aangegeven dat er kleinschalige initiatieven zoals
voor organisatie GOM is, wat GOM tot taak heeft
Redenen die aangehaald worden waarom de ISG
fietsroutes en uitkijktorens worden ontwikkeld, maar
en wat niet. Respondenten zijn van mening dat
niet belangrijk is: er is meer behoefte aan betaalbare
dat de ecologische verbindingszones uitblijven.
GOM succesvol is, omdat zij verrommeling opruimt
woningen in plaats van dure villa’s. Verder hoeft
en bollengrond behoudt, conform ISG afspraken.
verrommeling niet altijd opgeruimd te worden vanwege
Respondenten zijn van mening dat het
GOM is volgens respondenten niet succesvol
de charme en cultuurhistorische waarde van oude
landschap onvoldoende open wordt gemaakt en
omdat greenportwoningen worden toegestaan op
bollenschuren. Bovendien vindt men zoveel bollengrond
verrommeling onvoldoende wordt tegengegaan.
bollengrond of op locaties waar de openheid van het
beschikbaar houden een achterhaald doel gezien de
Belangenorganisaties beoordelen de realisatie van
landschap wordt aangetast. Het is voor respondenten
afname van glastuinbouw. Sommige respondenten
deze ambitie negatiever dan overheden. Volgens de
onvoldoende duidelijk of zichtbaar in welke mate de
vinden dat bollenteelt meer in balans moet zijn met de
respondenten komt er moderne verrommeling in de
GOM beleidsdoelstellingen uit de ISG behaald zijn en
energietransitie en wonen, andere respondenten vinden
vorm van Greenportwoningen, loodsen en steriele
op welke locaties dat is. Daarnaast gaat de opruiming
zelfs dat de bollenteelt ondergeschikt is aan natuur en
bedrijventerreinen bij, die onvoldoende landschappelijk
van verrommeling volgens sommigen nog te traag.
de woningbouwopgave.
44
Repondenten merken niet dat de ISG bijdraagt aan het behoud van open landschap en het opruimen van verrommeling, maar vinden dit doel wel erg belangrijk, variërend van 72% in Teylingen tot 83% in Lisse. Of de bollensector voorrang moet krijgen op andere sectoren in het buitengebied geeft een wisselend beeld. In Katwijk vindt 67% van wel, net als 54% voor Lisse en 52% voor Hillegom. In Teylingen en Noordwijk zijn de meningen verdeeld, 40-42% vindt van wel, 31-32% is neutraal en 28-26% vindt van niet. Voor alle gemeenten behalve Katwijk is het belang van de bollensector voor recreatie en toerisme een belangrijke reden om de bollensector voorrang te geven. Voor de respondenten die neutraal geantwoord hebben, zijn energie opwekking en wonen ook belangrijke thema’s. In Teylingen en Noordwijk wordt recreatie en toerisme aanvullend genoemd. Het meer verduurzamen van de bollensector vindt men ook van belang in de afweging of de bollensector voorrang moet krijgen.Deelnemers Figuur 11 | Uitkomst enquêtevraag bekendheid ISG-beleid bij inwoners.
die het niet eens zijn met de stelling vinden dat betaalbare woningen prioriteit moet krijgen, opgevolgd door energie opwekken, recreatie en toerisme. Op de vraag of het overheidsbeleid op het buitengebied zich ook op andere onderwerpen zou moeten focussen, wordt positief geantwoord. Wonen, natuur en recreatie zijn onderwerpen die overkoepelend genoemd worden.
