Bijlage I Beleidsplan Iedereen doet mee! 2023-2026

Beleidsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 (Samen pakken wij armoede en geldzorgen aan!)

Gemeente Heumen, oktober 2022

0

Beleidsplan Iedereen doet mee! (2023-2026) (Samen pakken wij armoede en geldzorgen aan!) INHOUD VOORWOORD INLEIDING HOOFDSTUK 1. ONTWIKKELINGEN 1.1 Landelijke ontwikkelingen 1.1.1 Aanpak vanuit de overheid 1.1.2 Kinderarmoede 1.1.3 Energiearmoede 1.2 Lokale ontwikkelingen 1.2.1 Onze huidige aanpak 1.2.2 Recente lokale ontwikkelingen HOOFDSTUK 2. ONZE AANPAK DE KOMENDE JAREN 2.1 Beleidskader 2.2 Missie en visie gemeente Heumen 2.3 De hoofdlijnen van onze aanpak de komende jaren HOOFDSTUK 3. FINANCIËN 3.1 Uitgaven door gemeente aan bijzondere bijstand en minimaregelingen in 2021 3.2 Gerealiseerde ondersteuning aan kinderen in de gemeente Heumen door de Stichting Leergeld De Stuwwal 3.3 Uitgaven door gemeente aan schuldhulpverlening in 2021 Bijlage 1. Cijfers Minima Heumen Bijlage 2. Cijfers Schuldhulpverlening (SHV)

1

VOORWOORD

Veel mensen in Nederland leven in armoede, hebben geldzorgen of problematische schulden. Daar gaat enorm veel schaamte, leed en verdriet achter schuil. Hier ligt een grote uitdaging voor ons allemaal om dit aan te pakken. Samen met iedereen die hierbij betrokken is. Er zijn verschillende soorten armoede. Armoede is een breed begrip. We spreken in Nederland over absolute armoede als mensen leven onder de lage-inkomensgrens en bijvoorbeeld niet beschikken over (gezond) voedsel, huisvesting, toegang tot gezondheidzorg of geen mogelijkheden hebben om verder te leren na de verplichte schoolperiode. Relatieve armoede verwijst naar de levensomstandigheden van een individu of groep in verhouding met zijn/haar omgeving. Sociale armoede betekent dat mensen niet mee kunnen doen aan het normale maatschappelijk leven omdat er geen geld is voor een sportclub of vereniging, voor schoolactiviteiten of een uitstapje van de ouderenbond of bijvoorbeeld voor internet. In onze Strategisch visie ‘Natuurlijk met iedereen’ is als voornaamste doel opgenomen het behouden en door ontwikkelen van een inclusieve samenleving waar iedereen aan mee kan doen.

Aanvullend staat in het ‘Coalitieakkoord 2022-2026 Inwoners centraal - Natuurlijk samen’ dat de inwoners van Heumen centraal staan, dat het bestaand beleid verder wordt doorontwikkeld en is expliciet opgenomen dat we, in het licht van zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie, ons inspannen om de toegankelijkheid en het gebruik van de regelingen te vergroten omdat we ernaar streven dat iedereen mee kan doen aan de Heumense samenleving. In het Collegewerkplan is de bevordering van participatie in de samenleving een van de beleidsambities. Daarbij richten we ons erop om het gebruik van inkomensondersteunende regelingen te vergroten, zodat meer mensen zonder financiële belemmeringen meedoen in de samenleving. In onze huidige integrale aanpak proberen wij onze inwoners te bereiken om de ondersteunende regelingen die er zijn in te zetten en creëren we zo snel mogelijk stabiliteit en rust in geval van schulden. De financiële situatie van inwoners kan er immers voor zorgen dat niet iedereen in staat is om mee te kunnen doen. Daarbij kan financiële nood ook zorgen voor problemen op ook andere leefgebieden, zoals gezondheid of het vinden of behouden van werk.

Om financiële belemmeringen van onze inwoners zoveel mogelijk te voorkomen en weg te nemen investeren we in voorlichting, preventie en in het vroegtijdig signaleren van schulden, zodat financiële problemen niet onnodig verder escaleren. We hebben hier steeds meer mogelijkheden voor. Wij vinden het belangrijk dat alle kinderen dezelfde kansen hebben om hun talenten te ontplooien, ongeacht het inkomen van hun ouders. In onze aanpak staan we gelukkig niet alleen. We doen dat samen met een groot aantal waardevolle maatschappelijke partners en betrokken inwoners. In dit Beleidsplan Iedereen doet mee! beschrijven we op welke wijze wij, op dit moment, inwoners die het niet breed hebben, schulden hebben of in armoede leven ondersteunen en hoe wij dit de komende jaren verder kunnen optimaliseren. Begin 2023 volgt de verdere uitwerking van deze plannen in het Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! aan. U wordt hierover nader geïnformeerd. Over de behaalde resultaten informeren wij u periodiek.

2

INLEIDING

Elke gemeente heeft de verantwoordelijkheid om alle inwoners, met name alle kinderen, in staat te stellen om mee te kunnen doen in onze samenleving. Een gemeentelijk instrument daarvoor is het minimabeleid. Het gemeentelijk minimabeleid is het samenstel van alle regelingen en voorzieningen die minima helpen rond te komen. Met minima bedoelen we mensen met een bijstandsuitkering, mensen met een laag inkomen uit werk of een andere uitkering en mensen die in een schuldhulpverleningstraject zitten. Er zijn zowel lokale als landelijke minimaregelingen. De landelijke regelingen zijn voor iedereen hetzelfde en worden vooral door de Belastingdienst uitgevoerd. De lokale minimaregelingen zijn een aanvulling op de landelijke regelingen en worden ingevuld en uitgevoerd door de gemeente. Ze verschillen per gemeente, omdat elke gemeente daarin keuzevrijheid heeft. De grootste uitdaging voor ons en voor vrijwel elke gemeente is het bereiken van onze inwoners, zodat ook daadwerkelijk gebruik gemaakt wordt van de diverse regelingen en ondersteuningsmogelijkheden die er voor hen zijn. Wij kennen in onze gemeente al jarenlang een ruimhartig lokaal minimabeleid. Dit beleid is in 2017 voor het laatst herijkt en beschreven in de nota Samen pakken we armoede aan! in de gemeente Heumen. Belangrijk onderdeel van het armoedebeleid is schuldhulpverlening.

Schuldhulpverlening is een wettelijke taak voor gemeenten sinds de komst van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) per 1 juli 2012. Gemeenten hebben sedertdien een zorgplicht voor het financiële welzijn van haar inwoners. In de Wgs is opgenomen dat de gemeenteraad telkens voor een termijn van 4 jaar een plan moet opstellen dat richting geeft aan integrale schuldhulpverlening. Ons huidig beleidsplan SHV is van 2019-2022. Een nieuw beleidsplan vanaf 2023 is dus nodig. De aanpak van armoede en schulden heeft veel raakvlakken. Er is een overlap in de doelgroep en de inzet of inspanningen vanuit deze terreinen kunnen in elkaars verlengde liggen en elkaar versterken. Soms voorkomen we door de inzet van minima-voorzieningen dat er schulden ontstaan, soms biedt een voorziening uit het minimabeleid verlichting in problematische (financiële) situaties. Gezien de vele raakvlakken leggen we het nieuwe Heumens minima-en schuldhulpverleningsbeleid vanaf 2023 vast in één beleidsnota. Een integrale aanpak ligt voor de hand en is een werkwijze die wij al jaren in onze gemeente omarmen en waar wij goede ervaringen mee hebben. De lijntjes met de vele maatschappelijke partners in onze gemeente zijn kort, waardoor we onze inwoners steeds beter weten te bereiken, zodat wij ook in staat zijn hen te ondersteunen.

