Bijlage I Beleidskader Arbeidsmarkt en re-integratie 2024-2027 Rijk van Nijmegen
Tekst van het document
Beleidskader Arbeidsmarkt- en re-integratie 2024-2027 Regio Rijk van Nijmegen Gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen en Wijchen
oktober 2023
Klaar voor nieuwe kansen!
2
Voorwoord
‘Klaar voor nieuwe kansen!’, het nieuwe arbeidsmarktbeleidskader van het Rijk van Nijmegen In het Rijk van Nijmegen werken gemeenten, regionaal WerkBedrijf, ondernemers, sociale partners/vakbonden, onderwijsaanbieders en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) sinds 2015 samen om het arbeidsmarktbeleid vorm te geven. Dat heeft mooie resultaten opgeleverd, maar er is altijd ruimte voor verbetering. In dit plan zijn nieuwe richtingen vastgelegd om deze samenwerking te intensiveren en een meer integraal proces te laten worden. Bovendien zijn we niet alleen verantwoordelijk voor het duurzaam begeleiden naar werk, maar ook voor het zinvol vormgeven van dagbesteding en participatie, mocht een stap naar werk (nog) niet mogelijk zijn. Ook daarin kunnen de partners elkaar versterken. Vergeleken met de vorige beleidskaders bevinden we ons nu in een economisch andere tijd. Dit heeft ook zijn weerslag op de arbeidsmarkt in onze regio, het Rijk van Nijmegen. Want op het moment van schrijven is er een schreeuwend tekort aan arbeidskrachten. Dit betekent overigens niet dat de inspanningen in onze regio om mensen naar werk te begeleiden gemakkelijker worden: de groep mensen die nu nog ondersteuning nodig heeft omdat ze niet zelfstandig een baan kunnen vinden, behoeft een veel intensievere begeleiding.
We gaan er vanuit dat dit nieuwe arbeidsmarktbeleidskader de komende jaren houvast geeft om de inwoners van het Rijk van Nijmegen op een goede, doelmatige
“Het hebben van een betaalde baan is ook een bron van eigenwaarde voor veel van onze inwoners”
wijze te ondersteunen bij hun weg naar werk en tegelijkertijd flexibel genoeg is om veranderingen in de conjunctuur op te vangen. Laten we niet vergeten dat betaald werk meer is dan een manier om in je levensonderhoud te voorzien; het hebben van een betaalde baan is ook een bron van eigenwaarde voor veel van onze inwoners. Datzelfde geldt ook voor vrijwilligerswerk en andere participatie-activiteiten. Het is aan ons en de regionale samenwerkingspartners in het Rijk van Nijmegen om zoveel mogelijk mensen in staat te stellen die eigenwaarde te vinden en te behouden. Daar spannen we ons zo veel mogelijk voor in. Pepijn Baneke, wethouder Werk en Inkomen gemeente Heumen oktober 2023
3
Samenvatting Elke vier jaar stellen de gemeenten in het Rijk van Nijmegen een nieuw kader vast voor het arbeidsmarkt- en re-integratiebeleid. Het huidig beleidskader ‘Werk voorop!’ is van kracht tot eind 2023. Ontwikkelingen, gevolgen voor de arbeidsmarkt en ons beleid De afgelopen jaren is de wereld om ons heen veranderd, onder andere door de Coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. We hebben te maken met omstandigheden op de arbeidsmarkt die we in jaren niet gezien hebben: een vraag vanuit werkgevers die groter is dan het aanbod. Ook is sprake van een kwalitatieve kloof tussen vraag en aanbod. Deze tweeledige krapte op de arbeidsmarkt baart zorgen, maar biedt ook kansen voor werkzoekenden die tot op heden aan de
“De balans in de dienstverlening van WerkBedrijf verandert van vooral vraaggericht naar meer aanbodgericht”
kant stonden. Onze visie is dat de arbeidsmarkt plaats moet bieden voor iedereen. Werk neemt in het leven van mensen en binnen de samenleving een belangrijke plek in. Je werk maakt deel uit van wie je bent. Het bepaalt mede je identiteit, je plek in de samenleving, hoe je je kunt ontwikkelen, geeft structuur en
beseffen dat iedereen nodig is om de krapte op de arbeids-
doel, en zorgt voor sociale contacten. We creëren kansen
markt aan te pakken. We faciliteren werkgevers bij hun
voor werkzoekenden om zich naar vermogen te ontwikkelen
personeelsvraag door functies aan te passen en hen te
en mee te doen op de arbeidsmarkt. We zetten ons sterker
adviseren over de doorstroming van hun werknemers door
dan voorheen in voor een inclusieve arbeidsmarkt voor
programma’s voor Leven Lang Ontwikkelen te organiseren
iedereen die daaraan kan bijdragen. We zien blijvende kansen
met onderwijsaanbieders. Daardoor komt ruimte vrij voor
voor werkzoekenden die tot op heden niet aan de slag kwamen.
