Bijlage I Omgevingsvisie-Heumen - augustus 2023
Tekst van het document
Omgevingsvisie Gemeente Heumen September 2023
INHOUDSOPGAVE Leeswijzer & handleiding
5
01. Inleiding 7 02. Heumen in de regio 11 03. Visie op hoofdlijnen 17 3.1 Strategische visie 2030 ‘Natuurlijk met iedereen’
18
3.2 Onze hoofdambities
20
3.3 Leidende principes
22
3.4 Rol van de gemeente
24
04. Visie op de thema’s 27
Omgevingsvisie Gemeente Heumen Kerkplein 6, 6581 AC Malden heumen@heumen.nl - www.heumen.nl
4.1 Leven in een gezonde en veilige omgeving
28
4.2 Duurzaam Heumen
30
4.3 Vitale en verbonden dorpen
33
4.4 Gebalanceerd ondernemen en recreëren in het Heumense landschap
38
05. Visie op de gebieden 47 Het visiebeeld voor Heumen
48
5.1 Maas en uiterwaarden
50
5.2 Het Neder- en Overasseltse broek
56
5.3 Overasseltse en Hatertse vennen
62
5.4 Oeverwal
68
5.5 De Teerse Sluispolder
74
5.6 Landschapszone Malden-Noord
80
5.7 Heumensoord
86
5.8 Het Lierdal
92
Disclaimer tekst
5.9 Nederasselt
98
Bij het samenstellen is de grootst mogelijke zorgvuldigheid nagestreefd.
5.10 Overasselt 102
Toch kan de informatie in deze uitgave niet juist of onvolledig zijn. De gemeente
5.11 Heumen 106
Heumen is hiervoor niet aansprakelijk. Als u van mening bent dat er beeldmateriaal
5.12 Malden 110
is gebruikt waarover u het beeldrecht heeft, neem dan contact op met de gemeente
06. Van visie naar uitvoering 115
SAB - adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Postbus 479, 6800 AL Arnhem info@sab.nl - www.sab.nl
Heumen via onze website of bovengenoemde adres. Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen, in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Heumen.
6.1 Beleidscyclus 116 6.2 Relatie met andere kerninstrumenten 118 6.3 Omgevingstafel 121
Leeswijzer & handleiding Deze visie is opgebouwd uit zes hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk bevat een introductie over het hoe en het waarom van de omgevingsvisie. In het tweede hoofdstuk schetsen we de positie van Heumen in de regio. Onze hoofdambities en doelen die we als gemeente hebben zijn in het derde hoofdstuk terug te lezen. Vervolgens laat het vierde hoofdstuk onze visie op verschillende thema’s binnen de fysieke leefomgeving zien. De visie op de gebieden staat in het vijfde
“De invoering van de nieuwe Omgevingswet is een goed moment om na te denken over de manier waarop we de ruimte in onze gemeente willen inrichten. Wat zijn onze ambities? Wat past waar? Wat willen we wel? En wat liever niet?
hoofdstuk centraal. Tot slot gaan we in het zesde hoofdstuk in op hoe we de visie tot uitvoering willen brengen.
Visie op hoofdlijnen
De afgelopen jaren hebben we dat besproken met onze eigen en externe deskundigen, met u als inwoners, met maatschappelijke organisaties en met de leden van de gemeenteraad. Dat waren goede en intensieve gesprekken. Want ruimte is schaars en er zijn talloze uitdagingen en wensen. De uitkomst van al deze gesprekken ligt voor u in de vorm van deze omgevingsvisie. Hieraan toetsen we alle voorstellen van inwoners, ondernemers en andere overheden die de inrichting van de ruimte bepalen en die een claim leggen op het gebruik van de ruimte. Verder bepaalt de inhoud van deze visie ook de inhoud van het gemeentelijk omgevingsplan dat uiteindelijk alle bestemminsplannen zal vervangen. Een belangrijk document dus waarvan ik hoop dat het u een goed beeld geeft van hoe onze mooie gemeente zich de komende jaren zal ontwikkelen.”
Visie op thema’s
Visie op gebieden
Handleiding: hoe moet u de Omgevingsvisie Heumen gebruiken? Voor initiatiefnemers en voor de gemeente is de Omgevingsvisie Heumen hét document om te beoordelen of een initiatief passend en wenselijk is. Voor ieder initiatief is het belangrijk om de volgende vragen na te lopen en positief te beantwoorden: 1. Past uw initiatief binnen de hoofdambities van de omgevingsvisie (zie § 3.2)? 2. Past uw initiatief binnen de leidende principes die we voor ontwikkelingen gebruiken (zie § 3.3)? 3. Past uw initiatief binnen de thema’s die spelen in onze fysieke leefomgeving (zie hoofdstuk 4)? 4. Past uw initiatief binnen de gewenste ontwikkelingsrichting van het deelgebied waar het ligt (zie hoofdstuk 5)?
Voorbeeld: wilt u een woning in Heumen bouwen? Om te beginnen zal bekeken worden in hoeverre het initiatief aansluit bij onze algemene ambities en zal getoetst worden aan de leidende principes uit hoofdstuk 3 (visie op hoofdlijnen). Omdat het gaat om een woningbouwontwikkeling wordt vervolgens beoordeeld in hoeverre het initiatief aansluit bij
Vincent Arts, wethouder ruimtelijke ordening
onze ambities en doelstellingen op het gebied van wonen uit hoofdstuk 4 (visie op thema’s). Tot slot spelen de ambities en doelstellingen uit het betreffende gebied, zoals verwoord in hoofdstuk 5 (visie op gebieden), een rol. In dit voorbeeld gaat het om het deelgebied Heumen. Als uw initiatief aansluit bij wat u terugleest vanuit deze drie hoofdstukken is de kans het grootst dat we als gemeente medewerking willen verlenen aan uw initiatief.
4
5
1. Inleiding Landschapszone Malden noord Heumensoord De Teerse Sluispolder Het Neder- en Overasseltse Broek
Overasseltse en Hatertse Vennen
Malden
Nederasselt Oeverwal Uiterwaarden
Overasselt
Heumen
Het Lierdal
Deze omgevingsvisie laat zien waar we als gemeente Heumen voor staan en welke doelen en ambities we voor onze fysieke leefomgeving hebben. We kijken minimaal 10 jaar vooruit. We geven niet altijd voor iedere plek aan wat er moet gebeuren, maar laten wel zien welke kaders er ter plaatse voor initiatieven gelden.
Processchema Omgevingsvisie Heumen
1. Inleiding Voor u ligt de Omgevingsvisie Heumen. In 2020 zijn we het proces met de vaststelling van het
Deze omgevingsvisie laat zien waar we als
Dit doen we aan de hand van de Heumense
proceskader door onze gemeenteraad gestart. Het proceskader beschreef het proces om te
gemeente Heumen voor staan en welke
beleidscyclus (zie hoofdstuk 6). Zo blijft
komen tot een integrale omgevingsvisie, dat bestond uit drie fasen waarbij we ook het gesprek
doelen en ambities we voor onze fysieke
de visie actueel en weet u waar u aan
met onze inwoners, stakeholders en politiek hebben gevoerd:
leefomgeving hebben. Zo laten we zien
toe bent. Als een initiatief past binnen de
welke aspecten en delen van onze fysieke
visie betekent dat nog niet dat het direct
leefomgeving we koesteren, waarderen en
gerealiseerd kan worden. Vaak is hiervoor
daarom willen behouden en verbeteren.
in ieder geval een omgevingsvergunning
Tegelijkertijd geven we weer hoe we de
nodig. Samen met u kijken we graag hoe
opgaven voor de toekomst aan willen gaan.
we het initiatief mogelijk kunnen maken. In
In onze omgevingsvisie kijken we minimaal
hoofdstuk 6 van deze visie leest u daar meer
10 jaar vooruit. We geven niet altijd voor
over.
FASE 1 - ANSICHTKAART
FASE 2 - KOERSDOCUMENT
FASE 3 - OMGEVINGSVISIE
Doel: Benoemen identiteit en hoofdopgaven voor de omgevingsvisie van de kernen
Doel: Benoemen ambities van de hoofdopgaven, formuleren eventuele deelopgaven, integrale afwegingen maken om koers te bepalen
Doel: Opstellen omgevingsvisie van de kernen en buitengebied van Heumen
Met wie? Kernteam gemeente, inwoners, stakeholders, Raad
Met wie? Kernteam gemeente, inwoners, stakeholders + regio, Raad
Resultaat: Vastgesteld koersdocument
Resultaat: Definitieve omgevingsvisie, omgevingsvisie vastgesteld
en buitengebied van Heumen
Met wie? Kernteam gemeente, stakeholders, Raad
Resultaat: Ansichtkaart, hoofdopgaven en gebiedsindelingen
iedere plek aan wat er moet gebeuren, maar laten wel zien welke kaders er voor
Wij nodigen u uit om samen met ons te
initiatieven gelden. De combinatie van onze
werken aan een prettige, gezonde en veilige
algemene leidende principes (zie hoofdstuk
fysieke leefomgeving!
