02. De Businesscase het beheer van de openbare ruimte in Hillegom.pdf

Het beheer van de openbare ruimte in Hillegom - Businesscase –

Inleiding De openbare ruimte van Hillegom bevat een grote diversiteit aan kapitaalgoederen, van bomen tot rioolleidingen en van wegen tot lichtmasten. Deze zogeheten assets zijn eigendom van de gemeente en worden door HLTsamen beheerd om hun functionaliteit en veiligheid voor de inwoners te waarborgen. Gedurende hun levensduur wordt onderhoud gepleegd en bij het einde van die levensduur volgt vervanging. De kwaliteit van de openbare ruimte vraagt om extra aandacht en geeft directe uitdagingen. Hoewel niet altijd direct zichtbaar voor inwoners, immers de uitvoering door Meerlanden zorgt voor een verzorgde uitstralingen goed onderhoud in de buitenruimte, is er ten aanzien van een aantal assets (riool, wegen en civiele kunstwerken) namelijk sprake van een oplopende onderhoudsachterstand. Tegelijkertijd beïnvloeden maatschappelijke uitdagingen waar Hillegom voor staat, zoals klimaatverandering, energietransitie, woningbouw, individualisering en stijgende materiaalkosten, steeds nadrukkelijker de inrichting en het functioneren van de openbare ruimte. In 2024 en 2025 zijn er incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor tijdelijke capaciteitsuitbreiding om zorg te dragen voor de omgang met bovengenoemde uitdagingen. Deze achterstand is in sommige assets echter niet in korte tijd te herstellen en vraagt om een structurele aanpak.

De opgaven in de openbare ruimte vragen steeds meer van de organisatie, terwijl de beschikbare capaciteit al geruime tijd onder druk staat. Om de opgelopen achterstanden in het beheer van de openbare ruimte aan te pakken, voorbereid te zijn op toekomstige ontwikkelingen én om en van reactief naar proactief beheer te komen, is voldoende uitvoeringscapaciteit noodzakelijk. In deze businesscase is onderzoek gedaan om tot een realistisch scenario te komen om in de benodigde inzet en het tempo waarin Hillegom de openbare ruimte op orde kan brengen. De opgaven en constateringen voor de openbare ruimte in Teylingen en Lisse zijn vergelijkbaar met die van Hillegom. Daarnaast is de ambtelijke organisatie om omgang te bieden met deze uitdagingen verweven in de uitvoeringsorganisatie HLTsamen. Dit maakt dat deze businesscase gelijktijdig in drie gemeenten wordt behandeld. Leeswijzer De businesscase bevat 3 hoofdstukken. Gestart wordt met de managementsamenvatting, waarna in hoofdstuk 1 de ontwikkeling wordt geschetst van de kwaliteit van de assets in de openbare ruimte van Hillegom. Daarmee wordt ook ingegaan op het “waarom” van deze businesscase.

In hoofdstuk 2 wordt per asset de huidige stand van zaken beschreven: welk beleid heeft de raad van Hillegom over de assets vastgesteld en wat zien we daarvan terug in de praktijk? In hoofdstuk 3 wordt beschreven wat er nodig is voor het op orde brengen en toekomstbestendig maken van het beheer van de openbare ruimte, het effect op de begroting, financiële dekking en worden de bijbehorende risico’s geduid.

2

Managementsamenvatting De kwaliteit van de assets; met name riool, wegen en civiele kunstwerken; in de openbare ruimte van Hillegom is de afgelopen jaren verslechterd en binnen de ambtelijke uitvoeringsorganisatie HLTsamen is te weinig capaciteit beschikbaar om deze verslechtering tot stilstand te brengen. Daarnaast zien we (in het recente verleden en in de toekomst) beleidsmatige ontwikkelingen op ons afkomen die op zichzelf al een grotere personele inzet vereisen. De verslechtering van de assets in de openbare ruimte is op het eerste gezicht niet altijd waar te nemen, omdat een deel van de assets zich onder de grond bevindt (zoals de riolering) of deskundigheid vereisen om de kwaliteit te kunnen toetsen (zoals bij bruggen). In 2024 en 2025 zijn incidenteel middelen beschikbaar gesteld om externe capaciteit in te huren. Deze inhuur (van ongeveer 13 fte) heeft het mogelijk gemaakt om het areaal in beeld te brengen, te starten met het opstellen van meerjarige beheerplannen en om vervangingsprojecten op te starten. Medio 2026 houdt deze incidentele financiering op, waarmee terugvallen naar de oorspronkelijke situatie aan de orde is en een verdere verslechtering van de openbare ruimte met name voor de assets riool, wegen en civiele kunstwerken in het verschiet ligt. Om de verslechtering structureel een halt toe te roepen is een businesscase opgesteld.

Daarin wordt een structurele oplossing geschetst aan de hand van een realistisch scenario met een capaciteitsuitbreiding van 14,1 fte. Een alternatief scenario in de businesscase bleek niet haalbaar vanwege de kosten en het moeilijk werven van bekwaam personeel en is daarom buiten beschouwing gelaten. Het beschreven scenario in deze businesscase brengt de achteruitgang tot stilstand en over een periode van 20 jaar wordt verbetering zichtbaar. De kosten van dit scenario bedraagt € 1,4 miljoen en kan grotendeels gedekt worden door verhogingen van rioolheffing, investeringsbudgetten, anterieure overeenkomsten en vergunningen. Een bedrag van € 44.000 resteert om structureel te worden opgelost binnen de begroting van Hillegom. Gelijktijdig wordt gevraagd om een evaluatie van de situatie over drie jaar. Daarnaast zal er gewerkt worden aan actualisering van beheerplannen, waarin ruimte is om ambities, kaders en consequenties te actualiseren. De verslechtering van de kwaliteit van de openbare ruimte (met name riool, wegen en civiele kunstwerken) zien we terug in alle gemeenten waar HLTsamen voor werkt, waardoor het nemen van maatregelen ook in Lisse en Teylingen noodzakelijk is.

3

Inhoud Inleiding ......................................................................................................................................2 Managementsamenvatting ...........................................................................................................3 1. Het beheer van de openbare ruimte ..........................................................................................5 Ontwikkelingen ........................................................................................................................5 Oplossingen .............................................................................................................................6 2. Stand van zaken assets ............................................................................................................7 Wegen .....................................................................................................................................8 Civiele Kunstwerken ............................................................................................................... 10 Riolering................................................................................................................................. 12 Water .....................................................................................................................................

14 Groen .................................................................................................................................... 15 Spelen ................................................................................................................................... 16 Straatmeubilair ...................................................................................................................... 17 Openbare Verlichting .............................................................................................................. 18 Ondergrond............................................................................................................................ 19 Afval ...................................................................................................................................... 20 3. Scenario ................................................................................................................................ 21 Bestaande situatie ................................................................................................................. 22 Richting .................................................................................................................................

22 Evaluatie ................................................................................................................................ 23 Scenario ................................................................................................................................ 24

4

1. Het beheer van de openbare ruimte Het beheer van de openbare ruimte in Hillegom vraagt nadrukkelijke aandacht. Bij sommige assets in de openbare ruimte zijn achterstanden ontstaan in zowel regulier beheer als vervanging. Deze achterstand is niet altijd direct zichtbaar. Teruglopende beeldkwaliteit, zoals oneffenheden in het wegdek of defecte verlichting, valt direct op, maar technische achteruitgang is vaak minder goed waarneembaar. Denk daarbij aan de staat van riolering of constructieve veiligheid van civiele kunstwerken (bruggen). Bij de assets riool, wegen en civiele kunstwerken zijn de afgelopen jaren substantiële achterstanden ontstaan. Zo heeft inmiddels twintig procent van de niet-asfaltverhardingen in Hillegom de laagste kwaliteitsklasse, wat betekent dat deze wegen binnen een jaar van een plan van aanpak voorzien moeten worden. Zonder ingrijpen loopt dit aandeel op tot veertig procent. Ook bij bruggen dreigen afsluitingen, omdat ze de verkeersbelasting niet meer aankunnen en er onvoldoende capaciteit is om vervanging te organiseren. Voor het riool geldt dat situaties zoals wateroverlast zullen gaan voorkomen als onderhoud uitblijft en in ergste geval inzakking van het stelsel (en bovenliggende infrastructuur) kan ontstaan. Voor meer zichtbare onderdelen van de openbare ruimte is het noodzakelijk om vervangingsopgaven goed in de markt te zetten.

