concept Programmabegroting 2025 -2028

57

Programmabegroting 2025

KENGETALLEN VOOR DE FINANCIËLE POSITIE VAN DE GEMEENTE HEUMEN Met ingang van de programmabegroting 2016 is het een wettelijk vereiste (BBV) dat kengetallen ter ondersteuning van de beoordeling van de financiële positie opgenomen worden in de paragraaf weerstandsvermogen. Deze kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weer- en wendbaarheid. De provincie beoordeelt in toenemende mate op basis van de uitkomsten van de vijf kengetallen de financiële positie van de gemeente. De vijf kengetallen zijn: 1. Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit De uitkomsten voor de gemeente Heumen. In de onderstaande tabel zijn de uitkomsten van de vijf kengetallen voor de gemeente Heumen weergegeven in de kolommen 1 t/m 6. Kolom 7 geeft de gemiddelden van de Gelderse gemeenten weer. In de kolommen 8 t/m 10 zijn de waarden van de kengetallen ingedeeld in 3 categorieën. Deze categorieën sluiten aan bij de landelijk vastgestelde signaleringswaarden. Categorie A is het minst risicovol, categorie C het meest. 1 Rek. 2023

2 Begr 2024

3 Begr. 2025

4 Begr. 2026

5 Begr 2027

6 Begr 2028

7 Geld Gem

8 Cat. A

9 Cat. B

10 Cat. C

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatie-ruimte

78%

46%

98%

132%

153%

158%

58%

26%

80%

114%

135%

141%

51%

90130% 90130%

>130%

58%

<90 % <90 %

25%

32%

21%

17%

15%

14%

33%

2,5%

0,6%

-0,7%

-1,2%

0,2%

1,45%

2050% Begr of MJR>0 %

<20%

3,6%

Grondexploitatie

0,0%

0,0%

55%

81%

98%

104%

6%

Belastingcapaciteit

102%

103%

97%

95%

95%

95%

99%

>50 % Begr en MJR> 0% <20 % <95 %

Kengetallen

2035% 95105%

>130%

Begr en MJR<0 % >35% >105%

In vergelijking met de kengetallen uit de programmabegroting 2024 valt op dat een aantal kengetallen verslechterd zijn. De reden hiervoor is dat voor de grondexploitatie Kanaalzone eerst kosten worden gemaakt (bouwrijp maken etc.) en dat de opbrengsten pas daarna worden ingeboekt. Vanaf 2026 zal kort geld worden aangetrokken voor de grondexploitatie Kanaalzone. In de berekening van de grondexploitatie is vanzelfsprekend rekening gehouden met rentekosten. De grondexploitatie Kanaalzone heeft vooral effect op het kengetal nettoschuldquote; solvabiliteitsratio en grondexploitatie. Het kengetal belastingcapaciteit is verbeterd t.o.v. 2024 en dat geeft aan dat er ruimte is om de belastingen te verhogen in 2025 en verder.

Gemeente Heumen

58

Programmabegroting 2025

Gemeente Heumen

59

Programmabegroting 2025

Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen

Gemeente Heumen

60

Programmabegroting 2025

ALGEMEEN Inleiding De gemeente Heumen heeft een totale oppervlakte van 4.168 ha (3.971 ha land en 197 ha. water), waarvan een groot gedeelte bij de gemeente in beheer is als openbare ruimte. De openbare ruimte is onder te verdelen in wegen, riolering, verlichting, openbaar groen, gebouwen en bossen. De kwaliteit van het beheer en onderhoud wordt door de raad bepaald (kaderstellende rol) met, per onderdeel, de vaststelling van beheersplannen binnen de daarvoor beschikbaar gestelde budgetten (budgetrecht). Voor de navolgende kapitaalgoederen zijn beheerplannen in gebruik:  wegen  kunstwerken  openbare verlichting  riolen  openbaar groen  bossen  gebouwen. In de beheersplannen is onder meer het niveau van het onderhoud vastgesteld. De budgetten die met uitvoering van de beheersplannen zijn gemoeid zijn in de begroting geraamd en vergen een flink deel van de gemeentelijke begroting. WEGEN Areaalgegevens Mede naar aanleiding van het gesprek van de accountant met de auditcommissie op 20 juni 2023 waarin is besloten om de onderhoudsplannen van de gemeentelijke assets allemaal te actualiseren en voor te leggen aan de Raad voor besluitvorming. Maar ook voor de benodigde actualisering in de onderhoudsbehoefte t.b.v. integrale afstemming in het IBOR-plan.

Is medio 2023 wordt het gehele wegenareaal opnieuw geïnspecteerd conform de landelijke wegbeheermethodiek van de CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de grond- water- en Wegenbouw en de verkeerstechniek). Hiervan een nieuwe Beheerrapportage Wegenonderhoud 2024-2028 opgesteld waarna integrale afstemming en planvorming opgemaakt zal worden. De gemeente Heumen heeft volgens het huidige beheerbestand totaal ca. 1,104 miljoen m2 verhardingen in beheer en onderhoud. Hiervan is ca. 46% asfaltverharding, 52% is elementenverharding en 2% is betonverharding of overige verharding. Dit zal in de nieuwe weginspectie en beheerbestand nader geïnventariseerd worden. Kwaliteit van de verharding Dit zal in de nieuwe weginspectie en beheerbestand nader geïnventariseerd worden. Huidige afspraak is om de verhardingen te beheren op kwaliteitsniveau C (Laag). M.u.v. de fietspaden deze behoren kwaliteitsniveau B (Basis) te hebben. Onderhoudsplannen

Exploitatie

Vanuit de nieuwe beheerrapportage Wegenonderhoud zal het totaalbedrag wat per jaar nodig is voor het normale jaarlijkse onderhoud van wegen opnieuw bekeken en voorgesteld worden. Uit de voorziening is momenteel jaarlijks € 460.069 beschikbaar en het restant wordt uit de exploitatie van de wegen gedekt. Het huidige budget per jaar is voor de komende vier jaar toereikend. We zien echter wel dat de voorziening afneemt.

Investering

Op basis van de huidige cyclische planning (levensduur) heeft de gemeente jaarlijks ca. € 800.000 euro nodig voor groot onderhoud cq reconstructie van de wegen. Dit zal in de nieuwe weginspectie en beheerbestand nader geïnventariseerd worden. Risico’s Het grootste risico vormt extreme/bijzondere schade aan wegen die ingrijpen vanwege veiligheid noodzakelijk maakt. Dit kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door bijzondere weersomstandigheden. In het onderhoudsplan voor wegen is gekozen voor het onderhoudsniveau ‘laag’ dit strookt niet met de toegankelijkheidswensen en inclusieve samenleving en veiligheid. En als we onder dit niveau komen neemt de risicoaansprakelijkheid toe (conform artikel 16 van de Wegenwet). Wijzigingen in onderhoud kunnen bijvoorbeeld voorkomen als gevolg van integrale afstemming, initiatieven of winterschades. De nieuwe weginspectie zal geïndexeerd worden waardoor zullen stijgen.

Gemeente Heumen

61

Programmabegroting 2025

KUNSTWERKEN Areaalgegevens De gemeente Heumen heeft 18 verschillende soorten kunstwerktypen en 293 civiele kunstwerken in beheer. Kwaliteit van de kunstwerken In 2016 is het gehele areaal opnieuw geïnspecteerd conform de landelijke beheermethodiek van de CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de grond- water- en Wegenbouw en de verkeerstechniek) Uit deze inspectie blijkt dat de totale gemiddelde kwaliteit van de kunstwerken in het beheer van de gemeente een C bedraagt. De dassen- en paddentunnels hebben een D-kwaliteit en verdienen de komende jaren dus meer aandacht. In 2025 wordt de fietsbrug in het fietspad aan de Baron van Brakelstraat te samen met de gemeente Wijchen/Druten vervangen. Onderhoudsplannen Vanuit het kunstwerkenbeheerplan (2017) is voor het onderhoud op C-kwaliteit een gemiddeld bedrag van € 32.722 euro per jaar nodig gedurende 5 jaar. Dit bedrag bestaat uit kosten voor het onderhoud (over vijf jaar € 163.612, inclusief 20% VAT-kosten (Voorbereiding, Administratie en Toezicht). Hiervoor is vanwege bezuinigingen vanaf 2021 € 18.000 budget beschikbaar gesteld waarvoor de hoogstnodige gebreken hersteld zullen worden. Indien hogere uitgaven nodig zijn zal er via de maandrapportage bij geraamd worden. Risico’s Het grootste risico vormt instorting en extreme/bijzondere schade aan kunstwerken die ingrepen vanwege veiligheid noodzakelijk maakt.

