Bijlage I Programmabegroting 2026
Tekst van het document
Wat gaan we daarvoor Inhoud doen?
We ondernemen verschillende acties om onze doelen te bereiken. Hierbij richten we ons vooral op voldoende personeel, zodat we plannen in de regio goed kunnen uitvoeren. We onderzoeken bijvoorbeeld of we een regionale flexibele pool kunnen starten en of we samen goederen en diensten kunnen inkopen. • We voeren het NOVEX ontwikkelplan uit en houden de voortgang bij met de NOVEX-uitvoeringsagenda. Dit is een uitvoeringsplan voor specifieke NOVEX-gebieden in Nederland, die tot doel heeft complexe ruimtelijke opgaven aan te pakken zoals woningbouw, duurzame energie, klimaatadaptatie, en natuurherstel, in samenwerking tussen het Rijk en de regio • We werken het Gebiedsprogramma Rijk van Nijmegen verder uit. • We versterken het groen en blauw in zowel steden als buitengebieden. Daarbij zorgen we voor meer plekken waar mensen kunnen recreëren en letten we op het beschermen en herstellen van natuur en biodiversiteit. • We verbeteren samen de regionale mobiliteit, met extra aandacht voor de zuidwest-flank van Nijmegen. • We maken een Werkprogramma voor het uitvoeren van de belangrijkste doelen op sociaal, ruimtelijk en economisch gebied uit de Visie en Samenwerkingsagenda.
Doorontwikkeling samenwerking Rijk van Nijmegen W-vraag
Type
Wat willen we bereiken?
Doel / effect
Wat gaan we daarvoor Inhoud doen?
Gemeente Heumen
Uitleg Doelstelling / Beleidsdoel Het doel is om de samenwerking in het Rijk van Nijmegen te verbeteren en de Visie en Samenwerkingsagenda om te zetten in acties. De gemaakte afspraken uit deze visie en agenda zijn gericht op een sterke regio, samen werken aan belangrijke doelen en zorgen dat plannen echt uitgevoerd worden. De komende tijd maken we hiervoor een Werkprogramma voor 2026, waarin vooral aandacht is voor sociale, ruimtelijke en economische thema’s en de belangrijkste punten daarbij. Ook kijken we samen hoe we het beste de uitvoering kunnen regelen en wie welke rol pakt. De stuurgroep van het Rijk van Nijmegen helpt de Visie en Samenwerkingsagenda om te zetten in een Werkprogramma voor 2026. De gemeenten bekijken samen per belangrijk onderwerp hoe ze het beste kunnen samenwerken. • We maken het Werkprogramma 2026 en voeren dit uit. We onderzoeken hoe we samen het beste leiding kunnen geven aan de uitvoering van de agenda en het werkprogramma. We werken regionaal samen, ook als het gaat om gezamenlijke partners in het Rijk van Nijmegen.
35
Programmabegroting 2026
WAT MAG HET KOSTEN/WAT GAAT HET OPBRENGEN?
Rekening Exploitatie
Begroting
2024 (€)
2025 (€)
Lasten
-13.755.675
-13.604.367
Baten
39.790.185
Saldo
2026 (€)
2027 (€)
2028 (€)
2029 (€)
-10.850.745
-11.125.849
-11.106.107
-11.932.947
40.092.201
39.134.492
40.392.546
40.999.901
42.518.637
26.034.510 26.487.835
28.283.746
29.266.697
29.893.793
30.585.690
Lasten Programma € 10.850.745 ; 17%
€ 27.300.150 ; 43%
Programma 1 Sociale leefomgeving Programma 2 Fysieke leefomgeving Programma 3 Bestuur en Organisatie
€ 25.640.184 ; 40%
Baten Programma € 7.768.690 ; 12%
€ 39.134.492 ; 61% € 17.308.616 ; 27% Programma 1 Sociale leefomgeving Programma 2 Fysieke leefomgeving Programma 3 Bestuur en Organisatie
Gemeente Heumen
36
Programmabegroting 2026
Programma 3 Bestuur en organisatie Begroting 2026
Objectnr.
Product en taakveld
T0010
Bestuur
-2.728.506
26.000
-2.702.506
T0040
Overhead
-6.660.962
401.097
-6.259.865
T0050
Treasury
-415.910
687.221
271.311
T0061
OZB woningen
-280.795
3.885.369
3.604.574
T0062
OZB niet woningen
-254.083
1.568.334
1.314.252
T0064
Belastingen overig
-20.589
172.622
152.033
T0070
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
193.052
32.385.909
32.578.961
T0080
Overige baten en lasten
-575.014
0
-575.014
T0090
Vennootschapsbelasting (VPB)
-7.939
7.939
0
T0100
Mutaties reserves
-100.000
0
-100.000
Totaal
Programma 3 Bestuur en organisatie
-10.850.745
39.134.492
28.283.746
Lasten (€)
Baten (€)
Saldo (€)
In de volgende tabel vindt u een overzicht van het voor dit programma geraamde nieuw beleid en voorgestelde besparingen ( reeds meegenomen in kadernota). In de tabel zijn de bedragen per begrotingsjaar opgenomen. Raming Nieuw beleid
2026 (€)
2027 (€)
2028 (€)
2029 (€)
31.000 58.006 138.637 -227.643
31.000 58.006 138.637 -227.643
31.000 74.621 138.637 -244.898
31.000 76.639 138.637 -227.643
60.000 45.000 30.000 24.000 6.000 61.000
120.000 15.000 10.000 9.000 6.000 61.000
120.000 15.000 10.000 9.000 6.000 61.000
120.000 15.000 10.000 9.000 6.000 61.000
60.000 10.000
10.000
10.000
10.000
Programmabegroting 2026-2029
Verbonden partijen MGR-IRVN VGRZ Munitax Inzet stelpost prijsontwikkeling
Autonoom Rente IBP vervanging software (I-Financien) IBP vervanging software(GIS viewer) IBP implementatie I-archief Aanschaf en beheer noodaggregaat Uitbreiding ondersteuning bedrijfsvoering
Beleidswensen IBP doorontwikkeling AI en data-analyse organisren gemeenteverkiezingen
In de volgende tabel vindt u een overzicht van de voor dit programma geraamde investeringen. In de tabel zijn de investeringsbedragen opgenomen. Raming Meerjaren investeringsplan
2026 (€)
2027 (€)
Houtversnipperaar*
24.000
Klepelmaaier*
10.000
Investeringen meubilair*
2028 (€)
2029 (€)
10.000
* Kapitaallasten van de investeringen zijn meegenomen in de begroting 2026-2029
Gemeente Heumen
37
Programmabegroting 2026
In de volgende tabel vindt U een overzicht van de reserves en voorzieningen die betrekking hebben op dit programma. Reserves
Stand per Toevoeging Onttrekking Stand per 1-1-2026 31-12-2026 (€) (€)
n.v.t
Voorzieningen
0 0
0
Stand per Toevoeging Onttrekking Stand per 1-1-2026 31-12-2026 (€) (€)
Gemeentehuis Eigen risico pensioenen oud-wethouders Personele regelingen regeling vervroegd uittreden (RVU) Voorziening dubieuze vorderingen
670.272 2.341.564 0 2.020 155.140
90.275 0 0
Verlofspaarregeling CAO personeel Wachtgeldverplichting voorm. personeel
222.314 0 3.391.310
30.000
Gemeente Heumen
0 0
0
38
15.000
135.275
49.609 200.000 0 2.020 15.000
710.938 2.141.564 0 0 155.140
25.000 0 291.629
227.314 0 3.234.956
Programmabegroting 2026
Paragrafen
Gemeente Heumen
39
Programmabegroting 2026
Gemeente Heumen
40
Programmabegroting 2026
Paragraaf lokale heffingen ALGEMEEN Hieronder vindt u een overzicht van de onderdelen die de paragraaf lokale heffingen volgens artikel 14 van de financiële verordening (artikel 212 Gemeentewet) dient te bevatten: • Het beleid met betrekking tot aanzien van de lokale heffingen; • De gerealiseerde opbrengsten per lokale heffing; • Een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen • Een indicatie van de lokale belastingdruk; • Het beleid rondom kwijtscheldingen. In deze paragraaf zullen wij elk onderdeel verder toelichten. BELEID LOKALE HEFFINGEN Op grond van de Gemeentewet heeft de gemeente de mogelijkheid belastingen en rechten te heffen, zodat zij kunnen beschikken over eigen inkomsten. Een eigen lokaal belastinggebied van voldoende omvang is essentieel voor de financiële zelfstandigheid van gemeenten. Binnen gemeente Heumen worden de volgende belastingen en rechten geheven: • • • • • • • • •
Onroerendezaakbelastingen; Hondenbelasting; Brede rioolheffing; Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten; BIZ (Bedrijven investeringszone); Marktgelden; Lijkbezorgingsrechten; Leges; Toeristenbelasting.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen opbrengsten die als algemene dekkingsmiddelen worden gebruikt (zoals belastingen) en opbrengsten die direct worden ingezet voor het dekken van specifieke kosten (rechten). Onroerendezaakbelastingen, hondenbelasting en toeristenbelasting vallen onder de eerste categorie. De overige heffingen behoren tot de tweede groep en worden ook wel bestemmingsheffingen genoemd. TARIEVENBELEID De gemeentelijke heffingen, zoals de hondenbelasting en marktgelden, worden in lijn met deze programmabegroting 2026 verhoogd met het inflatiepercentage van 2,74%, zoals vastgesteld in de meicirculaire. De tarieven voor de afvalstoffenheffing, reinigingsrechten, brede rioolheffing, BIZ en lijkbezorgingsrechten zijn daarvan uitgezonderd. Voor deze heffingen geldt als uitgangspunt 100% kostendekkendheid. De tarieven voor de heffing van de onroerendezaakbelastingen zijn gebaseerd op de volgende uitgangspunten: De opbrengsten onroerende zaakbelastingen voor de woningen, worden naast de extra opbrengst in verband met nieuwbouw, verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,74%. De opbrengsten onroerende zaakbelastingen voor de niet-woningen, worden naast de extra opbrengst in verband met nieuwbouw, verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,74%.