Veel onderdelen uit de huidige beleidsplannen zijn nog steeds actueel, er zijn al veel stappen gezet. Er komen echter steeds meer nieuwe mogelijkheden waardoor we de gezette stappen verder kunnen benutten en doorontwikkelen. Corona was al een ingrijpende gebeurtenis voor onze inwoners, onze partnerorganisaties, ondernemers en de gemeente. De oorlog in Oekraïne en de daarop volgende (energie)crisis en de oplopende inflatie heeft verdere impact op ons en brengen veel onzekerheden met zich mee. Het raakt ons op alle fronten. Vanuit het Rijk wordt de komende jaren door deze ontwikkelingen een toename van het aantal mensen met een uitkering, een lager inkomen en/of schulden verwacht. Het belang van samenwerken is daarom extra groot. Door een goede samenwerking zijn wij in staat om onze inwoners zo goed en zo snel als mogelijk is bij te staan. In dit integrale beleidsplan hebben wij aansluiting gezocht bij de aanpak vanuit het Rijk. Begin juli 2022 presenteerde het kabinet de aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden. Deze aanpak bestaat uit een groot aantal acties, initiatieven en maatregelen en is een vervolg op het landelijke 3

Programma Brede Schuldenaanpak uit 2018. Ook de maatregelen vanuit de miljoenennota 2023 zijn verwerkt. Daarnaast is aansluiting gezocht bij de wettelijke uitgangspunten en mogelijkheden van de Participatiewet (PW), de Wgs (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) en bij de speerpunten van de NVVK (de branchevereniging schuldhulpverlening en sociaal bankieren). Tot slot zijn de ervaringen van maatschappelijke partners, inwoners, regiocollega’s en uitvoerders uit de afgelopen jaren meegenomen vanuit gehouden inspiratiesessies en enquêtes. Deze ervaringen in combinatie met de Strategische visie ‘Natuurlijk met iedereen’ en de visie en missie vanuit het ‘Coalitieakkoord 2022-2026 Inwoners centraal - Natuurlijk samen’ en het Collegewerkplan gemeente Heumen 2022-2026 vormen de basis voor dit beleidsplan.

4

HOOFDSTUK 1. ONTWIKKELINGEN

Eén op de vijf huishoudens heeft financiële zorgen. Voor een land als Nederland is dat een pijnlijke constatering. Mensen worstelen vaak langdurig met schulden. Dit beperkt hen in het dagelijkse leven. Armoede blijft vaak verborgen, vaak uit schaamte. Bestaanszekerheid verdient daarom alle aandacht, zeker met de huidige energiecrisis, de oplopende inflatie en mogelijk een recessie in aantocht. Door deze ontwikkelingen dreigt een grote groep klem te komen zitten. Zij maken een grote kans op het ontwikkelen van problematische schulden. Er komen echter steeds meer tools beschikbaar om deze problematiek aan te kunnen pakken. De afgelopen jaren is er al veel gebeurd op het terrein van armoedebestrijding en het voorkomen en terugdringen van schulden. Hieronder worden zowel de landelijke als de lokale ontwikkelingen geschetst.

1.1 Landelijke ontwikkelingen

Het hebben van geldzorgen en armoede kan vergaande gevolgen hebben voor mensen en hun omgeving. De Rijksoverheid, gemeenten en maatschappelijke organisaties werken samen aan een aanpak om armoede en schulden tegen te gaan. Met speciale aandacht voor kinderen. Landelijk hebben • 599.000 huishoudens problematische schulden; • 1.400.000 huishoudens (1 op de 5) geldzorgen; • 900.000 mensen (waarvan 221.000 kinderen) leven in armoede. En we zien een verdere groei van mensen die geldzorgen hebben. Gevolgen voor mensen: • Langdurige stress, eenzaamheid en uitsluiting. • Problemen met gezondheid, onderwijs, werk en veiligheid • Kinderen maken minder kans op een goede toekomst • Geen volwaardige deelname aan de maatschappij De oorzaken voor deze problemen zijn divers. Bovendien geven de snel stijgende kosten van energie, wonen en boodschappen nóg meer mensen geldzorgen. Stress, gezondheidsproblemen, sociaal isolement en schaamte zetten kinderen langdurig op achterstand, vaak van generatie op generatie. Het kabinet wil deze vicieuze cirkel doorbreken en met een brede, meerjarige aanpak geldzorgen beter voorkomen, het aantal mensen in armoede en schulden substantieel terugdringen en de bestaanszekerheid van alle Nederlanders versterken.

1.1.1

Aanpak vanuit de overheid

In 2018 is het actieplan Brede Schuldenaanpak vanuit het Rijk geïntroduceerd. Dit is op hoofdlijnen: 1. Problematische schulden voorkomen: preventie en vroegsignalering 2. Ontzorgen en ondersteunen: afspraken om inwoners met schulden effectiever te helpen 3. Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso Op het terrein van schuldhulpverlening zijn veel partijen actief. Schuldenproblematiek vraagt om nauwe samenwerking tussen ministeries, gemeenten en andere betrokken partijen. De afgelopen jaren zijn daarom diverse wetswijzigingen doorgevoerd om met name meer gegevensuitwisseling mogelijk te maken. Het kabinet lanceerde op 12 juli 2022 de Aanpak Geldzorgen, armoede en schulden (2022-2025) om deze problematiek aan te pakken. Samen met iedereen die hierbij betrokken is, zoals gemeenten, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven, uitvoeringsorganisatie, de wetenschap en ervaringsdeskundigen. 5

Het gaat om een groot aantal acties, initiatieven en maatregelen op diverse terreinen en is een vervolg op de Brede Schuldenaanpak uit 2018. De uitgangspunten zijn: • Werken vanuit vertrouwen • Oog voor wat nodig is • Mét en niet over hulpvragers praten • Samen aan de slag Concrete (ambitieuze) doelen: • Een halvering, ten opzichte van 2015, van het aantal kinderen dat in armoede opgroeit in 2025, en • Een halvering van het aantal mensen in armoede en het aantal huishoudens met problematische schulden in 2030. De Aanpak geldzorgen, armoede en schulden 2022-2025 is op hoofdlijnen: 1. Acties overkoepelend Denk hierbij bijvoorbeeld aan structurele middelen voor gemeenten ter bestrijding van armoede en schuldhulp, het verbeteren van communicatie en het versterken van de inzet van vrijwilligers. 2. Acties geldzorgen Voorbeelden hiervan zijn het ontwikkelen van financiële kennis en vaardigheden bij kinderen en jongeren middels afspraken met scholen, met name in het mbo en het gemakkelijk lenen en uitgeven bemoeilijken. Daarnaast preventieve inzet op levensgebeurtenissen, zoals 18 jaar worden, zelfstandig gaan wonen, echtscheiding, overlijden partner of het vinden of verlies van werk. Maar ook het versterken van bestaande aanpakken door vergroten van kennis, vaardigheden en vakmanschap van professionals en vrijwilligers 3. Acties armoede

1. Betere borging bestaans- en inkomenszekerheid

Het gaat hier om het uitwerken en uitvoeren van koopkrachtmaatregelen, zoals o.a. de verhoging van het minimumloon (WML). Ook gaat het om maatregelen om energie-armoede en het nietgebruik van voorzieningen tegen te gaan. De toegang tot zorg wordt verbeterd door meer samenwerking met de zorgverzekeraars en betere inzet van de gemeentelijke regelingen. 2. Iedereen doet mee en komt vooruit

Denk hier bijvoorbeeld aan het versterken van vaardigheden en participatie bij kinderen in armoede door mogelijke uitbreidingen van kindvoorzieningen en het versterken van veerkracht en vaardigheden bij volwassenen in armoede. Het gaat hier ook om het bevorderen van het welzijn en inclusie van mensen in armoede, zoals het bevorderen van bewegen, het tegengaan van eenzaamheid en mentale fitheid. 4. Acties schulden 1.

Een overheid die werkt voor mensen

2.

Meer preventie van (problematische) geldzorgen

Het gaat hier om mensen te helpen om beter de weg te vinden naar onbenutte voorzieningen door hen actief op te zoeken of hen via hun contactpersonen te bereiken. Ook gaat het om het samenwerken naar één betalingsregeling voor betalingsachterstanden bij diverse uitvoeringsorganisaties van de rijksoverheid, mét de mogelijkheid van een ‘pauzeknop’

6

Voorbeelden hiervan zijn het vergroten van financiële kennis en vaardigheden van kinderen en jongeren en een betere bescherming tegen riskante leningen en risicovolle financiële producten. In het kader van het lezen- en schrijvenprogramma Tel mee met Taal in basisvaardigheden, begrijpen mensen beter welke verplichtingen zij aangaan En door het beter en vroeger signaleren van betalingsachterstanden, krijgen mensen sneller hulp. 3.