Daarnaast is de inflatie vanaf 2022 niet in de plannen verwerkt. OPENBARE VERLICHTING Algemeen De voorgaande Raad heeft op 9 juli 2015 ingestemd met de “Kaderstelling openbare verlichting 2015-2024” onder unanieme aanname van Amendement kaderstelling openbare verlichting 2015-2024. Daarbij is ingestemd met de keuze voor variant 2: “Ombouw naar duurzame toepassing in 10 jaar”. De gemeente kiest ervoor om versneld de installatie te gaan vervangen voor energiezuinige armaturen waarmee een duurzame oplossing behaald wordt. Bij deze variant wordt tevens de opgelopen achterstand in onderhoud weggewerkt en vindt de maximale reductie van de onderhouds- en energiekosten plaats. In 10 jaar (vanaf 2016) wordt circa € 2.200.000 geïnvesteerd. met een jaarlijkse investering van circa € 220.000. Hierdoor cumuleren de jaarlijkse kosten(kapitaallasten) met € 10.000 ( 2021: € 56.000 en 2022 € 66.000). Sinds 2024 hebben we 100% duurzame led armaturen en zijn alle masten geschilderd en/of vervangen. Behalve het deel in Overasselt wat we tezamen met het DPO en het onderhoud van de provincie aan de N846 in 2024/2025 willen aanpakken. De verlichting zal dan vervangen worden door LED-armaturen (heeft nu retrofit ledlamp in oud armatuur) en evt. een andere locatie en masttype.

Kwaliteitsnormen De gehanteerde kwaliteitsnormen die we binnen de kaderstelling hanteren zijn gericht op de aspecten veiligheid, duurzaamheid, materialen, beheer en onderhoud en vastgelegd in voornoemde kaderstelling. Basisgegevens In de gemeente hebben we circa 3.700 lichtmasten waarmee een energieverbruik van circa 816.000 KWH gemoeid was. Momenteel is het met Led verduurzaamde en gedimde aandeel in onze gemeente ca. 98%. En zijn alle masten geschilderd en/of vervangen. De energiebesparing in 2022 is 58,4% t.o.v. het peiljaar 2013. Voor 2023 dient dit nog bekeken te worden. Risico’s Door de keuze voor de variant “ombouw naar duurzame toepassing in 10 jaar” wordt uiteindelijk het gehele verouderde areaal vervangen. Hierdoor neemt het storingsrisico af en zal ook het risico dat de gemeente aansprakelijk wordt gesteld voor schade die voortvloeit uit het niet goed functioneren van de openbare verlichting afnemen.

Gemeente Heumen

62

Programmabegroting 2025

OPENBAAR GROEN Algemeen Voor het openbaar groen binnen de bebouwde kommen hebben we een groenstructuurplan (GSP) in 2007 opgesteld. Voor het landschap geldt de in 2014 vastgestelde strategie voor Heumen en aangrenzende gemeentes, het gebiedsuitvoeringsprogramma(GUP), die voor onze gemeente is uitgewerkt in een landschapsontwikkelingsplan (LOP 2019-2023). Dit vormt de leidraad voor ontwikkeling en beheer. Nu de omgevingsvisie in 2023 gereed is, gaan we het GSP en LOP herzien in het Programma Landschap en Groen. Daarin gaan we projecten voor de komende jaren opnemen, die het landschap en groen versterken. In het IBOR plan (Integraal beheer openbare ruimte 2023) is een basis onderhoudsniveau vastgesteld, en in het buitengebied laag. Het is uitgangspunt voor de uitvoering aan bomen, plantsoenen en gras. Tevens zijn ambities voor de openbare ruimte opgenomen, die de kwaliteit van de openbare ruimte verbeteren. De bossen worden beheerd volgens het bosbeheerplan 2019-2028. Gedurende het jaar hebben we een samenwerking met vrijwilligers voor de ontwikkeling en het beheer van het Heumens landschap. Het LOP 2019-2023 is hiervoor de basis en het uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks geactualiseerd en voorgelegd aan het college. Kwaliteitsnormen Voor het openbaar groen houden we de kwaliteitsniveaus uit het IBOR aan.

De bomen worden minimaal 1x per 3 jaar geïnspecteerd op veiligheid en beheer. We streven naar een duurzaam bomenbestand. De bos- en natuurterreinen worden duurzaam in stand gehouden. Het beheer richt zich op integratie van de functies recreatie, natuur en cultuurhistorie. In de bossen vindt houtoogst plaats ten behoeve van het versterken van bovengenoemde functies. De arealen zijn grotendeels opgenomen in een integraal beheersysteem (Geovisia) en voldoen aan de landelijke normen (BGT). Basisgegevens  Het openbaar groen: 27 ha grasperceel en 19 ha plantsoen, 11.400 bomen  De bosgebieden: 198 ha  De overige landschappelijk waardevolle groenelementen: Ca. 7,7 ha bosplantsoen Ca. 115 hoogstamfruitbomen Ca. 6.350 strekkende meter hagen Ca. 0,8 ha houtwallen Ca. 8 ha extensief grasland Enkele poelen 12 dassentunnels met 14 rasters Amfibievoorzieningen: 14 tunnels en 5 paddenrasters Dassencompensatiegebied: 6 ha graslanden en 3400 m heggen, 40 fruitbomen Financiën

Budgetten Openbaar Groen € 93.478

€ 8.040

Openbaar groen

€ 18.465

Bomen Gazons

€ 189.802

Bossen

Landschapsbeheer

€ 536.832 € 101.164

Gemeente Heumen

63

Programmabegroting 2025

Onderhoud Onderhoud van het openbaar groen is vastgelegd in een tweejaarlijkse dienstverleningsovereenkomst met Dar. Ook is het vegen van goten, het weghalen van onkruid op verhardingen en het bladruimen in het werk van de Dar opgenomen. Het werk wordt zoveel mogelijk integraal uitgevoerd. We monitoren 3 x per jaar het onderhoud. Het onderhoud van onze bossen wordt geheel uitbesteed op basis van een jaarlijkse beheersbegroting. Het onderhoud van landschap en bomen is grotendeels uitbesteed. Onze buitendienst handelt meldingen af en voert de bomenkapen aanplant uit. Daarnaast onderhouden vrijwilligers enkele natuurgebieden. Ontwikkelingen We streven naar meer biodiversiteit in ons openbaar groen. Door soortkeuze, aanplant bloembollen en ontwikkeling bloemrijke bermen. We stemmen de inrichting af op de functies van het groen voor waterberging en het voorkomen hittestress. Het areaal aan groen breidt daardoor uit. Het onderhoud aan de bomen wordt duurder doordat deze op veel plekken te groot worden voor de omgeving, wortelopdruk geeft aan verhardingen, en grote bomen met een hoogwerker gesnoeid moeten worden. We streven naar behoud van oude bomen, door grondverbetering en onderhoud, en nieuwe aanplant met een toekomstbestendige standplaats. Klimaatverandering (droogte en vernatting) vraagt om aanpassing van het areaal.

De onkruidbestrijding wordt aangepakt met heet restwater, daar worden de eerste ervaringen mee opgedaan. Risico’s Het openbaar groen moet klimaatbestendig zijn, dat betekent meer ruimte voor openbaar groen en inzet op bijbehorend onderhoud.