De definitieve tarieven voor de gemeentelijke belastingen en leges 2026 worden via een afzonderlijk raadsvoorstel ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd tijdens de vergadering in december 2025.
Gemeente Heumen
41
Programmabegroting 2026
OPBRENGST(RAMING) LOKALE HEFFINGEN In de onderstaande cirkeldiagram zijn de ramingen van de verschillende belastingen en rechten voor 2026 weergegeven. De begrote inkomsten van de gemeentelijke belastingen en heffingen in 2026 bedragen 10.152.643,40
€
ONROERENDE ZAAKBELASTINGEN Algemeen Binnen de onroerendezaakbelastingen worden er twee soorten belastingen geheven voor niet-woningen: een gebruikersbelasting en een eigenarenbelasting. Voor onroerende zaken die hoofdzakelijk als woning dienen, geldt uitsluitend de eigenarenbelasting. Tarieven Bij het vaststellen van de onroerendezaakbelastingen voor 2026 wordt uitgegaan van de waarde van het object op de peildatum 1 januari 2025. De gemeenteraad zal de tarieven voor 2026 vastleggen in een apart raadsvoorstel, dat wordt behandeld tijdens de raadsvergadering in december 2025. De ontwikkeling van de OZB-tarieven over de periode 2021 tot en met 2025 is als volgt weergegeven: 2021
2022
2023
2024
2025
Tarief eigenaren woningen
0,1542%
0,1407%
0,1249%
0,1195%
0,1120%
Tarief eigenaren niet-woningen
0,3504%
0,3581%
0,3640%
0,3704%
0,3757%
Tarief gebruikers niet-woningen
0,2658%
0,2758%
0,2804%
0,2854%
0,2911%
De percentages hebben betrekking op de WOZ-waarde. Opbrengsten De opbrengsten inclusief nieuwbouw in het kader van de OZB worden voor 2026 geraamd op: Opbrengst eigenaren woningen (€)
2024(werkelijk) 3.601.446
2025 3.735.205
2026 3.885.369
866.648
912.520
941.558
Opbrengst eigenaren niet-woningen (€) Opbrengst gebruikers niet-woningen (€) Totaalopbrengst OZB (€)
578.686
601.254
626.776
5.046.780
5.248.979
5.453.703
Hierin is een toename WOZ-waarde (i.v.m. nieuwbouw) berekend van: Woningen: € 23.100.000 Niet-woningen: € 500.000 -
Gemeente Heumen
42
Programmabegroting 2026
HONDENBELASTING Algemeen De hondenbelasting wordt gezien als een algemene heffing, waarvan de opbrengst volledig naar de algemene middelen gaat. Sinds de invoering in 1994 heeft de gemeente ervoor gekozen deze inkomsten als algemeen dekkingsmiddel te gebruiken. Tarieven De gemeente Heumen kent één tarief per hond, ongeacht het aantal, en daarnaast een kenneltarief. De tarieven voor 2026 worden vastgesteld door de raad, op basis van een raadsvoorstel dat in december 2025 wordt besproken. Op basis van prijsinflatie volgens de meicirculaire 2025, zou het tarief van 2026 er als volgt uit komen te zien. 2022
2023
2024
2025
2026
Tarief per hond (€)
92,15
94,35
97,30
99,55
102,30
Kenneltarief (€)
396,45
405,95
418,55
428,15
439,90
Opbrengsten De opbrengsten betreffende de hondenbelasting en kennel worden voor 2026 geraamd op: Opbrengsten uit tarief per hond € 155.385 Opbrengsten kennel € 2.237 Totaal opbrengsten hondenbelasting 2026 € 157.622
BREDE RIOOLHEFFING Algemeen De gemeenteraad heeft het tarievenbeleid voor de rioolheffing vastgesteld in het Gemeentelijk Rioleringsplan 20232027. Vanaf 2010 mogen gemeenten echter geen rioolrechten meer heffen. In plaats daarvan wordt nu een “brede rioolheffing” opgelegd. Deze belasting is voor iedereen die aan het begin van het jaar eigenaar is van een pand dat op de gemeentelijke riolering is aangesloten. Beleid ten aanzien van brede rioolheffing: • De heffing moet kostendekkend zijn. Dit betekent dat de inkomsten alle kosten, inclusief de BTW, moeten dekken. • Kosten voor nieuwe investeringen worden pas bij de tarieven gerekend als de investering echt is uitgevoerd. Tarieven In 2022 heeft de Raad een nieuw rioleringsplan goedgekeurd. Daarbij is besloten om het beleid uit de periode 20182022 voort te zetten. De ontwikkeling van de rioolheffing ziet er voor de periode van 2024 tot en met 2029 als volgt uit: 2024 2025* 2026* 2027* Tarief per perceel 166.85 170,35 173,85 177,35 *Gebaseerd op concept GRP met verhoging van € 3,50 per jaar tot 2027 en vanaf 2028 9,00.
2028* 186,35
2029* 195,35
De baten en lasten van de instandhouding van het rioleringsstelsel evenals de exploitatie hiervan worden afgewikkeld via de voorziening “onderhoud/egalisatie baten/lasten rioleringsstelsel”. Kostendekkendheid De geraamde baten en lasten voor 2026 en de mate van betrokkenheid in de heffing van rioolrechten wordt in onderstaande tabel weergegeven. Taakveld
Omschrijving
2.1 5.7 7.2
Verkeer en vervoer Openbaar groen Rioleringen Totaal
Kosten 148.667 58.988 1.113.055 1.320.710
Toerekening overhead 733 3.667 63.603 68.003
Totale kosten 149.400 62.655 1.176.658 1.388.713
Opbrengst
Kostendekkenheid
1.388.714 1.388.714
Uitgangspunt bij de tariefstelling is dat 100% kostendekkendheid wordt gerealiseerd.