Sneller perspectief op een financieel zorgeloze toekomst

Zo komt er extra geld om de schuldhulpverlening aan zelfstandig ondernemers te verbeteren. En door het Waarborgfonds saneringskredieten kunnen alle gemeenten saneringskredieten aanbieden, ook aan jongeren en zelfstandig ondernemers. Het kabinet werkt met de geschetste integrale aanpak toe naar een overheid die laagdrempelige hulp biedt, naast mensen staat en hen vertrouwen geeft. Te lang is uitgegaan van de gedachte dat mensen de regels begrijpen en dus volgen. Terwijl regels en regelingen vaak complex zijn en een fout snel is gemaakt, met soms hoge terugvorderingen en boetes tot gevolg. Dat heeft het vertrouwen in de overheid geschaad. Het kabinet wil ervoor zorgen dat mensen die in de knel zitten zich gezien en gehoord voelen, weten waar ze terecht kunnen en goede ondersteuning krijgen, zodat zij weer verder kunnen met hun leven.

1.1.2 Kinderarmoede

Eén op de 13 kinderen of jongeren in Nederland groeit op in armoede. In 2019 betrof dit ruim 251.000 thuiswonende minderjarigen. De thuisomgeving van deze kinderen en jongeren, en ook hun buurt, is vaak minder gunstig en stimulerend. Hierdoor hebben zij te maken met materiële en immateriële achterstanden, die hen op alle levensdomeinen belemmeren in hun ontwikkeling. Het recht van het kind op een toereikende levensstandaard, ontwikkeling, onderwijs, huisvesting en gezondheid staat hiermee onder druk. Hoewel ouders primair verantwoordelijk zijn om te zorgen voor een voldoende levensstandaard voor hun kinderen, is de overheid verplicht hen daarbij te helpen als dit ouders onvoldoende lukt. Gemeenten kunnen een belangrijke bijdrage hieraan leveren door bijvoorbeeld het instellen of uitbreiden van kindregelingen. Vanuit de Rijksoverheid is al jaren specifieke aandacht voor het bestrijden van armoede onder kinderen en dit is daarom een belangrijk onderdeel van de brede schuldenaanpak.

1.1.3 Energiearmoede

Het kabinet neemt maatregelen om mensen met lage en middeninkomens tegemoet te komen voor de stijgende energieprijzen en de aanhoudende inflatie. Het gaat om onder andere de volgende maatregelen: 1. Eenmalige energietoeslag voor lage inkomens Eind 2021 werd besloten tot een eenmalige energietoeslag van € 200 per huishouden. Dit bedrag werd in maart 2022 verhoogd tot € 800 per huishouden en nog later werd dit bedrag € 1.300. Gemeenten hebben de opdracht de toeslag in 2022 te verstrekken, zie meer onder paragraaf 2.2. Uit de Miljoenennota 2023 blijkt dat de energietoeslag van € 1.300 ook in 2023 wordt verstrekt aan lage inkomens. 2. Verlaging btw op energie en accijns op benzine en diesel Op 1 juli 2022 volgde een verlaging van de btw van 21% naar 9% op energie (aardgas, elektriciteit en stadsverwarming). Hierdoor daalt de energierekening voor elk huishouden. 3. Meer geld voor energiebesparende maatregelen huishoudens 7

Het Rijk besloot ook geld vrij te maken om huishoudens te helpen bij het verduurzamen van hun woning. Een plan van aanpak wordt dit jaar gemaakt om energiebesparende maatregelen te gaan treffen bij inwoners in onze gemeente met een laag inkomen. Via de miljoenennota heeft het Rijk op Prinsjesdag nog aanvullend regelingen bekend gemaakt. Het gaat om: -invoering van een vast energietarief tot 1200 m3 gas en 2400 KWh stroom, voor iedereen -verlaging inkomstenbelasting (voor inkomens tot € 70.000) -ophoging van de studiefinanciering (voor studenten, met € 185 per maand) Naast deze maatregelen komt er ook een noodfonds dat opgezet is door het Rijk en energieleveranciers. Hiermee worden mensen ondersteund die dreigen uit de schuldregeling te vallen omdat er nieuwe energie-gerelateerde schulden ontstaan. Het kabinet vindt dat niemand deze winter mag worden afgesloten van gas en elektriciteit, omdat ze de energierekening niet meer kunnen betalen. Er komen extra middelen, € 200 mln. incidenteel, voor voedselbanken, bijzondere bijstand en kinderarmoede.

1.2 Lokale ontwikkelingen 1.2.1 Onze huidige aanpak

Vanuit onze huidige brede, integrale aanpak proberen wij zoveel mogelijk inwoners te bereiken, zodat zij in staat zijn om mee te kunnen doen in onze samenleving. Binnen schuldhulpverlening creëren wij zo snel mogelijk stabiliteit en rust. Belemmeringen van onze inwoners proberen we zoveel mogelijk te voorkomen en weg te nemen. Hierbij maken we gebruik van allerlei landelijke regelingen, zoals convenanten en de ‘pauzeknop’. We investeren in voorlichting, preventie en het vroegtijdig signaleren van schulden, zodat financiële problemen niet onnodig verder escaleren. En als mensen er zelf niet meer uitkomen, helpen we ze en pakken we het samen op. Wij ervaren dat we alle kanalen, zowel fysiek als digitaal, open moeten houden om zoveel mogelijk (financieel) kwetsbare inwoners te bereiken. Niet voor elke doelgroep volstaat immers hetzelfde communicatiekanaal. Het is belangrijk dat alle kinderen dezelfde kansen hebben om hun talenten te ontplooien, ongeacht het inkomen van hun ouders. In onze aanpak staan we gelukkig niet alleen. We doen dat samen met een groot aantal waardevolle betrokken maatschappelijke partners en inwoners. Schuldhulpverlening is een belangrijk onderdeel van het armoedebeleid en is veel meer dan alleen het regelen van schulden. Inwoners kunnen hiervoor terecht bij de afdeling schuldhulpverlening in het gemeentehuis van onze gemeente of worden thuis bezocht.

Tijdens de gesprekken met onze inwoners over hun bijstandsuitkering of een andere ondersteuningsvraag of bij de aanpak van hun geldzorgen, toetsen wij standaard of naast de landelijke ook de lokale financieel ondersteunende regelingen zijn ingezet. Zo niet, dan regelen wij dat zo snel mogelijk. Wij gebruiken daarvoor de ‘voorzieningencheck’. Dit om te toetsen of alle financieel ondersteunende regelingen wel worden benut. Ook geven we budgetadviezen en bieden we ondersteuning bij de administratie. Schuldhulpverlening staat open voor alle inwoners, ook voor ondernemers. Onze huidige aanpak in de bestrijding van armoede en geldzorgen is als volgt: 1. We zetten in op samenwerking en verbinding van onze lokale partners

8

Tijdens de herijking van ons armoedebeleid in 2016 kwamen we tot de conclusie dat er in onze gemeente een enorm aanbod van ondersteuning is, maar dat we onze inwoners niet goed weten te bereiken. Ook onze maatschappelijke partners bleken niet goed op de hoogte te zijn van elkaars aanbod, waardoor gerichte doorwijzing niet goed mogelijk was. Sindsdien investeren wij meer in samenwerking en verbinding. We doen dat door maatschappelijke partners samen te brengen, in het Platform Armoede, door kennis te delen, elkaar te informeren over nieuwe ontwikkelingen, de communicatie- en informatievoorzieningen te verbeteren en door samen nieuwe initiatieven te ontwikkelen en/of uit te werken. Dit waardevolle netwerk komt gemiddeld 2x per jaar bijeen. Er is een vertegenwoordiging vanuit diverse geledingen, zoals Humanitas (thuisadministratie), de Kledingbank, de Voedselbank, de kerk, de BAR (BurgerAdviesRaad), Vluchtelingenwerk, de KBO’s, de GGD (gezondheidsmakelaar), de Woningcorporatie Oosterpoort, de jongerenwerker, de Stichting Leergeld, de Stichting Hulpfonds, de Hoge School Arnhem Nijmegen (HAN), SSHB Support (thuisadministratie en formulierenbrigade) en de gemeente (armoede, schuldhulpverlening en sociale zaken). Nieuwe partners zijn welkom.