nieuwe werkenden.
Veel werkzoekenden hebben echter te maken met aanvullende
De balans in de dienstverlening door WerkBedrijf verandert
problemen op het vlak van financiën, mentale of fysieke
van vooral vraaggericht (de ondernemer centraal) naar meer
gezondheid. Daarom is het nodig dat we langduriger en op
aanbodgericht (mensontwikkeling), maar altijd in afstemming
meerdere leefdomeinen begeleiding bieden. We zetten hier
met de situatie en de vraag op de arbeidsmarkt. Want onder-
extra op in en investeren in de samenwerking met afdelingen
nemers zijn broodnodig om onze inwoners te laten meedoen
Inkomen en Zorg van gemeenten, zorgaanbieders, sociale
en een plek te geven.
wijk- en buurtteams etc. We bieden om- en nascholing aan in praktische vormen die goed passen bij veel werkzoekenden:
Samenwerking in de arbeidsmarktregio
praktijkleren en programma’s gericht op het aanleren van
De regionale samenwerking in Rijk van Nijmegen kent vele
vaardigheden (skills). We behouden de intensieve inzet op
vormen en partijen. Onderwijs, ondernemers en overheid
zogenoemde focusgroepen: jongeren, mensen met een
vinden elkaar steeds beter. Daarnaast wordt ook boven-
arbeidsbeperking, statushouders en inburgeraars, mensen
regionaal steeds meer én beter samengewerkt. Belangrijk
van 55 jaar en ouder en nieuwe instroom in de bijstand. Voor
is in dit verband de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA),
hen zien we nu meer kansen.
een regionale tactische werktafel en netwerk van sociale
Werkgevers nemen steeds meer verantwoordelijkheid om met
partners, onderwijsinstellingen, gemeenten en publieke
inzet van extra scholing en begeleiding een plek te bieden
uitvoeringsorganisaties (Uitvoeringsinstituut Werknemers-
aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ook zij
verzekeringen-UWV en WerkBedrijf). Aan de werktafel
4
bespreken partners uitdagingen en kansen op de arbeids-
Onze ambities zijn dus gericht op enerzijds een intensivering
markt, om die beter te laten werken voor mensen die een
van dienstverlening voor werkzoekenden, anderzijds op een
steuntje in de rug nodig hebben om duurzaam aan het werk
verbeterde organisatie en uitvoering van die dienstverlening
te komen en te blijven.
met onze partners in de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen.
De Groene Metropool Regio (een bovenregionaal samenwerkingsverband van 18 gemeenten in de regio’s Midden-Gelderland
Regionaal WerkBedrijf
en Rijk van Nijmegen) heeft in 2022 vanuit de opgave
Voor regionaal WerkBedrijf, onze belangrijkste partner voor
Productieve Regio (economie en arbeidsmarkt) een Human
de uitvoering van het onderdeel Werk van de Participatiewet,
Capital Agenda opgesteld. Van daaruit is begin 2023 een
gaan we nader in op de accentverschuiving in de dienstver-
Human Capital Akkoord tussen de partners afgesloten voor
lening: een versterkte aanbodgerichte arbeidsbemiddeling.