Gemeente Heumen
43
Programmabegroting 2026
100%
AFVALSTOFFENHEFFING EN REINIGINGSRECHTEN Algemeen De gemeente heft afvalstoffenheffing om de kosten te dekken voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval, zoals GFT, restafval en grof vuil. Dit staat in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Bedrijfsafval valt hier niet onder, ook al lijkt het soms op huishoudelijk afval. Voor het ophalen van bedrijfsafval betaalt men in de gemeente Heumen reinigingsrechten volgens artikel 229, lid 1 a en b. Afvalstoffenheffing wordt geheven op basis van het gebruik van een woning of pand waarvoor de gemeente een wettelijke inzamelplicht voor huishoudelijk afval heeft. Bij de vroegere reinigingsrechten betaalde men alleen wanneer daadwerkelijk gebruik werd gemaakt van de gemeentelijke inzameldienst. Om te voorkomen dat men aan betaling kon ontkomen door geen gebruik te maken van de dienst, is in de jaren ’70 de afvalstoffenheffing ingevoerd. Hierdoor is niet het feitelijke gebruik, maar de inzamelplicht van de gemeente voor het perceel bepalend voor de heffing. Tarieven De ontwikkeling van de tarieven voor de afvalstoffenheffing en de reinigingsrechten ziet er in de periode van 2024 tot en met 2029 als volgt uit: Tarief eenpersoonshuishouden Tarief meerpersoonshuishouden Reinigingsrechten Tarief hele bruine huisvuilzak Tarief halve bruine huisvuilzak
2024 153,50 212,50 212,50 1,16 0,75
2025 157,15 224,50 224,50 1,16 0,75
2026 169,05 241,5 241,5 1,16 0,75
2027 169,05 241,5 241,5 1,16 0,75
2028 170,45 243,5 243,5 1,16 0,75
2029 170,45 243,5 243,5 1,16 0,75
Kostendekkendheid Conform de uitgangspunten is in de berekening van het tarief uitgegaan van 100% kostendekkendheid. In onderstaande tabel zijn de baten en lasten die ten grondslag liggen aan de heffing van afvalstoffenheffing en reinigingsrechten weergegeven. De lasten worden voor 100% betrokken in de heffing. Taakvel d 2.1 6.3 7.3
Omschrijving
Kosten
Verkeer en vervoer Inkomensregelingen Afval Totaal
71.432 50.000 1.533.484 1.654.916
Toerekening overhead 11.264 49.960 61.224
Totale kosten 82.696 50.000 1.583.444 1.716.14 0
Opbrengst
Kostendekkenheid
1.716.140 1.716.140
100%
Belangrijkste oorzaak van de tariefstijging van de afvalstoffenheffing is de indexering van de tarieven van DAR. DAR heeft voor 2026 de tarieven verhoogd met een indexpercentage van 5,78%. BEDRIJVEN INVESTERINGSZONE (BIZ) Algemeen De BIZ-bijdrage is een directe heffing voor zowel eigenaren als gebruikers, bedoeld om de kosten te dekken van activiteiten in de openbare ruimte en online, die bijdragen aan de leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit of economische ontwikkeling van de bedrijveninvesteringszone. Deze regeling geldt voor het Winkelcentrum Malden en de Hema. Tarieven De BIZ-bijdrage voor gebruikers geldt voor de periode 2022–2026. De BIZ-bijdrage voor eigenaren is gestart in 2023 en loopt dit jaar af. Voor eigenaren wordt een nieuwe BIZ-verordening voorbereid met een looptijd van 2026–2030. Kostendekkendheid De uitvoeringskosten voor Munitax, die belast is met de uitvoering van deze heffing, zijn voor 2026 geraamd op € 3.266. De verwachte opbrengsten van een nieuwe BIZ hangen af van het businessplan en het gekozen heffingspercentage, en worden voor 2025 indicatief geschat op € 50.000 (waarvan € 25.000 door gebruikers en € 25.000 door eigenaren). Conform de BIZ-wetgeving wordt deze opbrengst volledig als subsidie uitgekeerd aan de BIZ-stichtingen.
Gemeente Heumen
44
Programmabegroting 2026
MARKTGELDEN Algemeen Voor het gebruik van delen van openbare gebouwen, terreinen, pleinen of straten die door de gemeente zijn aangewezen voor markten, wordt een marktgeld geheven. Tarieven De gemeenteraad stelt de tarieven voor 2026 vast aan de hand van een specifiek voorstel dat in de raadsvergadering van december 2025 zal worden voorgelegd. Op basis van de prijsinflatie, zoals opgenomen in de meicirculaire van 2025, worden de tarieven voor 2026 als volgt geïndexeerd: Abonnement per half jaar, per strekkende meter of gedeelte daarvan Abonnement per kalenderjaar, per strekkende meter of gedeelte daarvan Aansluiting elektriciteitskast verbruik ≤ 10 KWh, per dag Aansluiting elektriciteitskast verbruik ≥ 10 KWh, per dag
€
2026 33,80
Extra notitie met een minimum van € 168,74
€
58,40
met een minimum van € 292,13
€ €
4,15 8,10
exclusief BTW exclusief BTW
Kostendekkendheid 2026 Taakveld
Omschrijving
Kosten (€)
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
6.591
Toerekening overhead (€) 3.908
Totale kosten (€) 10.499
Opbrengst (€) 3.500
Kostendekkendheid 33%
Uit bovenstaande geraamde gegevens voor 2026 blijkt dat de opbrengsten de kosten niet volledig afdekken LIJKBEZORGINGSRECHTEN Algemeen De gemeente heft rechten voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Tarieven De tarieven voor 2026 worden vastgesteld door de raad, op basis van een afzonderlijk raadsvoorstel dat tijdens de raadsvergadering in december 2025 wordt behandeld. Het uitgangspunt bij de exploitatie van de begraafplaats is dat alle kosten worden gedekt door de verwachte inkomsten en dus kostendekkend is. Kostendekkendheid 2026 Taakveld
Omschrijving
7.5
Begraafplaatsen
Kosten (€) (€) 76.882
Toerekening overhead (€) 9.071
Totale kosten (€) 85.953
Opbrengst (€) (€) 81.958
Kostendekkendheid 95%
Uit bovenstaande gegevens blijkt dat de lijkbezorgingrechten nagenoeg kostendekkend is. TOERISTENBELASTING Per 1 januari 2025 is in de gemeente Heumen toeristenbelasting ingevoerd. Deze belasting wordt geheven van personen die in de gemeente overnachten, maar hier niet woonachtig zijn. Hiermee dragen ook bezoekers bij aan de gemeentelijke voorzieningen waarvan zij gebruikmaken. In ongeveer 90% van de Nederlandse gemeenten wordt toeristenbelasting geheven. Dit betekent dat inwoners van Heumen bij een verblijf elders in Nederland doorgaans bijdragen aan de lokale voorzieningen, terwijl dat omgekeerd tot nu toe niet het geval was. Met de invoering van toeristenbelasting wordt hierin meer evenwicht gebracht. De opbrengsten vloeien naar de algemene middelen. Uitgaande van een tarief van € 1,90 per persoon per nacht – in lijn met gangbare tarieven in het Rijk van Nijmegen – wordt de jaarlijkse opbrengst geraamd op circa € 140.000. Omdat de belasting achteraf wordt geïnd, komen de eerste inkomsten beschikbaar in 2026. De jaarlijkse uitvoerings- en controlekosten worden geraamd op € 4.500.
Gemeente Heumen
45
Programmabegroting 2026
LEGES Algemeen De gemeente kan leges heffen voor diensten die zij aan inwoners en bedrijven levert. Dit kunnen administratieve diensten zijn, zoals het verlenen van vergunningen en het afgeven van documenten. Daarnaast kunnen leges betrekking hebben op diensten die onderzoek, controle of andere maatregelen omvatten, gericht op het belang van de betrokkene. Kostendekkendheid De tarieven voor leges zijn ingedeeld in drie categorieën: • Algemene dienstverlening • Dienstverlening op het gebied van bouwen, milieu en leefomgeving • Diensten onder Europese regelgeving •
Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mogen de geraamde baten uit leges de geraamde kosten niet overschrijden. In de bijgevoegde tarieventabel is per categorie aangegeven in welke mate de kosten zijn meegenomen bij de vaststelling van de legestarieven. In december zal de gemeenteraad een voorstel ontvangen voor een nieuwe legesverordening, gebaseerd op het meest recente landelijke model en rekening houdend met de nieuwe regels die vanaf 2026 gelden.