Deelnemende maatschappelijke partners zijn door deze samenwerking beter in staat om kwetsbare inwoners te ondersteunen, doordat zij op de hoogte zijn van de lokale beschikbare mogelijkheden en ook van elkaars aanbod. Door de korte lijntjes weten wij elkaar snel te vinden zodat sprake kan zijn van gerichte hulp aan de hulpvrager. Zelfs tijdens de coronaperiode werden ervaringen uitgewisseld, zoals bijvoorbeeld bij de vraag: een huisbezoek tijdens corona, hoe doe je dat? waar let je op? hoe kom en blijf je in contact? Essentieel is om elkaar periodiek te blijven ontmoeten, kennis uit te wisselen om vandaar uit nieuwe initiatieven te ontplooien. In alle organisaties zijn immers personele wisselingen. De kans is dan groot dat kennis verloren gaat en dat we van elkaar niet meer goed weten wat we te bieden hebben. Dat willen we vooral voorkomen, we moeten elkaar blijven vasthouden. 2. We ontwikkelen samen de nieuwe initiatieven door Mede vanuit de samenwerking via het lokale Platform Armoede zijn nieuwe initiatieven ontstaan en doorontwikkeld. Zo is de lokale Stichting Leergeld De Stuwwal sinds 1 september 2017 actief in onze gemeente. Zij werken ook voor de gemeente Mook & Middelaar, Gennep en Bergen. Leergeld ondersteunt kinderen in de leeftijd van 4 tot 18 jaar die in risicogezinnen leven.

Zij helpen de Heumense kinderen uit gezinnen met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Deze inkomensgrens sluit aan bij ons lokaal minimabeleid. De Stichting Hulpfonds Heumen biedt sinds december 2016 een vangnet voor mensen die tijdelijk een materieel of financieel probleem hebben en eenmalige financiële ondersteuning nodig hebben. Zowel het Hulpfonds als Leergeld werken veel samen met onze afdeling sociale zaken en de afdeling schuldhulpverlening en zoeken daarbij de aansluiting op de lokale beschikbare minimaregelingen. Een formulierenbrigade stond als wens in onze gemeente jarenlang hoog op de diverse agenda’s binnen het sociaal domein. Het is een verrijking dat wij sinds september 2021 een formulierenbrigade beschikbaar hebben in onze gemeente. Vanuit SSHB Support (Stichting SchuldHulpBuddy), in samenwerking met Humanitas, bieden opgeleide vrijwilligers hulp bij het invullen van formulieren voor inwoners van de gemeente Heumen en de gemeenten Berg & Dal en Mook & Middelaar. Ook ondersteunen zij inwoners bij de verdergaande digitalisering. Zij bieden naast een formulierenbrigade ook budgetbegeleiding en thuisadministratie aan onze inwoners. Omdat SSHB Support en Humanitas geen inkomensbeheer bieden hebben wij sinds 1 juni 2022 ook een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de Stichting fiBON (financieel beheer ouderen Nijmegen).

FiBON heeft jarenlange ervaring met inkomensbeheer door vrijwilligers. Zij leveren 9

begeleiding en budgetbeheer bij 50+ers, die niet meer in staat zijn hun eigen financiën en administratie te regelen en geen beroep op hun omgeving kunnen doen. Voor 50-ers die inkomensbeheer nodig hebben werken wij samen met andere partijen, zoals 'In Balans' uit Gennep. 3. We verbeteren communicatie en informatievoorzieningen We werken met diverse folders, publicaties in het regionaal weekblad, de gemeentelijke website, de digitale week-nieuwsbrieven en diverse andere social media. Desondanks kwam uit een recente evaluatie vanuit het platform wederom naar voren dat het blijft zoeken voor inwoners en voor hulpverleners om te weten waar je voor welke ondersteuning moet zijn. Dit signaal ontvingen wij ook vanuit een aantal buddy’s van SSHB Support. Het blijft een uitdaging om de juiste instrumenten in te zetten om alle doelgroepen te bereiken. Daarom blijven we ook vanuit het platform armoede inzetten op verbetering. Zo hebben we in 2018 samen de combi-folder ‘Wegwijzer voor advies en hulp bij uw inkomen’ gericht op hulpondersteuners ontwikkeld en werden reguliere publicaties ontwikkeld om onze inwoners beter te informeren en te bereiken. Daarbij hebben ervaringsdeskundigen met ons meegedacht. Deze combi-folder geeft compact inzicht in onze lokale partners, geeft in het kort aan wat ze doen en waar je moet zijn om hun ondersteuning te krijgen.

Deze folder en ook andere folders als bijvoorbeeld ‘Financieel Fit’ moeten periodiek worden geactualiseerd. Kortom: verbetering van onze communicatie en informatievoorzieningen dient hoog op onze agenda’s te blijven staan. Het actualiseren van onze informatievoorzieningen gaan we beter in te bedden in onze organisatie. We doen dat met de inzet van ervaringsdeskundigen. 4. We benutten de lokale (financieel) ondersteunende maatregelen De gemeentelijke inkomensondersteuning is een aanvulling op het algemene inkomensbeleid van het Rijk. Gemeenten hebben de ruimte om - aanvullend op de bijstand of een ander laag inkomen armoedebeleid te formuleren. Dit kan door de wettelijke kaders lokaal in te kleuren en door eigen regelingen aan te bieden. Door deze beleidsvrijheid is het armoedebeleid in iedere gemeente anders. Natuurlijk zijn er grote overeenkomsten, maar elke gemeente legt zo haar eigen accenten. 4.1 Huidige ondersteunende (financiële) regelingen voor onze inwoners met een laag besteedbaar inkomen Wij kennen in onze gemeente een uitgebreid aanbod van ondersteunende regelingen voor inwoners met een laag besteedbaar inkomen (meestal tot 130% van het sociaal minimum) en voor mensen in een schuldregelingstraject, zie hieronder een overzicht uit de folder Financieel Fit (2022). Regeling

Bedrag

Inkomensgrens

Voor wie?

Bedoeld voor

Individuele inkomenstoeslag

Afhankelijk van uw gezinssituatie

101% van het minimum

Inwoners van 21 jaar tot pensioengerechtigde leeftijd

Personen die langdurig, minstens 3 jaar, een laag inkomen hebben

Individuele studietoeslag

per maand, Afhankelijk van leeftijd

Recht op studiefinanciering of WTOS

Inwoners van 18 jaar en ouder

Studerenden met een arbeidshandicap

Individuele bijzondere bijstand

Afhankelijk van de kosten de situatie en vraag

100 of 110% van het minimum afhankelijk van de kostensoort

Inwoners van 18 jaar en ouder

Individuele, bijzondere, noodzakelijke kosten

10

Heumenstegoed (meedoenregeling) www.heumenstegoed.nl

€ 275 per jaar

130% van het minimum

Elk gezinslid dat meedoet Elk gezinslid dat meedoet

Deelname aan sociaalculturele, sportieve activiteiten of lidmaatschap Lidmaatschap

Participatie schoolgaande kinderen

€ 200 per jaar per kind

130% van het minimum

Bijkomende school- en studiekosten

Stichting Leergeld De Stuwwal

Afhankelijk van de situatie en de vraag

130% van het minimum

Ouders/verzorgers van kinderen in het voortgezet onderwijs Ouders van kinderen van 4 - 18 jaar

Collectieve aanvullende ziektekostenverzekering ofwel de CAZ Heumen

Lagere premie op basisverzekeri ng + bijdrage gemeente van € 16,56 of € 34,50 per maand

130% van het minimum

Inwoners met een basisverzekering bij VGZ/IZA of CZ

Basisverzekering en uitgebreid aanvullend pakket

Financiële Tegemoetkoming Wmo

€ 250 per jaar

110% van het minimum

Inwoners met een beperking of chronisch psychische of psychosociale problemen

Compensatie van de meerkosten als gevolg van de beperking

Voedselbank wekelijks pakket

landelijk bepaalde toetsingscriteria

Kledingbank 2 x per jaar pakket

landelijk bepaalde toetsingscriteria

Kwijtschelding Gemeentelijke belastingaanslag

inkomen rond bijstand

Bijkomende kosten zoals computer, zwemlessen, schoolkosten, fiets

Wij kennen in onze gemeente de CAZ Heumen (Collectieve Aanvullende Ziektekostenverzekering). Deze gemeentezorgpolis is speciaal voor inwoners met een laag inkomen of een chronische ziekte of beperking en staat open voor inwoners vanaf 18 jaar. In meer dan 300 gemeenten helpt de gemeentepolis inwoners in een kwetsbare positie toegang te bieden tot goede en betaalbare zorg. Waarom de gemeentepolis helpt: • Minder schulden en betere gezondheid: de gemeentepolis leidt tot 35% minder aanvragen voor de bijzondere bijstand medische kosten • Belangrijke bijdrage voorkomen van zorgmijding: de gemeentepolis leidt tot vermindering van zorgmijding en daardoor tot minder zorggebruik en betere gezondheid op lange termijn. • Maatwerk dekking: zo min mogelijk eigen bijdragen, zoveel mogelijk 100% dekkingen, mogelijkheden eigen risico regeling en invloed van gemeenten op inhoud en aanbod • Eenvoud in uitvoering: eenvoudige administratie en veilige gegevensuitwisseling Deelnemers maken zelf de keuze voor hun pakket dat het beste bij hen past. Dat kan bij zowel CZ of VGZ. Gemeenten betalen mee aan deze zorgverzekering door middel van de gemeentelijke tegemoetkoming op de premie. Per mei 2022 hebben wij 259 CAZ-deelnemers (kinderen tot 18 jaar 11