Gemeente Heumen

64

Programmabegroting 2025

GEBOUWEN De gemeente heeft in het kader van de uitvoering van diverse taken onderstaande gebouwen in eigendom en beheer:  gemeentehuis;  parkeergarage Maldensteijn;  gemeentewerkplaats;  windkorenmolen “Maasmolen” Nederasselt;  windkorenmolen “Zeldenrustmolen” Overasselt;  windkorenmolen “Joannusmolen” Heumen;  Nederlands Hervormde Kerk Nederasselt;  Nederlands Hervormde Kerk Overasselt;  toren Nederlands Hervormde Kerk Heumen;  Sportcentrum Malden Voor de meeste objecten zijn de meerjarenonderhoudsplannen in de afgelopen jaren geactualiseerd. In de begroting worden de financiële consequenties opgenomen in de vorm van jaarlijkse dotaties en onttrekkingen. Gemeentehuis Voor het onderhoud van het gemeentehuis baseren wij ons op het meerjarenonderhoudsplan, geactualiseerd in juli 2023. Vanuit een technische inspectie door een hierin gespecialiseerd bedrijf is op het kwaliteitsniveau ‘sober en adequaat’ voor de periode 2024 tot en met 2043 een onderhoudsplanning vervaardigd. In 2025 worden in het gemeentehuis de plafondafwerking, beveiligingssysteem, schilderwerk buitenkozijnen, aanpassingen een elektrische voorzieningen en vloerafwerking uitgevoerd. bedragen in € 2025 2026 2027 2028

stand 1 januari

jaarlijkse toevoeging

groot onderhoud

670.450 592.075 605.241 483.172

90.275 90.275 90.275 90.275

168.650 77.109 212.344 184.695

stand 31 december 592.075 605.241 483.172 388.752

Parkeergarage Maldensteijn Ook voor de parkeergarage onder het gebouw Maldensteijn is voor de periode 2024 tot en met 2043 de onderhoudsplanning geactualiseerd op het kwaliteitsniveau ‘sober en adequaat’. In 2025 staat alleen reguliere jaarlijkse onderhoud gepland. De voorziening voor groot onderhoud van de parkeergarage zal zich in de komende vier begrotingsjaren als volgt ontwikkelen: bedragen in € 2025 2026 2027 2028

Gemeente Heumen

stand 1 januari

jaarlijkse toevoeging

groot onderhoud

160.283 164.041 158.311 161.394

8.230 8.230 8.230 8.230

4.472 13.960 5.147 19.123

65

stand 31 december 164.041 158.311 161.394 150.501

Programmabegroting 2025

Gemeentewerkplaats Algemeen Er is in 2023 een nieuw meerjarenonderhoudsplan (MOP) opgesteld voor een periode van 10 jaar. Financiën Voor het jaar 2025 staat er geen groot onderhoud van de werf gepland; er is slechts een post opgenomen in het MOP voor calamiteiten en kleine vervangingen ten bedrage van € 2.500.Wel is er extra budget benodigd voor het herstel van het tegelwerk in het waslokaal, daar laten op diverse plekken de tegels los. Een offerte wordt nog opgevraagd, de verwachting is dat de kosten daarvoor ca. € 1.000,- zullen bedragen. Verder moet op het achter terrein een kolk met aansluiting op de bestaande rioolleiding bijgeplaatst worden om plasvorming en wateroverlast te voorkomen, de verwachting is dat de kosten daarvoor ca. € 1.500,- zullen bedragen. Stand 1 januari (€) 2025 2026 2027 2028

22.434 34.729 46.124 51.482

Jaarlijkse toevoeging (€) 14.345 14.345 14.345 14.345

Onttrekking (€)

Stand 31 december (€)

2.500 2.500 8.987 8.987

34.729 46.124 51.482 56.840

Onderhoud monumentale molens en kerken Algemeen De gemeente heeft zes rijksmonumenten in haar bezit. Gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van deze drie molens en drie kerkjes. Kwaliteitsnormen Het onderhoud aan de kerken wordt door een gecertificeerde restauratie-aannemer uitgevoerd. Het onderhoud aan de molens wordt uitgevoerd door gediplomeerde vrijwillig molenaars en een gespecialiseerde molenbouwer uit de regio. Financiën Aan de hand van de Periodieke Instandhouding Plannen (PIP) wordt per jaar aangegeven welke onderhoudswerkzaamheden moeten worden uitgevoerd om de molens en kerkjes in een goede staat van onderhoud te houden. De onderhoudswerkzaamheden worden in overleg met de molenaars, de huurders van de kerkjes en de Monumentenwacht bepaald, hiervoor worden ook de toegekende subsidies ingezet. Molens

Stand 1 januari (€)

2025 2026 2027 2028

161.132 163.355 174.671 188.536

Kerken

Stand 1 januari (€)

2025 2026 2027 2028

147.277 150.230 153.552 153.552

Gemeente Heumen

Jaarlijkse toevoeging (€) 22.020 22.020 22.020 22.020

Onderhoud (€)

Stand 31 December (€)

19.797 10.704 8.155 36.740

163.355 174.671 188.536 173.816

Jaarlijkse toevoeging (€) 3.773 3.773 0 0

Onderhoud (€)

Stand 31 December (€)

820 450 0 0

150.230 153.552 153.552 153.552

66

Programmabegroting 2025

Sportcentrum Malden Algemeen De gemeente is eigenaar van Sportcentrum Malden en verhuurt de accommodatie aan Laco/Sportfondsen. Laco/Sportfondsen voert beheer, exploitatie en onderhoud uit. Kwaliteitsnormen Het grootste deel van het onderhoud is via diverse onderhoudscontracten ondergebracht bij hiervoor gespecialiseerde bedrijven. Bedrijven die vaak ook de oorspronkelijke aanleg/realisatie hebben verzorgd. Financiën Het gehele onderhoud wordt uitgevoerd door LACO/Sportfondsen en de gemeente draagt bij conform het vastgestelde meerjarenonderhoudsplan. De daarvoor gereserveerde gelden zijn in een bestemmingsreserve ondergebracht.

Sportcentrum

Stand bestemmingsreserve per 01-01

2025 2026 2027 2028

Gemeente Heumen

363.879 419.361 474.914 517.205

Jaarlijkse toevoeging

Onderhoud

116.850 116.850 116.850 116.850

61.368 61.297 74.559 67.058

67

Stand Voorziening per 31-12

419.361 474.914 517.205 566.997

Programmabegroting 2025

RIOLERING Algemeen Voor het product riolering (P72000) is het beleid vastgelegd in het Beleidsplan Water en Riolering 2023-2027 dat samen met de gemeenten Beuningen, Druten, Nijmegen, West Maas en Waal en Wijchen is opgesteld. Met dit Beleidsplan willen we een duurzame toekomstgerichte en klimaatbestendige inrichting van het watersysteem in de openbare ruimte behouden én realiseren. Het geeft invulling aan de zorgplicht voor (stedelijk) afvalwater, hemelwater en grondwater, alsmede een doelmatig en duurzaam beheer van de gemeentelijke riool- en watervoorzieningen en oppervlaktewater. Naast de gevolgen van klimaatverandering is er ook aandacht voor ontwikkelingen op het gebied van wetgeving (Omgevingswet) en de verandering van normatief beleid naar een meer effectgerichte benadering. Kwaliteitsnormen In het Beleidsplan Water en Riolering 2023-2027 zijn de doelstellingen en kwaliteitsnormen vastgelegd waaraan de waterhuishouding, het complete rioolstelsel, de IBA’s, de watergangen, de retenties/wadi’s moeten voldoen. De relatie tussen onderhoud, doelstelling en kwaliteit zal in de komende periode verbeterd moeten worden om te voldoen aan alle wettelijke verplichtingen. Investeringen om dit te verbeteren zijn daarvoor noodzakelijk. Bij uitvoering van klimaatmaatregelen houden we rekening met de Klimaatmaatlat die door het Rijk is opgesteld.

Basisgegevens Rioolvoorziening Totale lengte vrijverval riolering excl aansluitleidingen Lengte vrijverval gemengde rioolleiding Lengte vrijverval vuilwaterrioolleiding Lengte vrijverval hemelwaterrioolleiding (inclusief infiltratieriolen en overkluizingen) Lengte gemeentelijke drainage Aantal berg(bezink)voorzieningen Aantal externe overstortputten in het gemengd stelsel Aantal hemelwateruitlaten en hemelwater overstorten Aantal gemalen in het vrijverval stelsel in beheer bij de gemeente Aantal pompunits drukriool Aantal kolken Lengte persleidingen Aantal IBA's in eigendom van de gemeente

omvang 116 km 71 km 18 km 26 km 1 km 3 9 9 19 245 6936 58 km 2

Financiën Het product is 100% kostendekkend door de inkomsten via de baten rioolheffing. De inkomsten voor het product worden gebruikt voor direct onderhoud. Inkomsten rioolrecht 2025: € 1.345.424. Uitgaven post riolering: € 1.141.829 incl. de toegerekende BTW. Een deel van product riolering wordt uitgegeven onder post Reinigen openbare ruimte, het straatgoten vegen en bladruimen (€ 141.659). Ook wordt het onderhoud van watergangen(P57004), € 61.955 bekostigd uit de inkomsten rioolheffing. Onderhoud Onderhoud bestaat uit preventief en periodiek onderhoud en het oplossen van storingen. Het planmatig uitvoeren van inspectie en onderhoud van het vrije verval riool in de kernen wordt in een cyclus van 8 jaar tot 10 jaar uitgevoerd en dat wordt verder voortgezet in 2024. Inspectie geeft inzicht in de kwaliteit en voorkomt ongeplande storingen of wegverzakkingen. Daarnaast kan tijdig onderhoud de levensduur verlengen en richting geven aan keuzes voor een integrale benadering van een renovatie of onderhoud van de openbare ruimte. Om vervuiling van het stelsel tegen te gaan reinigen we jaarlijks een achtste deel van het vrije verval riool, vegen we de straatgoten en reinigen we de straatkolken (regenwaterputten). Onderhoud aan pompen en gemalen bestaat uit reactief- en proactief onderhoud.