Tarieventabel 2026 Heumen kosten kosten kosten kosten opbrengsten direct overhead overig totaal totaal berekend € 39.651 € 24.576 € € 64.227 € 44.385 € 80.023 € 49.599 € 148.700 € 278.322 € 241.706 € 48.984 € 30.361 € 17.000 € 96.345 € 89.797 € 7.031 € 4.358 € € 11.389 € 7.371 € € € € € € € € € € € 3.843 € 2.382 € 2.500 € 8.724 € 5.490 € € € € € € 24.199 € 14.998 € € 39.197 € 17.654 € 1.051 € 651 € € 1.702 € 1.165 € € € € € € 1.854 € 1.149 € 72.184 € 75.187 € 3.376 € 4.636 € 2.873 € 550.307 € 557.816 € 649.542 € € € € € € 31 € 19 € 5.883 € 5.933 € 2.071 € € € € € € 618 € 383 € € 1.001 € 5.626 € 247 € 153 € € 400 € 7.519 € € € € € € € € € € € 31 € 19 € € 50 € 230 € 2.472 € 1.532 € 34.416 € 38.421 € 30.495 € 402 € 249 € € 651 € € 525 € 326 € € 851 € € 2.472 € 1.532 € € 4.005 € 1.782 € € € € € € € € € € € 1.113 € 690 € € 1.802 € 751 € 2.503 € 1.552 € € 4.055 € 3.433 € € € € € € 464 € 287 € € 751 € 604 € 2.781 € 1.724 € € 4.505 € 3.703 € 224.932 € 139.413 € 830.989 € 1.195.334 € 1.116.699
Paragraaf Paragraaf 1.1 Paragraaf 1.2 Paragraaf 1.3 Paragraaf 1.4 Paragraaf 1.5 Paragraaf 1.6 Paragraaf 1.7 Paragraaf 1.8 Paragraaf 1.9 Paragraaf 1.10 Paragraaf 2.1 Paragraaf 2.2 Paragraaf 2.3 Paragraaf 2.4 Paragraaf 2.5 Paragraaf 2.6 Paragraaf 2.7 Paragraaf 2.8 Paragraaf 2.9 Paragraaf 2.10 Paragraaf 2.11 Paragraaf 2.12 Paragraaf 2.13 Paragraaf 2.14 Paragraaf 3.1 Paragraaf 3.2 Paragraaf 3.3 Paragraaf 3.4 Paragraaf 3.5 Paragraaf 3.6 Paragraaf 3.7 Paragraaf 3.8 Totaal
Omschrijving Burgerlijke stand totaal Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart totaal Rijbewijzen totaal Verstrekkingen in het kader van de basisregistratie persoonsgegevens totaal Bestuursstukken totaal Vastgoedinformatie totaal Overige publiekszaken totaal Gemeentearchief totaal Bijzondere wetten totaal Diversen totaal Algemene bepalingen totaal Voorfase totaal Activiteiten met betrekking tot bouwwerken totaal Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed totaal Milieubelastende activiteiten totaal Lozingsactiviteiten totaal Aanlegactiviteiten totaal Overige activiteiten totaal Maatwerkvoorschriften totaal Gelijkwaardigheid totaal Overige tarieven totaal Modaliteiten totaal Vermindering totaal Teruggaaf totaal Horeca totaal Seksbedrijven totaal Winkeltijdenwet totaal Organiseren evenement of markt totaal Standplaatsen totaal Huisvestingswet 2014 en Wet goed verhuurderschap totaal In dit hoofdstuk niet benoemd besluit totaal Kinderopvang totaal
Recapitulatie
Omschrijving
Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Totaal
Algemene dienstverlening Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2
kostendekking 69% 87% 93% 65% nvt nvt 63% nvt 45% 68% nvt 4% 116% nvt 35% nvt nvt nvt nvt nvt nvt 79% nvt nvt 44% nvt nvt 42% 85% nvt 80% 82% 93%
kosten kosten kosten kosten opbrengsten kostendekking direct overhead overig totaal totaal berekend € 204.782 € 126.924 € 168.200 € 499.906 € 407.568 82% € 10.817 € 6.704 € 662.789 € 680.310 € 698.859 103% € 9.333 € 5.785 € € 15.118 € 10.272 68% € 224.932 € 139.413 € 830.989 € 1.195.334 € 1.116.699 93%
TOELICHTING BEREKENING KOSTENDEKKENDHEID RECHTEN In de tabellen met de geheven rechten zijn de kosten opgenomen die in de begroting staan voor het betreffende taakveld. Dit gaat om externe kosten en directe loonkosten van het personeel dat het werk uitvoert op dat taakveld. De overheadkosten worden berekend op basis van het aantal gewerkte uren van eigen personeel, vermenigvuldigd met een opslagtarief. Dit opslagtarief is een toerekening van alle indirecte kosten zoals huisvesting, automatisering, administratie e.d.
Gemeente Heumen
46
Programmabegroting 2026
DE VERDELING VAN DE DRUK VAN DE BELASTINGEN OVER ÉÉN- EN MEERPERSOONS HUISHOUDINGEN EN BEDRIJVEN Om de effecten van de belastingdruk voor verschillende groepen inwoners inzichtelijk te maken, wordt in dit overzicht onderscheid gemaakt tussen woningbezitters en -gebruikers, evenals tussen eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Voor het opstellen van dit overzicht maken we gebruik van de volgende uitgangspunten: 1. Gemiddelde WOZ-waarde woning 2021: € 319.000 (peildatum 1-1-2020) Gemiddelde WOZ-waarde woning 2022: € 351.000 (peildatum 1-1-2021) Gemiddelde WOZ-waarde woning 2023: € 396.000 (peildatum 1-1-2022) Gemiddelde WOZ-waarde woning 2024: € 415.000 (peildatum 1-1-2023) Gemiddelde WOZ-waarde woning 2025: € 457.000 (peildatum 1-1-2024) 2. Afvalstoffenheffing (inclusief 26 huisvuilzakken). 3. De heffing van de hondenbelasting wordt niet gerekend tot het totale overzicht voor de belastingdruk.
Zoals bij het onderdeel OZB in deze paragraaf is gemeld beschikken we nog niet over de juiste WOZ-waarden per 1 januari 2025. Voor de berekening van de OZB druk 2026 is uitgegaan van de uitkomsten 2025. KWIJTSCHELDINGSBELEID Op basis van de Gemeentewet kan de gemeente besluiten om voor gemeentelijke heffingen geheel of gedeeltelijk kwijtschelding te verlenen. De rijksoverheid stelt hiervoor de regels vast. Of de aanvrager daadwerkelijk voor kwijtschelding in aanmerking komt, wordt beoordeeld aan de hand van deze normen en de persoonlijke financiële situatie, zoals inkomen, uitkering, pensioen, huur, premies, kosten van levensonderhoud en vermogen. Voor 2026 is er in de begroting een bedrag van € 50.000 opgenomen voor het verlenen van kwijtschelding op gemeentelijke heffingen, in het bijzonder de afvalstoffenheffing. Dit bedrag wordt verwerkt in de tarieven van de afvalstoffenheffing.
Gemeente Heumen
47
Programmabegroting 2026
Gemeente Heumen
48
Programmabegroting 2026
Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheer ALGEMEEN De gemeente kan te maken krijgen met onverwachte kosten, bijvoorbeeld door veranderingen in de economie of stijgende prijzen. Het is daarom belangrijk dat de gemeente genoeg geld achter de hand heeft. Zo kan de gemeente onverwachte uitgaven betalen zonder direct te hoeven bezuinigen. Het weerstandsvermogen laat zien hoe goed de gemeente zulke financiële tegenvallers aankan. Dit wordt bepaald door de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (zoals reserves en begrotingsruimte) en de ingeschatte financiële risico’s. Als het weerstandsvermogen hoog is, kan de gemeente financiële problemen beter opvangen. De gemeente kijkt goed naar mogelijke risico’s. Hiervoor maakt de gemeente een lijst van risico’s en bekijkt per risico hoe groot de kans is en wat de gevolgen kunnen zijn op basis van kans en impact. Als het nodig is, neemt de gemeente maatregelen om deze risico’s kleiner te maken. Het doel van de gemeente is dat de werkzaamheden zoveel mogelijk ongestoord uitgevierd kunnen worden. Daarom wordt er regelmatig gemonitord en bijgestuurd via de planning- en controlcyclus, zodat raadsleden tijdig inzicht krijgen in de financiële gezondheid en de maatregelen die nodig zijn om de gemeente financieel gezond te houden.
Naast het weerstandsvermogen worden in deze paragraaf verschillende financiële kengetallen besproken, zoals de netto schuldquote, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze kengetallen geven samen een beeld van hoe sterk de gemeente financieel is. WEERSTANDSVERMOGEN EN WEERSTANDSCAPACITEIT Beschikbare weerstandscapaciteit Met de direct beschikbare weerstandscapaciteit worden de middelen en mogelijkheden bedoeld waarover de gemeente beschikt om niet-begrote kosten te dekken. In onderstaande tabel is de beschikbare weerstandscapaciteit weergegeven.
Beschikbare weerstandscapaciteit
Prognose 2026
Vrij besteedbaar deel algemene reserve per 3 juli 2025
€
5.110.086
Verwacht resultaat 2025 (1e voortgangsrapportage 2025)
€
-150.789
Totaal
€
4.959.297
De algemene reserve wordt gebruikt voor het opvangen van risico’s in algemene zin. Op 14 december 2023 heeft de gemeenteraad unaniem besloten om de betonfabriek te kopen zodat er huizen gebouwd kunnen worden in de Kanaalzone. Voor het verwachte verlies bij de grondexploitatie is € 777.211 apart gezet. Meer informatie hierover is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Uw raad stelde totaal € 12 miljoen beschikbaar voor de Kanaalzone/Juliana ’31. Dit betekent dat ultimo 2025 nog € 11.222.789 resteert. Vooralsnog gaan we uit van een tekort van € 12 miljoen. Dit betekent dat nog € 11.222.789 beschikbaar is voor de Kanaalzone/Juliana ’31. De uitgaven van deze investering moeten nog worden verwerkt in begroting. Totdat uw raad een besluit hierover neemt blijven de financiële middelen onderdeel van de algemene reserve. De hoogte van de algemene reserve bedraagt € 16.182.086 minus € 11.222.789 (restant van de door de raad beschikbaar gestelde middelen à € 12 miljoen voor de Kanaalzone en het sportpark van Juliana ’31) = € 4.959.297. Het jaarrekeningresultaat is vrij inzetbaar en maakt onderdeel uit van de weerstandscapaciteit. Beschikbaar gesteld cf. raadsbesluit 14-12-2023
Aangewend t/m 2025 *
Restant
Juliana '31 Malden
11.500.000
0
11.500.000
Kanaalzone
500.000
777.211
- 272.211
12.000.000 777.211 11.222.789 Totaal *De programmabegroting 2026 is medio 2025 samengesteld. De kosten voor geheel 2025 voor Juliana ’31 zijn daarom nog niet bekend en niet opgenomen in de hierboven vermelde financiële gegevens. De aangewende gegevens voor de Kanaalzone komen uit de actualisatie van de grondexploitatie bij de jaarrekening.