3) met de thematische (zie hoofdstuk 4) en gebiedsgewijze (zie hoofdstuk 5) ambities laat zien hoe we omgaan met initiatieven in onze gemeente. Op deze manier beschermen we de
1. Ansichtkaart:
2. Koersdocument:
3. Omgevingsvisie:
in de eerste fase hebben we de
in de tweede fase hebben we
in de derde en laatste fase
kwaliteiten en de belangrijkste
de inhoudelijke koers voor de
werkten we het Koersdocument
opgaven voor de toekomst
omgevingsvisie uitgezet. Deze
uit tot een ontwerp
per thema bekeken. Deze zijn
geeft richting aan toekomstige
Omgevingsvisie Heumen.
benoemd in de ‘Ansichtkaart van
ontwikkelingen met betrekking
Dit ontwerp heeft de formele
Heumen’. De Ansichtkaart vormde
tot de fysieke leefomgeving in
procedure doorlopen. Het is aan
het vertrekpunt voor fase 2; het
onze gemeente. De doelstellingen
de raad om de Omgevingsvisie
opstellen van het Koersdocument.
en ambities voor de toekomst
Heumen vast te stellen.
kwaliteiten van onze gemeente, maar geven we ook ruimte om nieuwe doelen te bereiken. Omdat de wereld om ons heen en onze leefomgeving voortdurend veranderen is onze omgevingsvisie een dynamisch document. Daarmee bedoelen we dat we onze visie regelmatig beoordelen en waar nodig aanpassen en aanvullen.
hebben we vastgelegd in het Koersdocument, dat door de raad werd vastgesteld.
8
9
2. Heumen in de regio De landelijke, provinciale en regionale ambities op het gebied van de fysieke leefomgeving bepalen mede onze eigen omgevingsvisie. Tegelijkertijd vormt deze omgevingsvisie inhoudelijk ook het vertrekpunt voor onze samenwerking met medeoverheden. Zo werken we samen aan de toekomst van Nederland.
2. Heumen in de regio Als gemeente Heumen staan we niet alleen
Als Gelderse gemeente werken we met onze
aan de lat om de verschillende doelen en
omgevingsvisie mee aan een gezond,
opgaves binnen de fysieke leefomgeving
veilig, schoon en welvarend Gelderland. In
waar te maken. Samen met het Rijk,
de omgevingsvisie laten we dan ook zien
de provincie Gelderland en de Groene
hoe we invulling gaan geven aan thema’s
Metropoolregio Arnhem-Nijmegen werken
als gezondheid, veiligheid, klimaatadaptatie,
we aan de toekomst van Nederland. Ook
bereikbaarheid, wonen en werken. Daarbij
krijgen we vanuit onze medeoverheden
houden we rekening met de provinciale
en samenwerkingsverbanden te maken
belangen op het gebied van onder meer
met ambities en doelstellingen die in ons
natuur, erfgoed en water, nemen deze mee in
ruimtelijk beleid een plek moeten krijgen.
onze integrale afweging bij te maken keuzes
Daar staan we in dit hoofdstuk bij stil.
en vertalen deze in de omgevingsvisie.
Met onze omgevingsvisie geven we
Meer specifiek maken we onderdeel
invulling aan de prioriteiten die in de
uit van de Groene Metropoolregio
Nationale Omgevingsvisie zijn genoemd.
Arnhem-Nijmegen. In dit regionale
Bij het aanpakken van de opgaven voor de
samenwerkingsverband hebben we een visie
toekomst passen we de afwegingsprincipes
met regionale agenda vastgesteld.
Heumen is de zuidelijke groene flank van de Groene Metropoolregio.
uit de Nationale Omgevingsvisie toe. We geven de voorkeur aan het combineren van
De visie en de opgaven uit de regionale
functies en streven zo een zorgvuldig en
agenda werken door in onze Heumense
efficiënt ruimtegebruik na. Daarbij behouden
Omgevingsvisie. In de Regionale agenda
en versterken we onze gemeentelijke
2022 zijn vijf opgaven opgenomen, die zijn
identiteit en de kernkwaliteiten van ons
uitgewerkt in speerpunten en actiepunten
buitengebied en de kernen. Tot slot voorzien
voor 2022.
we in duurzame en toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkelingen, zodat we
gemeente betekent.
Productieve regio
3.
Circulaire regio
4.
Ontspannen regio
5.
Groene groeiregio
De verbonden regio We zetten in lijn met de opgaven vanuit de Groene Metropoolregio in op snelle openbaar vervoer- en fietsverbindingen voor de eigen inwoners maar ook voor de regio, tussen de kernen en het stedelijke gebied van Nijmegen. In regionaal verband zetten we het onderzoek naar een oplossing voor de problematiek rond de Rijksweg voort. We stimuleren het gebruik van openbaar vervoer en fiets. Aan de randen van de
te laten zijn bij het maken van keuzes
de voet en bekijken we wat dit voor ons als
2.
context.
het bodem- en watersysteem meer sturend
ontwikkelingen rondom de landbouw op
Verbonden regio
opgaven vertalen naar de Heumense
voorkomen. Dit doen we onder andere door
Verder volgen we de landelijke
1.
Hierna geven wij aan hoe we de regionale
afwenteling naar toekomstige generaties
rondom nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
Het gaat om de volgende opgaven:
stad wordt gezocht naar plekken voor de
Als Gelderse gemeente werken wij met onze omgevingsvisie mee aan een gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland.
overstap van auto op fiets of openbaar vervoer (HUB’s) en het inrichten van hoogwaardig openbaar vervoer. Ook kijken we naar een hoogwaardige fietsverbinding langs het Maas-Waalkanaal om de bereikbaarheid te verbeteren.
12
13
De productieve regio Heumen stimuleert het ondernemerschap om zo te zorgen voor de gewenste nieuwe dynamiek in de regio. Het MKB speelt een belangrijke rol in de regionale en lokale economie. We faciliteren de verduurzaming van onze bedrijventerreinen. Heumen biedt ruimte om in te spelen op nieuwe innovaties en behoeften vanuit ondernemers. Proeftuinen en experimenteerruimte voor onder andere nieuwe verdienmodellen en concepten in de landbouwsector zijn hiervan goede voorbeelden. We stimuleren en faciliteren onderlinge samenwerkingsverbanden van ondernemers.
De circulaire regio Heumen streeft naar een natuurinclusieve en circulaire samenleving waarin de gezondheid van de inwoners centraal staat. We bouwen klimaatadaptief en natuurinclusief en zoveel mogelijk circulair. We zoeken hierbij de samenwerking in de regio en benutten elkaars kennis. Daarnaast wekken we in toenemende mate onze eigen energie op. In 2030 willen we dat alle elektriciteit die we verbruiken binnen onze gemeentegrenzen duurzaam wordt opgewekt (elektriciteitsneutraal) en streven ernaar het gasverbruik te reduceren. Onze bestaande bebouwde omgeving gaan we
Hoemannen van Walrick zetten we in voor
regio. Hierin wordt gezocht naar een
combinatie van kennisbijeenkomsten,
de profilering van onze gemeente.
goede combinatie van wonen, economie,
financiële prikkels (daadwerkelijke
Cultuurhistorie, zoals het Kroonwerk en het
bereikbaarheid en (kwaliteit van de)
uitvoeringsmaatregelen, leningen, etc.),
waardevolle agrarische cultuurlandschap
leefomgeving. Uitgangspunt van deze
het ondersteunen van wijkinitiatieven, en
worden beleefbaar en zichtbaar.
verstedelijkingsstrategie is: meer landschap,
het opstellen van wijkuitvoeringsplannen
Voor cultuuraanbod zijn de inwoners van
meer stad. Tegenover de toename van
in samenwerking met bewoners. Daarvoor
Heumen grotendeels gericht op de steden
het aantal woningen moet een versterking
hebben we een Transitievisie warmte
Nijmegen en Arnhem. Het centrum van
staan van de leefomgeving. In de regio Rijk
vastgesteld. Verder levert het rijksbeleid
Malden is krachtig en biedt een aantrekkelijk
van Nijmegen vindt deze versterking haar
belangrijke kaders voor de energietransitie.
vestigingsklimaat voor ondernemers,
uitwerking in een groen-blauw raamwerk, dat
Daaronder vallen ook maatregelen die
detailhandel en horeca en voorziet in een
loopt rondom Nijmegen, via Heumensoord,
een ruimtelijk effect zullen hebben zoals
breed scala aan voorzieningen.
naar de Vennen, en dan naar het
warmtenetten en wko’s op wijkniveau. Verder heeft onze gemeente ingestemd met de regionale energiestrategie. Hierin zijn
noordwesten, naar de Waal bij Beuningen.