de periode 2023-2026, waarbinnen vooral de thema’s Leven
In het financieel kader beschrijven we de wijze van bekostiging
Lang Ontwikkelen en Onbenut arbeidspotentieel relevant
van de re-integratietaak van WerkBedrijf voor de komende
zijn voor ons arbeidsmarktbeleid.
vier jaren. De verdeelsystematiek van het gemeentefonds
Gemeenten en partners onder wie UWV, WerkBedrijf en
voor de uitvoering van de re-integratietaak is gewijzigd,
onderwijsaanbieders nemen deel aan projecten voor de
waardoor we het eerder geoormerkte Participatiebudget
genoemde thema’s. De uitvoering van projecten vindt plaats
vanaf 2025 via een objectieve rekentool gaan herleiden uit
in bestaande structuren zoals de Regionale Tafel Arbeidsmarkt,
het gemeentefonds. Daarbij maken de gemeenten een aantal
dan wel rechtstreeks in de reguliere dienstverlening van ons
aanvullende afspraken met elkaar en met WerkBedrijf: over
en onze partners.
o.a. lokale dienstverlening, een compensatieregeling van de gemeente Nijmegen en een bezuiniging op het Participatie-
We zien het als gemeenten als onze opdracht om de samenwerking op de arbeidsmarkt in een overzichtelijke structuur
budget voor WerkBedrijf vanaf 2025.
te brengen en partijen daarin te faciliteren. We sluiten vanuit
Leeswijzer
de RTA aan op de landelijke ontwikkeling ‘uitbreiding
In dit regionale beleidskader schetsen we in de Inleiding
arbeidsmarktdienstverlening’, ingezet vanuit het ministerie
(hoofdstuk I) de aanleiding voor een nieuw beleidskader en
van Szw, die arbeidsmarktregio’s opdraagt toe te werken
ontwikkelingen op mondiaal, landelijk en regionaal niveau.
naar één samenwerkingsverband (voorlopige werktitel:
In hoofdstuk II beschrijven we de maatschappelijke opgaven
regionaal Werkcentrum) in de regio, waarbij de dienstverlening
die we als gemeenten voor ons zien, omdat we in die bredere
aan werkgevers, werkzoekenden én werkenden ‘ontschot’
context het arbeidsmarktbeleid plaatsen, gevolgd door onze
door alle betrokken partijen op de regionale arbeidsmarkt
visie op de arbeidsmarkt. We maken duidelijk wat we vanuit
(sociale partners, UWV en gemeenten) wordt aangeboden.
de visie willen bereiken (missie) en verbinden er ambities aan.
Momenteel wordt dergelijke dienstverlening tijdelijk (tot en
In hoofdstuk III geven we weer wat we gaan doen om de
met 2024) uitgevoerd door het Regionale Mobiliteitsteam
ambities te realiseren, door als eerste concrete beleidslijnen
(RMT). De ervaringen van het RMT worden nadrukkelijk
voor het vergroten van de kwalitatieve en kwantitatieve
meegenomen in de verdere uitwerking van de arbeidsmarkt-
match op de arbeidsmarkt te beschrijven. Vervolgens gaan
dienstverlening.
we in op de manier waarop we de regionale samenwerking met onderwijs en economie gaan versterken. Als derde
In lijn hiermee en vastgelegd in de wet Structuur Uitvoering
beschrijven we hoe we op langere termijn één toegankelijke
Werk en Inkomen, wordt de werkgeversdienstverlening van
en professionele arbeidsmarktdienstverlening in Rijk van
UWV en WerkBedrijf in 2023 ondergebracht in één herkenbaar
Nijmegen organiseren. In hoofdstuk IV gaan we in op onze
werkgeversservicepunt voor de regio. Dit moet leiden tot een
samenwerking met en opdracht aan regionaal WerkBedrijf.
betere vindbaarheid voor werkgevers en meer ontschottings-
Het financieel kader voor de uitvoering van de re-integratie-
mogelijkheden, waardoor instrumenten en voorzieningen
taak door WerkBedrijf vormt het sluitstuk van dit beleidskader
voor werkgevers aangeboden door de ene partij (bijv. voor
(hoofdstuk V).