45
Conclusies maatschappelijk draagvlak
ISG, wel met de kanttekening dat deelnemers niet
Het blijkt dat er voldoende maatschappelijk
goed bekend zijn met het ISG-beleid. Het doel dat
draagvlak is voor de doelen en ambities in de ISG,
behoud bollengrond prioritair is ten opzichte van
voor zover deze bekend zijn bij de respondenten.
andere functies zoals wonen, recreatie, toerisme
De ISG-doelen met betrekking tot openheid en
en opwek van energie wordt onvoldoende
behoud areaal bollengrond worden in ieder
ondersteund. Men vindt dat er goede afwegingen
geval door alle belanghebbenden gedragen.
voor het buitengebied moeten plaats vinden, waar
Echter doordat doelen en gebruikte termen vaag
wonen, energie opwek, recreatie en toerisme (soms)
of onduidelijk zijn (openheid, verrommeling),
prioritair zijn boven bollengrond. In relatie tot de
hebben belanghebbenden geen duidelijk beeld
uitvoering van beleid zijn de meningen verdeeld,
waar de ISG aan zou moeten bijdragen.
de effecten in het landschap en het buitengebied zijn nog onvoldoende zichtbaar. Dit heeft ook te
Wel zijn de doelen ondertussen achterhaald
maken met definitie kwesties over openheid en
door nieuw beleid en maatschappelijke
verrommeling. De begrippen zijn niet duidelijk
ontwikkelingen, wat het maatschappelijk
gedefinieerd en de resultaten, als gevolg van het
draagvlak voor ISG doet wankelen. Ook voor de
doel ‘opruimen verrommeling’, worden ook niet
wijze waarop het ISG-beleid uitgevoerd wordt is
herkend wanneer men een eigen interpretatie heeft
er minder draagvlak, met name het argument
van dit doel.
dat economie meer prioriteit krijgt ten opzichte van natuur en landschap wordt vaak aangehaald. Daarnaast worden er vraagtekens gezet bij de financieringsconstructie van de GOM. Niet bij alle belanghebbenden is draagvlak voor Greenportwoningen met de huidige grote opgave en vraag naar ander soort (betaalbare) woningen. Uit de bewoners enquête blijkt dat er maatschappelijke draagvlak is voor de meerderheid van de doelen en ambities in de
46
6. Beschouwing ISG-beleid in relatie tot andere relevante programma’s, wetten en beleid Dit hoofdstuk beschouwt de ISG in relatie tot andere
andere programma’s en beleid, in hoeverre deze in lijn
relevante programma’s en beleid. In onderstaande tabel
zijn met de ISG of de ISG met het bovenliggende beleid,
staan de bestudeerde documenten vanuit relevante
en wat eventuele afwijking behelst.
Type/thema
Document en jaartal
Wat betekent dit voor de ISG ambities?
Nationaal
Omgevingswet
»
ISG is in lijn met OW. Een eventuele herijking kan in de vorm van een gezamenlijk Programma.
Nationaal
Nationaal Programma Landelijk Gebied
»
Niet persé strijdig met ISG.
»
Vraagt wel grote aanpassingen m.b.t. duurzame bollenteelt m.n. op het gebied van waterkwaliteit.
»
In lijn met ISG, inclusief maatwerkprocedure.
»
Omvang, bruikbaarheid en ruimtelijke kwaliteit bollengebied staan voorop.
»
In lijn met ISG.
»
Aandacht voor integrale wateropgave greenport.
»
Eventueel niet in lijn: behoud van bollenschuren en arbeiderswoningen als karakteristieke bebouwing die identiteit
Provinciaal
Provinciaal
Zuid-Hollandse Omgevingsverordening (2021)
Gebiedsprofiel Duin- en Bollenstreek (2021)
gebied versterkt. Boven regionaal
Boven regionaal
Regionaal
Regionaal
Landschapsstrategie Nationaal Park
»
In lijn met ISG, maar erg op hoofdlijnen.
Hollandse Duinen (2020)
»
Kansen voor lineaire beplanting (heggen, houtwallen) in agrarisch landschap Duin- en Bollenstreek.
»
Kansen voor moeras, veenvorming en open water in Duin- en Bollenstreek.
Nationale tuinbouwagenda Greenports
»
Ambitie: glastuinbouw klimaatneutraal in 2040, bollenteelt klimaatneutraal in 2030.
Nederland (2019)
»
Verwijzing naar project Vitale Teelt 2030 in Duin- en Bollenstreek als voorbeeld.