De groene groeiregio
Hier wordt gekeken naar het versterken van
In Heumen is er sprake van een
de natuurwaarden en het watersysteem in
zoekgebieden opgenomen voor de opwek
landschap waarin een balans is en
combinatie met energieopwekking en
van grootschalige duurzame energie.
samenwerking tussen boeren, natuur- en
recreatie. Ook liggen er kansen op het
landschapsbeheerders, bewoners en
gebied van circulaire landbouw.
De ontspannen regio
recreatieve ondernemers. Samen bouwen
Het robuuste groene landschappelijke
zij aan een aantrekkelijk, biodivers en
In de gebiedsuitwerkingen worden de
raamwerk van Heumen met zijn grote
klimaatadaptief landschap gebaseerd op
principes van de verstedelijkingsstrategie
verscheidenheid aan landschappen draagt
het agrarische cultuurlandschap. Heumen
gebiedsgewijs verder uitgewerkt.
bij aan een recreatief aantrekkelijk gebied
draagt bij aan het bouwen van voldoende
De gemeente Heumen is in dit kader
aan de zuidelijke flank van de groene
duurzame en betaalbare woningen voor
betrokken bij de gebiedsuitwerkingen
metropoolregio. Door een fijnmazig netwerk
de regio en zet daarbij in op een snelle
Nijmegen-West en Rijk van Nijmegen.
van recreatieve paden door de gehele
ontwikkeling van de Kanaalzone voor
gemeente kan de gemeente de toenemende
woningbouw. Heumen koestert en versterkt
Naast het feit dat de visies van de hogere
recreatieve druk dragen. Verspreid door
zijn aantrekkelijke groene woonomgeving en
overheden sturing en invulling geven
de gemeente bevinden zich aantrekkelijke
groen in de kernen als aantrekkelijk woon-
aan onze eigen omgevingsvisie, zal onze
kleinschalige recreatieve voorzieningen.
en werkgebied.
omgevingsvisie ook het vertrekpunt zijn voor het gesprek met onze medeoverheden
Aandachtspunt is de toegankelijkheid
daarvoor verder verduurzamen.
voor iedereen van deze voorzieningen.
Vanuit de ambitie van de groene groeiregio
over onze positie en rol in het realiseren van
De rijke historie en verscheidenheid
wordt een regionale verstedelijkingsstrategie
gezamenlijke ambities en opgaven in de
Onze gemeente moet op termijn gasloos
aan landschappen zijn de trekkers voor
opgesteld: een routekaart om te komen
fysieke leefomgeving.
de recreant en toerist. De sage van de
tot gezonde en groene groei van de
worden. Waar het gaat om de bestaande
14
gebouwde omgeving doen we dit via een
15
3. Visie op hoofdlijnen Met deze omgevingsvisie werken we toe naar een klimaatneutrale samenleving, een gezonde, veilige en groene leefomgeving én een circulaire economie. Aan de hand van enkele leidende principes geven we verder invulling aan deze hoofdambities.
3.1 Strategische visie 2030 ‘Natuurlijk met iedereen’
Natuurlijk met iedereen
Natuurlijk Duurzaam
Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen
We werken toe naar een klimaatneutrale
nemen we het streven naar een inclusieve
samenleving in 2050, waarbij we onze
samenleving aan de voorkant van het
leefomgeving klimaatadaptief maken
proces mee, door te verkennen waar kansen
en zo veel mogelijk beschermen tegen
liggen om bij te dragen aan een inclusieve
klimaatextremen (te nat, te droog en te
samenleving. We hebben daarbij onder
heet). Voor de energietransitie naar een
andere oog voor levensvatbare lokale
klimaatneutrale samenleving richten wij
voorzieningen.
ons op de beschikbare bronnen zoals:
‘Wat voor samenleving wil Heumen in 2030 zijn?’, dat was de centrale vraag bij de
waterkracht, zonne- en windenergie.
totstandkoming van onze strategische visie ‘Natuurlijk met iedereen’. Met deze
Natuurlijk Groen
strategische visie stippelen we de route voor de komende tien jaar uit en worden
Wij zijn een landelijke gemeente in een
Natuurlijk Veilig
keuzes gemaakt. Dat betekent dat de strategische visie ook een kader vormt voor
groene omgeving met veel ruimte, rust
Het is veilig wonen en leven in onze
deze omgevingsvisie. Het centrale doel van de strategische visie is het nastreven
en afwisselende landschappen. Mede
gemeente. We hebben daarbij aandacht voor
van een inclusieve samenleving. Daarnaast wordt in de visie aangegeven dat onze
hierdoor hebben wij een hoog
veiligheid in de fysieke buitenruimte, maar
gemeente zich kenmerkt door een groene omgeving, duurzaamheid en veiligheid
gewaardeerde leef- en woonkwaliteit.
ook voor het gevoel van veiligheid en zaken
voor iedereen. In de strategische visie hebben we dan ook op hoofdlijnen onze
Omwille van die kwaliteit ontzien wij ons
als ondermijning.
missie, visie en identiteit als gemeente vastgelegd. Hierna vertalen we deze
buitengebied en willen we het groene
hoofdlijnen naar de context van de fysieke leefomgeving.
karakter van onze gemeente zo veel mogelijk behouden. We willen een
In de strategische visie is een wegingskader opgenomen waarin criteria zijn
aantrekkelijke woongemeente voor
benoemd voor de integrale afweging van keuzes. In de fysieke leefomgeving
iedereen zijn en hebben daarbij speciale
zal dit wegingskader toegepast worden bij de integrale afweging voor nieuwe
aandacht voor jongeren en starters op de
ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Op onderdelen zijn aspecten geborgd
woningmarkt. Onze kernen zijn omzoomd
in de leidende principes voor de fysieke leefomgeving, die we verderop in dit
met groen en de openbare ruimte is
hoofdstuk bespreken.
toegankelijk en nodigt uit tot ontmoeting.
3.2 Onze hoofdambities Wanneer we de resultaten van onze gesprekken met inwoners, stakeholders en politiek combineren met de beleidsambities en opgaven van de hogere overheden en onze strategische visie komen we tot een drietal hoofdambities die de hoofdlijnen van ons beleid voor de fysieke leefomgeving formuleren:
1. We willen klimaatbestendig zijn in 2035
2. We wonen en werken in een gezonde,
3. We streven naar een circulaire economie –
en klimaatneutraal in 2050
veilige en groene leefomgeving
in de breedste zin van het woord.
– deze beleidslijn vindt zijn grondslag in
– niet alleen betreft dit één van de doelen
Een circulaire economie is een economisch
de recent vastgestelde strategische visie
van de Omgevingswet, het is tevens een
systeem van gesloten kringlopen waarin
(‘natuurlijk duurzaam’), de door de raad
ambitie die doorklinkt in de Visie Groene
grondstoffen, onderdelen en producten hun
vastgestelde Visie Groene Metropoolregio
Metropoolregio en de wens om een
waarde zo min mogelijk verliezen, hernieuwbare
(‘De groene groeiregio’) en de Regionale
inclusieve gemeenschap te zijn. Gezondheid
energiebronnen worden gebruikt en
Energiestrategie (RES) 1.0 die ook door
en veiligheid zijn nieuwe thema’s onder
systeemdenken centraal staat. Circulariteit klinkt
de raad van Heumen is vastgesteld. Ook
de Omgevingswet, die op deze wijze
door in meerdere thema’s, waaronder de landbouw,
vanuit stakeholders en inwoners bestaat er
nadrukkelijk en expliciet doorklinken in
maar ook op het gebied van wonen en werken
een nadrukkelijke wens om onze gemeente
onze hoofdlijnen van beleid. Ook vanuit de
en de inrichting van de openbare ruimte. Vanuit
(verder) te verduurzamen. Duurzaamheid
inwoners klinkt er een duidelijke behoefte
de Visie Groene Metropoolregio committeert de
en klimaatbestendigheid moeten het
aan schone lucht en voldoende groen
gemeente zich onder meer aan de ambitie om
vertrekpunt zijn voor nieuwe ontwikkelingen
op loopafstand. Nieuwe ontwikkelingen
zoveel mogelijk circulair te bouwen en gebruik te
in onze gemeente. Met klimaatbestendig
in onze gemeente moeten in beginsel
maken van hernieuwbare energiebronnen.
bedoelen we dat we beschermd zijn tegen
bijdragen aan een gezonde, veilige en groene
de effecten van klimaatverandering.
leefomgeving.