De beschikbare capaciteit hiervoor is nu niet altijd voldoende. Tegelijkertijd zien we dat beschikbare budgetten voor onderhoud en vervanging niet altijd worden benut. Dit komt niet door een gebrek aan ambities, noodzaak of wensen, maar door een tekort aan capaciteit om onderhoud en vervanging te vertalen naar aanbestedingen en dit goed voor te bereiden, uit te zetten en te begeleiden. Op basis van areaalgegevens en kentallen is de verwachting dat de huidige budgetten eerder te krap zijn dan te ruim. Naar verwachting ontvangt de gemeenteraad in 2026/2027 voor een aantal assets, meerjarige onderhoudsplannen waarin ook aandacht wordt besteed aan de benodigde middelen op gebied van exploitatie en investeringen. Om deze plannen op te kunnen stellen en de beschikbare budgetten daadwerkelijk te benutten, is het noodzakelijk eerst te investeren in voldoende capaciteit. Er dient immers een trekker te zijn voor de plannen.

Ontwikkelingen Niet alleen het inlopen van bestaande achterstanden in de openbare ruimte vraagt extra capaciteit, ook zijn er beleidsmatige ontwikkelingen (nu en in het verleden) die maken dat een steeds groter beroep op de bestaande capaciteit wordt gelegd. Bijvoorbeeld de toegenomen behoefte aan inspraak en participatie. Hillegom wil inwoners zo goed mogelijk betrekken bij veranderingen in hun directe leefomgeving. Dit is waardevol, maar vraagt wel extra inzet van medewerkers. Zo is het systeem voor Meldingen Openbare Ruimte (Fixi) oorspronkelijk bedoeld voor het melden van concrete storingen in de openbare ruimte, zoals kapotte lichtmasten of losse stoeptegels. In de praktijk wordt MOR echter steeds vaker gebruikt voor het stellen van vragen, het delen van ideeën of het melden van ongemakken. Inmiddels betreft dit het merendeel van de meldingen. Hoewel deze signalen waardevol zijn, vraagt het afhandelen ervan aanzienlijk meer tijd en aandacht dan waar het systeem oorspronkelijk op was ingericht. De capaciteit om deze bredere stroom aan meldingen zorgvuldig te behandelen, is op dit moment niet aanwezig. Gezien er wel een expliciete wens is tot afhandeling van zaken, komt hier de kwaliteit van afhandeling in geding alsmede de kwaliteit en aandacht (tijd) voor andere meer primaire zaken van beheer van de openbare ruimte.

Een ander belangrijke ontwikkeling is de invloed van verduurzaming en klimaatverandering, welke grote impact hebben op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Het onderkennen en uitwerken van deze ontwikkelingen vraagt tijd en capaciteit, evenals de implementatie die daarop volgt. Denk aan natuurvriendelijke oevers, (versnelde) invoering van LED-verlichting, gescheiden rioleringsstelsels en de omgang met flora en fauna. Het volgen van deze ontwikkelingen en het vertalen ervan naar beleid en

5

uitvoering vraagt structureel aandacht en capaciteit. Daarbij verandert ook het gebruik van de openbare ruimte. Een plein kan op één dag functioneren als markt, speelplek, parkeerplaats en waterbuffer. Wegen en bruggen worden zwaarder belast door bijvoorbeeld elektrische voertuigen, waardoor vervanging niet langer een één-op-één operatie is, maar vraagt om bredere afwegingen en samenwerking met meerdere partijen. Dit is logisch en gewenst, maar brengt wel extra ureninzet met zich mee. Ten slotte is het belangrijk te onderkennen dat veel van de assets in Hillegom zijn aangelegd in de jaren tachtig en negentig, tijdens een periode van intensieve gebiedsontwikkeling. Deze assets naderen nu gelijktijdig het einde van hun technische levensduur. Dat betekent dat er sprake is van een samenloop van reguliere vervangingsopgaven. Deze golf aan investeringen vraagt om een professionele voorbereiding, marktbenadering en beheer, waarvoor op dit moment voldoende capaciteit noodzakelijk is. Deze cumulatie legt extra druk op de organisatie en vraagt om een realistische benadering van wat er nodig is om de openbare ruimte op peil te houden. Al deze opgaven maken dat de bestaande capaciteit voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte niet meer volstaat.

Oplossingen In 2023 bleek het nog lastig om te duiden wat er precies nodig was om de grootste knelpunten in de openbare ruimte structureel aan te pakken. Wel is er eind 2023 een start gemaakt met de invoering van assetmanagement en is GOED beheer geïntroduceerd. GOED beheer wil zeggen: Gewogen, Overzichtelijk, Efficiënt en Doelmatig beheer. In 2024 is dit voor het eerst ook opgenomen in doelstelling binnen de begroting van gemeente Hillegom. Op basis van een professionele inschatting van benodigde extra capaciteit is in 2024 incidenteel een bedrag van € 825.000 beschikbaar gesteld. Naast deze incidentele middelen is gekeken naar efficiënt gebruik van middelen binnen de bestaande begroting, zoals budgetten van riolering, afval en degeneratie. Met deze middelen zijn in 2024 en 2025 ongeveer 20 externe medewerkers aangetrokken, waarmee de beschikbare capaciteit, kennis en kunde tijdelijk aanzienlijk is vergroot. Er is gewerkt aan overzicht in de arealen en gestart met inzicht in afspraken en verwachtingen in het beheer van de openbare ruimte. Waar nodig en mogelijk is ook gehandeld om risico’s te beperken en er is werk gemaakt van meerjarige onderhoudsplannen. Het incidentele budget loopt medio 2026 ten einde. Dit betekent dat er vanaf 2026 middelen gealloceerd moeten worden, wil de ingezette lijn voortgezet worden en de continuïteit gewaarborgd blijven.

Naast het werk aan de assets is parallel gewerkt aan het opstellen van een businesscase waarin wordt beschreven wat er structureel nodig is om de opgaven in de openbare ruimte duurzaam het hoofd te bieden. Zonder vervolgstappen valt Hillegom terug in een situatie waarin achterstanden verder oplopen en nieuwe ontwikkelingen en werkwijzen niet kunnen worden doorgevoerd. In hoofdstuk 3 wordt daarom een scenario uitgewerkt, waarin wordt geschetst welke structurele groei van formatie nodig is om de doelen te realiseren. Het voorstel is om deze structurele inzet vanaf 2027 in de begroting te verankeren. Omdat de begroting van 2026 al vastgesteld is, zal hier incidenteel een overbrugging moeten worden georganiseerd.

6

2. Stand van zaken assets De kwaliteit van de assets in de openbare ruimte verschilt onderling. Sommige assets zijn op orde, terwijl bij andere sprake is van achterstanden die verder oplopen als er geen structurele keuzes worden gemaakt. In dit hoofdstuk wordt per asset ingezoomd op de huidige situatie. Gekeken wordt naar de beschikbaarheid van meerjarige beheerplannen, de beleidsdoelstellingen die de raad heeft vastgesteld en de mate waarin deze worden gerealiseerd en de gevolgen van het wegvallen van de huidige incidentele inhuur. Belangrijk om te benoemen is dat veel van de assets zich het afgelopen jaar hebben kunnen ontwikkelen dankzij de tijdelijke capaciteitsuitbreiding die medio 2024 is ingezet. Deze impuls heeft het mogelijk gemaakt om de arealen en kwaliteit beter in beeld te brengen en gerichte stappen te zetten. Zonder deze uitbreiding zou de situatie voor vrijwel alle assets aanzienlijk slechter zijn geweest. Dit onderstreept het belang van structurele inzet, zodat de ingezette lijn niet verloren gaat en de openbare ruimte duurzaam op peil kan worden gehouden. Om voldoende goed zorg te dragen voor een langdurig veilig en functioneel gebruik van de assets in de openbare ruimte vervult de gemeente, specifiek team beheer, diverse rollen. Zo wordt er bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld nieuwbouwprojecten meegewerkt aan de goede zorg op lange termijn.