Gemeente Heumen
49
Programmabegroting 2026
Benodigde weerstandscapaciteit Onder benodigde weerstandscapaciteit bedoelen we alle risico’s waarvoor nog geen maatregelen zijn getroffen en
die materiële invloed kunnen hebben op de financiële positie. Dergelijke maatregelen kunnen bestaan uit het instellen van voorzieningen, het afdekken van risicogebieden met verzekeringen of andere risico-beperkende acties. In augustus 2025 heeft een inventarisatie plaatsgevonden van de risico’s t.b.v. de programmabegroting 2026. Er is in totaal voor € 8,1 miljoen aan risico's geïnventariseerd. De benodigde weerstandscapaciteit (kans x financiële impact) is bepaald op € 4,5 miljoen. De gehele risico-inventarisatie kunt u terugvinden in bijlage 5. In de onderstaande tabel is de benodigde weerstandscapaciteit weergegeven. Benodigde weerstandscapaciteit
Prognose 2026
Reservering voor vermogensrisico’s (zie tabel risico-inventarisatie)
€ 4.440.000
Het is essentieel om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is. Zodra het risicoprofiel in kaart is gebracht, kan men de financieel gekwantificeerde risico’s afzetten tegen de benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit, zoals vastgesteld in de risico-inventarisatie, wordt vergeleken met de beschikbare weerstandscapaciteit. Dit levert het weerstandsvermogen op. Dit weerstandsvermogen drukken we uit in een kengetal: de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. De berekening is als volgt: Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen = Benodigde weerstandscapaciteit Het weerstandsvermogen bedraagt op balansdatum 31 december 2024; Jaarstukken Prognose Weerstandsvermogen 2024 2026 Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen
3.857.140 4.959.297 3.807.000 4.440.000 1,01
1,12
Stille reserves
Stille reserves zijn eigendommen van de gemeente die op de balans voor een lagere waarde staan dan ze echt waard zijn. Dit betekent dat er een verborgen vermogen aanwezig kan zijn dat zichtbaar wordt bij de verkoop ervan. Gemeenten bezitten vaak grond, gebouwen of andere onroerende zaken. Wanneer bezittingen op de balans staan tegen de historische aanschafwaarde of een lagere boekwaarde, terwijl de marktwaarde (bijvoorbeeld de WOZwaarde) hoger is, ontstaat een stille reserve. In de berekening van de weerstandscapaciteit wordt geen rekening gehouden met de stille reserves maar we geven u op deze manier inzicht in de omvang. Hierna worden alleen de onroerende zaken gepresenteerd waarvan het waarschijnlijk is dat ze verkocht kunnen worden. Dat is voor pachtgronden meer het geval dan het gemeentehuis. Object WOZ-waarde Pachtgronden*
€ 3.300.000
Natuurgronden**
€ 2.600.000
* Per 31 december 2024 beschikt de gemeente nog over 86 ha pachtgronden, waarvan 55 ha pachtgronden die niet op de balans staan. Voor de waardering van de stille reserve aan pachtgrond wordt € 60.000 per ha aangehouden. ** De gemeente bezit 204 ha bosgrond met een geschatte waarde van € 2,6 miljoen. Conclusies weerstandsvermogen
Om te bepalen of de gemeente genoeg geld heeft om onverwachte kosten op te vangen, wordt de volgende tabel gebruikt. Deze tabel is gemaakt door het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement. Hieruit blijkt dat gemeente Heumen waarderingscijfer C krijgt. Dit betekent dat het weerstandsvermogen van de gemeente voldoende is.
Waarderingstabel weerstandsvermogen Waarderingscijfer
Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
A B C D E F
> 2,0 1,4 < x < 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6
Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Gemeente Heumen
50
Programmabegroting 2026
KENGETALLEN VOOR DE FINANCIËLE POSITIE VAN DE GEMEENTE HEUMEN In Nederland moeten gemeenten vijf belangrijke cijfers (‘kengetallen’) in hun begroting en jaarverslag opnemen. Deze cijfers laten zien hoe gezond de gemeentefinanciën zijn en of de gemeente klaar is voor de toekomst. Ze helpen de gemeenteraad om goede besluiten te nemen over uitgaven, investeringen en belastingen. Door naar deze cijfers te kijken, wordt duidelijk hoe sterk de gemeente er financieel voor staat en waar er risico’s zijn. Elk kengetal laat een ander deel van de financiën zien. De kengetallen laten de financiële gezondheid van de gemeente zien en helpen zo de gemeenteraad om inzicht te krijgen in: Hoeveel financiële risico’s de gemeente loopt (schuldquote, grondexploitatie). Hoe stabiel en robuust de gemeente is (solvabiliteitsratio, exploitatieruimte). Hoeveel ruimte er is voor belastingmaatregelen (belastingcapaciteit) Hierna volgt een uitleg over de kengetallen. 1. Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote: Deze cijfers laten zien hoeveel schuld de gemeente heeft in verhouding tot de inkomsten. De netto schuldquote wordt berekend inclusief en exclusief uitgezette leningen aan derden. Hierdoor wordt duidelijk wat het aandeel is van de verstrekte leningen in de exploitatie.
Als een gemeente leningen verstrekt aan derden (zoals woningcorporaties of verbonden partijen), kan dit de schuldpositie vertekenen. Daarom wordt de netto schuldquote ook gecorrigeerd voor deze verstrekte leningen om een beter beeld te krijgen van de echte financiële druk op de gemeente. Een hoge schuldquote betekent dat de gemeente kwetsbaarder is en hogere rentelasten heeft. Een lage schuldquote geeft aan dat de gemeente minder afhankelijk is van leningen en meer financiële vrijheid heeft. Een lage schuldquote geeft aan dat de gemeente minder afhankelijk is van leningen en meer financiële vrijheid heeft. Wanneer de netto schuldquote tussen 100% en 130% ligt dan is de gemeenteschuld hoog en mag hij niet verder stijgen. 2. Solvabiliteitsratio Dit cijfer geeft aan hoeveel eigen geld de gemeente heeft in verhouding tot het totaal aan bezittingen. Meer eigen geld betekent meer financiële zekerheid. Minder eigen geld maakt de gemeente kwetsbaarder. De solvabiliteitsratio geeft aan of de gemeente haar schulden kan aflossen met het eigen geld en is daarmee een maatstaf voor financieel evenwicht. Een hoge solvabiliteitsratio betekent dat de gemeente over voldoende eigen vermogen beschikt en minder afhankelijk is van externe financiering. Een lage solvabiliteitsratio betekent dat de gemeente een relatief hoge schuldenlast heeft en financieel kwetsbaarder is bij een tegenvaller.
Een solvabiliteit boven de 50% is sterk, onder de 20% is risicovol. De solvabiliteit kan verbeterd worden door minder leningen af te sluiten of hogere inkomsten te ontvangen. 3. Grondexploitatie Dit cijfer vertelt hoe afhankelijk de gemeente is van het verkopen van grond. Een laag kengetal van grondexploitatie betekent minder financiële risico’s als de verkoop van bouwgrond tegenvalt of bouwplannen vertraging oplopen. Gemeenten die veel investeren in grond kunnen grote opbrengsten genereren, maar lopen ook risico’s bij waardedalingen of stagnerende woningbouw. Het kengetal geeft weer hoe de waarde van de grondexploitaties zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. 4. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal laat zien of de gemeente voldoende vaste inkomsten heeft om de vaste lasten te betalen. Een positief cijfer betekent dat er ruimte is voor nieuwe plannen of tegenvallers. Een negatief cijfer betekent dat de gemeente structureel meer uitgeeft dan dat er binnenkomt, wat op termijn problemen geeft. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Een positieve exploitatieruimte betekent dat de gemeente ruimte heeft voor nieuwe investeringen of tegenvallers kan opvangen zonder directe bezuinigingen.