Klimaatneutraal is een stap verder en betekent dat we als gemeente geen bijdrage leveren aan klimaatverandering.
20
21
3.3 Leidende principes Om onze hoofdambities waar te kunnen maken hebben we ze vertaald in een aantal leidende principes. Ze vormen een verfijning van de hoofdambities en
Al met al hanteren we de volgende leidende principes:
houden rekening met het streven naar een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Deze leidende principes vormen samen met de doelen en ambities voor de thema’s en gebieden die in de hoofdstukken 4 en 5 van deze omgevingsvisie worden geschetst, het integraal afwegingskader voor nieuwe ontwikkelingen in de
1
fysieke leefomgeving. We gebruiken de leidende principes bij het maken van een
Bij een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling verkennen we in een vroegtijdig stadium waar kansen liggen om met de ruimtelijke ontwikkeling bij te dragen aan de centrale doelstelling van een inclusieve samenleving.
integrale afweging voor alle ruimtelijke ontwikkelingen binnen onze gemeente, ongeacht aard en ligging van de ontwikkeling. In deze leidende principes zijn de voor de fysieke leefomgeving relevante aspecten uit het wegingskader van de strategische visie meegenomen.
2
Het natuurlijke bodem- en watersysteem is leidend bij onze keuzes en uitwerkingen van nieuwe ontwikkelingen (juiste functie op de juiste plek). Daarbij streven we een zorgvuldig gebruik van de ruimte na.
Het uitgangspunt van ‘inbreiding boven uitbreiding’ in combinatie met het uitgangspunt van klimaatadaptief ontwikkelen betekent dat in eerste instantie nieuwe bebouwing alleen wordt toegevoegd op plekken die nu al bebouwd zijn (slopen en nieuwbouw). Dit om voldoende (groene) ruimte binnen de kernen te
3
behouden. Dit is nodig om klimaatopgaven zoveel mogelijk binnenstedelijk op
Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn klimaatadaptief (we anticiperen op klimaatverandering) en natuurinclusief (we dragen bij aan de (lokale) biodiversiteit en natuurwaarden).
te lossen en deze dus zo min mogelijk af te wentelen op het buitengebied. In de praktijk zal dit betekenen dat er in hogere dichtheden (gestapelde) woningen ontwikkeld zullen worden, uiteraard passend bij de aard, maat en schaal van de kern en natuurinclusief.
4
Zorgvuldig ruimtegebruik is het vertrekpunt voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen passen we de ‘Ladder voor duurzame verstedelijking’ toe. Transformatie en herontwikkeling binnen bestaand stedelijk gebied (inbreiding) gaat boven uitbreiding. Indien nieuwe stedelijke functies in het buitengebied toch noodzakelijk zijn, worden deze zoveel mogelijk gebundeld (passend bij de aard van de opgave) en landschappelijk ingepast.
5
22
Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen dragen bij aan – of doen in ieder geval geen afbreuk aan – een veilige, gezonde en groene fysieke leefomgeving.
23
3.4 Rol van de gemeente De samenleving verandert, en daarmee ook
Het gaat onder meer om de opgaven
de rol van de overheid (gemeente). Mensen
rondom de woningbouwproductie, de
moeten steeds meer zelf doen en zij nemen
energietransitie en het realiseren van
ook steeds vaker het initiatief voor hun
de klimaatopgaven. Daarnaast hebben
leefomgeving in eigen handen. Dit is in lijn
we te maken met in regionaal verband
met de geest van de Omgevingswet, die
gemaakte afspraken waaraan we ons
meer verantwoordelijkheid bij de burger legt.
hebben gecommitteerd in onder andere de
Samenleving
Loslaten
Overheid
Faciliteren
Stimuleren
Regisseren
Zelf doen
agenda van de Groene Metropoolregio. In Daarnaast is in de strategische visie
de fysieke leefomgeving zal dan ook met
aangegeven dat de gemeente ten behoeve
name vanuit het maatschappelijk belang
van de drie kenmerken groen, duurzaam
en de regionale opgaven zoals hiervoor
en veilig een beperkte rol vervult waarbij
bedoeld beredeneerd moeten worden wat
de uitvoering van wettelijke taken het
een passende en gewenste rol is voor de
uitgangspunt is. De gemeente Heumen
gemeente.
heeft met betrekking tot de realisatie van opgaven in de fysieke leefomgeving
In het vervolg van deze omgevingsvisie
slechts een beperkt aantal wettelijke taken.
onderscheiden we een zestal rollen die
Naast deze wettelijke taken hebben we de
de gemeente kan aannemen, wanneer
bestuurlijke verantwoordelijkheid om al dan
zij uitvoering geeft aan haar beleid voor
niet wettelijke taken vanuit het Rijk en de
de fysieke leefomgeving. Deze worden
provincie te implementeren en uit te voeren.
navolgend toegelicht:
Reguleren
Loslaten – Wanneer de overheid een
Regisseren – Wanneer de overheid kiest
taak loslaat, zal zij zich hier inhoudelijk
voor regisseren, betekent dat ook andere
en procesmatig niet of nauwelijks mee
partijen een rol hebben maar dat de overheid
bemoeien.
er belang aan hecht wel de regie te hebben (en houden).
Faciliteren – De overheid kiest een faciliterende rol als het initiatief van elders
Zelf doen – De overheid kan de wens
komt en zij er belang in ziet om dat mogelijk
hebben dat een bepaald beleid of een
te maken.
interventie van de grond komt en staat daarvoor zelf aan de lat. Dat betekent dat de
Stimuleren – De overheid kan de wens
overheid zelf zorg draagt voor de uitvoering
hebben dat bepaald beleid of een interventie
en initiatiefnemer is.
van de grond komt, maar de realisatie daarvan laat ze over aan anderen. Ze zoekt
Reguleren – Het laatste instrument dat de
slechts naar mogelijkheden om die anderen
overheid kan inzetten is regulering met wet-
in beweging te krijgen.
en regelgeving of beleidsregels. Dit staat in feite los van voornoemde rollen. Ook wanneer de overheid bepaalde zaken wil loslaten of uitsluitend wil faciliteren, kan zij hier met regelgeving randvoorwaarden aan stellen.
Voor de verschillende opgaven en ambities die in deze visie zijn beschreven is zoveel mogelijk aangegeven welke rol we als gemeente hierbij aannemen. 25
4. Visie op de thema’s De fysieke leefomgeving is een veelomvattend begrip en wordt vanuit verschillende thema’s vormgegeven. Met vier thematische hoofdstukken geven we invulling aan de thema’s die in de fysieke leefomgeving een rol spelen.
4.1 Leven in een gezonde en veilige omgeving
leefomgeving als bij nieuwe ruimtelijke
veiligheidsrisico’s ontstaan als gevolg
ontwikkelingen is en blijft het aspect
van de klimaatverandering. Zo zijn onze
toegankelijkheid een aandachtspunt.
natuurgebieden bij lange perioden van droogte kwetsbaar voor natuurbranden.
4.1.2
Veiligheid
Naast perioden van droogte zien we ook
Naast gezondheid nemen we ook het
dat we regelmatiger te maken krijgen met
thema veiligheid in al haar facetten mee
hevige regenbuien, waardoor we in onze
Eén van de primaire doelen van de
probleem het hoofd kunnen bieden. Zorgen
in de beleidsontwikkelingen, beslissingen
leefomgeving meer ruimte moeten gaan
Omgevingswet is het bereiken en in
voor een gezonde leefomgeving omvat
en belangenafwegingen die we maken
reserveren om overtollig regenwater op te
stand houden van een veilige en gezonde
ook zorg voor de kwaliteit van de bodem
over de fysieke leefomgeving. We richten
vangen. In het gebied langs de Maas houden
fysieke leefomgeving. Daarmee krijgen
waarbij we specifiek letten op verantwoord
onze openbare ruimte zo in dat we
we rekening met het risico op het gebied
de onderwerpen gezondheid en veiligheid
(regionaal) grondverzet en het afstemmen
rekening houden met de verkeersveiligheid,
van waterveiligheid, waarbij we rekening
een centralere rol in het fysieke domein en
van de ruimtelijke ontwikkelingen op de
bereikbaarheid voor hulpdiensten en
moeten houden met de kans dat er in onze
hebben we als een van onze hoofdambities
aanwezige chemische bodemkwaliteiten én
het veiligheidsgevoel. In onze gemeente
gemeente nieuwe ruimteclaims volgen in
dat alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen
hebben we verschillende risicobronnen
het kader van (hoog)waterveiligheid. Als
in beginsel een bijdrage leveren aan een
vanuit het aspect externe veiligheid,
gemeente streven we naar een zo’n klein
gezonde, veilige en groene leefomgeving.