In de praktijk betekent dit advisering en toetsing van ontwerpen en realisatie. Door tijdig, aan de voorkant, van het proces aan te sluiten worden problemen verderop in het proces voorkomen. Daarnaast wordt er zorg gedragen dat zaken te beheren zijn en binnen de kaders en ambities van de gemeenten blijven. Te denken valt aan de ontwikkeling woonwijken of inbreidingslocaties, waarbij wegen, riolering en groenstructuren moeten aansluiten op bestaande netwerken. Dit kan gevolgen hebben voor de druk op bestaande netwerken. Vroegtijdig signaleren, adviseren en bijsturen voorkomt problematiek en kapitaalvernietiging. In de praktijk is er de afgelopen jaren dermate druk ervaren om zorg te dragen voor klachten en problematiek van het hier en nu, dat er niet altijd voldoende aandacht is geweest voor ontwikkelingen. Dit maakt dat diverse zaken in de openbare ruimte van nieuwe ontwikkeling verhoogde aandacht vragen, kort na aanleg. Ook zijn sommige zaken onvoldoende belegd en opgenomen in regulier, meerjaarlijks beheer. Dit geeft een zekere mate van spanning naar de toekomst in hoeverre zaken te beheren zijn, omdat het momentum van vroegtijdig signaleren, adviseren en bijsturen voorbij is gegaan. Dit vraagt dus zelfs voor relatief nieuwe ontwikkelingen een inhaalslag.

Positief daarin is dat de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte in 2025 opnieuw is vastgesteld, na inhoudelijke toetsing en herijking. De gemeente Hillegom kent diverse perioden van bouw, waarbij met name in de jaren tachtig en negentig de bebouwde omgeving verder is ontwikkeld. Mede door suburbanisatie en aantrekkelijke ligging ten opzichte van steden als Haarlem, Leiden en Amsterdam. Infrastructuur die in deze tijd is aangelegd is inmiddels einde levensduur en vraagt om vervanging. Soms is dit niet direct zichtbaar, mede doordat er afgelopen jaren behoorlijke aandacht is geweest voor inzet op de exploitatiekant van de begroting. Dit maakt dat er relatief snel is gereageerd op zichtbare ongemakken zoals losse stoeptegels, scheve paaltjes o.d. Visueel lijken zaken in Hillegom dus behoorlijk op orde wat bij sommige assets ook het geval is, bij andere assets is dit visueel en in mindere mate langdurig en technisch blijvend in goede staat. Om een aantrekkelijke gemeente te blijven is een investering in de toekomst in zekere mate onvermijdelijk waarbij ook aandacht zal moeten zijn voor niet zichtbare zaken. Door actualisatie van de beheer- en uitvoeringsplannen zullen alle (nieuwe)bouwontwikkelingen worden opgenomen en verwerkt.

7

Wegen Beleids- en beheerplannen Het asset wegen omvat het onderhoud en de vervanging van alle verharde wegen, fietspaden en voetpaden in Hillegom, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen asfaltverhardingen en elementverhardingen. Het beleidsplan wegen is vastgesteld door de gemeenteraad en geldt tot en met 2026. Financieel gezien betreft dit een van de grootste assets binnen de openbare ruimte. Het reguliere en groot onderhoud wordt gefinancierd vanuit de exploitatie, terwijl vervanging (het opnieuw aanleggen) plaatsvindt via investeringen. Investeringsbudgetten worden voor één jaar aangevraagd, er zijn geen meerjarige investeringen voor wegen opgenomen in de begroting. Ook is er geen reservering opgenomen in de begroting. Afgelopen jaren is vooral reactief gewerkt aan wegen: verhardingen werden aangepakt bij acute problemen of wanneer er bestuurlijk prioriteit aan werd gegeven. Om de stap naar planmatig onderhoud te kunnen maken, wordt in 2026 een meerjarig projectenboek opgeleverd. Waar mogelijk worden deze projecten integraal opgepakt, maar gezien de staat van de asset is snelle aanpak leidend. Naar verwachting zal op dat moment blijken dat de beschikbare exploitatie- en investeringsbudgetten niet toereikend zijn om het wegenareaal op het door de raad vastgestelde gewenste kwaliteitsniveau te brengen. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 727.550 857.992 1.078.416 1.111.316 1.131.732 1.145.719 1.125.719 1.145.719 1.125.719 253.487 258.676 278.676 258.676 278.676 1.385.219 2.131.945 2.262.387 2.482.811 2.515.711 658.000 1.858.000 658.000 658.000 658.000 2.043.219 3.989.945 2.920.387 3.140.811 3.173.711

Daarnaast valt het functioneren van de verkeersregelinstallaties (VRI’s) onder dit asset. Voor de VRI’s is geen beleids- of beheerplan opgesteld: storingen aan VRI’s worden direct verholpen. Alle VRI’s in Hillegom worden in 2026 vervangen door nieuwe installaties, wat de kwaliteit van de asset ten goede komt.

- Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 21.000 21.000 21.000 27.395 26.838 26.838 26.838 26.838 250.610 70.108 120.773 120.773 120.773 299.005 117.946 168.611 147.611 147.611 130.000 299.005 247.946 168.611 147.611 147.611

Staat Met het vaststellen van het beleidsplan wegen heeft de Beeldkwaliteit Asfalt Element verharding gemeenteraad van Hillegom gekozen voor kwaliteitsniveau B voor de A 52,9% 54,0% wegen, met uitzondering van fietspaden en het centrumgebied, B 37,0% 25,3% waarvoor kwaliteitsniveau A is vastgesteld (JOIN Z-20-134077). Via de C 0,9% 1,3% CROW-methodiek wordt eens in de twee jaar zowel de technische D 9,2% 19,4% kwaliteit als de beeldkwaliteit van het areaal gemeten. Iedere weg krijgt daarbij een score van A (geen gebreken op korte termijn te verwachten) tot en met D (binnen een jaar aanpak vereist). De huidige staat is hiernaast weergegeven. De achterstand in onderhoud vraagt om een meerjarige aanpak. Zonder structurele uitbreiding van de capaciteit zal het aandeel wegen met kwaliteitsniveau D naar verwachting oplopen tot 40%. De situatie vereist dan ook een substantiële inhaalslag, waarvoor zowel aanvullende capaciteit als extra exploitatie- en

8

investeringsbudget noodzakelijk is. Tegelijkertijd valt op dat de beschikbare exploitatie- en investeringsbudgetten de afgelopen jaren niet volledig zijn benut. Dit is niet het gevolg van een gebrek aan plannen, maar van beperkte capaciteit om activiteiten en projecten goed voor te bereiden, uit te zetten en te begeleiden. Wanneer de formatie wordt versterkt, ontstaat ruimte om deze projecten daadwerkelijk te realiseren. Dan wordt ook duidelijk of de huidige financiële kaders toereikend zijn om de gewenste kwaliteit en continuïteit te waarborgen. De vervanging van verouderde VRI’s draagt bij aan kwaliteitsverbetering. Storingen worden direct opgepakt. Inzet Er is behoefte aan een planmatige aanpak van de openbare ruimte om verdere achteruitgang in kwaliteit van het asset wegen te voorkomen, maar bij voortzetting van de huidige situatie ontbreekt de benodigde capaciteit hiervoor. Dit betekent bijvoorbeeld het on-hold moeten zetten van het merendeel van de wegenprojecten en het op termijn moeten afsluiten van wegen en fietspaden. Voortzetting van de huidige situatie betekent verder keuzes maken ten aanzien van: de adviesrol bij nieuwe ruimtelijke opgaven, het actueel houden van gegevens in beheersystemen en het afhandelen van meldingen van inwoners over de openbare ruimte. Daarnaast zal er onvoldoende advisering en toetsing plaatsvinden van nieuwe ontwikkelingen.