Holland Rijnland Regionale omgevingsagenda
»
Erkent openheid landschap, bollengrond.
(2021)
»
Wijkt af in woningbouwopgave, omdat deze in de ISG al verouderd is.
Gebiedsprogramma Bollenstreek (2016)
»
In lijn met ISG.
»
Biedt extra impulsen, elementen en kansen voor de ISG-ambities op landschap, natuur en ecologische verbindingen te realiseren.
Regionaal
Strategische agenda ruimte Duin- en
»
Versterken identiteit en openheid landschap door transitie naar vitale, gezonde en duurzame bollenteelt.
Bollenstreek (2021)
»
Verwijst naar woningbouwopgave regionale woonprogramma.
47
Regionaal
Uitvoeringsagenda Duin- en Bollenstreek
»
(2022)
1 van de 6 prioriteiten is Groene kwaliteit – Duurzame Regio, Greenport, bollenteelt en -toerisme, heeft doorontwikkelingen en evaluatie ISG al benoemd.
»
Inclusief verkenning naar beschikbare en benodigde hernieuwbare energiebronnen voor gehele Duin- en Bollenstreek, waarbij de regio ondernemers en maatschappelijke organisaties faciliteert in (kleinschalige) pilots die ruimte vragen.
»
Afstemming met andere prioriteiten om ruimtelijke keuzes en dilemma’s aan bestuurders voor te leggen.
»
Bij onderzoek laadvermogen van de regio (kwalitatief en kwantitatief) lijkt er minder aandacht voor landschap en natuur in onder de clusters die ruimte vragen: 1. Inclusieve woon- en leefomgeving 2. Kennis, innovatie & onderwijs
Regionaal
»
Bedrijvigheid en vestigingsklimaat.
Visie regionaal beleid Duin- en Bollenstreek
»
Deels niet in lijn met ISG.
2.0 (LTO/KAVB,2021)
»
Extra aandacht voor ook behoud 2e klas bollengrond.
»
Verbinding tussen teelt en bebouwing (max bebouwing loslaten, regio verbreden naar ruimte incl alle beteelde ha, maatwerk versnellen).
Regionaal
Regionaal mobiliteit
»
Meer ruimte nodig voor verduurzaming en nieuwe bedrijven.
»
Beperk marktwerking bij uitwisselen productierechten tussen veehouderij en niet-agrarische activiteiten.
»
Jaarrond decentrale huisvesting bij/van bedrijven én centrale grootschalige huisvesting arbeidsmigranten.
»
In lijn met ambities ISG als het gaat om vitale sector en open landschap.
»
Aandacht voor noodzakelijke verduurzaming van de sector.
RSM Regionale strategie mobiliteit Holland
»
In lijn met ISG.
Rijnland (2021)
»
De identiteit en openheid van het landschap wordt versterkt door een transitie naar een vitale, gezonde en duurzame
Greenport visie duurzaam verbonden (2020)
bollenteelt.
Regionaal Mobiliteit
Plan van aanpak mobiliteitsmaatregelen
»
Woningbouw in lijn met locaties ISG.
»
Erkenning Oost-West verbinding.
»
In lijn met ISG.
»
In lijn met ISG, alleen een fietsroute in Katwijk benoemd .
»
Komt overeen, concrete uitwerking groenambities.
noordelijke Duin- en Bollenstreek (2020) Regionaal Mobiliteit
Gebiedsagenda mobiliteit Holland Rijnland 2020 -2030
Regionaal Groen
Groenprogramma Holland Rijnland (2010 - 2020)
48
Regionaal Groen
Gebiedsprogramma groen (B(l)oeiende
»
In lijn met ISG.
»
Zoekgebied op eersteklas bollengrond is uitgesloten.
»
Open landschap staat niet specifiek opgenomen.
»
Geeft invulling aan wateropgaven ISG.
»
Benoemt bij woningbouwopgave ook belang van water en bodem.
»
Verwijst ook naar gebiedsopgave Haarlemmermeer.