zoals aardgasleidingen, (water)wegen
mogelijke ruimteclaim.
waarover gevaarlijke stoffen worden getransporteerd en LPG-tankstations. Er
Tot slot zien we in heel Nederland steeds
In ons ruimtelijk beleid zijn we gewend om
ligt op dit punt geen opgave die we op
meer tekenen van ondermijning, ook in
bijvoorbeeld via milieunormen in te zetten
moeten pakken, wel houden we bij nieuwe
onze gemeente. Criminelen maken voor
op het beschermen van de gezondheid van
ruimtelijke ontwikkelingen rekening met de
hun illegale activiteiten gebruik van legale
onze inwoners. Dit blijven we doen aan de
veiligheidsrisico’s die deze bronnen met
bedrijven en diensten. Dit brengt onze
4.1.1
28
Gezondheid
hand van de landelijke wet- en regelgeving
de aanpak van bodemverontreiniging.
zich meebrengen. Dat geldt ook voor de
veiligheid en leefbaarheid in gevaar en
die daarvoor geldt, bijvoorbeeld met
Bovenop het beschermen van de gezondheid
risico’s die ontstaan bij het toepassen en
noemen we ondermijning. Om ondermijning
betrekking tot geur, geluid, luchtkwaliteit
van onze inwoners willen we meer dan
opwekken van duurzame energie. Ondanks
in onze gemeente zo veel mogelijk te
en hoogspanningsverbindingen. Specifiek
voorheen via de inrichting van de fysieke
dat er geen veiligheidsnormen gelden voor
voorkomen willen we initiatieven die
zullen we, conform wet- en regelgeving
leefomgeving onze gezondheid bevorderen
energiebronnen, -dragers en -systemen
voorzien in het hergebruik van vrijkomende
en uitgaande van de bestaande situatie,
en met ons ruimtelijk beleid positieve
worden deze wel door ons meegewogen bij
agrarische bebouwing in het buitengebied
voor de betonfabrieken in onze gemeente
gezondheidseffecten nastreven. Zo weten
nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
ten behoeve van nieuwe economische
in het op te stellen omgevingsplan
we dat groen op meerdere manieren
dragers zo veel mogelijk faciliteren. Onze
geluidproductieplafonds instellen. Wanneer
een positieve bijdrage levert aan onze
huidige beleidsregels hiervoor gaan we
dit in de toekomst relevant is zullen we ook
gezondheid. Groen zorgt voor schonere
daarom actualiseren en moderniseren.
op andere locaties geluidsplafonds instellen.
lucht, draagt bij aan een betere mentale
Verder is de Rijksweg in Malden een
gezondheid en nodigt uit tot bewegen en
belangrijke bron die op een negatieve manier
ontspannen. We richten onze openbare
invloed heeft op de gezondheid en het
ruimte daarom zo in dat er meer ruimte
verblijfsklimaat van onze inwoners. Zo vormt
komt voor groen. De openbare ruimte nodigt
de weg een fysieke barrière en heeft het een
daardoor uit tot beweging en sporten. We
negatieve invloed op aspecten als geluid en
hebben daarbij aandacht voor zowel de
luchtkwaliteit. Als gemeente blijven we in
individuele sporter als voor georganiseerde
regionaal verband onderzoeken hoe we dit
buitensporters. Zowel voor de bestaande
Daarnaast zien we dat er nieuwe
Gebiedsreservering vanuit het Rijk voor toekomstige rivierverruiming lange termijn Maas (paars)
29
4.2 Duurzaam Heumen Vanuit het regionaal beleid en onze
kernen en onze hoofdgroenstructuur. Dit
zullen we inwoners en ondernemers
Met de hiervoor beschreven ambities
strategische visie werken we toe naar
principe verwerken we integraal in het op te
stimuleren in deze ontwikkeling. Dat willen
en doelen zetten we ‘toon’ richting 2035
een duurzaam Heumen. Ons doel is
stellen programma Groen en Biodiversiteit
we ook doen op het gebied van realiseren
en 2050. Het is daarentegen wel nodig
een klimaatneutrale samenleving in
waar ons (huidige) groenstructuurplan
van een natuurinclusieve leefomgeving. Bij
om deze ambities en doelen verder te
2050. In 2035 (uiterlijk 2050) willen we
en biodiversiteitsplan op termijn in zullen
nieuwe ontwikkelingen willen we daarom
concretiseren. Daarom zullen we aan
klimaatbestendig zijn. Daarom willen we
opgaan. Los van het vergroenen hebben we
dat er natuurinclusief gebouwd wordt.
de slag gaan met het opstellen van een
zoveel mogelijk circulair bouwen en gebruik
als gemeente de opgave om hemelwater
Hiervoor ontwikkelen we een toolbox, die
programma Klimaatadaptatie, waarbij
maken van hernieuwbare energiebronnen.
bij hevige regenbuien te verwerken
een leidraad vormt voor nieuwe ruimtelijke
we ook verder invulling geven aan de
We hebben daarbij antwoorden op situaties
door de mogelijkheden voor infiltratie
ontwikkelingen.
Regionale Adaptatie Strategie (RAS).
waarin het (te) nat, droog of heet is. Ook
te vergroten en tijdelijke en structurele
Uiteraard worden de opgaven op het gebied
is het natuurlijke bodem- en watersysteem
waterbergingslocaties te realiseren. Op
van klimaatadaptatie deels ook in andere
leidend bij onze keuzes en uitwerkingen van
basis van onze kwetsbaarhedenkaart
programma’s geïntegreerd (programma
nieuwe ontwikkelingen. Zo zorgen we ervoor
beoordelen we of de waterbergingsopgave
Wonen, programma Groen en Biodiversiteit).
dat de juiste functie op de juiste plek landt
ter plaatse kan worden opgelost. Indien
en onze leefomgeving klimaatbestendig
dat niet mogelijk blijkt, gaan we kijken
wordt.
naar de realisatie van een structuur met blauwgroene aders die het overtollige water
4.2.1
Klimaatadaptatie
afvoert naar waterbergingslocaties aan de
Om onze klimaatdoelen te kunnen behalen
randen van de kernen. In meer algemene
zijn alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen
zin geldt dat we als gemeente zorgdragen
in onze gemeente klimaatadaptief.
voor de inzameling van stedelijk afvalwater,
Klimaatadaptief betekent dat we ons
maar ook van hemelwater en grondwater.
aanpassen op de klimaatverandering en
Voor bestaande bouw en (ver)nieuwbouw
onze leefomgeving zo inrichten dat het
geldt een aansluitplicht voor het lozen
bestand is tegen periodes waarin het (te)
van stedelijk afvalwater op de openbare
nat, droog of heet is. Als gemeente zullen
rioolaansluiting die hiervoor is aangelegd.
we zelf bij herinrichtingsvraagstukken van
30
onze openbare ruimte een klimaatadaptieve
Tegelijkertijd zijn we als gemeente maar
inrichting als norm hanteren. We nemen
in beperkte mate eigenaar van onze
een regisserende rol aan bij het vergroenen
leefomgeving. Daarom hebben inwoners
van de openbare ruimte. Vergroenen
en ondernemers zelf hierbij ook een rol
betekent minder stenen, meer bomen
en verantwoordelijkheid. Zij staan aan de
en meer biodiversiteit. Daarbij zetten we
lat bij het verduurzamen van hun woning/
ook in op het behouden en versterken
bedrijfspand en het klimaatadaptief maken
van bestaande open groene plekken in de
van het hun (bedrijfs)perceel. Als gemeente
31
4.2.2
Energietransitie
broekgebied zijn. Indien het niet haalbaar
Als gemeente hebben we in regionaal
blijkt de volledige opgave te realiseren met
verband vanuit de regionale energiestrategie
zonne-energie en waterkracht zal gekeken
(RES) een taak in het opwekken van
worden naar windkracht. Indien nodig/
duurzame energie. Al eerder heeft
wenselijk zullen we voor dit gebied kaders
de gemeenteraad gedefinieerd dat
moeten vaststellen voor opwekking van
de gemeentelijke opgave rondom de
grootschalige duurzame energie.
grootschalige opwekking van duurzame
4.3 Vitale en verbonden dorpen Het is goed wonen en leven in onze
van de lokale behoefte. Om invulling te
energie tot 2030 205 terajoule (TJ) is.