WW-dienstverlening) ook ingezet kunnen worden door de andere partij (bijv. instrumenten Participatiewet). En daarmee helpen we natuurlijk ook werkzoekenden en werkenden.
5
Inhoudsopgave Voorwoord: ‘Klaar voor nieuwe kansen!’, het nieuwe arbeidsmarktbeleidskader van het Rijk van Nijmegen
Bijlagen
24
3 Bijlage 1: Arbeidsmarktprognose Rijk van Nijmegen,
Samenvatting
4
Leeswijzer
5
I Inleiding
7
Aanleiding
7
Ontwikkelingen arbeidsmarktbeleid
7
Bijlage 3: Toelichting op nieuwe opdrachten aan
Mondiale en landelijke ontwikkelingen
8
gemeenten en komende wetswijzigingen
28
Regionale ontwikkelingen
8
Participatiewet in balans
28
Opdracht aan de arbeidsmarktregio’s
9
Breed Offensief
28
Perspectief op lange termijn naar 2030
9
Wet SUWI en uitbreiding arbeidsmarktinfrastructuur
28
II Visie, missie en ambities
10
Visie
11
Missie
11
Ambities
11
2023-2024 (1 juni 2023)
25
Bijlage 2: Ontwikkeling bijstandsuitkeringen Participatiewet en Ioaw Rijk van Nijmegen
27
Wetsvoorstel ‘Van school naar duurzaam werk’: sluitende aanpak kwetsbare jongeren
29
Bijlage 4: Toelichting op de Focusgroepen
30
Bijlage 5: Schematische weergave van Human Capital III Wat gaan we doen om de ambities te realiseren?
12
Akkoord van de Groene Metropool Regio
kwantitatieve match op de arbeidsmarkt
12
Bijlage 6: Voorbeelden van samenwerking in Rijk van
Dienstverlening aan werkzoekenden
12
Nijmegen en Arnhem/Nijmegen
Dienstverlening aan ondernemers
13
Groene Metropool Regio Arnhem/Nijmegen:
32
Ambitie 1. Vergroten van de kwalitatieve en
Ambitie 2. Versterken van de samenwerking tussen
33
Human Capital Agenda
33
ondernemers, onderwijs en overheden
13
Regionale Tafel Arbeidsmarkt
33
Economie en arbeidsmarktbeleid
13
Regionaal Mobiliteitsteam Rijk van Nijmegen
33
Onderwijs en arbeidsmarktbeleid
14 Bijlage 7: Nieuwe verdeelsystematiek Participatiebudget
Ambitie 3. Organiseren van een toegankelijke arbeidsmarktdienstverlening in Rijk van Nijmegen
15
met toepassing Berenschot-rekentool en compensatieregeling gemeente Nijmegen, 2025 en 2026
IV Belangrijkste partner voor de re-integratietaak: WerkBedrijf
17
V Financieel kader
22
Financiering WerkBedrijf tot en met 2024
22
Financiering WerkBedrijf vanaf 2025
22
6
35
I
Inleiding Aanleiding
Een toekomstbestendige beroepsbevolking realiseren we
De krapte op de arbeidsmarkt is dagelijks nieuws, zoals blijkt
alleen wanneer iedereen in staat is of in staat wordt gesteld
uit bovenstaande krantenkoppen van het afgelopen jaar.
om zich een leven lang te ontwikkelen. Alle reden dus voor
Een krappe arbeidsmarkt heeft veel maatschappelijke
een aanscherping van ons arbeidsmarktbeleid.
gevolgen en beïnvloedt de economische groei. Er zijn wachtlijsten in de zorg en kinderopvang, het onderwijs staat onder
Ontwikkelingen arbeidsmarktbeleid
druk door personeelstekorten, de energietransitie loopt
Arbeidsmarktbeleid gaat over economisch, onderwijs- en
vertraging op, evenals de woningbouw. De verwachting is
sociaal-maatschappelijk beleid. Partijen vanuit deze beleids-
dat de krapte op de arbeidsmarkt nog lange tijd aanblijft.