Uitdagingen Hillegom heeft een flink naoorlogse groei gekend. Waarbij de bloembollenteelt een dominante economische motor was. Vanaf de jaren 1970-2000 ontwikkelde Hillegom zich meer en meer tot een populaire woongemeente voor forensen dankzij de ligging tussen steden als Haarlem, Leiden en Amsterdam. Investeringen in verbetering van infrastructuur hebben dit mede mogelijk gemaakt. Na de jaren 2000 verdichte Hillegom zich verder door inbreiding en herontwikkeling van oudere buurten en gebouwen. De aanlegperioden en leeftijden van de wegen en fietspaden maken dat zij einde levensduur zijn. Dit vergroot de opgave voor de asset wegen. Er is een begin gemaakt met het verbeteren van het kwaliteitsniveau van asfalt- en elementenverhardingen en het ontwikkelen van een meerjarenplanning. Hiermee wordt de omslag mogelijk gemaakt van een reactieve naar een proactieve werkwijze. De maatschappelijke opgaven op het gebied van duurzaamheid, verkeersveiligheid en klimaatadaptatie vragen om extra beleidsruimte en met name uitvoeringskracht. Dit leidt tot een de noodzaak van meer intensievere afstemming tussen verschillende assets en functionaliteiten binnen de openbare ruimte.

9

Civiele Kunstwerken Beleids- en beheerplannen Het asset civiele kunstwerken betreft voornamelijk het onderhoud aan en de vervanging van bruggen en tunnels in Hillegom. Voor de periode 2024–2028 is een gecombineerd beheer- en beleidsplan vastgesteld. Dit plan bevat een doorkijk voor de komende tien jaar, inclusief de benodigde financiële middelen, gebaseerd op visuele inspecties. In de komende jaren worden ook constructieve inspecties uitgevoerd, waarvan de uitkomsten worden verwerkt in toekomstige beheerplannen. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN VOORZIENING TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 135.471 154.112 154.112 156.626 156.626 56.299 56.222 56.222 56.222 56.222 59.365 60.918 60.918 60.918 60.918 251.135 271.252 271.252 273.766 273.766 650.000 88.000 95.000 53.354 110.469 77.586 18.696 52.086 954.489 469.721 348.838 292.462 420.852

Staat Voor civiele kunstwerken wordt gestreefd naar een technische kwaliteitsscore van 2–3 (goed/redelijk) volgens NEN 2767 en een beeldkwaliteit B volgens de CROW-systematiek. Dit sluit aan bij landelijke richtlijnen die veiligheid, functioneren en continuïteit waarborgen tegen aanvaardbare kosten. Visuele inspecties vinden eens per vijf jaar plaats. Het is daarnaast ook zaak dat er jaarlijks een schouw gedaan wordt van alle objecten. Dit is afgelopen jaren in de knel gekomen, het schouwen wordt opgepakt aan de hand van meldingen, storingen of tijdens (reinigings)werkzaamheden. Constructieve inspecties zijn worden niet planmatig uitgevoerd. Het is gangbaar dit te doen naar aanleiding van storingen en/of uitkomsten van een visuele inspectie. De verwachting is dat constructieve inspecties de komende jaren vaker uitgevoerd worden, gezien de leeftijd van dit asset en aanverwante risico’s. Deze inspecties zijn relatief kostbaar en tijdsintensief, maar essentieel om een volledig beeld te krijgen van de technische staat en benodigde onderhoud van de kunstwerken. De technische kwaliteit van de volledige asset is op dit moment lastig te duiden. Enerzijds om dat civiele kunstwerken in de basis behoorlijk uniek zijn ten opzichte van elkaar.

Anderzijds omdat de beoordeling per onderdeel van een kunstwerk plaatsvindt en niet voor het object als geheel, aangevuld met de wijze van schouwen sq inspecteren. Het huidige beheerplan is opgesteld op basis van beschikbare visuele inspecties. In de praktijk loopt het onderhoud en de vervanging van civiele kunstwerken ongeveer een jaar achter op de planning. Dit komt vooral door een tekort aan capaciteit om opdrachten op te stellen, in de markt te zetten en de uitvoering te begeleiden en toetsen. Inzet Een aanzienlijk deel van de civiele kunstwerken in Hillegom is op leeftijd, zoals ook gesteld in de paragraaf wegen waarbij de ontwikkeling van Hillegom is geduid. Daarbij geldt dat veel kunstwerken zwaarder worden belast dan waarvoor ze oorspronkelijk zijn ontworpen, waardoor vervanging eerder nodig is dan op basis van de geraamde technische levensduur. Wanneer de beschikbare capaciteit gelijk blijft, zullen keuzes nodig zijn in wat wel en niet kan worden opgepakt. De verwachting is dat in dat geval de komende jaren bruggen tijdelijk buiten gebruik moeten worden gesteld in afwachting van (inzet voor) herstel De beschikbare exploitatie- en investeringsbudgetten zijn de afgelopen jaren niet volledig benut. Dit is het gevolg van een tekort aan capaciteit. Wanneer de formatie structureel wordt versterkt, ontstaat vanaf 2027 ruimte om deze projecten daadwerkelijk te realiseren.

Dan wordt ook duidelijk of de huidige financiële kaders

10

toereikend zijn om het gewenste kwaliteitsniveau te handhaven en de continuïteit van het netwerk te waarborgen. Dit is onderdeel van de nota kapitaalgoederen. Uitdagingen De huidige budgetten zijn toereikend voor de op dit moment geplande werkzaamheden. Tegelijkertijd is duidelijk dat aanvullende functionaliteiten en constructieve inspecties, tot nieuwe financiële opgaven zullen leiden. De hoge leeftijd van veel kunstwerken en de zwaardere belasting, betekenen dat vervanging eerder nodig is en naar verwachting ook kostbaarder zal zijn dan eerder geraamd. Daarnaast is recent de NAVO-norm verhoogd, wat gevolgen kan hebben voor de belastingeisen aan wegen en kunstwerken. Wat dit concreet betekent voor Hillegom is op dit moment nog niet duidelijk. Deze ontwikkelingen vragen mogelijk om hernieuwde afwegingen maar bieden potentieel ook mogelijkheden tot dekking van de kosten.

11

Riolering Beleids- en beheerplannen Voor Hillegom is het gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025 van toepassing. In het plan genoemde ontwikkelingen zijn voor een deel concreet vertaald maar zitten nog niet in de kostendoorrekening. Het plan 2021-2025 zal voor 2026 en 2027 worden gecontinueerd, waarbij wordt gewerkt naar een geactualiseerd rioleringsbeheerplan in 2028. Daarbij is het zaak dat alle ontwikkelingen, ambities en gemaakte keuzes ook financieel worden vertaald. De grootste uitdaging is dat de kwantiteit en kwaliteit van het rioolstelsel in Hillegom (nog) niet volledig in beeld is. De ligging van het riool is voor circa 95% bekend, de technische staat voor ongeveer 85%. Het stelsel bestaat voor 90% uit gemengd riool, maar van het gescheiden riool is de kwaliteit vooralsnog voor 50% in kaart gebracht. Er is dus sprake van een vervangingsopgave, maar het wat, wanneer en tegen welke kosten is nog onvoldoende duidelijk. In 2026 wordt het rioolstelsel verder geïnventariseerd en vastgelegd in het beheersysteem. Op dit moment vormt de (theoretische) technische levensduur de basis voor onderhoud en vervanging. Riolering kent meerdere vormen. Er is ten eerste een onderscheid in type water wat er doorheen gaat: afvalen hemelwater in 1 buis (gemengd riool) of in 2 buizen (gescheiden).