We doen dit om storingen te voorkomen, de installaties in een goede en veilige conditie te houden en de levensduur van de installaties te verlengen. Met een professionele partij is een onderhoudscontract afgesloten die storingen aan pompen en gemalen oplost. De omvang van optredende storingen aan huisaansluitingen en kolken in het vrije verval riool in de kernen, worden door de eigen dienst inzichtelijk gemaakt en in veel gevallen door een aannemer verholpen.

Gemeente Heumen

68

Programmabegroting 2025

Ontwikkelingen

Uitvoering klimaatmaatregelen gemeente Heumen

In 2021 zijn de watersystemen van Malden, Heumen, Overasselt en Nederasselt gemodelleerd en geanalyseerd en is aan de hand van een aantal statistische en dynamische regenbuien nagegaan waar kwetsbaarheden zijn voor wateroverlast. Deze gegevens zijn vastgelegd in het Masterplan riolering en stedelijk water gemeente Heumen. Uit de analyse van het Masterplan blijkt dat vooral de kernen Malden en Overasselt erg gevoelig zijn voor extreme neerslag. Malden is sterk versteend en ligt tegen de stuwwal waardoor deze kern extra gevoelig is voor afstromend water. De laaggelegen delen van Overasselt, zoals de Molenkuil, zijn gevoelig omdat hemelwater moeilijk weg kan door de kleiige ondergrond de hoge grondwaterstand. In het Masterplan riolering en stedelijk afvalwater zijn oplossingsrichtingen uitgewerkt voor de korte en lange termijn. Voor de korte termijn zijn de oplossingsrichtingen uitgewerkt in fysieke verbetermaatregelen die zijn opgenomen in het Beleidsplan Water en Riolering 2023-2027. Om tot een planmatige integrale uitvoering te komen zijn de maatregelen daarnaast opgenomen in het integrale meerjarenprogramma voor de openbare ruimte (IBOR).

Stimuleren inwoners voor nemen klimaatmaatregelen

Omdat circa de helft va het verhard oppervlak in de dorpskernen particulier eigendom is, zetten de komende jaren in op het stimuleren van inwoners om hemelwater van de eigen woning af te koppelen en tuinen te vergroenen. Hiervoor is met een externe partij een programma gemaakt. Tot en met 2027 worden er jaarlijks twee publieksacties georganiseerd, één in het voorjaar en één in het najaar. Verder is de gemeente Heumen aangesloten bij de landelijke actie ‘tegelwippen’.

Regionale samenwerking Klimaatadaptatie en afvalwaterketen

Wij werken op specifieke onderdelen samen met de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Groesbeek, Nijmegen, Wijchen en het waterschap. Hiervoor is in februari 2024 een nieuwe samenwerkingsovereenkomst getekend. De samenwerking spitst zich met name toe op de regionale klimaatadaptatie strategie. In 2025 starten we met een nieuw gezamenlijk regionaal uitvoeringsprogramma. De uitvoering richt zich op klimaatadaptatie in stedelijke omgeving en de landelijke omgeving. Daarnaast richt het programma zich op het behoud van de stuwwal als blauwe motor. WATERHUISHOUDING Algemeen Voor het product waterhuishouding (P570.04) wordt gewerkt aan uitvoeringsplannen cq. uitvoeringsbeleid. Het betreft hier hoofdzakelijk beheer en onderhoud van watergangen, retenties en duikers. De gemeente volgt de wettelijke eisen van het waterschap inzake de keur en legger van het waterschap waarin onder andere het onderhoud van B-watergangen is omschreven. Kwaliteitsnormen Voor deze post zijn gedeeltelijk wettelijke kwaliteitsnormen vastgesteld. Het onderhoud van de B-watergangen bestaat uit het jaarlijks één keer maaien en het periodiek (eens per 20 jaar) uitbaggeren en wordt door het waterschap gecontroleerd. Een deel van de C-watergangen wordt gelijktijdig gemaaid. Het betreft watervoerende C-watergangen en C-watergangen rond de kernen en dienen als extra waterberging bij extreme regenval.

Het is bekend om welke watergangen het gaat en de gegevens zijn verwerkt in het beheerprogramma. C-watergangen hoeven niet periodiek te worden uitgebaggerd maar mogen niet verlanden.

Basisgegevens

We hebben het over ca. 11 km B-watergangen, 27 km C-watergangen en ca. 150 duikers. Financiën Het gehele budget is door de vaststelling van het vGRP onderdeel geworden van de post riolering. Onderhoud Alleen de B-watergangen die wij moeten onderhouden vanuit de keur en legger eis van het waterschap worden 1x per jaar gemaaid. Een deel van de C-watergangen, circa 50% gaat hier in mee en het onderhoud van de overige Cwatergangen wordt uitgevoerd waar zich problemen voordoen. Plaatselijk zijn kleine aanpassingen soms nodig zoals het verwijderen van struiken in sloten of het corrigeren van sloottaluds. Ontwikkelingen In 2024 moet een deel van de A-watergangen in de gemeente worden gebaggerd. En in 2025 moeten de Bwatergangen in dat zelfde gebied (indien nodig) door de gemeente zelf worden gebaggerd. Het waterschap bepaalt welke watergangen worden gebaggerd en in welke frequentie (circa om de 20 jaar). Ook heeft de gemeente soms ontvangstplicht van bagger afkomstig uit aanliggende A-watergangen.

Gemeente Heumen

69

Programmabegroting 2025

Paragraaf financiering ALGEMEEN We streven naar een optimale financiering van de gemeentelijke inkomsten en uitgaven (op korte en lange termijn). Om de treasury-functie goed uit te voeren kijken we naar de meerjarige liquiditeits-ontwikkeling van de gemeente en de renteontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt in Nederland. De treasury-functie wordt uitgevoerd binnen de normen van de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording), Wet FIDO (Wet Financiering Decentrale Overheden), de Wet HOF (Wet Houdbare Overheids Financiën) en de verordening Treasurystatuut. Het verstrekken van leningen is alleen toegestaan voor de uitoefening van de publieke taak en mag niet gericht zijn op het genereren van inkomsten door het aangaan van overmatige risico’s. Om de financieringsrisico’s te beperken, staan in de Wet FIDO twee instrumenten: renterisiconorm en de kasgeldlimiet. Dit zijn de indicatoren voor het treasury-beleid. Deze financieringsparagraaf gaat nader in op de relevante informatiebronnen voor de treasuryfunctie, de rentevisie, het risicobeheer en de financieringspositie. FINANCIERINGSPOSITIE Voor we ingaan op de voorgeschreven onderwerpen in deze paragraaf, schetsen we op basis van de huidige inzichten een beeld van de financieringspositie van de gemeente, in relatie met de liquiditeitsprognose.

Daarbij maken we onderscheid in de behoefte aan financieringsmiddelen voor de korte en de lange termijn. Financieringsmiddelen voor de korte termijn worden ingezet voor dekking van de exploitatielasten en middelen voor de lange termijn voor de dekking van kapitaaluitgaven, investeringen en de grondexploitatie.