Een negatieve exploitatieruimte betekent dat de gemeente structureel meer uitgeeft dan er binnenkomt. Op korte termijn kan financiële problemen opleveren. 5. Belastingcapaciteit Dit cijfer vergelijkt de belastingen die inwoners betalen met het landelijke gemiddelde. Is het percentage hoger dan 105%, dan zijn de belastingen in de gemeente hoog en is het moeilijk om deze verder te verhogen. Een lage belastingdruk geeft ruimte om eventueel belastingen te verhogen. Een hoge belastingdruk maakt dat minder makkelijk, omdat inwoners dan al veel betalen.
Gemeente Heumen
51
Programmabegroting 2026
De uitkomsten voor de gemeente Heumen. Financieel kengetal
2024
2025
Jaarstukken 2024
Begroting
2026
2027
2028
2029
Netto schuldquote
63%
98%
157%
154%
156%
133%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
53%
80%
142%
139%
142%
121%
Solvabiliteitsratio
25%
21%
18%
18%
18%
20%
Structurele exploitatieruimte
2,5%
0,60%
-0,1%
0,3%
0,4%
0,4%
Grondexploitatie
29%
55%
101%
96%
100%
85%
Belastingcapaciteit
97%
95%
95%
95%
95%
95%
Begroting Begroting Begroting Begroting
Een analyse van de kengetallen De gemeente investeert de komende jaren in diverse projecten; de grondexploitatie Kanaalzone is het grootste project. Hierdoor worden maatschappelijke doelen bereikt maar zorgt ervoor dat de kengetallen in de begrotingsjaren minder positief zijn. De kengetallen voor de netto-schuldquote, solvabiliteit en grondexploitatie vallen in de categorie hoog risico. Dit vraagt om actief toezicht en dat we voorzichtig moeten zijn met nieuwe investeringskredieten. Beperk tot nodige vervangingsinvesteringen en verplichte wettelijke/opgave-gedreven projecten. De lage solvabiliteit betekent dat de algemene reserve in de gaten gehouden moet worden. De structurele exploitatieruimte schommelt rond de nullijn: in 2026 licht negatief, vanaf 2027 licht positief. De begroting is daarmee in de basis meerjarig sluitend maar de reserve is beperkt. Bij (meerjarige) stijgingen van kosten zijn er twee oplossingen: het verhogen van de inkomsten of verlagen van de kosten. De belastingcapaciteit laat zien dat de woonlasten voor een meerpersoonshuishouden (eigenaar) onder het landelijk gemiddelde liggen (2025: € 1.053). Dit betekent dat, als het nodig is, er ruimte is voor het verhogen van de inkomsten. Dit met aandacht voor de betaalbaarheid van de woonlasten van onze inwoners.
Gemeente Heumen
52
Programmabegroting 2026
Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen
Gemeente Heumen
53
Programmabegroting 2026
ALGEMEEN Inleiding De gemeente Heumen is ongeveer 4.168 hectare groot. Daarvan is 3.971 hectare land en 197 hectare water. Een groot deel van deze ruimte is openbaar en wordt beheerd door de gemeente. Denk hierbij aan wegen, riolering, straatverlichting, openbaar groen, gebouwen en bossen. De gemeenteraad bepaalt samen hoe het onderhoud en beheer gebeurt. Dit doen ze door plannen vast te stellen en hiervoor geld beschikbaar te stellen. Voor de volgende kapitaalgoederen zijn er plannen gemaakt: • wegen • kunstwerken • openbare verlichting • water en riolering • openbaar groen • bossen • gebouwen In deze plannen staat onder andere op welk niveau het onderhoud moet gebeuren. Het geld dat nodig is voor het uitvoeren van deze plannen is in de begroting opgenomen. Dit neemt een flink deel van het gemeentelijke budget in beslag.
Beleid
Kapitaalgoed
Wegen Civiele technische kunstwerken Openbare Verlichting
Riolering
Water
Groen
Voortgang onderhoud
Beheer
Financiële vertaling Nota Kwaliteitsin Achterstallig aanwezig Looptijd niveau Plan aanwezig Looptijd paragraaf / uitgesteld Van Van 2024 tot 2024 tot Ja, in Ja, zie en met Ja, en met paragraaf IBOR-plan 2034 C Wegenbeheerplan 2028 4 Uitgesteld Van Van 2024 tot 2017 tot Ja, in Ja, zie en met Ja, Kunstwerk en met paragraaf IBOR-plan 2034 F beheerplan 2021 3.2.3 Uitgesteld Van Van 2024 tot 2015 tot Ja, zie en met en met IBOR-plan 2034 B Nee, Kaderstelling 2024 Ja Uitgesteld Ja, Van Beleidsplan 2023 tot Ja, water en en met Uitvoeringsplan 2025riolering 2027 water en riolering 2026 Ja Ja, Van Beleidsplan 2023 tot Ja, water en en met uitvoeringsplan 2025riolering 2027 water en riolering 2026 Ja Van 2023 tot Nee, beheer in Ja, zie en met beheersysteem IBOR-plan 2027 B vastgelegd. n.v.t. ja Lopend
Gebouwen Gemeentehuis nee
Gemeente Heumen
MJOP
54
20242043
3.4.2.6
Uitgesteld
Programmabegroting 2026
WEGEN Beleidskaders en beheerplannen In juni 2023 besprak de accountant met de auditcommissie dat alle onderhoudsplannen van de gemeentelijke eigendommen bijgewerkt moeten worden. Daarna worden ze aan de Raad voorgelegd voor besluitvorming. Ook moeten de plannen worden aangepast voor het IBOR-plan, zodat alles goed op elkaar afgestemd is. In de zomer van 2023 werden alle wegen in de gemeente opnieuw geïnspecteerd volgens de landelijke regels van CROW. Hieruit is een nieuw rapport gekomen: de Beheerrapportage Wegenonderhoud 2024-2028. Dit rapport wordt gebruikt om nieuwe plannen te maken. Vastgesteld kwaliteitsniveau We hebben afgesproken dat de meeste wegen worden onderhouden op kwaliteitsniveau C (laag). Voor de fietspaden geldt kwaliteitsniveau B (basis). Status onderhoud Volgens de Beheerrapportage Wegenonderhoud 2024-2028 is de kwaliteit van de wegen in de gemeente Heumen redelijk goed. Van alle verhardingen scoort 90,6% van zeer goed tot voldoende. 5,7% is slecht en heeft achterstallig onderhoud of het onderhoud is uitgesteld. 3,7% is matig en moet binnen twee jaar worden opgeknapt. Achterstallig onderhoud Vooral de fietspaden scoorden slecht. Daarom zijn bijvoorbeeld de fietspaden door Maldensveld en bij de Veldsingel verbeterd. Het fietspad aan de Hatertseweg is ook waar nodig opgeknapt.
Uitgesteld onderhoud Soms wordt onderhoud uitgesteld, bijvoorbeeld door andere werkzaamheden aan de Hatertseweg of het centrumplan. We houden ook rekening met de planning van netbeheerder Liander vanwege de energietransitie. Ook als we werken combineren, kan onderhoud later plaatsvinden. In de Randwijk in Malden is het onderhoud uitgesteld naar 2026, zodat er meer tijd is voor overleg met bewoners, verkeersplannen en het aanpassen van de waterafvoer en het klimaatbestendig maken van de omgeving. Voortgang In het derde en vierde kwartaal van 2025 worden de wegen opnieuw geïnspecteerd. Daarna komt er een nieuw beheerplan en wordt het bestand met gegevens over de wegen bijgewerkt. Monitoring De gemeente Heumen beheert en onderhoudt in totaal ongeveer 1,29 miljoen m² aan verhardingen. Daarvan is ongeveer 46% asfalt, 52% bestaat uit stenen en 2% is beton of iets anders. Ongeveer 91% voldoet aan de afgesproken kwaliteit. Bij 9% is de kwaliteit matig of slecht en wordt onderhoud uitgevoerd. Eind 2025 doen we weer een nieuwe inspectie. Risico’s Het grootste risico is plotselinge schade aan de wegen, bijvoorbeeld door boomwortels of extreem weer. Dan kan snel onderhoud nodig zijn voor de veiligheid. Het gekozen onderhoudsniveau is soms laag, wat niet altijd past bij de wensen voor toegankelijkheid, een inclusieve samenleving en veiligheid.
Als de kwaliteit te laag wordt, kan de gemeente meer verantwoordelijk worden bij ongelukken. De gemeente wil projecten meer samen uitvoeren met andere onderhoudswerkzaamheden en beter vooruitplannen. Zo voorkomen we vertragingen of claims en kunnen we meer gebruik maken van subsidies. Door de nieuwe inspectie zullen de kosten waarschijnlijk stijgen.