»
Benoemt bij toekomstige woningbouwopgaves ook afweging tegen bodemdaling.
Bollenstreek) (2016) Regionaal Energie
Regionaal Water
Regionaal Wonen
RES Holland Rijnland (2021)
Rijnland de blauwe lens (2021)
Regionale woonagenda (2017)
Regionaal Wonen
Actualisatie woonagenda (2021)
»
Veranderende kwalitatieve en kwantitatieve woningopgave.
Regionaal
Economische agenda Duin- en Bollenstreek
»
In lijn, bollensector erkent als belangrijk. Ook inzet op health sector en space tech.
Economie
(2017)
Regionaal
Economische uitvoeringsprogramma Duin- en
»
In lijn, bollensector erkent als belangrijk. Ook inzet op health sector en space tech.
Economie
Bollenstreek (2017)
Regionaal
Vitale teelt 2030 - visie bloembollensector
»
Doelen komen niet overeen maar spreken elkaar ook niet tegen. Veel inzet op duurzaamheid.
Economie
(2018)
Lokaal
Omgevingsvisie Hillegom (2021)
»
Tekstvoorstellen zijn overgenomen.
»
In Gebiedsprofiel Duin- en Bollenstreek zijn beperkingen opgenomen m.b.t. het realiseren van greenportwoningen uit oogpunt van behoud openheid landschap.
Lokaal
Omgevingsvisie Lisse (2022)
»
Ambitie opgenomen streven naar emissie- en residuvrije bollenteelt in 2030 .
»
Tekstvoorstellen zijn overgenomen.
»
Ambitie opgenomen streven naar emissie- en residuvrije bollenteelt in 2030.
Lokaal
Omgevingsvisie Katwijk (2021)
»
Tekstvoorstellen zijn overgenomen.
Lokaal
Omgevingsvisie Noordwijk (2022)
»
Tekstvoorstellen niet overgenomen, wel grotendeels in lijn met ISG behalve doel op behoud bollenareaal ontbreekt.
Lokaal
Structuurvisie Teylingen (2015)
»
Is van voor de ISG, tekstvoorstellen komen dus niet terug, maar wel in lijn met ISG.
»
Omgevingsvisie Teilingen is in voorbereiding.
Lokaal Energie
Amendementen Katwijk (2021)
»
In lijn: behoud van open landschap.
Lokaal Energie
Lokale energie strategie Hillegom (2021)
»
In lijn: behoud open landschap.
Lokaal Energie
Lokale energie strategie Lisse (2021)
»
In lijn: de bollenvelden worden op voorhand uitgesloten voor energie-opwekking.
49
Lokaal Energie
Lokale energie strategie Teylingen (2022)
»
Sluit zoekgebieden op bollengronden niet uit.
Lokaal Wonen
Woonprogramma Teylingen
»
Toegenomen woningopgave i.r.t. ISG.
Lokaal Wonen
Woonprogramma Hillegom
»
Raakt aan doelen voor inzet op recreatie en versterken identiteit.
Lokaal Recreatie
Landschap Recreatie Natuur Erfgoed –
»
Raakt aan doelen voor inzet op recreatie en versterken identiteit.
Identiteit, Beleving, Natuur Teylingen (incl. projecten) (2022) Tabel 3 | Overzicht bestudeerde documenten i.r.t. andere programma’s en beleid.
Uit de tabel blijkt dat er slechts enkele documenten
Opvallend is dat er verschillende ambities rondom
uit. Teylingen heeft dit echter niet op voorhand
zijn die niet in lijn zijn met de ISG of ISG niet (meer)
natuur, bodem en water staan opgenomen in de
uitgesloten in de LES. In een amendement vult
in lijn is met bovenliggende document. Kaarten
ISG, maar deze weinig concreet zijn. Deze ambities
Teylingen aan dat de inspanning in eerste instantie wel
uit de ISG komen overeen met de provinciale
worden concreet uitgewerkt, uitgevoerd en
gericht zijn op zon opwek op de daken.