Financieringsbehoefte

Voor het bepalen van het financieringsoverschot c.q. –tekort, worden de in onderstaande tabel opgenomen onderdelen tegen elkaar afgezet (x € 1.000): Omschrijving

Ultimo 2024

Ultimo 2025

Ultimo 2026

Ultimo 2027

Ultimo 2028

Saldo per 30 aug. 2024 Te financieren investeringen

3.600 -1.330

1.470 -4.872

-4.118 -4.268

-5.234 -3.526

-5.670 -1.987

0

0

4.000

4.000

4.000

-800

-716

-848

-910

-170

1.470

-4.118

-5.234

-5.670

-3.827

tegoed

tekort

tekort

tekort

tekort

Baten grondexploitatie Te corrigeren exploitatie Prognose saldo ultimo jaar

Deze liquiditeitenplanning laat zien dat er vanaf 2025 sprake is van een financieringstekort. Deze kan voor 2025 nog worden opgelost door het aantrekken van een kasgeldlening. De voorgenomen ontwikkeling van de grondexploitaties op de locatie Kanaalzone en op de locatie Zilverberg zullen deze liquiditeitenplanning nog verder beïnvloeden. De treasuryfunctie van de gemeente monitort periodiek het verloop van de liquiditeiten. Afhankelijk van dit verloop zal indien nodig een vaste geldlening worden aangetrokken. Overigens kan voor het financieringstekort gebruik gemaakt worden van de kredietfaciliteiten bij de Bank Nederlandse Gemeenten, waar een maximaal krediet in rekening-courant kan worden opgenomen van € 1 miljoen (zie onderdeel risicobeheer). Verder kan voor de korte termijn kasgeldfinanciering worden aangetrokken tot de toegestane kasgeldlimiet (8,5% van het begrotingstotaal).

Gemeente Heumen

70

Programmabegroting 2025

ontwikkeling leningenportefeuille

Leningen O/G De huidige leningenportefeuille o/g (opgenomen gelden) van de gemeente Heumen heeft een gemiddelde looptijd van 20 jaar en kent een gemiddelde rentevoet van 2,8%. Dit betreft het rentepercentage dat gemiddeld genomen moet worden betaald over het restant van de uitstaande opgenomen geldleningen. Per 1 januari 2025 is de leningenportefeuille o/g € 36,7 miljoen groot. Hiervan is afgerond € 5,4 miljoen aan Oosterpoort Wooncombinatie uitgeleend in het kader van huisvesting onderwijs (Brede School Malden). Specificatie vaste geldleningen o/g Jaar Rentevoet Weging in Stand per 1 laatste portefeuille jan. 2025 aflossing

BNG nr. 40.0099941 NWB nr. 1-23583 NWB nr. 1-27191 BNG nr. 40.112721 BNG nr. 40.112720 BNG nr. 40.115574 BNG nr. 40.116946 Subtotaal vaste geldleningen NWB nr. 1-26377 t.b.v. Brede School Totaal-generaal -

2026 2027 2031 2044 2034 2047 2048

4,26% 4,41% 3,93% 0,97% 0,62% 1,445% 2,98%

2049

3,895%

0,68% 1,37% 7,53% 20,82% 4,11% 15,07% 50,41% 100,0%

400.000 600.000 2.600.000 6.400.000 1.333.33 4.600.000 15.360.000 31.293.333 5.375.000 36.668.333

De bovenvermelde leningen kennen geen tussentijdse renteaanpassingen en vervroegde of gedeeltelijke aflossing is niet toegestaan.

Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)

Voor het reguliere betalingsverkeer maakt de gemeente hoofdzakelijk gebruik van de diensten van de NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Daarvoor is een overeenkomst van financiële dienstverlening afgesloten, die per 1 januari 2019 voor het laatst is geactualiseerd. De financieringsovereenkomst geldt voor onbepaalde tijd. RENTEVISIE Overeenkomstig het treasurystatuut heeft de gemeente Heumen een rentevisie opgesteld. Daarbij baseert de gemeente Heumen haar renteverwachting op de (rente)visies van ten minste 3 gezaghebbende instanties voor de geld- en kapitaalmarkt. We benadrukken dat deze visie een momentopname is. We proberen een richting aan te geven in een tijd waarin de inflatie een onzekere factor is die effect heeft op het Europese rentebeleid. Vandaar dat het exacte verloop van de rente moeilijk voorspelbaar blijft. Mondiale ontwikkelingen kunnen van grote invloed zijn, zoals het beleid van de ECB en het rentebeleid van de Verenigde Staten. Omschrijving

Actueel ten tijde van opstelling begroting (aug. 2024)

Gemiddelde verwachting grootbanken rentestand over 1 jaar

Korte rente (3-maands Euribor)

3,631%

3,406%

Lange rente (10-jaars IRS; Interest Rate Swap)

2,5920%

2,79%

Er is naar verwachting een relatief klein verschil tussen de korte en de lange rente.

Gemeente Heumen

71

Programmabegroting 2025

Rentebaten en –lasten (renteresultaat): In maart 2016 is, ter vergroting van de transparantie van het begrotings- en verantwoordingsproces het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV in werking getreden. Uitsluitend de rente voor de korte – en lange financiering wordt als rentelast c.q. baat opgenomen in de exploitatiebegroting. Uitzondering hierop betreft de rente die wordt toegerekend aan de bestaande grondexploitatie en de rente voor de investeringen voor de rioleringen en de afvalinzameling. In het kader van de bepaling van de hoogte van de tarieven wordt de rente hiervan nog fictief bepaald. Het gevolg hiervan is dat de volgende rentebaten en – lasten in de programmabegroting 2025 zijn verantwoord:

Baten

Bedrag (€)

Rente grondexploitatie (C) Rente staat van activa rioleringen (C) Rentebaten van activa inzameling

702.088 190.965

(C) Rentebaten verstrekte geldleningen (B) Rentetoerekening via omslag (E)

281.539

4.083

Lasten

Bedrag (€)

Rente langlopende leningen (A) Rente en kosten betalingsverkeer (A)

-1.206.641 -60.337

Rente grondexploitatie(C )

-0

88.303

Totaal

Totaal

-1.266.978

Renteresultaat

0

Schema Rentetoerekening Begroting 2025

€

€

A

De externe rentelasten over de korte en lange financiering

-1.266.978

B

De externe rentebaten

+281.539

Saldo rentelasten en rentebaten

-985.439

C

De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend

0

De rente van projectfinanciering die aan het betreffend taakveld moet worden toegerekend:  Riolering 

Glas- papiercontainers

190.965 4.083 195.048

Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

88.303

D1

Rente over eigen vermogen

0

D2

Rente over voorzieningen

0

Totaal geraamde aan taakvelden toe te rekenen rente

88.303

E

Aan taakvelden toe te rekenen rente via renteomslag

88.303

F

Positief renteresultaat op het taakveld treasury

0

RISICOBEHEER De rentevisie van de gemeente Heumen wordt voornamelijk ingegeven door de kaders van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.

Gemeente Heumen

72

Programmabegroting 2025

Renterisico financiering kort

Met de kasgeldlimiet is in de wet FIDO een norm gesteld voor het maximum bedrag waarop de gemeente haar financiële bedrijfsvoering met kortlopende middelen (looptijd < 1 jaar) mag financieren. Onder de kortlopende middelen ofwel netto vlottende schuld wordt verstaan het saldo van de opgenomen geldleningen met een looptijd korter dan een jaar, de schulden en tegoeden in rekening-courant en contante gelden. Deze norm bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal van de lasten vóór bestemming, dus met uitzondering van stortingen in reserves. Wanneer hierbij de kasgeldlimiet bij herhaling wordt overschreden dient er geconsolideerd te worden ofwel moet een deel van de kortlopende middelen worden omgezet in een langlopende financiering. Het uitgangspunt is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten door een grens te stellen aan de korte financiering (< 1 jaar). Voor 2025 bedraagt het begrotingstotaal van de gemeente Heumen € 54.950.648. De kasgeldlimiet blijkt uit onderstaande opstelling: Kasgeldlimiet in 2025 2025 Omvang begroting per 1 januari 2025 (=grondslag) € 54.950.648 Toegestane kasgeldlimiet  in procenten van de grondslag) 8,5%  in bedrag € 4.670.805 Uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden. Door spreiding te hanteren in de looptijden van de leningen wordt dit geborgd.