Gemeente Heumen
55
Programmabegroting 2026
Financiën Onderhoud De volgende onderhoudslasten zijn in de meerjarenbegroting opgenomen.
Onderhoudslasten kapitaalgoed (x € 1.000) Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
JR 2024
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
431
431
507
507
507
507
Groot onderhoud exploitatielasten
460
460
305
373
540
460
Klein onderhoud exploitatielasten
113
111
114
114
114
114
13
13
13
13
13
13
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
586
584
432
500
667
587
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
3
3
3
3
3
3
Overige onderhoudslasten
Voorziening groot onderhoud Voor het groot onderhoud heeft de gemeente een voorziening. Het verloop presenteren we hieronder.
Voorziening groot onderhoud kapitaalgoed JR B (x € 1.000) 2024 2025 Stand per 1 januari 316 344 Toevoeging voorziening 431 507 Onttrekking voorziening 460 462 Stand per 31 december 344 388
B 2026 388 507 305 590
B 2027 590 507 373 723
B 2028 723 507 540 691
B 2029 691 507 460 738
Investeringen De nieuwe (her)investeringen in kapitaalgoederen en de bijbehorende kapitaallasten als gevolg van deze investeringen.
JR B Investeringen (x € 1.000) 2024 2025 Investeringen kapitaalgoed 800 800 Kapitaallasten van deze investeringen 40 40
Gemeente Heumen
B 2026
B 2027
B 2028 B 2029
1.262
1.262
1.262
1.262
32
32
32
32
56
Programmabegroting 2026
KUNSTWERKEN Beleidskaders en beheerplannen Naar aanleiding van het overleg tussen de accountant en de auditcommissie op 20 juni 2023 is besloten om alle onderhoudsplannen voor gemeentelijke eigendommen te actualiseren en ter besluitvorming voor te leggen aan de Raad. Op 21 september 2023 heeft de Raad daarom het Beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte 2024-2034 (IBOR-plan) vastgesteld. Vastgesteld kwaliteitsniveau In het IBOR-plan is voor kunstwerken gekozen voor functioneel beheer. Dit betekent dat de beheergroepen in stand worden gehouden zodat deze veilig zijn en hun functie behouden, zonder onderscheid in hoger of lager onderhoudsniveau. Hierdoor verschillen de benodigde beheerkosten niet per object. Status onderhoud Volgens het Kunstwerken beheerplan gemeente Heumen 2017–2021 (paragraaf 3.2.3) heeft 100% van de kunstwerken kwaliteitsniveau C. Op dit moment wordt functioneel beheer toegepast met als doel minimaal kwaliteitsniveau C. Wanneer een kunstwerk C of lager scoort op technische aspecten, neemt het risico op ongevallen toe. Daarom wordt geadviseerd om te streven naar kwaliteitsniveau B, zodat tijdig onderhoud plaatsvindt en risico’s zoals uitglijden op een brug of instortingsgevaar bij steigers en beschoeiingen worden beperkt. Achterstallig onderhoud De gemiddelde kwaliteit van de kunstwerken die de gemeente beheert is C.
Met name de dassentunnels en paddentunnels verkeren in D-kwaliteit en vragen de komende jaren extra aandacht; het noodzakelijke onderhoud hiervoor is grotendeels in 2023 en 2024 uitgevoerd. De fietsbrug aan de Baron van Brakelstraat bij Nederasselt richting Wijchen staat gepland voor vervanging in 2025, in samenwerking met de mede-eigenaren gemeente Wijchen/Druten. Voor groot onderhoud aan de brug over de visvijver bij de verlengde Boterdijk is inmiddels een inspectie en offerte aangevraagd. Onderhoud aan de dassenrasters op de Parksesteeg is uitgesteld in overleg met verkeersplannen en vanwege de beschikbare financiële middelen Uitgesteld onderhoud Als gevolg van afstemming met verkeerskundige plannen en financiële middelen is onderhoud aan de dassenrasters op de Parksesteeg nog even uitgesteld. Voortgang Het is wenselijk om in het vierde kwartaal van 2025 opnieuw het areaal van kunstwerken te inspecteren en te inventariseren. Op basis hiervan wordt een nieuw beheerplan opgesteld en het beheerbestand geactualiseerd, mede in verband met de update van het beheersysteem. Monitoring Volgens het huidige beheerplan (2017) beheert de gemeente Heumen 18 verschillende typen kunstwerken en in totaal 293 civiele kunstwerken. Het merendeel bestaat uit betonduikers; niet alle duikers vallen echter onder dit beheer, sommige behoren tot het rioolbeheer.
Daarnaast zijn er hekwerken toegevoegd die eerder niet in het systeem stonden, evenals diverse fauna-/paddenrasters en tunnels. Voor een goede monitoring vindt eind 2025 opnieuw een inspectie en inventarisatie plaats. Risico’s Het grootste risico van functioneel beheer is dat onverwachte of ernstige schade aan kunstwerken vraagt om directe actie wegens veiligheid of het behoud van de functie. Het advies blijft om te streven naar kwaliteitsniveau B, zodat tijdig onderhoud kan plaatsvinden. Bij de nieuwe inspectie worden de kosten geïndexeerd, waardoor deze zullen stijgen.
Gemeente Heumen
57
Programmabegroting 2026
Financiën Onderhoud De volgende onderhoudslasten zijn in de meerjarenbegroting opgenomen.
Onderhoudslasten kapitaalgoed (x € 1.000) Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening
JR 2024
n.v.t.
Klein onderhoud exploitatielasten
18
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
18
18
18
18
18
18
18
18
18
18
n.v.t
Groot onderhoud exploitatielasten
Overige onderhoudslasten
B 2025
n.v.t.
18
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
Gemeente Heumen
58
Programmabegroting 2026
OPENBARE VERLICHTING Beleidskaders en beheerplannen Naar aanleiding van het gesprek tussen de accountant en de auditcommissie op 20 juni 2023 is besloten om alle onderhoudsplannen van gemeentelijke voorzieningen te actualiseren en voor te leggen aan de Raad. Op 21 september 2023 stelde de Raad het Beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte 2024–2034 (IBOR-plan) vast. Vastgesteld kwaliteitsniveau Het IBOR-plan stelt voor de openbare verlichting bij de doelstelling ‘veiligheid’ minimaal het B-niveau vast. Eerder stemde de Raad op 9 juli 2015 in met de “Kaderstelling openbare verlichting 2015–2024”, inclusief het amendement om in tien jaar over te schakelen op duurzame verlichting. Dankzij dit investeringsbudget is de ombouw bijna volledig gerealiseerd: sinds 2024 is alle verlichting voorzien van duurzame led-armaturen en zijn de masten geschilderd of vervangen. Alleen het deel in Overasselt moet nog worden aangepakt, samen met het DPO en het onderhoud aan de N846 in 2026. De verlichting zal daar vervangen worden door nieuwe LED-armaturen en mogelijk komen er andere masttypen en locaties. Status onderhoud In de gemeente staan circa 3.700 lichtmasten die voldoen aan het gestelde B-niveau. In 2016 bedroeg het energieverbruik ongeveer 475.000 kWh.
Inmiddels is de openbare verlichting volledig omgebouwd naar led en gedimd waar mogelijk, met als resultaat een energieverbruik van 198.000 kWh: een besparing van 58% ten opzichte van januari 2017. Ondanks deze besparing zijn de energiekosten gestegen. In 2024 bedragen de jaarlijkse kosten € 33.500, tegenover € 22.500 in 2016. Deze stijging komt door een forse toename van de energietarieven, die tussen 2016 en 2024 met ongeveer 256% zijn gestegen. Achterstallig onderhoud Voor het komgebied van Overasselt is het de bedoeling om in 2026, samen met het DPO en het onderhoud aan de N846 door de provincie, het achterstallig onderhoud aan de openbare verlichting uit te voeren. De huidige verlichting wordt dan volledig vervangen door nieuwe LED-armaturen en mogelijk verplaatst of voorzien van andere masttypen. Uitgesteld onderhoud Door afstemming met de provincie heeft dit uitstel in onderhoud plaatsgevonden. Voortgang De openbare verlichting wordt samen met Nobralux BV beheerd en geïnspecteerd, zodat het B-niveau gehandhaafd blijft. Het meerjarige onderhoud is gegund aan Van Gelder Verkeerstechniek. Op de industrieterreinen Sluisweg, Hoge Brug en Ambachtsweg is een vervangingsplan opgesteld voor de eerste generatie LED-armaturen met Fortimomodule. De uitvoering hiervan staat gepland voor eind 2025.