omgevingsverordening en de ambities uit de ISG
gefinancierd onder andere programma’s als het
Het doel rondom behoud van open landschap komt
zijn overgenomen door gemeenten in de lokale
Regionaal groenprogramma en de Blauwe Lens. Uit
alleen terug in de LES van Hillegom. Hierin staat
omgevingsvisies. Met deze documenten wordt invulling
de documentenstudie blijkt dat ontwikkelingen op
nadrukkelijk dat het open landschap van de ‘Hollandse
gegeven aan de Omgevingswet die in 2024 in werking
met name wonen niet (meer) stroken met de ambities
Weides’ wordt uitgesloten als zoekgebied voor opwek
treedt. En daarmee past een eventuele herziening van
op dit vlak in de ISG. Dit wordt bevestigd door de
van duurzame energie. In andere documenten
de ISG ook binnen het werken met de Omgevingswet.
respondenten in de enquête. Respondenten geven
komt deze ambitie minder hard terug. In een van
Spannend is hoe het Nationaal Programma Landelijk
aan dat de ISG vooral op de onderwerpen klimaat,
de amendementen onderstreept Katwijk wel als
Gebied, de Duin- en Bollenstreek gaat beïnvloeden, met
energie, natuur en betaalbare woningen afwijkt.
uitgangspunt om het unieke karakter met open
name als het gaat om de doelen m.b.t. waterkwaliteit,
Hieronder wordt verder ingegaan op onderwerpen
landschap zoveel mogelijk te behouden. In de RES
moet er een grote verduurzamingsslag gaan
waarin de ISG afwijkt van andere programma's en
staat het behoud van open landschap niet specifiek
plaatsvinden in het gebied om die doelen te behalen.
beleid.
opgenomen, wel wordt gestuurd op zon-op-daken om
Daarnaast is voor het realiseren van NPLG-doelen
zo ruimte en kwaliteit van het landschap te behouden.
ruimte nodig, deze toekomstige ruimteclaims botsen
Energie
met het doel rondom behoud bollengrond zoals
De ISG ambities komen deels terug in de Regionale
Wonen
opgenomen in de ISG. Bijvoorbeeld het doel van 10%
Energie Strategie (RES) en de Lokale Energie
De doelen vanuit de ISG op wonen zijn achterhaald,
groenblauwe dooradering kan ten koste gaan van het
Strategieën (LESsen). De meeste documenten sluiten
omdat de woningopgave inmiddels is toegenomen.
areaal bollengrond.
bollengronden voor de opwek van duurzame energie
Het behoud van open karakter wordt onderstreept
50
in andere documenten en programma's gericht
De regionale woonagenda (2016) benadrukt verder
op woningbouw. De opgave uit de ISG m.b.t.
dat nieuwe woningplannen in delen van de regio
wonen sluit niet meer aan bij de opgave uit de
met (het risico van) bodemdaling moeten worden
Regionale woonagenda Holland Rijnland (2017).
afgewogen tegen overstromingsrisico’s en (hoge)
Hieruit blijkt dat er tussen 2017 en 2030 een
kosten van waterbeheersing. De blauwe lens (2021)
toename van de woningbehoefte van 22.100 tot
onderstreept het meenemen van waterveiligheid
ruim 28.000 woningen is. Dit is het dubbele van de
in het zoeken naar woningbouwlocaties. Deze
opgave van 14.000 woningen voor de regio Holland
aandachtspunten zijn niet opgenomen in de ISG.