zijn automatisch meeverzekerd). Hiervan heeft 56% een bijstandsuitkering en 44% heeft een ander inkomen (tot maximaal 130% van het sociaal minimum). Dit jaar is de CAZ Heumen geëvalueerd. Als gevolg van de uitkomsten van deze evaluatie wijzigt vanaf 2023 in onze gemeente de hoogte van de gemeentelijke bijdragen in € 18 (was € 16,56) of € 36 (was: € 34,50) per persoon per maand (afhankelijk van de pakketkeuze). Daarnaast wordt het aanbod van de aanvullende pakketten uitgebreid, door met name de mogelijkheid aan te bieden om het eigen risico van € 385 per jaar gespreid te betalen. Het voorkomt dat mensen verrast worden met een forse rekening van de eigen bijdrage van € 385, zodra zij zorgkosten maken. Via de persoonlijke gesprekken met onze inwoners vanuit sociale zaken, schuldhulpverlening, Leergeld, het Hulpfonds en de formulierenbrigade zetten wij naast de landelijke ook de aanvullende ondersteunende lokale regelingen in. Wij en onze maatschappelijke partners doen dat zoveel mogelijk aan de hand van een warme overdracht. Dit om te voorkomen dat mensen tussentijds afhaken. 4.2 Regelingen specifiek voor kinderen Veel kinderen moeten opgroeien in een achterstandsituatie en kunnen niet meedoen met hun klasgenoten vanwege gebrek aan inmiddels alledaagse middelen, zoals fiets of computer, of ze kunnen niet deelnamen aan zwemles, sport of muziek, e.d.

Deze extra kosten zijn veelal niet op te brengen en een beroep op bijzondere bijstand of een andere voorliggende voorziening is niet altijd mogelijk. Niet alleen sociale uitsluiting is daardoor een reële dreiging, ook de schoolprestaties komen onder druk te staan en daarmee het zicht op een betere toekomst. Stichting Leergeld De Stuwwal ondersteunt sinds 2017 in onze gemeente gezinnen met een laag inkomen. Landelijk richt Leergeld zich op huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. In Heumen is dat 130% van het minimum, omdat dit in de lijn is met ons gemeentelijke minimabeleid. Hun doel is het voorkomen dat kinderen in de leeftijd van 4 tot 18 jaar uit gezinnen voor wie alle middelen en voorzieningen zijn uitgeput, aan de zijlijn komen te staan. Getrainde vrijwillige intermediairs bezoeken de gezinnen thuis en verstrekken dat wat nodig is. Maatwerk dus. Zij beschikken over goede kennis van de lokale sociale kaart, kennen de voorliggende voorzieningen van de gemeente en begeleiden het gezin bij de hulpvraag. Door hun laagdrempelige werkwijze zien we een groei van het aantal kinderen dat ondersteuning krijgt via Leergeld, hetgeen blijkt uit hun jaarverslagen.

In 2017 werden 17 kinderen (en 29 geregistreerde aanvragen) bereikt en het vorig jaar (2021) is dat aantal, ondanks de beperkingen vanwege corona, gestegen naar 76 kinderen (en 136 geregistreerde aanvragen), zie meer cijfers in paragraaf 3.2. We kennen in onze gemeente, naast de inzet van Leergeld, nog een specifieke regeling om de participatie van (middelbare) schoolgaande kinderen te bevorderen. Deze regeling is bedoeld voor kinderen in de leeftijd tussen 12 en 18 jaar. Dit omdat zij fors duurder in levensonderhoud zijn dan kinderen onder deze leeftijd, door schoolkosten, voeding en kleding. De regeling bedraagt jaarlijks forfaitair € 200 per kind en wordt door de gemeente uitgevoerd. Het afgelopen jaar ontvingen 18 kinderen € 200 op grond van deze regeling, in totaal € 3.600. Het Heumenstegoed (zie meer hierover in paragraaf 2.2.) staat in onze gemeente ook open voor alle kinderen, die leven in een gezin met een laag inkomen, zodat ook zij kansen hebben om mee te kunnen doen in onze samenleving. Aanvullend worden regelmatig aanvragen voor kinderen ingediend bij allerlei (nationale) fondsen voor bijvoorbeeld een sinterklaascadeautje, een dagje uit tijdens de schoolvakantie, speciale voeding etc. als er geen beroep op de andere lokale voorzieningen mogelijk is. 12

4.3 Stichting Hulpfonds Heumen (SHH) SHH verleent eenmalige hulp aan inwoners van de gemeente Heumen, die in acute problemen zijn gekomen en daarvoor niet op reguliere voorzieningen terug kunnen vallen. Het gaat om hulp bij urgente, tijdelijke materiële of financiële problemen. Door deze hulp probeert het Hulpfonds via hun opgeleide vrijwilligers, inwoners een start te bieden om hun materiële, financiële situatie (structureel) te verbeteren. In 2021 ontvingen zij 23 aanvragen, waarvan er 18 werden gehonoreerd. Totaal werd ruim € 15.760 verstrekt. Een verdubbeling ten opzichte van 2020. Daarnaast ontvangen 3 personen een lening van in totaal € 6.625. 4.4 Voedselbank De voedselbanken helpen inwoners onder het bestaansminimum door ze tijdelijk te voorzien van voedselpakketten. Daarvoor werken zij samen met bedrijven, instellingen, overheden en particulieren. Deze hulp zorgt er voor dat armoede wordt bestreden, voedseloverschotten verdwijnen en het milieu minder wordt belast. De voedselbanken werken samen met lokale organisaties om de zelfredzaamheid van hun klanten te vergroten. Voedselhulp moet immers altijd tijdelijk zijn. De stichting Voedselbank Groesbeek en omstreken is in mei 2012 opgericht. De doelstelling is tweeledig: • Mensen die onder een bepaald bestaansminimum leven hulp bieden door hen gratis voedsel te geven • De verspilling van voedsel tegengaan.

Er gelden landelijk vastgestelde toetsingscriteria. Een aanvraag gaat via een hulpverlener. Eind 2021 werden 219 personen (95 huishoudens) uit de regio geholpen. Daarvan waren 27 huishoudens uit de gemeente Heumen. Over heel 2021 waren 171 huishoudens met in totaal 394 personen klant bij de Voedselbank Groesbeek e.o. Medio september bleek sprake van een groei van het aantal gezinnen uit Heumen dat gebruik maakt van de Voedselbank. Inmiddels maken 35 gezinnen (was 27) hier wekelijks gebruik van. Het college heeft vanuit het aanvullend maatregelenpakket in verband met de stijgende energiekosten en oplopende inflatie, de Voedselbank voor dit jaar aanvullend subsidie verstrekt. Door samenwerking met Stichting Jarige Job ontvangen kinderen uit gezinnen die gebruik maken van de Voedselbank voor hun verjaardag een verjaardagspakket. 4.5 Kledingbank Nijmegen De Kledingbank Nijmegen e.o. heeft als doel het bestrijden van armoede door te voorzien in de basisbehoefte van kleding. Daarnaast draagt de kledingbank bij aan het waardevol gebruik van restpartijen. De kledingbank wordt hoofdzakelijk gerund door vrijwilligers. Mensen met een beperking of een grote afstand tot de arbeidsmarkt vinden hier een zinvolle werkplek en/of zo nodig een opleidingsplaats. In 2021 ontvingen zij 2.406 klanten uit de regio.