Als gemeente sturen we bij duurzame
gemeente. Een belangrijk onderdeel van
kunnen geven aan de woningbouwopgave
Daarbij is aangegeven dat deze opgave
energieinitiatieven aan op het combineren
onze identiteit is de landelijke en groene
zetten we in op de ontwikkeling van een
in eerste instantie volledig opgewerkt
van het opwekken van duurzame energie
setting waarin onze dorpen liggen. Er
stedelijk en natuurinclusief woonmilieu
wordt via zonne-energie en waterkracht.
met het realiseren van andere doelen uit ons
is veel ruimte en rust te vinden wat een
in de Kanaalzone van Malden. Daarbij
Hiervoor worden de mogelijkheden voor
(ruimtelijk) beleid, bijvoorbeeld op het gebied
belangrijke bijdrage levert aan onze
onderzoeken we de mogelijkheden voor
het realiseren van een waterkrachtcentrale
van landbouw, natuur en biodiversiteit,
leef- en woonkwaliteit. Malden is als
hoogbouw. Verder leveren we met de
bij Grave verkend, waarmee mogelijk een
recreatie, landschap en educatie. Ook
grootste kern binnen onze gemeente een
invulling van de ruimtelijke kaders en
(beperkt) deel van de opgave gerealiseerd
willen we dat er gekeken wordt naar de
typisch woondorp met onze belangrijkste
ambities uit het Masterplan Centrum Malden
kan worden. Omdat de ontwikkeling van
mogelijkheden voor dubbelgebruik. Los van
voorzieningen. Heumen, Overasselt
een bijdrage aan de nieuwbouwopgave.
de waterkrachtcentrale vertraging heeft
de grootschalige opwekking van duurzame
en Nederasselt zijn meer landelijke
De locatie Zilverbergweg in Overasselt is
opgelopen is de inzet hiervan niet voor
energie willen we ook verkennen welke
traditionele dorpen met een sterke sociale
ook aangewezen als woningbouwlocatie.
2030 te verwachten en zullen we ons ook
mogelijkheden er zijn om (in regelgeving)
verbondenheid en gemeenschapszin. Voor
Voor het Lierdal geldt nadrukkelijk dat
moeten richten op de ontwikkeling van
meer ruimte te bieden voor duurzame
het toevoegen van bebouwing hanteren
er geen ruimte wordt geboden voor
windenergie. In de RES 1.0 hebben we
energie opwekking voor eigen gebruik
we in principe dezelfde regels voor het
woningbouwontwikkelingen. Ook voor een
gronden van de Teerse Sluispolder langs
in het buitengebied. Hiervoor stellen we
buitengebied en de bebouwde kom.
sportcomplex zien we geen ruimte in het
de A73 ingebracht voor de opwekking van
beleidsregels op. We staan grootschalige
grootschalig duurzame energie. Inmiddels is
plaatsing van zonnepanelen buiten het
Door de nabijheid van Nijmegen hebben we
voor dit gebied een gebiedsplan vastgesteld
energielandschap en de hiervoor beschreven
een behoorlijk open woningmarkt en ervaren
In de periode tot en met 2033 geven we
waarin de kaders staan op welke wijze
afspraken uit de RES niet toe, mede om ons
we de druk op de woningmarkt. Dit wordt
verder invulling aan de woningbouwopgave
dit gebied getransformeerd kan worden
landschap en de agrarische functie van het
voornamelijk in Malden ervaren, maar heeft
door het principe van inbreiden boven
tot energielandschap. Mocht blijken dat
landelijk gebied te beschermen.
ook z’n werking op de andere kernen. De
uitbreiden te hanteren. Daarom
het niet mogelijk is om de gemeentelijke
Lierdal.
vitaliteit en identiteit van onze gemeente,
verlenen we alleen medewerking aan
opgave in dit gebied, rekening houdend met
Tot slot gaat de warmtetransitie ook
maar ook van ieder individueel dorp, moeten
woningbouwinitiatieven op bestaande
de mogelijke energieopbrengst van een
ruimtelijke gevolgen hebben. Mogelijk
we richting de toekomst behouden en
versteende locaties in de kernen inclusief
waterkrachtcentrale, te kunnen realiseren,
worden warmtenetten aangelegd en wordt
versterken.
de daarvoor benodigde voorzieningen.
dan zullen we als gemeente onderzoeken
eventueel aangesloten op warmtenetten uit
wat de mogelijkheden voor zonne-energie
Nijmegen.
in het Nederasseltse en Overasseltse
Hierdoor ontstaat wel druk op het groen 4.3.1
Wonen
binnen de plangebieden. We proberen de
Met de huidige druk op de woningmarkt en
bestaande groenstructuur te behouden
de verstedelijkingsdruk vanuit Nijmegen
en waar mogelijk te versterken. Zo
hebben we te maken met een grote
behouden we open groene plekken
woningbouwopgave. In Malden zien we
(onze hoofdgroenstructuur), die niet
kansen om te bouwen voor de regionale
alleen passen bij de identiteit van onze
behoefte. Voor de andere dorpen leggen
dorpen, maar ook een bijdrage leveren
we de prioriteit op het beantwoorden
aan een goede omgevingskwaliteit en
33
een klimaatadaptieve leefomgeving.
wanneer het plan past bij de aard en schaal
bestaande beleidsregels actualiseren en
van initiatieven op het gebied van het
Door in te zetten op de transformatie of
van het dorp. De locatie moet grenzen aan
moderniseren. Daarbij geldt dat we ruimte
versterken van de ruimtelijke kwaliteit en
herontwikkeling van bestaande versteende
de bebouwde kom, de locatie kan goed
willen geven voor woningsplitsing, ook al
het verduurzamen van onze bestaande
locaties in de kernen verbeteren we vaak ook
worden ontsloten en ook de parkeerbehoefte
kan dat incidenteel effect hebben op de
bedrijventerreinen. We ondersteunen
de omgevingskwaliteit in onze dorpen. Al
kan goed worden opgelost. Het plan is goed
parkeerdruk.
daarnaast het ombouwen van leegstaande
met al zetten we zo in op het behouden van
in te passen in het landschap en past bij de
het open groene landschap rondom onze
cultuurhistorie van het gebied en er zijn geen
Om leegstand, verrommeling en
tot woonruimtes, zolang daarbij omliggende
dorpen.
milieuhygiënische beperkingen.
ondermijning in het buitengebied te
bedrijven niet onevenredig worden
voorkomen bieden we de mogelijkheid om
beperkt in hun mogelijkheden. Voor
bedrijfspanden (waaronder kantoorpanden)
Incidenteel onderzoeken we mogelijkheden
Daarnaast constateren we een (groeiende)
voormalige agrarische erven en bestaande
nieuwe dienstverlenende bedrijven met
voor grootschaligere woningbouw buiten
behoefte aan kleinere woningen/
bedrijfspercelen onder voorwaarden te
verblijfsfunctie zien we geen ruimte op onze
de kernen. We zijn hier als gemeente
appartementen (voor starters en senioren),
transformeren naar wonen, waarbij de
bedrijventerreinen. Los hiervan vervullen
terughoudend mee. De ontwikkeling moet
woningsplitsing en bijzondere woonvormen.
woningen rond een kleinschalig erf worden
de landbouw- en recreatiesector ook een
passen in de provinciale en regionale kaders
In het ‘Woonbeleid gemeente Heumen
gecentreerd. We moderniseren hiervoor
belangrijke rol in onze economie. Deze
voor woningbouw. In het ‘Woonbeleid
2024-2030’ is hier nader aandacht aan
onze beleidsregels waarin we onder meer
sectoren worden apart behandeld in de
gemeente Heumen 2024-2030’ is de
besteed. De doelen en ambities voor de
regels stellen aan de landschappelijke
paragrafen 4.4.4 en 4.4.5.
behoefte aan nieuwe woningen in onze
huisvesting van kwetsbare doelgroepen
inpassing, aansluiting op en aanpassing
gemeente opgenomen. We overwegen een
wordt verder uitgewerkt in de nog op te
van de openbare ruimte als gevolg van
plan buiten de bestaande kernen alleen
stellen woonzorgvisie. Verder gaan we onze
de gewijzigde functies van agrarisch naar
Als gemeente zetten we in op het duurzaam in stand houden van onze lokale economie.
wonen, het aantal woningen in relatie tot het te slopen aantal vierkante meters (agrarische) bebouwing, alsmede de toegestane (bijzondere) woonvormen en
4.3.3
woningtypen.