Hierdoor wordt voorkomen dat een (groot) deel van de leningen tegelijkertijd opnieuw moet worden afgesloten. Het maximeren van het jaarlijks aan te trekken vreemd vermogen (langlopende leningen) beperkt het renterisico op de lange termijn. De renterisiconorm is een kengetal waarmee wordt aangegeven hoeveel risico de gemeente loopt bij renteschommelingen op lange termijnleningen. Het percentage van de renterisiconorm is door de minister vastgesteld op 20% van het begrotingstotaal. Dit betekent dat de jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Hierbij is een minimumbedrag vastgesteld van € 2,5 miljoen. Het begrotingstotaal wordt berekend als zijnde de totale geautoriseerde lasten vóór bestemming dus met uitzondering van stortingen in reserves. De gemeente Heumen streeft ernaar om binnen de kasgeldlimiet een deel van de financieringsbehoefte te dekken door zoveel mogelijk gebruik te maken van de ruimte binnen het verstrekte rekening-courant krediet van € 1 miljoen van de Bank Nederlandse Gemeenten. Bij bepaling van onze financieringsbehoefte zullen allereerst, afhankelijk van de rentevoet, de mogelijkheden van de geldmarkt (rekening-courant krediet en daggeldleningen) worden benut voordat een beroep op de kapitaalmarkt wordt gedaan.

Renterisico financiering lang

De begrenzing van de renterisico's op de gemeentelijke langlopende geldleningenportefeuille (zowel opgenomen als uitgezette leningen) vindt plaats door het vaststellen van een renterisiconorm. Van renterisico is sprake wanneer er onzekerheid bestaat over toekomstige renteniveaus. Deze situatie doet zich op de volgende momenten voor:  Bij leningen met een variabele rente  Wanneer een toekomstige financieringsbehoefte niet gedekt  Bij toekomstige renteaanpassingen van leningen. Conform voorschrift van de geactualiseerde wet FiDO wordt het renterisico in onderstaande tabel voor de komende vier jaren bepaald, terwijl de renterisiconorm alleen betrekking heeft op het komende begrotingsjaar. Renterisiconorm 1 Begrotingstotaal (€) 2 Het vastgestelde percentage (%) 3 Renterisiconorm (€)

2025 2026 2027 2028 54.950.648 53.246.734 54.466.743 55.626.826 20% 20% 20% 20% 10.990.130 10.646.347 10.893.349 11.125.365

Toetsing renterisico Heumen aan norm 4 Renteherziening (%) 5 Aflossingen (€) 6 Renterisico op vaste schuld o/g [4+5] (€) Ruimte (+) onder renterisiconorm [3-6] (€)

0 2.308.333 2.308.333

0 2.308.333 2.308.333

0 2.320.333 2.320.333

0 2.120.334 2.120.333

8.681.797

8.338.014

8.573.016

9.005.031

De bovenstaande tabel toont het ingeschatte renterisico en de toetsing met de renterisiconorm voor de periode 2025 tot en met 2028. De conclusie is dat het renterisico op het begrotingstotaal 2025 onder de toegestane norm blijft.

Gemeente Heumen

73

Programmabegroting 2025

Kredietrisico

Naast bovenvermeld renterisico wordt door onze gemeente ook kredietrisico gelopen op de door de gemeente Heumen uitgeleende gelden aan plaatselijke verenigingen en instellingen (gegarandeerde geldleningen). In het Treasurystatuut is aangegeven dat de gemeente uit hoofde van de treasuryfunctie alleen nog geld mag uitlenen aan Nederlandse overheden en andere publiekrechtelijke lichamen met een solvabiliteitsratio van 0% (solvabiliteitsvrije status).

Gewaarborgde geldleningen

Bij deze geldleningen staat de gemeente borg voor leningen die door natuurlijke- en rechtspersonen zijn aangetrokken. Het risico voor de gemeente is dat deze instellingen hun verplichtingen tegenover de geldverstrekker niet kunnen nakomen. Voor de leningen aan de woningbouwcorporaties is een overeenkomst gesloten met het Waarborgfonds Sociale Woningbouw. Alleen als het waarborgfonds niet aan zijn verplichtingen kan voldoen kan de gemeente worden aangesproken voor betaling van rente en hoofdsom. Geldnemer

Tertiaire achtervang Oosterpoort Wooncombinatie Woninghypotheken 50% (banken, verz.mij en pensioenfds) verzekeringsmij., pensioenfondsen) Totaal

Restant lening per 1 jan. 2025 (€)

Borgstelling per 1 jan. 2025 (€)

84.064.707

20.207.456

297.592

142.196

84.362.299

20.349.652

Heumen heeft in 1995 het verstrekken van gemeentegarantie (Nationale Hypotheekgarantie) aan particulieren ondergebracht bij de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WSW) en hierbij een achtervangpositie ingenomen. Dit betekent dat wanneer niet aan de hypothecaire verplichtingen door de geldnemer wordt voldaan de gemeente aangesproken zou kunnen worden. Dit is een theoretische kans omdat eerst het vermogen van de geldnemer (incl. woning) en het WSW wordt aangesproken. Schatkistbankieren Per 1 januari 2014 is het Schatkistbankieren verplicht voor alle overheden, zo ook gemeenten, ingevoerd. Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden van overheden worden aangehouden bij de Nederlandse schatkist. Hierdoor hoeft de Nederlandse staat minder geld te lenen op de financiële markten en heeft dit een gunstig effect op de staatsschuld, die als gevolg hiervan, zal dalen. Het principe is dat publiek geld de schatkist niet eerder verlaat dan noodzakelijk is voor de uitvoering van de publieke taak. Volgens het ministerie is dit bevorderlijk voor de doelmatigheid van de bestedingen. Wel is er een zogenaamde doelmatigheidsdrempel van 2% van het begrotingstotaal met een minimum van € 1 miljoen per gemeente. Bij overtollige middelen die minder zijn dan deze drempel, hoeven decentrale overheden niet te gaan schatkistbankieren. Het drempelbedrag voor onze gemeente bedraagt vanaf 2021 € 1 miljoen.

Wet Hof De Eerste Kamer heeft in december 2013 ingestemd met de Wet Houdbare Overheidsfinanciën (wet HOF). De wet regelt in essentie twee zaken die voortvloeien uit Europese verplichtingen. De eerste is dat het nationale systeem van begrotingsvoorbereiding en de toepassing van vaste uitgavenkaders wettelijk worden vastgelegd. Ten tweede worden lagere overheden gebonden aan een maximaal begrotingstekort op kasbasis. Met de Wet Hof gaat per jaar een macroplafond gelden voor het EMU-tekort van alle gemeenten samen. De hoogte van het macroplafond wordt jaarlijks op basis van bestuurlijk overleg vastgesteld. Het EMU-saldo is in 1992 door de economische en monetaire Unie (EMU) ingevoerd om vergelijkingen tussen de verschillende eurolanden te kunnen maken. In het verleden hanteerde elke staat zijn eigen berekening voor het financieringssaldo. Vergelijken was hierdoor moeilijk. Als het saldo positief is, is er sprake van een vorderingenoverschot, als het saldo negatief is spreekt men over een vorderingentekort.

Gemeente Heumen

74

Programmabegroting 2025

Berekening EMU-saldo begroting 2025 Omschrijving

2024

2025 raming

2026 raming

-1.345

-1.768

-1.862

1.544

1.403

1.450

1.252

679

675

4.853

3.781

4.374

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

1.246

1.026

910

Nee

Nee

Nee

-4.648

-4.493

-3.201

(bedragen x € 1.000) 1 +2 +3 -4

+5

+6

-7 +8 -9

-10

+11

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c) Afschrijvingen ten laste van de exploitatie Bruto dotaties aan de post voorzieningen ten laste van de exploitatie Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans worden geactiveerd Baten uit bijdragen van andere overheden, de Europese Unie en overige, die niet op de exploitatie zijn verantwoord en niet al in mindering zijn gebracht bij post 4 Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa: Baten uit desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen verkoopprijs), voor zover niet op exploitatie verantwoord Aankoop van grond en de uitgaven aan bouw-, woonrijp maken e.d. (alleen transacties met derden die niet op de exploitatie staan) Baten bouwgrondexploitatie: Baten voor zover transacties niet op exploitatie verantwoord Lasten op balanspost Voorzieningen voor zover deze transacties met derden betreffen Lasten i.v.m. transacties met derden, die niet via de onder post 1 genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van de reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht en die nog niet vallen onder één van bovenstaande posten Verkoop van effecten: a. Gaat u effecten verkopen? (ja/nee) b. Zo ja wat is bij verkoop de verwachte boekwinst op de exploitatie?