Vanuit de gemeente Heumen hebben zij in 2021 69 mensen, waarvan 30 kinderen, voorzien van kledingpakketten. Een hulpverlener dient meestal een aanvraag in. Maakt een inwoner gebruik van de Voedselbank dan kan deze automatisch gebruik maken van de Kledingbank. Het gezin kan daarna 2x per jaar een afspraak maken voor de zomer- en voor de winterkleding. 4.6 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Voor inwoners met een laag inkomen en beperkt vermogen is kwijtschelding van gemeentelijke heffingen en zuiveringslasten mogelijk. De mogelijkheden zijn vastgelegd in gemeentelijke belastingverordeningen. De uitvoering van de gemeentelijke belastingen loopt regionaal, via 13

Munitax, een gemeentelijk belastingkantoor voor de gemeenten Berg & Dal, Beuningen, Druten, Heumen en Wijchen. In 2021 is er voor een bedrag van € 48.157 (in 2020 was dit € 50.975) aan kwijtschelding van gemeentelijke belastingen verleend. Er hebben 245 (in 2020: 246) personen vooraf automatisch kwijtschelding gekregen. Daarnaast hebben 62 (in 2020: 86 en in 2019: 54) personen zelf kwijtschelding aangevraagd en gekregen. In totaal zijn er dus 307 (in 2020: 332 en in 2019: 281) toegekende kwijtscheldingsverzoeken geweest. 4.7 Hulp bij (voorkomen van) schulden en schuldhulpverlening De gemeente helpt mensen met schulden niet alleen met financiële problemen. We weten dat burgers met schulden meestal minder participeren in de samenleving en problemen hebben op meerdere leefgebieden (relatie, werk, opvoeding, onderwijs). Daarbij hebben zij veelal te maken met stress door tekort aan geld. Zij zijn gevoeliger voor verleidingen, hebben problemen met vooruitdenken en plannen of gezondheidsproblemen/ongezonde leefstijl etc. Vanwege de samenhang met wonen, werk en gezondheid benaderen we hulpvragen breed en zoeken we de verbinding met andere domeinen en leefgebieden. Eerst moeten andere omstandigheden die de armoede-en schuldensituatie bestendigen worden aangepakt, zodat de weg vrij is naar het zoeken van bijvoorbeeld werk.

We handelen in onze werkwijze bij schuldhulpverlening naar de normen en uitgangspunten van de NVVK, de branchevereniging schuldhulpverlening en sociaal bankieren. De consulenten van schuldhulpverlening werken volgens de gedragscode, modules en richtlijnen van de NVVK. Onze werkprocessen zijn hierop afgestemd. Eens per 3 jaar controleert de NVVK of onze gemeente zich houdt aan de wettelijke regels, richtlijnen en kwaliteitseisen door middel van een audit. Deze staat ook voor dit jaar weer op de planning. 4.7.1 Soorten hulp bij schuldhulpverlening • Schuldenrust Schuldhulpverlening kan schuldeisers een kennisgeving sturen van de aanvraag schuldhulpverlening met verzoek om uitstel van incassomaatregelen, er wordt dan schuldenrust gecreëerd. Tijdens deze periode kan de financiële situatie gestabiliseerd worden en een schuldregeling worden voorbereid. Hierover zijn met veel schuldeisers afspraken gemaakt in landelijke convenanten. • Betalingsregelingen Bij schulden en betalingsachterstanden wordt eerst onderzocht of deze met betalingsregelingen kunnen worden afgelost. Schuldhulpverlening ondersteunt hierbij. Als het niet mogelijk is voor alle schulden betalingsregelingen te treffen, wordt onderzocht of een schuldregeling mogelijk is. • Minnelijk traject Bij een minnelijk traject maakt de gemeente afspraken met de schuldeisers over de aflossing van de schulden.

Dit heet een minnelijke schuldregeling. Dit kan in de vorm van een schuldsanering of met een schuldbemiddeling. Bij een schuldsanering worden de schulden geregeld met één saneringskrediet. De hoogte van het krediet is het bedrag dat iemand in 3 jaar kan aflossen. Dit kan als er sprake is van een vaste aflossingscapaciteit. De schuldeisers krijgen het saneringsbedrag waarmee ze akkoord zijn gegaan ineens uitbetaald. Het percentage voor de schuldeisers ligt dan vast. Deze optie geeft mensen met schulden meer schuldenrust omdat zij nog maar met 1 schuldeiser te maken hebben: ze betalen het saneringskrediet in 36 maanden terug.

14

Bij een schuldbemiddeling worden alle inkomsten boven het VTLB (vrij te laten bedrag) maandelijks gereserveerd en jaarlijks uitbetaald aan de schuldeisers. Eens per jaar worden de inkomsten, de VTLB en de aflossingscapaciteit opnieuw berekend en wordt gecontroleerd of iemand aan alle voorwaarden voldoet. Het bedrag dat uiteindelijk in 3 jaar aan de schuldeisers ligt dus vooraf niet vast en kan hoger of lager uitpakken dan het schuldregelingsvoorstel. Dit geeft dus minder schuldenrust en meer onduidelijkheid voor de inwoner en de schuldeisers. Daarom wordt zoveel mogelijk een schuldsanering ingezet. • Wettelijk traject (Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen -Wsnp) Als niet alle schuldeisers het schuldregelingsvoorstel accepteren, kan de schuldhulpverlener een dwangakkoord bij de Rechtbank aanvragen met een verzoek tot toelating tot de Wsnp. Bij een dwangakkoord dwingt een gerechtelijke uitspraak schuldeisers na een onredelijke afwijzing alsnog mee te werken aan het minnelijke traject. Als een dwangakkoord niet mogelijk is, oordeelt de Rechtbank of iemand kan worden toegelaten tot de Wsnp. Er wordt dan door de rechtbank een bewindvoerder (meestal een advocaat of een Wsnp-kantoor) benoemd, die de schuldregeling verder uitvoert.

Ook in een wettelijke schuldsanering worden de inkomsten boven het VTLB gedurende 3 jaar gereserveerd en uitbetaald aan de schuldeisers na aftrek van de kosten en het salaris van de bewindvoerder. Daardoor blijft er meestal minder over voor de schuldeisers dan bij een minnelijk traject. Inwoners in een minnelijk en wettelijk traject komen in aanmerking voor de meeste minimaregelingen van de gemeente.

• Bewindvoering Bij beschermingsbewind wordt het inkomen en vermogen beheerd door een door de Rechtbank benoemde bewindvoerder. De bewindvoerder is gemachtigd om alle financiële zaken voor een inwoner te regelen zoals het betalen van alle vaste lasten en rekeningen, het aanvragen van toeslagen en regelingen, belastingaangiftes etc. . De inwoner ontvangt leefgeld. De kosten van bewindvoering worden zoveel mogelijk door de gemeente via de bijzondere bijstand of uit het budget schuldhulpverlening vergoed. Het zijn landelijk vastgestelde maandbedragen die variëren tussen € 125,53 en € 194, 81 per maand (tarieven 2022). De kosten van bijzondere bijstand ten behoeve van de kosten van bewind nemen jaarlijks fors toe. Het ging in 2021 om € 142.117. Naast de landelijke aandacht onderzoeken wij ook samen met andere regiogemeenten naar alternatieven om de groei van deze kosten beter te beheersen. • Budgetbeheer Budgetbeheer betekent dat een gemeentelijke kredietbank of een externe budgetbeheerder ( bijv. een bewindvoerderskantoor) het inkomen beheert en zorgt voor de betalingen. Zo ontstaan er geen nieuwe schulden of betalingsachterstanden. De inwoner krijgt leefgeld. • Budgetadvies Budgetadvies betekent dat de gemeente of schuldhulpverlener advies geeft over het op orde houden en in evenwicht krijgen van inkomsten en uitgaven en een voorzieningencheck uitvoert

• Budgetbegeleiding en hulp bij administratie Bij budgetbegeleiding krijgt een inwoner hulp bij het ordenen van de administratie, maken en uitvoeren van het budgetplan, het tijdig plannen en doen van betalingen. Dit wordt geboden door de gemeente zelf of door vrijwilligers van SSHB Support, Humanitas of van fiBON. • Voedselbank/Kledingbank Als inwoners door de hoogte van de vaste lasten en schulden onvoldoende overhouden om boodschappen te doen en voldoen aan de criteria, kunnen ze worden aangemeld bij de Voedselbank voor een wekelijks voedselpakket. Ook kunnen ze dan gebruik maken van de Kledingbank. 15