Ten tweede is een onderscheid te maken in de wijze waarop de doorstroming van het water gaat: middels mechanische druk (persleidingen) of door middel van zwaartekracht (vrijvervalriool). - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 486.815 499.160 480.971 492.925 503.274 609.249 611.347 629.847 629.847 629.847 391.711 392.841 392.841 392.841 392.841 1.487.775 1.503.348 1.503.659 1.515.613 1.525.962 780.000 826.000 826.000 826.000 826.000 2.267.775 2.329.348 2.329.659 2.341.613 2.351.962

Staat Het vrijvervalriool wordt eens per 10 jaar geïnspecteerd door middel van een camera-inspectie. Deze camera-inspectie wordt uitgevoerd conform de NEN-3508, waarin schadebeelden geclassificeerd worden. De voorzieningen (bergbezinkbassins, rioolgemalen, mini-gemalen, etc.) worden, afhankelijk per voorziening, eens per 1 jaar of eens per 2 jaar geïnspecteerd door middel van een visuele inspectie. Aan de hand van de beoordeling van deze schadebeelden wordt nadere inspectie, onderhoud of vervanging bepaald. De personele capaciteit die beschikbaar is voor dit asset, is beperkt. Hierdoor en door het (nog) ontbreken van duidelijkheid over het areaal, wordt er momenteel reactief gewerkt: onderhoud wordt gepleegd waar zich een probleem voordoet en grote vervangingsinvesteringen worden zeer beperkt uitgevoerd. Wel zijn de afgelopen jaren quick fixes en levensduur verlengende maatregelen uitgevoerd, maar daarmee wordt niet naar een structurele oplossing toegewerkt en wordt de vervangingspiek feitelijk doorgeschoven. Eén van de meest bekende en veel gebruikte vorm van levensverlenging is zogenaamde ‘relining’. Waarmee in feite een nieuwe buis in een oude buis wordt gemaakt, vergelijkbaar met een nieuwe laag plamuur of stuc op een muur.

Inzet De onderhouds- en vervangingsopgave voor de komende jaren is op dit moment nog niet volledig in zicht, maar in het nieuwe rioleringsbeheerplan zal naar verwachting blijken dat de beschikbare middelen onvoldoende zijn om de noodzakelijke vervanging te financieren. Ook hier geldt dat de budgetten de

12

afgelopen jaren regelmatig niet zijn uitgeput vanwege een gebrek aan capaciteit. Deze onderbesteding is gedoteerd aan de reserve riolering, maar deze is naar verwachting niet toereikend om de toekomstige vervangingsopgave te financieren. Daarnaast liggen er beleidsmatige ontwikkelingen in het verschiet, zoals klimaatdoelstellingen en waterkwaliteitsnormen, welke met de bestaande capaciteit niet vertaald kunnen worden naar Hillegom. Uitbreiding van de capaciteit is derhalve nodig om duidelijkheid te kunnen verschaffen aan initiatiefnemers en inwoners over de aanpak en de te verwachten kosten, zoals bij Elsbroek Oost. Uitdagingen De gemeentelijke grondwatertaak is onvoldoende verankerd. Het op peil brengen van dit areaal vereist aanvullende capaciteit en zal naar verwachting financiële gevolgen hebben voor de rioolheffing. Tegelijkertijd vraagt ook de opgave om hemelwater af te koppelen van het gemengde rioolstelsel om investeringen. Het onderhoudsbudget voor onderhoud riolering is de afgelopen jaren beperkt meegegroeid met de inflatie (circa 3%), terwijl de CBS-index voor grond-, weg- en waterbouw jaarlijks met 10–15% is gestegen. In combinatie met een sterk stijgende marktvraag (die leidt tot hogere inschrijfprijzen door aannemers) zullen de kosten voor onderhoud sneller stijgen dan het beschikbare budget.

13

Water Beleids- en beheerplannen De gemeente Hillegom heeft het Programma Water en Klimaatadaptatie (PWKA) 2024-2028 vastgesteld, exclusief de duikers (Z-23-299612). Dit beleidskader omvat het volledige asset water, met uitzondering van de duikers. Met de vaststelling van het PWKA is het asset water qua capaciteit en middelen op orde. Dit blijkt ook uit de praktijk. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN VOORZIENING

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 23.759 40.955 58.153 75.350 27.329 38.744 38.744 38.744 38.744 57.455 59.172 59.172 59.172 59.172 84.784 121.675 138.871 156.069 173.266 430.000 430.000 430.000 430.000 430.000 148.000 148.000 148.000 148.000 148.000

Staat Voor oevers geldt beeldkwaliteit B waarbij geldt dat segmenten met kwaliteit D op niet al te lange termijn moeten worden aangepakt.

Beeldkwaliteit A B C D

Oevers 65% 16% 7% 12%

Binnen Hillegom is 6,4 km van het totale watersysteem (ca. 36 km) als knelpunt aangemerkt. Een knelpunt betreft een systeem dat onvoldoende water kan bergen bij hevige neerslag. Deze knelpunten dienen binnen vier jaar te worden aangepakt. Voor baggeren is geen beeldkwaliteit vastgesteld, maar het waterschap hanteert minimale dieptenormen voor watergangen. Gezien de huidige capaciteit en middelen zijn de gestelde kwaliteitsdoelen haalbaar. Inzet Door de recente capaciteitsuitbreiding binnen PWKA is het asset water structureel versterkt en zijn grote knelpunten afwezig. Wel blijft het systeem kwetsbaar. Prioriteiten voor de komende jaren zijn: • • •

Uitvoeren reguliere baggerwerkzaamheden, waarbij verschillende watergangen die nu door het waterschap worden gebaggerd, naar de gemeente toe komen. Aanleg van natuurvriendelijke oevers Verbreding van watergangen

Voor grondwater geldt een gemeentelijke zorgplicht. Hillegom heeft hier, net als andere gemeenten, beperkt op geacteerd. Om dit adequaat op te pakken is aanvullende capaciteit noodzakelijk. Bij uitblijvende actie ontstaat risico op paalrot in wijken met houten funderingen. Daarnaast kunnen bij hoge grondwaterstanden kelders vollopen en schimmelvorming optreden. Uitdagingen Komende jaren worden verschillende beleidsmatige ontwikkelingen verwacht. De huidige capaciteit is ontoereikend om deze ontwikkelingen te implementeren. De financiële situatie voor asset water is toereikend voor het huidige takenpakket, maar biedt geen ruimte voor uitbreiding.

14

Groen Beleids- en beheerplannen Het beleid voor het asset ‘groen’ is verankerd in de Omgevingsvisie Hillegom en loopt tot 2050. Het bijbehorende groenbeheerplan is vastgesteld door de raad, heeft een looptijd tot en met 2032 (Z-23-302625) en bevat zowel het vervangen als het in stand houden. Het geld is conform beheerplan beschikbaar in de begroting. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 27.807 261.025 627.250 634.384 641.517 2.030.188 2.114.545 2.114.545 2.114.545 2.114.545 65.047 136.215 136.215 136.215 136.215 2.123.042 2.511.785 2.878.010 2.885.144 2.892.277 321.000 321.000 321.000 321.000 428.000 2.444.042 2.832.785 3.199.010 3.206.144 3.320.277

Staat De technische kwaliteit bepaalt vervanging; beeldkwaliteit stuurt het onderhoud. Voor het groen geldt kwaliteitsdoelstelling A/B. De meting van 2024 toont bijgaande kwalificatie, waarbij kwaliteitsniveau D betekent “aanpakken binnen 5 jaar”. Deze opgave is opgenomen in de planning en lijkt uitvoerbaar met de huidige capaciteit. Bij vaststelling van het beheerplan in 2022 is budget gereserveerd om de vervangingsachterstand bij de bomen in negen jaar gefaseerd weg te werken. Inzet De kwaliteit van het groen is op orde. De huidige capaciteit volstaat om kwaliteitsniveau A/B te realiseren. Uitdagingen Uitdagingen voor groen zijn het bewaken van het kwaliteitsniveau, het tijdig afhandelen van meldingen van bewoners en een proactieve communicatie richting inwoners. Daarnaast moet voor het geven van juiste (onderhouds)opdrachten het databeheer verder op orde worden gebracht.