De voorzieningen in onze gemeente
Voorzieningen
spelen een belangrijke rol in de vitaliteit 4.3.2
Werken
van onze dorpen en het welzijn van
Heumen functioneert voornamelijk als een
onze inwoners. Het zijn immers plekken
forensengemeente. Als gemeente zetten
waar veel mensen ontspannen en elkaar
we in op het duurzaam in stand houden van
ontmoeten. Daarom is een belangrijk
onze lokale economie. We kiezen ervoor om
speerpunt in ons beleid dat we streven
hier geen actieve rol in te vervullen, maar wel
naar levensvatbare basisvoorzieningen
initiatieven te faciliteren die hier een bijdrage
in elk dorp. Levensvatbaar betekent dat
aan leveren. De capaciteit van onze huidige
er voldoende deelnemers zijn, dat naast
bedrijventerreinen is voldoende groot om
de inzet van eventuele medewerkers
in de (lokale) vraag naar bedrijfsruimten
er voldoende vrijwilligers zijn én er
te kunnen voorzien. We reserveren op dit
sprake is van een gezonde exploitatie.
moment daarom geen nieuwe ruimte voor
Onder basisvoorzieningen verstaan wij
(de uitbreiding van onze) bedrijventerreinen.
een basisschool, dorpshuis en vitaal
Wel willen we inzetten op het faciliteren
verenigingsleven.
Bekende woningbouwlocaties 34
35
Zo willen we aandacht hebben voor
plek verbeterd wordt. Verder zorgen
van aandacht. We gaan deze knelpunten
Heumen in beeld die nader bestudeerd
eenzaamheid en voldoende plekken om
evenementen voor sociale cohesie en
nader onderzoeken en bekijken welke
worden, namelijk ten zuiden van Malden en
elkaar te ontmoeten. Op het gebied van
binding in buurten en kunnen economisch
eventuele oplossingsrichtingen er zijn.
nabij de A73, afslag Dukenburg.
onderwijs speelt de bestaande huisvesting
aantrekkelijk zijn voor ondernemers.
in op de te verwachten terugloop van het
Sommige evenementen zijn structureel
Specifiek heeft de problematiek rondom
In de jaren ’90 en ’00 is er landelijk een
aantal leerlingen en zien we geen opgave
van aard en op momenten ontstaat een
de Rijksweg onze aandacht. De weg is
sterke daling geweest van het aantal
richting de toekomst. Verder doen we
samenloop van verschillende kleine en
voor Malden een belangrijke bron die op
verkeersslachtoffers. De daling is
onze dagelijkse boodschappen in Malden
grotere evenementen. Om het geheel
een negatieve manier invloed heeft op de
gestagneerd en inmiddels is er zelfs
en Overasselt en zetten we hier in op
in goede banen te leiden zullen nadere
gezondheid en het verblijfsklimaat van onze
sprake van een stijging van slachtoffers.
een passend voorzieningenniveau, goed
beleidsregels worden opgesteld.
inwoners. Zo vormt de weg een fysieke
Om deze reden is landelijk het Strategisch
barrière en heeft het een negatieve invloed
Plan Verkeersveiligheid gelanceerd
op aspecten als geluid en luchtkwaliteit. Als
(SPV). Het Verkeer en vervoersplan van
ondernemersklimaat en een aantrekkelijk verblijfsklimaat. Malden biedt daarbij
4.3.4
niet alleen een goed aanbod voor onze
Onze bestaande verkeersstructuur is op
gemeente blijven we in regionaal verband
de gemeente Heumen uit 1999 is sterk
dagelijkse boodschappen, maar is ook de
hoofdlijnen in orde. We zien geen grote
onderzoeken hoe we dit probleem het hoofd
verouderd. Daarnaast hebben we een
aangewezen plek voor onze niet-dagelijkse
wijzigingen en ingrepen in de periode tot en
kunnen bieden.
Fietsplan uit 2016. De daaruit voortkomende
boodschappen, speciaalzaken en horeca.
met 2033. Wel zien we bij de Broekstraat,
Via de ambities en doelstellingen uit het
Schoonenburgseweg/Hoogstraat, Looistraat
Verder willen we in algemene zin wandelen,
Wij zullen daarom een nieuw verkeer en
Masterplan Centrum Malden zorgen we
en Rijksweg (lokale) knelpunten en vormt het
fietsen en het gebruik van het openbaar
vervoersplan opstellen. Dit plan zal een
ervoor dat het verblijfsklimaat van deze
sluipverkeer in het vennengebied een punt
vervoer zo veel mogelijk stimuleren.
uitvoeringsagenda bevatten met daarin
Daarom gaan we ons (snel)fietsnetwerk
de concrete projecten, vooral gericht op
verder ontwikkelen. Daarbij verkennen we
fietsvoorzieningen en verkeersveiligheid.
Verplaatsen
fietsprojecten zijn inmiddels uitgevoerd.
de mogelijkheden voor een hoogwaardige fietsverbinding langs het Maas-Waalkanaal. Zo willen we het autogebruik in onze gemeente zo veel mogelijk ontmoedigen. Tot slot hebben we de wens om de OVverbindingen tussen alle kernen en met Nijmegen te verbeteren en signaleren we kansen voor deelauto’s. Op regionaal niveau wordt er gekeken naar het opvoeren van de frequentie van de treinverbinding tussen Nijmegen en Venlo (het versnellen en frequentieverhoging van de Maaslijn). Daarnaast worden op regionaal niveau studies gedaan om te komen tot een hoogwaardig OV-netwerk (HOV). Hiervoor zijn ook twee locaties in/nabij de gemeente 36
37
Stu
4.4 Gebalanceerd ondernemen en recreëren in het Heumense landschap
ww al
Ve
nn
Het landschap in onze gemeente is divers te noemen. Niet alleen in de verschijningsvormen, maar ook in het gebruik. Zo zijn er hoge en droge
Riv
gebieden, maar ook lage en natte. Er is ruimte voor natuur en water, maar ook voor landbouw- en recreatiebedrijven. We zien in heel Nederland dat er in het landelijk gebied veel ontwikkelingen en opgaven bij elkaar komen. Dat zorgt soms voor spanningen, maar biedt ook kansen om te kijken hoe verschillende
en
ge
iere nlan dschap
bie
d
ruimteclaims met elkaar gecombineerd kunnen worden om zo het landelijk gebied toekomstbestendig te maken. In de transitie van ons landelijk gebied moeten we een nieuwe balans vinden tussen enerzijds het beschermen van onze landschappelijke en natuurwaarden en anderzijds het bieden van ruimte om te kunnen ondernemen en recreëren. Al met al koppelen we kansen voor natuur, landschap, recreatie, cultuurhistorie en landbouw en gebruiken hiervoor het Landschapsontwikkelingsplan 2019-2023 en bestaand toeristisch beleid. Na 2023 actualiseren we het Landschapsontwikkelingsplan en ons toeristisch/recreatief beleid tot een programma Landschap en Recreatie.
4.4.1
Landschap
en versterken. In hoofdstuk 5 zetten we
Ons landschap met haar vele gezichten
voor ieder gebied de kernkwaliteiten op
is een van onze unique selling points.
een rijtje. In algemene zin zetten we in op
Kenmerkend voor het landschap is het
het versterken van de landschappelijke
rivierenlandschap van de Maas aan de
kwaliteiten in het hele buitengebied, waarbij
westzijde van onze gemeente en het
ook de natuurwaarden en biodiversiteit
landschap van de stuwwal aan de oostzijde.
versterkt worden. Dit draagt tevens bij
Het rivierenlandschap kenmerkt zich door de
aan het behouden en ontwikkelen van
Maas, de dijken, kleinschalige en halfopen
een aantrekkelijk landschap met meer
oeverwallen, besloten dekzandruggen
recreatiemogelijkheden waardoor de
(Overasseltse vennen) en de open
recreatiedruk beter over de gemeente
broekgebieden. Het stuwwallandschap
verspreid wordt.
kenmerkt zich door het aanwezige reliëf, het besloten bosgebied aan de oostzijde
Omdat de maakbaarheid van ons landschap
(Heumensoord) en een meer verstedelijkte
grenzen kent, wordt het natuurlijk bodem-
zone langs de Rijksweg als overgang naar
en watersysteem het uitgangspunt voor
het Maas-Waalkanaal en het lagergelegen
nieuwe ontwikkelingen. Voor ieder gebied
broekgebied aan de oostzijde van het
lichten we in hoofdstuk 5 de kenmerken van
kanaal. De landschapszone Malden-Noord
het bodem- en watersysteem toe. Nieuwe
en het Lierdal vormen groene buffers tussen
ruimtelijke ontwikkelingen moeten rekening
Nijmegen, Malden en Mook. Ieder gebied
houden met én de kernkwaliteiten van het
heeft zijn eigen kenmerken en kwaliteiten en
gebied én het bodem- en watersysteem.