4.7.2 Aanbod schuldhulpverlening door gemeente 1. preventieactiviteiten, om schulden te voorkomen of dat ze erger worden; 2. vroegsignalering, om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie; 3. curatie, het oplossen van schulden; en 4. nazorg, om recidive te voorkomen. ad 1. Preventieactiviteiten • Aandacht voor jongeren Ter voorbereiding op de veranderingen die gaan spelen zodra iemand 18 jaar wordt, sturen wij standaard jongeren zodra zij 18 jaar worden een NIBUD-informatieboekje 18+. Daarnaast worden onze lokale mogelijkheden bij jongeren onder de aandacht gebracht via het jongerenwerk. Vanuit het Regionaal Preventie Overleg, waarin wij samen met regiogemeenten deelnemen, wordt de samenwerking opgezocht met het ROC, zijn flyers ten behoeve van de scholen ontwikkeld, wordt voorlichting gegeven aan klantmanagers bij het UWV en worden actieweken in het kader van omgaan met geld voorbereid. • Kennisuitwisseling met zorgaanbieders en hulpverleners Wij geven informatiesessies aan hulpverleners, over de ondersteunende mogelijkheden die er zijn in onze gemeente, zodat gerichtere doorverwijzing kan plaatsvinden en hulpvragen op de juiste plek terecht komen. Daarnaast zijn wij samen met regiogemeenten in gesprek met zorgaanbieders die in deze regio individuele begeleiding bieden aan inwoners.

Begeleiders zouden mogelijk meer kunnen betekenen in geval van armoede en geldzorgen. Het bieden van financiële ondersteuning is immers onderdeel van hun takenpakket, maar blijkt in de praktijk minder prioriteit te krijgen. Bovendien is het bespreken van geldzorgen niet altijd gemakkelijk. • Site BerekenUwRecht Via de site www.berekenuwrecht.nl kunnen inwoners, eventueel samen met hun hulpondersteuner, vooraf en anoniem een voorzieningencheck doen. Na het invullen van een 5-tal vragen laat BerekenUwRecht zien voor welke landelijke en voor welke lokale regelingen er mogelijk rechten zijn, op basis van ingevulde gegevens. De regelingen van onze gemeente zijn hierin opgenomen. De site is voor iedereen toegankelijk via internet en ook via de gemeentelijke website. • Site Startpunt Geldzaken Startpunt Geldzaken richt zich via www.startpuntgeldzaken.nl op de bevordering van financiële redzaamheid en bevat online Geldplannen. Deze plannen helpen huishoudens stap voor stap en op de door hen gewenste tijd en plaats, om de eigen geldzaken in balans te krijgen en te houden. Er zijn geldplannen voor huishoudens in verschillende omstandigheden. Enkele voorbeelden van Geldplannen zijn ‘Beter rondkomen’, Studie (klein)kind, Pensioen, ZZP, Scheiden, Statushouders. • Voorlichting: flyers, reguliere communicatiekanalen, informatiebijeenkomsten etc. ad 2.

Vroegsignalering Vroegsignalering is dé manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie. Het helpt maatschappelijke kosten voor schuldhulpverlening te verminderen en zorgt ervoor dat schuldeisers hun geld eerder krijgen. Vroegsignalering van schulden op basis van signalen door derden is een wettelijk taak voor gemeenten geworden. Op basis van signalen, via een beveiligd digitaal meldsysteem, van zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven benaderen wij bewoners met betaalachterstanden proactief om hen hulp aan te bieden.

16

Soms sturen wij betreffende bewoners een brief, soms bellen of mailen we en soms gaan we er naar toe, afhankelijk van de situatie. Daarnaast ontvangen wij ook signalen via externe hulpverleners (professionals en vrijwilligers) waar wij samen met de inwoner mee aan de slag gaan. ad 3. Curatie, het oplossen van schulden Om schuldregelen te versnellen en hulpvragers sneller schuldenrust te bieden is er het NVVK Arrangement. Het bestaat uit Saneringskredieten (één Schuld), Collectief Schuldregelen (één Deal) en het SchuldenKnooppunt (één Kanaal). Aan de basis hiervan liggen landelijke convenanten. Er zijn steeds meer verschillende manieren om uitstel van betaling te krijgen voor een hulpvrager met schulden. Bij de meeste schuldeisers kan alleen de schuldhulpverlener uitstel van betaling of een incassostop aanvragen. De Belastingdienst kent bijvoorbeeld uitstel van betaling van 4 maanden, het CAK kent het opschorten van de wanbetalersregeling bij achterstanden in de betalingen van de premie zorgverzekering en ook het CJIB kent een noodstopprocedure. De recente lancering vanuit de NVVK van het SchuldenKnooppunt zorgt er ook voor dat schuldenrust sneller in zicht komt. Partijen die zich hierbij aansluiten communiceren snel en efficiënt over schuldregelingen. Deelnemende partijen schorten tussentijds incassomaatregelen op. Heumen is recent aangesloten op het SchuldenKnooppunt.

Convenanten Aan de basis van het NVVK Arrangement liggen landelijke convenanten met schuldeisers. Een convenant bestaat uit afspraken en wederzijdse verplichtingen. Het uitgangspunt van een convenant is wederzijds vertrouwen. Voordelen van een convenant: • Beter voor mensen met schulden: sneller duidelijkheid en sneller vrij van schuldzorgen. • Beter voor schuldeisers: sneller duidelijkheid, minder kosten en minder tijd kwijt. • Beter voor hulpverleners: minder tijd kwijt aan administratieve handelingen, sneller de randvoorwaarden op orde, meer tijd om te werken aan gedragsverandering. De NVVK sluit convenanten af met grote schuldeisers en daar waar mogelijk met koepelorganisaties. Individuele gemeenten en leveranciers worden in staat gesteld de bij het landelijk convenant horende overeenkomst te ondertekenen. Heumen heeft ook al diverse overeenkomsten ondertekend. Dit jaar verwachten wij ook de overeenkomst bij het convenant Lokale overheid te ondertekenen. Dit convenant zorgt ook voor schuldenrust van de burger, een versneld akkoord met schuldregelingen en een uniforme werkwijze binnen de gemeente. Verwijsindex Schuldhulphulpverlening (VISH) Door wetswijziging Wgs 2021 is aansluiting van gemeenten op VISH verplicht geworden.

Dit is een landelijk systeem waarin deurwaarders, voordat zij een dagvaarding gaan uitbrengen, nagaan of personen in een schuldhulpverleningstraject bij de gemeente zitten. Hierdoor worden kosten voorkomen. Onze gemeente is hierop al sinds 2014 aangesloten. Saneringskredieten Met saneringskredieten worden alle schuldeisers in één keer aan het begin van het traject afgelost. Het incassocircus valt definitief stil. De schuldeisers krijgen allemaal binnen korte tijd een deel van hun vordering uitgekeerd en hoeven daarna geen contact meer te onderhouden over de schuld. Om de schulden te betalen sluiten klanten via hun gemeente een krediet af dat ze in 3 jaar moeten aflossen. Anders dan bij schuldbemiddeling hoeft de hulpvrager een eventuele inkomensverhoging niet te delen met de schuldeisers. Vergeleken met een schuldbemiddeling heeft een saneringskrediet verschillende voordelen: 17

• •

•

Het biedt rust en overzicht voor mensen met schulden zodat ze weer kunnen meedoen in de maatschappij (bijvoorbeeld een opleiding volgen of werken). Voor schuldhulpverleners verkort het saneringskrediet het minnelijke traject met 30 maanden en vermindert het de administratieve belasting. In de vrijkomende tijd kan de schuldhulpverlening meer tijd vrijmaken voor budgetbegeleiding en het aanleren van vaardigheden bij de klant. Het is aantrekkelijk voor schuldeisers omdat ze het dossier snel kunnen sluiten. Ze krijgen binnen enkele weken het afgesproken bedrag in plaats van een driejarig administratief bewerkelijk schuldbemiddelingstraject. Het voorkomt ook incassokosten en kosten van (loon)beslagen.