15

Spelen Beleids- en beheerplannen Het beleidsdocument “Visie en beleid speelplaatsen gemeente 2015–2024” is nog steeds leidend, hoewel actualisatie wenselijk is. Door capaciteitsgebrek is actualisatie tot op heden uitgebleven. Ook vraagt dit overigens inzet vanuit het programma Samenleven. Gezien er een direct verband is te leggen met sociale cohesie, gezondheid en welzijn. Er is een onderhoudsplan beschikbaar tot 2028, gebaseerd op de technische afschrijvingstermijnen van de speeltoestellen. De inrichtingseisen zijn vastgelegd in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR), waarmee de kwaliteitsstandaard van speelplaatsen wordt bepaald. Voor speelvoorzieningen gelden diverse NEN-normen, met nadruk op veiligheid, toegankelijkheid en speelwaarde. Jaarlijks vindt een veiligheidsinspectie plaats door Speelplan, aangevuld met drie operationele inspecties per jaar door HLTsamen. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 41.590 54.052 60.986 68.052 75.363 107.486 110.545 110.545 110.545 110.545 21.518 22.163 22.163 22.163 22.163 170.594 186.760 193.694 200.760 208.071 102.000 104.000 106.000 110.000 112.000 272.594 290.760 299.694 310.760 320.071

Staat De speeltoestellen in Hillegom voldoen aan de geldende veiligheidsnormen en verkeren in goede staat. Naast regulier onderhoud worden ook jaarlijks vernieuwingsprojecten uitgevoerd. Per speelplaats is een vast budget beschikbaar, maar dit staat onder druk bij vervangingen die verder gaan dan een 1-op-1 vervanging van toestellen. Inzet Voor regulier onderhoud en eenvoudige vervanging is de huidige capaciteit toereikend. Echter, speelplaatsen vervullen steeds vaker een bredere maatschappelijke functie binnen de wijk. Dit vraagt om gebiedsgerichte afwegingen en participatie, waarvoor de benodigde capaciteit ontbreekt. Een voorbeeld is de speelplek aan de Burgemeester Wentholtstraat waar hooguit de bestaande toestellen kunnen worden vervangen omdat geen capaciteit is voor een integrale aanpak. Ander voorbeeld is het Elsbroekpark, waar de speeltoestellen tijdelijk zijn weggehaald. De wens is om alles terug te plaatsen maar de tijd ontbreekt om het gesprek daarover te voeren en dus moet de uitvoering van dat project worden getemporiseerd. Het opstellen van een beleidsplan voor speelvoorzieningen is met de huidige bezetting niet uitvoerbaar en vraagt samenwerking tussen diverse programma’s. Hoewel de beschikbare middelen voor speelvoorzieningen op dit moment nog toereikend zijn, begint het budget per locatie steeds krapper te worden.

Uitdagingen Herinrichting van grotere speelplekken vraagt steeds vaker om samenwerking tussen verschillende beleidsterreinen. Een integrale aanpak is daarbij essentieel om kansen op het gebied van leefbaarheid, gezondheid en participatie optimaal te benutten. Daarnaast nemen thema’s als inclusiviteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en duurzaamheid in relevantie toe. Deze opgaven effectief te integreren vraagt om beleidsontwikkeling, afstemming en capaciteit welke op dit moment beperkt beschikbaar is.

16

Straatmeubilair Beleids- en beheerplannen Het asset straatmeubilair omvat het onderhoud en de vervanging van objecten in de openbare ruimte, waaronder banken, fietsparkeervoorzieningen, buitenreclame, hekwerken, fietssluizen, beeldende kunst, oorlogsmonumenten, watertappunten, informatieborden, markt- en evenementenkasten en vlaggenmasten. Er is momenteel geen vastgesteld beleidsplan en een verouderd (2021) uitvoeringsprogramma. In 2026 wordt een nieuw beheerplan aangeboden. Momenteel worden vooral projecten opgepakt waar bestuurlijke druk op zit en waarvan evident is dat er iets moet gebeuren of meldingen die directe actie vereisen. Met het nieuwe beheerplan wordt de stap naar een proactieve en planmatige aanpak gezet. Deze inzet en stappen zijn mogelijk door incidentele inzet en herverdeling van formatie. Voor banken en tafels geldt de CROW-systematiek voor beeldkwaliteit. Voor overige objecten zijn geen specifieke kwaliteitsnormen vastgesteld; hier wordt gestreefd naar beeldkwaliteit B en geldt als uitgangspunt dat objecten schoon en technisch veilig moeten zijn. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 7.700 7.700 7.700 7.700 7.700 156.920 165.008 165.008 165.008 165.008 19.350 19.930 19.930 19.930 19.930 183.970 192.638 192.638 192.638 192.638 183.970 192.638 192.638 192.638 192.638

Staat Het areaal is niet recent integraal geïnspecteerd, maar wordt geschat op een kwaliteitsniveau tussen B en C. Gedurende de levensduur vindt regulier onderhoud plaats en bij einde levensduur wordt het object vervangen, conform de richtlijnen uit de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). Vervangingen worden gefinancierd uit exploitatiebudgetten, aangezien de objectwaarde te laag is voor activering. Inzet Alleen met een structurele uitbreiding kunnen het beleidsplan en uitvoeringsprogramma worden opgesteld en kan de gewenste transitie van reactief naar proactief werken van de grond komen. Onderhoud aan specifieke objecten, zoals de oorlogsmonumenten, kan anders enkel plaatsvinden bij defecten. Bij de Waterwolf is recent een inspectie uitgevoerd waar verschillende aanbevelingen uit kwamen. Zonder uitbreiding van capaciteit kan er geen inspectie worden uitgevoerd en is het wachten tot iets stuk gaat. Uitdagingen Een belangrijke uitdaging is het ontbreken van een automatische koppeling tussen areaalgroei en exploitatiebudget, waardoor budgetten niet meegroeien bij toename van het aantal objecten. Daarnaast schrijft de LIOR een sobere, degelijke en kosten-efficiënte inrichting voor, terwijl de gemeentelijke wens vaak uitgaat naar een luxere uitstraling zonder bijbehorende financiële compensatie. Dit leidt tot spanning tussen ambitie en beschikbare middelen.