Berekend EMU-saldo

Gemeente Heumen

75

Programmabegroting 2025

Paragraaf bedrijfsvoering INLEIDING Bedrijfsvoering betreft een aantal verschillende terreinen die direct raken aan het functioneren van de eigen organisatie. Artikel 14 van het Besluit begroting en verantwoording gemeenten (Bbv) geeft aan dat het college de raad middels de paragraaf bedrijfsvoering informeert over de ontwikkelingen op het terrein van bedrijfsvoering. De paragraaf bedrijfsvoering is uitgesplitst naar de volgende onderdelen:       

Organisatie Beleidscontroling en P&C-cyclus Personeel Communicatie Juridische kwaliteitszorg Informatisering en automatisering Huisvesting

In programma 3 "Bestuur en organisatie", komen de onderwerpen organisatie, personeel, communicatie en huisvesting eveneens aan de orde en gaan we in op de concrete doelstellingen en aanpak. ORGANISATIE De strategische visie van de gemeente Heumen geeft een beeld van de Heumense samenleving in 2030 en biedt kaders voor de gemeentelijke organisatie. We willen een inclusieve samenleving zijn; natuurlijk met iedereen. We sluiten ambtelijk aan op de belangrijke opgaven die raad en college formuleren en herijken daarvoor onze thema’s en werkwijzen. "We zijn een betrouwbare en transparante overheid. We zijn navolgbaar in ons handelen en leggen aan de gemeenschap verantwoording af. Vanuit diversiteit voeren we de dialoog en vanuit goed verhoudingen werken we samen". (Coalitieakkoord) . Voor onze inwoners en partners zijn wij allemaal één gemeente; we vinden het belangrijk dat gemeenteraad, college en organisatie goed op elkaar afgestemd werken. We investeren samen in onze rollen en een duidelijke rolneming. We kiezen voor een integrale en procesgerichte benadering. Als gemeentelijke organisatie bieden we een goede kwaliteit van dienstverlening aan onze inwoners, nu en in de toekomst. We werken effectief en efficiënt. Om goed op de steeds veranderende omgeving in te kunnen spelen, blijven we ons verbeteren en ontwikkelen. Wij zijn wendbaar.

Dit vraagt van bestuur en medewerkers een reflectieve en communicatieve manier van werken. We werken samen met en voor onze omgeving. We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen. We ondersteunen medewerkers om inzetbaar te blijven. Dat vinden we vanzelfsprekend in deze uitdagende werkomgeving. In programma 3 geven we de ontwikkelrichtingen aan voor de organisatie. BELEIDSCONTROLING EN P&C-CYCLUS De programmabegroting is een instrument voor de raad om opdracht en sturing te geven aan het college. Door het vaststellen van een kadernota geeft het college kaders mee die onderdeel worden van de programmabegroting. In de kadernota zijn de beleidsvoornemens en de autonome ontwikkelingen financieel vertaald. Daarnaast wordt de raad in staat gesteld, door het maken van inhoudelijke keuzes, extra kaders mee te geven die onderdeel worden van de programmabegroting. Na het vaststellen van de programmabegroting wordt de raad via tweemaandelijkse rapportages actief geïnformeerd over afwijkingen van de lopende begroting. Hierdoor kan de raad bijsturen op inhoud en financiën waardoor de raad ‘in control’ blijft over de programmabegroting en de financiële effecten ervan als onderdeel van het jaarverslag.

Getrouwheid en Rechtmatigheid

Tot 2022 verstrekte door de raad aangestelde externe accountant jaarlijks een controleverklaring met een oordeel inzake getrouwheid en rechtmatigheid bij de jaarrekening van gemeenten. Afgelopen jaar (2023) heeft het college, als gevolg van een wetswijziging, voor het eerst verantwoording afgelegd over de rechtmatigheid. De externe accountant geeft alleen een controleverklaring af met een oordeel inzake de getrouwheid van de jaarrekening. De regelgeving verplicht om de rechtmatigheidsverantwoording onderdeel uit te laten maken van de jaarrekening en is deze onderdeel van de getrouwheidsverklaring van de accountant. Om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid van de rechtmatigheidsverklaring , zal de accountant werkzaamheden moeten (blijven) uitvoeren omtrent de rechtmatigheid. Hoewel deze verschuiving wel extra werkzaamheden van de organisatie vraagt, vermindert het feitelijke werk van de accountant niet substantieel.

Gemeente Heumen

76

Programmabegroting 2025

Inkoop en aanbesteding

Hoewel het inkoop- en aanbestedingsbeleid geen onderdeel is van het normenkader, is dit beleid uiteraard wel van toepassing bij inkopen en aanbestedingen. Afwijkingen op dit beleid, die binnen de Europese richtlijnen voor inkoop en aanbestedingen vallen, tellen hierdoor niet mee in het rechtmatigheidsoordeel van het college. Afwijkingen die buiten de Europese inkoop- en aanbestedingsgrenzen vallen tellen wel mee in het rechtmatigheidsoordeel. In enkele gevallen staat deze regelgeving de continuïteit van de bedrijfsvoering in de weg. Een voorbeeld hiervan betreft de verschillende applicaties die worden gebruikt in de bedrijfsvoering. Het is onwenselijk om eens per vier jaar een aanbesteding van verschillende applicaties te doen. Het (eens in de vier jaar) opnieuw inrichten van het financiële betaal- en administratieproces of het proces binnen het sociaal domein om te komen tot de jeugd- en Wmobeschikkingen leidt tot inefficiëntie en extra risico op fouten. PERSONEEL Gemeente Heumen wil een aantrekkelijke werkgever zijn. De voor de organisatie gewenste ontwikkelingen zoals genoemd onder het kopje organisatie, vertalen we door bij de uitvoering van het personeelsbeleid van de gemeente Heumen. In de huidige arbeidsmarkt vragen de thema's m.b.t. het binden en boeien van medewerkers extra aandacht.

Accenten

In 2025 leggen we de volgende accenten:  Duurzame inzetbaarheid: we bevorderen dat medewerkers gezond en gemotiveerd blijven en beschikken over goede kennis en vaardigheden.  Binden en boeien ( zie hiervoor programma 3, Toekomst van Heumens werken).  Persoonlijke ontwikkeling en gemeentebrede ontwikkeling: investering in kennis en vaardigheden van onze medewerkers.

Personeelsformatie

In onderstaand overzicht wordt de ontwikkeling van de formatie van de organisatie weergegeven en tevens de raming voor 2025. Verschuivingen door de jaren heen zijn onder andere veroorzaakt door bezuinigingen, toename van formatie voor nieuwe taken en wijzigingen in functies. formatie in fte

werkelijk 2022 112,97

werkelijk 2023 113,97

begroting 2024 116,02

begroting 2025 119,6

fte = full time equivalent

Het betreft een uitbreiding in fte voor de griffie en werkzaamheden m.b.t. duurzaamheid.

Personeelsbudget (P-budget)

Het personeelsbudget (P-budget) bestaat uit het salarisbudget voor alle werkgeverslasten (loonsom) en een budget voor bijkomende kosten. De voor 2025 begrote loonsom is gebaseerd op de vastgestelde formatie van 119,6 fte op het moment van begroten. Het budget voor bijkomende kosten bestaat uit vergoedingen voor reis- verblijf, het gebarenbudget en een budget voor arbobenodigdheden. In onderstaand overzicht wordt de ontwikkeling van het P-budget weergegeven: P-budget in €

werkelijk 2022 8.762,462

werkelijk 2023 9.034.194

begroting 2024 9.694.328

begroting 2025 11.022.508

De belangrijkste oorzaken voor de toename van het begrote P-budget in 2025 ten opzichte van 2024 zijn de caoverhoging van ca. 6% voor het gemeentepersoneel, de uitbreiding van het personeelsbestand met 3 fte., de jaarlijkse toekenning van periodieken ( tot het bereiken van de max. van de schaal) en incidenteel hogere inschaling bij de invulling van vacatures (regulier personeelsbeleid).

Gemeente Heumen

77

Programmabegroting 2025

COMMUNICATIE

Externe communicatie

De externe communicatie ondersteunt de (strategische) beleidsdoelstellingen van de gemeente. Communicatie draagt voor een belangrijk deel bij aan het kenbaar en zichtbaar maken van de dienstverlening aan onze inwoners en de veranderende rol van de gemeentelijke overheid. Participatie en communicatie gaan hand in hand. Dit vraagt van de hele organisatie om naar buiten te treden en contact te maken op een open en voor alle inwoners toegankelijke wijze. Het ontwikkelen van de gemeentelijke communicatie vraagt om een blijvende focus. Het team communicatie adviseert en ondersteunt bestuur en medewerkers bij de communicatie naar inwoners en pers.