Sinds vorig jaar zetten wij in Heumen, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dat niet te doen, in principe saneringskredieten in. Deze kredieten worden verstrekt door de Gemeentelijke Kredietbank Nijmegen (GKB). Op dit moment is hier nog een borgstelling van de gemeente voor nodig. Dat kan in sommige situaties betekenen dat wanneer er sprake is van een hoog risico voor de gemeente wij besluiten geen saneringskrediet te verstrekken. Door de komst van een Nationaal Waarborgfonds komt dit risico voor de gemeenten te vervallen. Wij volgen eerst nauwlettend betreffende pilots vanuit de NVVK, voordat wij verdere stappen gaan ondernemen. Collectief Schuldregelen en het SchuldenKnooppunt Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen en handelen dossiers collectief af. Dat zorgt voor snellere doorlooptijden en minder rompslomp bij gemeenten en schuldeisers. Daardoor krijgen mensen met schulden sneller perspectief en haken ze minder vaak af. Het SchuldenKnooppunt is een digitale gegevensuitwisseling tussen schuldhulpverleners en schuldeisers en ondersteunt de werkwijze van Collectief Schuldregelen. Het is zo ingericht dat schuldeisers bij de saldo-opgave kunnen aangeven standaard akkoord te gaan met de aangeboden regeling.

Als er een akkoord is bereikt, krijgen de schuldeisers via het SchuldenKnooppunt alle informatie voor de interne administratieve afhandeling, zoals het afkooppercentage. Wij zijn recent aangesloten op het SchuldenKnooppunt en moeten hierin nog ervaringen opdoen. ad 4. Nazorg Nazorg kan op individueel en collectief niveau worden uitgevoerd. Het doel van nazorg is het voorkomen van recidive, dus voorkomen dat inwoners opnieuw met problematische schulden te maken krijgen. Nazorg wordt uitgevoerd voor inwoners die op een reguliere manier met een traject bij schuldhulpverlening kunnen stoppen of zijn gestopt. Welke vorm van nazorg aansluit bij de behoefte, verschilt per klant. We bieden ondersteuning en cursussen als het traject is afgelopen. Ook zijn er na het afronden van het schuldentraject contactmomenten (heronderzoek), waarbij de financiële zelfredzaamheid van de inwoner wordt besproken. We signaleren wel dat er nog behoefte is aan een budgetteercursus zodat klanten vaardigheden aanleren, met name in de afbouwfase, dus na de periode van bewindvoering en budgetbeheer. Wij gaan deze cursussen regionaal aanbieden.

1.2.2 Recente lokale ontwikkelingen • Heumenstegoed

In Heumen kennen wij al jaren de Meedoenregeling van € 275 per inwoner per jaar. Deze regeling staat open voor alle inwoners (en hun kinderen) met een laag inkomen en een beperkt vermogen.

18

Om het gebruik van de Meedoenregeling te vergroten en om de administratieve last te verminderen voeren wij deze regeling sinds 1 januari 2022 meer gedigitaliseerd uit, in de vorm van het Heumenstegoed, zie meer www.heumenstegoed.nl . Op basis van een QR code kunnen minima met een inkomen tot 130% van het minimum hun beschikbaar budget vrij, volledig en zonder administratieve rompslomp, versnipperd, besteden bij de (sport)verenigingen, bioscoop, schouwburg, binnenspeeltuin, yogaclub, workshops, gitaarles etc. Mede op basis van de positieve ervaringen bij andere gemeenten, waaronder Nijmegen, zijn wij hiermee gestart. Recent heeft een evaluatie plaatsgevonden. We merken dat deze nieuwe werkwijze inderdaad, zoals beoogd, veel minder administratieve last geeft. Geen gedoe meer met bonnetjes en declaraties. Het aanvraagproces loopt veel sneller. Maar ook merken wij dat deze nieuwe werkwijze gewenning en meer tijd vraagt dan we hadden verwacht. Deze meer gedigitaliseerde werkwijze vraagt immers wat van onze inwoners, van onze uitvoerders, maar ook van de aanbieders/verenigingen. Ook is corona een belangrijke factor waardoor mensen nog steeds terughoudend zijn om bijvoorbeeld een lidmaatschap aan te gaan. De meeste deelnemers zetten hun budget vooral in bij een los bezoek aan de bioscoop of aan de binnenspeeltuin.

We merken ook dat een aantal mensen het Heumenstegoed in de vorm van een QR hebben ontvangen, maar nog niet hebben besteed. Besteding kan tot en met 31 december 2022. Vanaf 2023 kan dan weer een nieuw jaarbudget worden aangevraagd. Vanaf medio september promoten we het Heumenstegoed extra. We verwachten dat hierdoor meer inwoners gebruik gaan maken van het Heumenstegoed en dat zij mede door het Heumenstegoed makkelijker (en anoniemer) in staat zijn om mee te kunnen doen. We realiseren ons ook dat we het succes van slagen niet in één jaar bereiken. Daar is meer tijd voor nodig. In 2023 volgt een klanttevredenheidsonderzoek en een evaluatie.

•

Nieuwe samenwerkingspartners

-SSHB Support, zie meer in par. 2.1 -Stichting fiBON, zie meer in par. 2.1

• Regionale samenwerking -Samenwerking in de regio Rijk van Nijmegen in het bereiken van jongeren

Alle gemeenten in het Rijk van Nijmegen hebben financieel ondersteunende regelingen speciaal voor kinderen en jongeren. Deze regelingen verschillen op onderdelen. Het is voor scholen daarom lastig om jongeren gericht door te verwijzen. Hulpvragen komen daarom niet altijd op de juiste plek, of jongeren haken voortijdig af. Het afgelopen jaar hebben wij samen met de regiogemeenten een flyer Kindregelingen Rijk van Nijmegen ontwikkeld. Deze flyer is bedoeld voor (middelbare) scholen en ook het ROC en geeft hen zicht op de regelingen die er zijn per gemeente, zodat zij gerichter kunnen doorverwijzen.

-Samenwerking in de regio Rijk van Nijmegen in de aanpak van geldzorgen (bevorderen zelfredzaamheid)

We werken samen met regiogemeenten in onze aanpak van geldzorgen en schulden. Voorbeelden hiervan zijn de bijeenkomsten met zorgaanbieders in het kader van de financiële zelfredzaamheid van burgers met betrekking tot hun rol daarbij als ambulante begeleider of de samenwerking in de werkgroep Preventie waarin routekaarten en checklists worden ontwikkeld. -Samenwerking in de regio Rijk van Nijmegen aan het voorkomen en verhelpen van

laaggeletterdheid bij hun inwoners

19

Ouders die moeite hebben met basisvaardigheden geven dat vaak van generatie op generatie door. Hierdoor ontstaat de cyclus van laaggeletterdheid. We werken met regiogemeenten aan het doorbreken van die cyclus. Daarin werken we samen met diverse partners, zoals welzijnsorganisaties, taalaanbieders, bibliotheken, scholen en bedrijven. Inmiddels is er een regionaal programma Rijk van Nijmegen opgesteld en zijn de doelen geformuleerd. De Gezinsaanpak Geletterdheid Rijk van Nijmegen is een onderdeel van de algemene aanpak van laaggeletterdheid. Eind 2024 moeten de Nederlandse gemeenten hierin de regierol vervullen. We willen voorkomen dat er een nieuwe generatie laaggeletterden opgroeit. Daarom is het belangrijk dat gemeenten het belang van een duurzame gezinsaanpak zien en hierop inzetten met maatschappelijke organisaties. Dit vraagt om een goed aangestuurde netwerksamenwerking van partners uit verschillende domeinen.

•

Energiearmoede

Dit jaar verstrekken wij aan huishoudens met een laag inkomen en beperkt vermogen een energietoeslag van € 1.300 per huishouden. Gemeenten ontvangen hiervoor middelen vanuit het Rijk via het gemeentefonds. Het Rijk formuleerde richtlijnen, maar gemeenten hebben hierin keuzevrijheid. Zo is bijvoorbeeld de richtlijn vanuit het Rijk om de toeslag te verstrekken aan huishoudens met een inkomen tot 120% van minimum en wordt er geen rekening gehouden met vermogen. In Heumen hebben wij aansluiting gezocht bij ons minimabeleid en verstrekken wij de energietoeslag aan huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum en houden wij rekening met vermogen, zoals wij dat ook doen bij alle minimaregelingen. Ook huishoudens die in een schuldhulpverlenerstraject zitten ontvangen de energietoeslag. De meeste huishoudens ontvingen dit bedrag ambtshalve, omdat zij (en ook hun financiële gegevens) bij ons bekend zijn. Degenen die niet bij ons bekend zijn moeten een aanvraag indienen. Wij hopen hen te bereiken via de reguliere communicatiekanalen. Per begin augustus 2022 hebben wij aan 319 huishoudens de energietoeslag verstrekt, zijnde ruim € 255.000. Aanvragen kunnen nog het hele jaar worden ingediend.