17

Openbare Verlichting Beleids- en beheerplannen De verwachting is dat in 2026 een plan wordt vastgesteld waarin beleid en beheer samengevoegd worden. Dit is een resultante van incidentele inzet. Dit plan voorziet in planmatig beheer voor vier jaar, met een doorkijk naar tien jaar, inclusief werkplanning en kostenraming voor onderhoud en vervanging. De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte bepaalt de standaard voor masten en armaturen bij vervanging, met als uitgangspunt toepassing van LED-verlichting. Verlichtingskwaliteit wordt beoordeeld via lichtberekeningen, afgezet tegen de beleidsnormen. Daarnaast wordt kwaliteit mede bepaald op basis van bewonersfeedback en verzoeken tot aanpassing van de verlichting. De norm voor uitval bedraagt maximaal 5%. Hoewel geen expliciete beeldkwaliteitsnorm is vastgesteld, wordt conform andere assets gestreefd naar beeldkwaliteit B volgens CROW. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 95.617 121.884 132.676 129.380 133.514 82.960 85.200 85.200 85.200 85.200 583.576 573.888 573.888 573.888 573.888 762.153 780.972 791.764 788.468 792.602 214.000 216.000 216.000 229.000 223.000 976.153 996.972 1.007.764 1.017.468 1.015.602

Staat De kwaliteit van de verlichting wordt niet structureel gemeten, maar op basis van inschatting voldoet circa 65% van de armaturen aan kwaliteit B en 35% aan kwaliteit C. Er bestaan verschillen tussen de data in beheersystemen en de feitelijke situatie in de openbare ruimte, welke geleidelijk worden gecorrigeerd. De inzet is met name op kwalitatieve goede inzet geweest en minder op snelheid. Het beschikbare budget dekt klein en groot onderhoud, vervanging door duurzame LED-verlichting, kwaliteitsverbetering en deels de energiekosten. Inzet Hoewel klachten en meldingen tijdig worden afgehandeld, wordt de beoogde kwaliteit B niet gehaald. Door capaciteitsgebrek is vervanging beperkt mogelijk en zijn essentiële taken zoals databeheer, beleidsontwikkeling, planmatige vervanging en het voorkomen van langdurige duisternis bij oplevering, niet structureel geborgd. De tijdelijke capaciteitsuitbreiding sinds 2025 maakte enkele verbeteringen mogelijk, maar alleen structurele borging van de capaciteit voorkomt dat de kwaliteit terugvalt naar kwaliteitsniveau C en later D.

Ook met de huidige uitbreiding kan een aantal belangrijke opgaven niet worden opgepakt, zoals verbetering van verlichtingskwaliteit bij voetgangersoversteekplaatsen, omgang met beleving in parken, integrale samenwerking met externe partijen en andere assets, en beleidsontwikkeling op het gebied van duurzaamheid, veiligheidsbeleving en verslimming. Uitdagingen Een belangrijke opgave is het afstemmen van vervangingen en het synchroniseren van werkzaamheden met andere projecten. Daarnaast is verbetering van de zichtbaarheid en verlichtingskwaliteit van vrij-liggende voetgangersoversteekplaatsen noodzakelijk. Voor vervangingen en onderhoud ten gevolge van prijswijzigingen wordt de raad nader geïnformeerd met de behandeling van het beleidsplan.

18

Ondergrond Beleids- en beheerplannen Bij graafwerkzaamheden in de openbare ruimte door derden, zoals nutspartijen, is een vergunning vereist. Tijdens de werkzaamheden en na afronding wordt getoetst of de ondergrond in minimaal de oorspronkelijke staat is hersteld. Deze toetsing voorkomt kwaliteitsverlies van de openbare ruimte door ingrepen in de ondergrond. Ter compensatie van de inzet en versnelde afschrijving van de assets wordt een degeneratievergoeding aan de gemeente betaald. Voor de Ondergrond zijn geen specifieke budgetten opgenomen in de begroting. Staat Bij graafwerkzaamheden wordt na oplevering getoetst of de ondergrond correct is hersteld. De activiteiten in en rond de ondergrond hebben een direct effect op diverse assets. Kwaliteit van de ondergrond is dus niet eenduidig te geven, maar is per asset verschillend. Inzet In het eerste halfjaar van 2025 is de ondergrond op 316 locaties geopend en hersteld, ten behoeve van geplande werkzaamheden, kleinere ingrepen en calamiteiten De graafwerkzaamheden ten behoeve van glasvezelnetwerken zijn daar een voorbeeld van. De uitdagingen van komende jaren zijn divers en de afhankelijkheden van derden zijn behoorlijk. Toch is op basis van een inschatting en diverse gesprekken met marktpartijen te stellen dat de huidige capaciteit onvoldoende is.

Dit geldt zowel voor toetsing en gunning vooraf, als het toezicht tijdens en na werkzaamheden. Het risico op kwaliteitsverlies van de openbare ruimte neemt hierdoor toe. Afgelopen jaren is gewerkt met inhuurkrachten, maar het aantal activiteiten en verleende vergunningen is inmiddels structureel te noemen. Daarmee zijn ook inkomsten meer structureel van aard, wat het aannemen van personeel als verminderd risico kwalificeert. Uitdagingen Door de energietransitie zal het aantal aanvragen verder stijgen, waaronder op beeldbepalende locaties. Bij gelijkblijvende capaciteit kan niet overal meer worden getoetst of herstel conform de eisen is uitgevoerd. Een aanzienlijk deel van de werkzaamheden kan worden bekostigd uit de degeneratievergoedingen van derden. Deze mogelijkheid wordt momenteel slechts beperkt benut, mede doordat opbrengsten wel geraamd maar kosten (voor inzet en versnelde afschrijving) niet geraamd worden in de begroting.

19

Afval Beleids- en beheerplannen Het asset betreft het onderhoud, de vervanging en de lediging van ondergrondse containers en afvalbakken in de openbare ruimte. In 2025 is een nieuw afval en grondstoffenplan 2026-2030 vastgesteld. Een beheerplan voor afvalbakken is in ontwikkeling. Het onderhoud en de vervanging is in handen van Meerlanden. Met het overdragen van de afvalbakken door Meerlanden is de gemeente verantwoordelijk voor de vervanging van de afvalbakken. Voor het legen van afvalbakken geldt beeldkwaliteit B: bij lediging mag de vulgraad maximaal 80% zijn. In de zomerperiode wordt gestreefd naar beeldkwaliteit A, met een maximale vulgraad van 60%. Staat De asset verkeert in de basis in goede staat. Er vindt geen structurele kwaliteitsmeting plaats, maar op basis van meldingen en visuele waarneming lijkt de beoogde beeldkwaliteit te worden gehaald. - Afschrijving - Onderhoud - Overige EXPLOITATIE INVESTERINGEN TOTAAL

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 173.813 173.813 34.580 774 774 3.818.098 3.755.608 3.825.390 3.822.997 3.822.997 173.012 185.933 185.933 185.933 185.933 4.164.923 4.115.354 4.045.903 4.009.704 4.009.704 4.164.923 4.115.354 4.045.903 4.009.704 4.009.704

Inzet De uitvoering in deze asset ligt grotendeels in handen van Meerlanden. Dit geldt zowel voor de exploitatie als investeringskant. Immers: de ondergrondse containers zijn eigendom voor de Meerlanden. Dit maakt dat benodigde personele inzet relatief beperkt is voor de gemeente Hillegom. Toch moet er structureel meer zorg en aandacht besteed wordt aan het toezicht op en contractmanagement van het contract met Meerlanden. Dit voorkomt onnodige kosten en versterkt een stevige rol als gemeente. Uitdagingen In het afval en grondstoffenplan 2026-2030 is stilgestaan bij de uitdagingen en ontwikkelingen op gebied van afval. Hierin is ook aangegeven welke kaders en ambities van belang zijn. In Hillegom is gekozen voor een regierol als gemeente. Veel van de dienstverlening rondom afval is middels een Dienstverleningsovereenkomst bij de Meerlanden weggezet. Dit maakt dat er veel zaken lopen, maar dat contractmanagement en bijbehorende toezicht hierop van vitaal belang zijn. Hier is afgelopen jaren nadrukkelijker op ingezet. Kennis en kunde rondom dit toezicht en contractmanagement zal moeten worden versterkt.