Interne communicatie

Met onze interne communicatie dragen we er zorg voor dat medewerkers op de hoogte zijn van de bestuurlijke keuzes en van wat er speelt in de organisatie. Ook vinden we het van belang dat medewerkers hun inbreng kunnen hebben in de organisatie. Goede interne communicatie leidt tot betere samenwerking, zorgt voor verbinding en ondersteunt tevens de externe communicatie. Nu er steeds meer hybride gewerkt wordt stelt dit extra eisen aan organisatie en medewerkers ten aanzien van de interne communicatie. In programma 3 is de ontwikkeling van de gemeentelijk communicatie verder uitgewerkt. JURIDISCHE KWALITEITSZORG In 2025 borgen we de juridische kwaliteitszorg in onze organisatie op de manier zoals beschreven in het plan van aanpak "Doorontwikkeling Juridische Kwaliteitszorg", opgesteld in 2017. Dit houdt in dat de juridisch functie ten behoeve van de primaire processen (bijvoorbeeld vergunningverlening) binnen de afdelingen is gepositioneerd (‘lijnfunctie’). Daarnaast is er een team juridische zaken met een aantal centrale taken. Dit team houdt zich bezig met advies, bezwaarschriften en juridisch control/kwaliteitszorg in de gehele organisatie. In het plan van aanpak hebben wij drie pijlers genoemd die aansluiten bij enkele belangrijke uitgangspunten in onze organisatie: kennisdeling, evaluatie en reflectie. Dat houdt in dat onze organisatie:

1. Op een cyclische wijze doorgaat met haar reguliere werkzaamheden

Veel werkzaamheden zijn regulier: het voeren van de commissie bezwaarschriften, klachtbehandeling, opstellen van een jaarverslag inzake klachtenbehandeling, publicatie van lokale wetgeving, controleren van de regelingenbank waarin onze lokale wetgeving is opgenomen (www.overheid.nl), betrokkenheid bij collegevoorstellen, controle van het contractregister, juridisch vraagfunctie, etc. In 2024 zijn wij gestart met de actualisering van het Mandaatbesluit en de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Mede gelet op de organisatieontwikkeling en de uiteindelijke inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1-1-2024 zal dit doorlopen in 2025. Ook de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) en de Wet open overheid (Woo), die sinds 2022 gefaseerd wordt ingevoerd, vraagt inzet van het team juridische zaken.

2. Twee legal audits gaat uitvoeren

Een dergelijke audit bestaat uit kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Het kwalitatieve onderzoek richt zich op de organisatie van de juridische functie (aard, omvang en positionering van juridische deskundigheid), de inrichting van de werkprocessen en de toepassing van organisatiebrede regelingen en voorzieningen. Het kwantitatieve onderzoek geeft inzicht in de actuele juridische kwaliteit van het betreffende product aan de hand van kwaliteitsnormen. Met het management is afgesproken dat de bestuurlijke besluitvorming (collegevoorstellen) jaarlijks wordt geëvalueerd. Samen met het management wordt nog gekeken welk soort besluiten in 2025 nog meer wordt ge-audit.

3. Investeert in juridische kennisontwikkeling

Uit gesprekken met afdelingshoofden is naar voren gekomen dat per medewerker wordt gekeken naar de (juridische) opleidingsbehoefte. Onze focus is daarom gericht op een individuele aanpak van juridische kennisontwikkeling. Dit doen wij door in gesprek te blijven met onze collega's. Daarnaast hebben wij in 2020 en 2023 ervaring opgedaan met het geven van de training 'Gemeentewet en Algemene wet bestuursrecht voor dummies'. De ervaringen uit deze trainingen zijn positief. Periodiek wordt deze training voor (nieuwe) medewerkers herhaald. Afhankelijk van ontwikkelingen op het juridisch vlak zal gekeken worden of er in 2025 vanuit juridische zaken nog andere trainingen worden aangeboden.

Gemeente Heumen

78

Programmabegroting 2025

INFORMATISERING EN AUTOMATISERING

Informatisering en automatisering

We geven invulling aan een realistische en gezonde ambitie en visie op het gebied van informatievoorziening, zoals vastgelegd in ons informatiebeleidsplan voor de periode 2024-2027. De laatste jaren is vanuit het Rijk stevig ingezet op de verbetering van overheidsdienstverlening aan inwoners en bedrijven. Wij als gemeenten spelen daarin een primaire rol. In het samenwerkingsverband ICT Rijk van Nijmegen (iRvN), passen we zoveel mogelijk standaarden toe en maken gebruik van landelijke generieke voorzieningen, zoals de -Generieke Digitale Infrastructuur (GDI), om zo zorg te dragen voor veilige en betrouwbare ICT-voorzieningen. Ook wordt aangesloten bij landelijke aanbestedingen en wordt tevens de samenwerking opgezocht met regiogemeenten waar dit kan. We werken volgens een regionale strategische I-agenda, waar de focus voor de komende jaren ligt bij:  Werkplekinrichting en ondersteuning kantoorautomatisering, zoals de implementatie van Microsoft365;  Doorontwikkeling van de ICT-omgeving, vanuit regionale uitgangspunten zoals cloudstrategie en Common Ground (hervorming van gemeentelijke informatievoorziening voor het uitwisselen van gegevens);  Invoering nieuwe wetgeving zoals de Wet digitale overheid (Wdo), Wet Open Overheid (Woo) en de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV).

 Doorontwikkelingen op het gebied van informatieveiligheid en privacy, zoals de implementatie van mobile device management;  Datagedreven werken. Samen met onze medewerkers blijven we ons verder inzetten om ons digitaal te ontwikkelen. De digitale vaardigheden en het flexibele werken i.c.m. thuiswerken krijgen hierbij aandacht.

Data en ethiek

Het is van essentieel belang om aandacht te besteden aan de uitdagingen en kansen op het gebied van data, ethiek en kunstmatige intelligentie (AI). Met de snelle ontwikkeling van AI-technologieën en de toenemende hoeveelheid data, moeten we zorgen voor een verantwoorde benadering die de privacy van onze inwoners, medewerkers en ketenpartners waarborgt. De aankomende jaren gaan we ervaring opdoen om tot een afwegingskader te komen en streven we ernaar om innovatieve en ethisch verantwoorde oplossingen te implementeren.

Informatiebeheer

Het komende jaar richten we ons nog steeds om het digitaliseren van ons archief en het digitaal werken:  In 2023 is een groot gedeelte van de bouwvergunningen overgebracht naar het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). In 2025 willen we het laatste gedeelte van de bouwvergunningen ook naar het RAN overbrengen.  We gaan ons focussen om de documentmanagement- en archiefapplicatie Corsa uit te faseren. We willen alle openstaande dossiers afsluiten en een juiste bewaartermijn geven. We gaan nader bekijken wat we met deze afgesloten dossiers doen. Mogelijkheden zijn om de dossiers naar Djuma over te zetten of vervroegd over te brengen naar het RAN.  De archiefruimte met fysiek archief wordt opgeschoond. Door het vernietigen van dossiers komt er ruimte vrij waardoor we de archiefruimte kunnen herinrichten.  We gaan kijken naar de mogelijkheden om zaaksysteem Djuma en het zaakgericht werken verder door te ontwikkelen.

Informatiebeveiliging

Het belang van een veilige en beschikbare digitale overheid neemt in deze tijd alleen maar toe. Inwoners moeten er namelijk te allen tijde op kunnen vertrouwen dat de overheid alles in het werk stelt om te voorkomen dat vertrouwelijke informatie in verkeerde handen valt en om te voorkomen dat de bedrijfscontinuïteit wordt verstoord. Informatiebeveiliging, met als basis het normenkader de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO),is hierbij een integraal onderdeel van de organisatie; de applicaties, processen, beheerders en de gebruikers van onze infrastructuur spelen allen een evenwichtige rol. Door middel van de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) worden we jaarlijks gecontroleerd. Op basis van ons geactualiseerde informatiebeveiligingsbeleidsplan en jaarplan gaat de komende tijd veel aandacht uit naar:  Actieve controle van leveranciers op informatiebeveiligingseisen, zeker als onze applicatie in de ‘cloud’ draait.