Monitoring Samen met Nobralux wordt de openbare verlichting beheerd en periodiek geïnspecteerd. Risico’s Het belangrijkste risico is de levensduur van de elektrotechnische componenten. Daarnaast is het voldoen aan de installatieverantwoordelijkheid volgens de NEN 3140 vereist. Momenteel ligt deze verantwoordelijkheid bij de gemeentesecretaris. Het advies blijft om deze verantwoordelijkheid structureel te regelen en hiervoor budget beschikbaar te stellen.
Gemeente Heumen
59
Programmabegroting 2026
Financiën Onderhoud De volgende onderhoudslasten zijn in de meerjarenbegroting opgenomen.
Onderhoudslasten kapitaalgoed JR 2024 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening n.v.t. Groot onderhoud exploitatielasten 50.662 Klein onderhoud exploitatielasten 17.866
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
54.875
54.875
54.875
54.875
54.875
18.356
18.356
18.356
18.356
18.356
6.705
6.889
6.889
6.889
6.889
6.889
Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed
75.233
80.120
80.120
80.120
80.120
80.120
Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed
25.894
20.745
20.745
20.745
20.745
20.745
Overige onderhoudslasten
Investeringen De nieuwe (her)investeringen in kapitaalgoederen en de bijbehorende kapitaallasten als gevolg van deze investeringen. Investeringen (x € 1.000) Investeringen kapitaalgoed
JR 2024
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
B 2029
226.425
Kapitaallasten van deze investeringen
Gemeente Heumen
60
Programmabegroting 2026
OPENBAAR GROEN Algemeen Voor het openbaar groen in en rond de bebouwde kom hebben we in 2025 het Programma Landschap en Groen opgesteld. Dit programma is het uitgangspunt voor de ontwikkeling en het onderhoud van het groen. Elk jaar wordt het programma uitgewerkt in projecten en budgetten voor de komende jaren, zodat het landschap en het groen steeds beter worden. De provincie helpt ons hierbij met een subsidie voor landschap en biodiversiteit. In het IBOR-plan (Integraal beheer openbare ruimte 2023-2034) staat welk onderhoudsniveau we aanhouden: in de dorpen is het basisniveau, in het buitengebied is het niveau lager. Dit plan is het uitgangspunt voor het werk aan bomen, plantsoenen en gras. Ook staan er ambities in om de kwaliteit van de buitenruimte te verbeteren. De bossen worden beheerd volgens het bosbeheerplan 2019-2028. Gedurende het jaar werken we samen met vrijwilligers aan het onderhoud en de ontwikkeling van het Heumens landschap en het groen. Het programma Landschap en Groen is hiervoor de basis, en het jaarlijkse uitvoeringsplan wordt steeds geëvalueerd en besproken met het college. Kwaliteitsnormen Voor het openbaar groen gebruiken we de kwaliteitsniveaus uit het IBOR. De bomen worden minstens eens per drie jaar gecontroleerd op veiligheid en onderhoud. We willen graag dat de bomen lang blijven staan.
De bossen en natuurgebieden worden op een duurzame manier beheerd. Het onderhoud richt zich op het combineren van recreatie, natuur en cultuur. In de bossen wordt soms hout gekapt om deze doelen te ondersteunen. De gebieden zijn opgenomen in een digitaal beheersysteem (Geovisia) en voldoen aan de landelijke BGT-normen Basisgegevens • Het openbaar groen: 27 ha grasperceel en 19 ha plantsoen, 11.400 bomen • De bosgebieden: 198 ha • De overige landschappelijk waardevolle groenelementen: Ca. 7,7 ha bosplantsoen Ca. 115 hoogstamfruitbomen Ca. 6.350 strekkende meter hagen Ca. 0,8 ha houtwallen Ca. 8 ha extensief grasland Enkele poelen 12 dassentunnels met 14 rasters Amfibievoorzieningen: 14 tunnels en 5 paddenrasters Dassencompensatiegebied: 6 ha graslanden en 3400 m heggen, 40 fruitbomen Financiën
Budgetten Openbaar Groen € 93.537
€ 8.040
Openbaar groen
€ 22.721
Bomen Gazons
€ 197.333
Bossen Landschapsbeheer
€ 558.716 € 101.027
Gemeente Heumen
61
Programmabegroting 2026
Onderhoud Het openbaar groen wordt verzorgd door Dar, die hiervoor elke twee jaar een nieuw contract krijgt. Dar zorgt ook voor het schoonmaken van goten, het verwijderen van onkruid van de stoepen en het opruimen van bladeren. Zo veel mogelijk werk wordt tegelijk uitgevoerd. We controleren drie keer per jaar of het onderhoud goed wordt gedaan. Het beheer van de bossen wordt helemaal uitbesteed en elk jaar is er een nieuw werkplan op basis van het budget. Ook het onderhoud van het landschap en van de bomen wordt meestal uitbesteed. Onze buitendienst pakt meldingen op en zorgt voor het kappen en planten van bomen. Vrijwilligers helpen bij het verzorgen van enkele delen van het landschap. Ontwikkelingen We willen meer verschillende planten en dieren in het openbaar groen brengen. Dit doen we door goed te kiezen welke planten we aanplanten, door bloembollen te plaatsen en door bermen met veel bloemen te maken. Het groen krijgt meer ruimte, zodat het kan helpen met wateropvang en minder hitte in de omgeving. Hierdoor komt er steeds meer groen bij. Bomen worden soms te groot, waardoor het snoeien duurder wordt en de wortels de stoepen omhoog duwen. We proberen oude bomen te behouden door goede zorg en nieuwe bomen krijgen een plek waar ze lang kunnen groeien. Door het veranderende klimaat, met meer droogte en natte periodes, moeten we het groen aanpassen.
Onkruid wordt bestreden met heet water; we proberen hier nu ervaring mee op te doen. Als het lang droog is, gaan planten dood en kost het meer geld om alles weer netjes te maken Risico’s Het openbaar groen moet geschikt zijn voor een veranderend klimaat. Daarom geven we meer ruimte aan groen en zorgen we voor goed onderhoud.
Gemeente Heumen
62
Programmabegroting 2026
GEBOUWEN Het gemeentelijk vastgoed is bedoeld om de eigen taken van de gemeente goed uit te voeren en om verschillende doelen te bereiken. Deze doelen zijn beschreven in verschillende plannen van de gemeente. Ook zijn er aparte doelen voor het beheer van gebouwen. Deze staan in speciale documenten over gemeentelijk vastgoed. De gemeente heeft verschillende gebouwen in bezit en zorgt voor het beheer, zoals: • het gemeentehuis • parkeergarage Maldensteijn • de werkplaats van de gemeente • windmolen “Maasmolen” in Nederasselt • windmolen “Zeldenrustmolen” in Overasselt • windmolen “Joannusmolen” in Heumen • Nederlands Hervormde Kerk in Nederasselt • Nederlands Hervormde Kerk in Overasselt • de toren van de Nederlands Hervormde Kerk in Heumen • Sportcentrum Malden Voor de meeste gebouwen zijn de plannen voor onderhoud de afgelopen jaren bijgewerkt. In de begroting wordt rekening gehouden met de kosten van het onderhoud. Dit gebeurt door elk jaar geld opzij te zetten of te gebruiken voor het onderhoud.
Aantal objecten
Aantal m2 BVO
Categorie Eigen huisvesting
Programma
1
3.500
3
Parkeergarages
1
1.420
2
Totaal
2
4.920
(*) Onderwijshuisvesting is een wettelijke taak van de gemeente. Gemeenten zijn economisch eigenaar. Scholen zijn juridisch eigenaar en verantwoordelijk voor het binnen- en buitenonderhoud. Het overzicht omvat het onderwijsvastgoed dat bij de gemeente op de balans staat, dus ook de gebouwen die door de scholen worden onderhouden.
Gemeente Heumen
63
Programmabegroting 2026
Gemeentehuis Voor het onderhoud van het gemeentehuis gebruiken we het meerjarenonderhoudsplan, dat is bijgewerkt in juli 2023. Een gespecialiseerd bedrijf heeft het gebouw technisch gecontroleerd. Op basis van het kwaliteitsniveau ‘sober en adequaat’ is er een onderhoudsplanning gemaakt voor de jaren 2024 tot en met 2043. Samen met de verbouwing van het gemeentehuis voeren we ook het groot onderhoud uit, zoals in het plan staat. Daarbij pakken we ook achterstallige vervangingen en aanpassingen uit eerdere jaren aan. Dit gaat bijvoorbeeld om het vervangen of onderhouden van het alarmsysteem, schilderwerk, vloeren, daken, muren, gevels en lampen. Voorziening groot onderhoud Voor het groot onderhoud heeft de gemeente een aparte voorziening. Hieronder laten we zien hoe deze voorziening zich ontwikkelt.