20

3. Scenario Om de kwaliteit van de assets op het door de gemeenteraad gewenste niveau te brengen, is een structurele uitbreiding van de capaciteit essentieel. De snelheid waarmee achterstanden kunnen worden ingelopen en beleidsmatige ontwikkelingen geïmplementeerd, is rechtstreeks afhankelijk van de beschikbare formatie: meer capaciteit betekent snellere voortgang. In dit kader wordt eerst de huidige situatie geduid om vervolgens in te gaan op het gewenste scenario om meer opdrachten in de markt te zetten, professioneel opdrachtgeverschap te borgen, beleidsontwikkeling per asset mogelijk te maken, meerjarige onderhoudsplannen op te stellen, integrale afstemming met stakeholders te faciliteren en databeheer op orde te brengen Team Beheer De voorgestelde capaciteitsuitbreiding in het gewenste scenario betreft primair team Beheer, waar met name assetmanagers, assetbeheerders en toezichthouders verantwoordelijk zijn voor het vormgeven van onderhoud en vervanging in de openbare ruimte. Een toename van capaciteit bij team Beheer heeft mogelijk gevolgen voor andere teams. Wanneer Beheer als opdrachtgever meer projectopdrachten genereert, zal team Inrichting Openbare Ruimte als opdrachtnemer naar verwachting extra projectleiders (en investeringsbudgetten) moeten aantrekken. Meer onderhoud en projecten kan wellicht ook voor de stafdiensten binnen HLTsamen tot meer werk leiden.

In de loop van 2026 wordt duidelijk of er gevolgen zijn voor andere teams.

21

Bestaande situatie De huidige formatie van team Beheer bedraagt 24,85 fte. In onderstaande tabel is de verdeling hiervan over de verschillende assets weergegeven. Asset

Team leider

Wegen Groen speelplaatsen Ondergrond/VRI Afval Verlichting Riolering Straatmeubilair Water Kunstwerken overig subtotaal in fte Totaal Beheer in fte

Onder steuner

Senior medew.

Huidige situatie Bestek Asset schrijver manager 0,5 1

1

Asset beheerder 0,65 1 0,5 0,65 1

1 2 1 1

1 1

1,85 1,85

0,2 0,2 24,85

5,5

1 0,5 1 0,5 1 7,8

Asset toezicht 1 1 1 0 2 0,5 1 0,5 0,5

7,5

De huidige capaciteit van Beheer wordt gefinancierd uit drie financieringsbronnen: -

Personele inzet op het asset afval wordt gefinancierd vanuit de afvalstoffenheffing. Meer capaciteit op het asset afval betekent derhalve een verhoging van de afvalstoffenheffing Personele inzet op het asset riool wordt gefinancierd vanuit de rioolheffing. Meer capaciteit op het asset riolering betekent derhalve een verhoging van de rioolheffing Overige personele inzet wordt betaald uit de exploitatie en komt daarmee ten laste van de 3 gemeenten via hun bijdrage aan HLTsamen. Deze bijdrage is verspreid opgenomen in de begrotingen, veelal per asset.

De formatie van 24,85 fte tekent de situatie van 2024. In de loop van 2024 is incidenteel geld beschikbaar gekomen (€ 825.000) waarmee externe inhuur is binnengehaald. Nemen we afscheid van deze inhuur (de middelen zijn immers incidenteel toegekend), zullen de achterstanden in de kwaliteit van de assets verder oplopen. Daarnaast zal de omslag naar planmatig werken niet gemaakt kunnen worden. In de tabel op de volgende pagina is opgenomen welke gevolgen er zijn. Handhaven van de bestaande situatie betekent dat de gemaakte beleidskeuzes (zoals vastgestelde beeldkwaliteit en technische kwaliteit) naar beneden moeten worden bijgesteld. Een verhoging van de exploitatie- en investeringsbudgetten is niet aan de orde omdat het ontbreekt aan capaciteit om meer contracten op de markt te zetten. De hierdoor verder verslechterende kwaliteit van sommige assets en de wegen in het bijzonder, zal onvermijdelijk aanleiding zijn voor de provincie om een herstelplan te eisen.

Richting Voortzetting van de huidige situatie leidt tot een verdere achteruitgang in kwaliteit van de assets. Er kan niet meer worden voldaan aan de beleidsuitgangspunten, welke de raad van Hillegom ten aanzien van de verschillende assets heeft vastgesteld. De verdere verslechtering van de kwaliteit van de openbare ruimte in het algemeen en die van het asset wegen in het bijzonder, zal onvermijdelijk aanleiding zijn voor de provincie om een herstelplan te eisen. Bij het uitblijven hiervan volgt preventief toezicht als gehele gemeente. Buiten

22

zal het aantal valpartijen en hiermee samenhangende aansprakelijkstellingen in de openbare ruimte toenemen. Handhaven van de huidige situatie ligt daarmee niet voor de hand. De gewenste richting leidt tot rust in de organisatie en voortzetting van de ingezette lijn sinds 2023. Wat leidt tot een professionalisering van de werkwijze, het voorkomen van een verdere verslechtering en het geleidelijk toewerken naar de beoogde kwaliteit in de openbare ruimte. Voor de dekking van de kosten moet een bedrag van € 44.530 in de begroting van Hillegom worden gevonden. Rioolheffing en de kapitaallasten nemen ook toe. Hetzelfde geldt voor de benodigde verhoging van de exploitatiebudgetten en de investeringsinvesteringsbudgetten.

Evaluatie Het invoeren van de gewenste richting vergt tijd. Het vinden van de juiste mensen, het inwerken, het vormgeven aan de werkzaamheden, vraagt tijd en aandacht van de HLTsamen-organisatie en daarom is de gelijktijdige instroom van 14 fte aan nieuwe medewerkers niet voor de hand liggend. De verwachting is dat het doorvoeren anderhalf jaar gaat duren. Dit betekent dat de verwachte verhoging van exploitatie- en investeringsbudgetten waarschijnlijk pas na 2 jaar aan de orde zal zijn. Eerst zal de capaciteit gevonden moeten zijn om een groter volume aan opdrachten op de markt te kunnen zetten. Derhalve wordt voorgesteld om de resultaten na een periode van 3 jaar te evalueren met de gemeenteraden. Op basis van opgedane ervaring en nog vast te stellen beheerplannen, kan worden bekeken of het gewenste scenario nog steeds de juiste keuze blijkt of dat de keuze moet worden bijgesteld.

23

Scenario In het gewenste scenario groeit de formatie structureel van 24,85 fte naar 38,95 fte, een toename van 14,10 fte. Vertrekpunt bij dit scenario is de wens om te voorzien in: -

De beleidsuitgangspunten welke door de raad zijn geformuleerd ten aanzien van de kwaliteit van de openbare ruimte De normen die van uit wet- en regelgeving gesteld zoals het niet mogen hebben van assets met kwalificatie D (verbeterplan vereist) of het moeten voldoen aan gestelde NEN-normen De werkwijze die geldt binnen HLTsamen. Dit betreft met name het op professionele wijze invulling geven aan opdrachtgever-/opdrachtnemerschap ten aanzien van projecten

Met een capaciteit van 38,95 fte wordt voorkomen dat achterstanden verder oplopen. Er moeten echter nog steeds keuzes worden gemaakt. De achterstand in de assets zal niet verder oplopen en in beperkt tempo worden teruggedrongen. Ook is er beperkt capaciteit beschikbaar om nieuwe beleidsontwikkelingen te implementeren. Achteraan dit document staat een weergave van de huidige en gewenste situatie in formatie. Er worden diverse functies versterkt, maar ook enkele toegevoegd. Zo worden twee databeheerders aangesteld die werken voor alle assets (met een accent op de assets wegen, riolering en water). Zij zorgen, bijvoorbeeld na oplevering van een werk door de aannemer, dat de gegevens in de databeheersystemen actueel blijven. Dit is voorwaardelijk om periodiek de beheerplannen te kunnen herijken. Een andere rol die wordt toegevoegd, is die van projectleider, werkvoorbereider en directievoerder. Hier wordt 5,25 fte op ingezet en stelt de organisatie in staat om op professionele wijze monodisciplinaire projecten uit te voeren en toezicht te houden op de uitvoering. Op dit moment is dat een rol die door de assetmanager of -beheerder wordt uitgevoerd. De komst van projectleiders geeft de assetmanager de ruimte voor taken als het actualiseren van beleids- en beheerplannen en het uitwerken van beleidsontwikkelingen.