Rijnland zoals opgenomen in de gebiedsuitwerking Haarlemmermeer Bollenstreek voor de periode
Woningbouwlocaties
2020-2030. Uit lokale programma's van Teylingen en
De Strategische Agenda Duin-en Bollenstreek
Hillegom blijkt ook dat de woningvraag inmiddels
(2021) ziet het Regionale Woningbouwprogramma
groter is. Vanuit de ISG wordt niet rechtstreeks
als leidend voor het aanwijzen van
gewerkt aan de woningbouwopgave. Dit is
woningbouwlocaties tot 2030. Het zwaartepunt van
voorbehouden aan de Regio Holland Rijnland en
de woningbouwopgave en bedrijvigheid wordt in
vanuit de lokale beleidsplannen Wonen.
de zuidelijke Bollenstreek (Oude Rijn) gerealiseerd. Met deze keuze kan het open en groene karakter
Naast ontwikkelingen in de kwantitatieve opgave
van de overige Bollenstreek behouden blijven.
verandert ook de vraag voor type woningen.
Wel is het van belang dat de overige kernen vitaal
In actualisatie van de woonagenda (2021) staat
blijven door het toevoegen van woningbouw
opgenomen dat de vraag naar goedkope en
en/of bedrijvigheid voor de eigen behoefte. De
betaalbare koop- en huurwoningen in de regio
Strategische Agenda is dan ook niet volledig in
toeneemt. Voorbeelden die hierbij worden genoemd
lijn met de ontwikkellocaties voor woningbouw
zijn woningen voor studenten en ouderen, waarbij
zoals opgenomen in de ISG. Nevenstaande kaart
ook aan andere woonvormen wordt gedacht
uit de strategische agenda Duin- en Bollenstreek
zoals clusterwoningen. Gezien de hierboven
heeft onder de N206 een ontwikkellocatie voor
beschreven ontwikkelingen op de woningmarkt is
wonen opgenomen, deze zien we niet terug op
geconcludeerd dat de huidige agenda en het woon
bovenstaande kaart met ontwikkellocaties uit de
ruimteverdeelsysteem niet meer actueel zijn.
ISG.
Figuur 12 | Ontwikkellocaties ISG wonen en werken.
51
De lokale woningbouwprogramma’s van Hillegom
Conclusie
en Teylingen zijn in lijn met de ISG als het gaat om
De ISG is overgenomen in meeste omgevingsvisies en
locaties. Ambitie is om woningbouwlocaties zo
daarmee is invulling gegeven aan de Omgevingswet.
veel mogelijk binnen de bebouwde kom te zoeken. Daarnaast wordt het belang van en afspraken over het
De ISG wordt benoemd in ongeveer de helft van de
open landschap en de bollengrond erkend:
bestudeerde documenten. Het blijkt dat met name de
‘’Voor het bouwen op bollengrond (zoals de
doelen rondom behoud bollengrond, openheid van
reservelocatie Pastoorslaan-Zuid) zullen we vooraf
het landschap en verduurzamen (in brede zin) terug
afstemmen en (zo nodig) nadere afspraken maken
te vinden zijn in andere programma’s en beleid. En
met de Greenportgemeenten Duin- en Bollenstreek,
de ISG is in lijn met de bovenliggende programma’s
de Provincie Zuid-Holland en de Greenport
en beleid. Spannend wordt de uitwerking van het
Ontwikkelingsmaatschappij.’’
NPLG op het gebied. Verwarrend is dat de ISG doelen benoemt en uitwerkt die in andere programma’s worden uitgevoerd en gefinancierd. ISG is met name op gebied van wonen niet in lijn met de bestudeerde beleidsdocumenten. Zowel de kwalitatieve als kwantitatieve woningvraag is veranderd. Uit navraag blijkt, dat het Woonbeleid zowel regionaal in Holland Rijnland als lokaal in Woonbeleid wordt verankerd en uitgevoerd. Het woonbeleid valt niet onder de ‘vlag’ van de ISG. Door de grotere vraag is er ook meer ruimte nodig voor woningen, wat in de toekomst kan botsen met het doel rondom behoud openheid en areaal bollengrond. De Greenportwoningen sluiten niet goed aan op de huidige behoefte voor ander soort
Figuur 13 | Ontwikkellocatie wonen uit de strategische
woningen.
agenda Duin- en Bollenstreek.
52
Vitalere greenport en vitaler landschap Onderzoek naar de toegevoegde waarde van Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport
April 2023 | Wing