deze verschillen willen we graag behouden 38
39
4.4.2
Natuur
4.4.3
Cultuurhistorie
Met het Heumensoord en de Overasseltse
Onze gemeente kent een rijke historie en
en Hatertse Vennen hebben we mooie
met de verscheidenheid aan landschappen
en waardevolle natuurgebieden in onze
vormen dit trekkers voor de recreant en
gemeente. De natuurwaarden in de
toerist. De sage van de Hoemannen van
natuurgebieden willen we behouden
Walrick zetten we in voor de profilering van
en verder ontwikkelen. De beschermde
onze gemeente. In onze gemeente bevinden
natuur- en landschapsgebieden zijn door
zich veel cultuurhistorisch waardevolle
de provincie aangewezen en staan vermeld
hagen en heggen en enkele molens. Onze
op deze kaart. Agrarische activiteiten en
inzet is om deze te beschermen en te
recreatie in en nabij onze natuurgebieden
versterken. We maken de rijke geschiedenis
mogen niet tot onevenredige schade aan de
van onze gemeente beter zichtbaar
natuur leiden. Ook voor nieuwe ruimtelijke
voor de recreant en toerist. Zo willen we
ontwikkelingen geldt dat deze uitsluitend in
cultuurhistorie meer inzetten als middel
en rondom onze natuurgebieden mogelijk
voor de profilering van onze gemeente,
zijn als die niet zorgen voor het onevenredig
mede ter bevordering van toerisme en
schaden van de aanwezige natuur- en
recreatie. We denken dan bijvoorbeeld
landschapswaarden.
aan het beleefbaar en zichtbaar maken van het Kroonwerk en het waardevolle
Tegelijkertijd realiseren we ons ook dat we
agrarische cultuurlandschap. Voor nieuwe
bij het beschermen en versterken van de
ruimtelijke ontwikkelingen geldt dat de
bestaande natuurwaarden onder andere
cultuurhistorische kenmerken van het
afhankelijk zijn van de klimaatverandering.
landschap en ons immateriële erfgoed
Zo worden de vennen grotendeels gevoed
(verleden) als uitgangspunt moeten dienen.
door regenwater. Bij een lange periode
Ook worden (archeologische) monumenten
van droogte is het daarom onvermijdelijk dat een deel van de vennen verdroogt. Dat neemt niet weg dat we als gemeente
betrokken bij de besluitvorming over
Beschermde natuur- en landschapsgebieden
(nieuwe) ruimtelijke keuzen.
vanuit provincie Gelderland Nationaal landschap
blijven inzetten op het beschermen en behouden van onze natuur. We willen buiten de natuurgebieden ook aan de slag met het versterken van de natuurwaarden
Zo worden ontwikkelingen ook naar aard Groene Ontwikkelingszone (GO) Gelders Natuur Netwerk (GNN)
en schaal ingepast in de omgeving en wordt aangesloten bij de identiteit van de plek. We gaan op termijn aan de slag met
en het vergroten van de biodiversiteit.
het actualiseren van ons welstandsbeleid
Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in ons
richting een nota omgevingskwaliteit,
landelijk gebied moeten daar aantoonbaar
waarmee we cultuurhistorie meenemen
aan bijdragen. We gebruiken hiervoor ons biodiversiteitsplan.
40
Voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen geldt in het waarmaken van een goede omgevingskwaliteit bij nieuwe dat de cultuurhistorische kenmerken van het landschap en ons immateriële erfgoed (verleden) ontwikkelingen. als uitgangspunt moeten dienen.
41
4.4.4
Landbouw
slag met het opstellen van een beleidsregel
toevoegen van nieuwe bebouwing op
Als gemeente volgen we de ontwikkelingen
waarin we kaders meegeven hoe we de
het erf ten behoeve van deze nieuwe
op rijks- en provinciaal niveau rondom
experimenteerruimte vorm willen geven,
verdienmodellen stellen we een beleidsregel
de transitie van de landbouwsector. We
bijvoorbeeld door aan te geven welke
op. Voor stoppende agrariërs bieden we
constateren daarbij een tendens waarbij
bebouwingsmogelijkheden we zien. Verder
ruimte om het vrijkomende agrarisch
ingezet wordt op een extensivering van
is het streven om daarbij natuurwaarden
erf te transformeren naar wonen. We
de sector. Als gemeente willen we kijken
te versterken. De beleidsregel dient dan
moderniseren hiervoor onze beleidsregels
hoe we agrarische bedrijven die willen
ook als toetsingskader voor nieuwe
waarin we onder meer regels stellen aan
extensiveren in deze beweging kunnen
ontwikkelingen op dit gebied. Mede vanwege
de landschappelijke inpassing, het aantal
faciliteren. Dat betekent niet dat we inzetten
de transitieopgave bieden we geen ruimte
woningen in relatie tot het te slopen aantal
op het inperken van bestaande agrarische
aan nieuwvestiging van niet-grondgebonden
vierkante meters (agrarische) bebouwing,
bedrijven. Aan de bestaande planologische
(intensieve) agrarische bedrijven.
alsmede de toegestane (bijzondere)
mogelijkheden wordt dan ook niet getornd.
woonvormen en woningtypen. Hierbij moet Ook gaan we een verdere intensivering van
wel rekening gehouden worden met de
Als gemeente willen we agrariërs zo veel
bestaande (traditionele) niet-grondgebonden
milieu- en gezondheidstechnische normen.
mogelijk faciliteren in de beweging richting
agrarische bedrijven niet langer faciliteren.
Verder moeten de activiteiten binnen het
meer extensieve bedrijfsvormen. Zo bieden
Schaalvergroting is wel mogelijk, mits
bouwblok plaatsvinden.
we experimenteerruimte voor circulaire
dit niet leidt tot verdere intensivering.
vormen van landbouw. Specifiek vinden
Daarnaast faciliteren we agrariërs in hun
De energieopgave brengt nadrukkelijk een
we de Landschapszone Malden-Noord en
zoektocht naar nieuwe verdienmodellen
ruimtevraag met zich mee. We proberen
het Lierdal hiervoor geschikte gebieden,
en bieden we (meer) ruimte voor
deze opgave zo nuttig mogelijk te laten
maar sluiten daarbij initiatieven in andere
nevenactiviteiten zoals een zorgboerderij,
landen.
gebieden niet op voorhand uit. Daarbij gaan
recreatie, kinderdagverblijf, boerderijwinkels
we voor dit soort initiatieven wel aan de
en kleinschalige horeca. Ook voor het
Daarnaast faciliteren we agrariërs in hun zoektocht naar nieuwe verdienmodellen en bieden we (meer) ruimte voor nevenactiviteiten zoals een zorgboerderij, recreatie, kinderdagverblijf, boerderijwinkels en kleinschalige horeca.
42
43
4.4.5
Recreatie
Ook willen we als gemeente initiatieven
Toeristen en recreanten weten onze
van agrariërs met nevenactiviteiten op
gemeente goed te vinden. Het is daarom
het gebied van bijvoorbeeld horeca en
op sommige plekken te druk. Zo is de
recreatie faciliteren, mits dit past bij onze
recreatiedruk in het Heumensoord en
ambities op het gebied van landbouw. Om
het vennengebied hoog, waardoor de
de druk niet verder op te laten lopen zien
aanwezige landschaps- en natuurwaarden
we geen ruimte voor nieuwe grootschalige
onder druk staan. Daarom is een belangrijk
recreatieve voorzieningen in onze gemeente.
speerpunt in ons beleid dat we inzetten op
Wel willen we kijken of we kansen kunnen
het spreiden van (primair kleinschalige)
benutten bij ideeën om onze bestaande
horeca- en recreatieve voorzieningen over
recreatievoorzieningen (pleisterplaatsen) te
onze gemeente. Op die manier willen we de
versterken. Als voorwaarden hanteren we
huidige hotspots ontlasten. Bij initiatieven
daarbij in ieder geval dat het initiatief goed
voor kleinschaliger recreatie beoordelen
ruimtelijk en landschappelijk ingepast moet
we de haalbaarheid op basis van criteria
kunnen worden en dat het initiatief niet
als bereikbaarheid, parkeerdruk, invloed
indruist met onze ambitie om de recreatieve
op of belemmeringen voor omliggende
druk in het vennengebied en Heumensoord
functies. Om deze ambitie waar te kunnen
te verminderen.
maken, moeten andere delen van onze gemeente aantrekkelijk worden om te
Ook willen we met het behouden
recreëren. Hiervoor moeten nieuwe en
en versterken van het Lierdal en de
goede verbindingen en routes met en
Landschapszone Malden-Noord als
door deze gemeente worden gemaakt.
recreatieve uitlopers en groene (en
Als gemeente zetten we dan ook in op
verkoelende) longen van Malden de
het versterken van de recreatieve (fiets)