terreinen moeten actief samenwerken en hun krachten
De vergrijzing zorgt voor een dusdanige vervangingsvraag,
bundelen. De huidige krapte op de arbeidsmarkt vraagt
dat er ook in tijden van economische tegenspoed een krappe
er meer dan ooit om: niemand kan de problemen op de
arbeidsmarkt zal zijn.
arbeidsmarkt alleen oplossen. Voor ons als overheid betekent het dat we beleid en uitvoering op het vlak van
De arbeidsmarkt is volop in beweging. Transities op het gebied
economie, onderwijs en re-integratie met elkaar verbinden
van energie, duurzaamheid, digitalisering en robotisering
en daar met ons arbeidsmarktbeleid zoveel mogelijk op
zorgen voor voortdurende veranderingen in de aard en
aansluiten. Dit komt tot uitdrukking in bijvoorbeeld de
omvang van de werkgelegenheid. Het is essentieel dat de
dienstverlening aan ondernemers, die gericht is op het
beroepsbevolking in staat is om met die veranderingen mee
creëren van werkgelegenheid vanuit zowel economisch als
te bewegen. Een goed geëquipeerde, wendbare en weerbare
sociaal-maatschappelijk perspectief. We werken samen met
beroepsbevolking is een van de belangrijkste sleutels tot
onderwijsaanbieders, die programma’s ontwikkelen vanuit
succes in de ontwikkeling van onze economie, brede welvaart
de mogelijkheden van werkzoekenden en de vraag van werk-
en bestaanszekerheid. Daarbij weten we één ding zeker:
gevers. Zo kunnen we werkzoekenden door middel van werk
we hebben de kwaliteiten van al onze scholieren, studenten,
een beter perspectief en bestaanszekerheid bieden en
werkenden en (potentieel) werkzoekenden nodig. Elk talent telt.
bedrijven ondersteunen bij hun vraag naar arbeidskrachten.
7
Het beleidskader ‘Klaar voor nieuwe kansen!’ volgt op ons
krap. De banengroei valt in 2023 en 2024 lager uit dan in de
vorige beleidskader Werk voorop!, dat van kracht is tot eind
afgelopen twee jaar, door een lagere economische groei
2023. Hierin legden we vast dat we inzetten op een inclusieve
(zelfs een milde recessie in het eerste halfjaar van 2023) en
arbeidsmarkt, waar plaats is voor iedereen en waarbij
aanhoudende personeelskrapte. Voor 2023 verwacht UWV
economische ontwikkelingen worden benut. Zo wilden we met
nog een toename met 1,4%, maar voor 2024 niet meer dan
partners een Human Capital Agenda en programma’s voor
0,5% banengroei. Minder banengroei betekent niet dat de
Leven Lang Ontwikkelen opstellen en uitvoeren. Ook wilden
personeelskrapte verdwijnt. De krapte wordt weliswaar iets
we een integrale, leefdomein-overstijgende aanpak bewerk-
minder, maar blijft aanwezig. Dit komt omdat personeelskrapte
stelligen bij de arbeidsbemiddeling van werkzoekenden.
grotendeels structurele oorzaken heeft zoals vergrijzing,
Daarvan is een deel in de afgelopen periode tot stand gebracht,
ontgroening, deeltijdwerk en de mismatch tussen de vraag
hoewel in de Coronajaren een aantal zaken minder goed kon
naar en het aanbod van personeel.1 We zien naast een
worden uitgevoerd. De huidige omstandigheden vragen om
kwantitatieve een kwalitatieve kloof tussen vraag en aanbod:
een verdere intensivering van onze aanpak, met name waar
het aanbod van werkzoekenden sluit niet aan op de vraag
het de begeleiding en ontwikkeling van werkzoekenden betreft.
van werkgevers. Er is een mismatch op de arbeidsmarkt.
Maar we beginnen niet bij nul; de eerste aanzetten worden al
Daarin zien wij een grote opdracht voor onszelf.
gegeven in onze regio.
Regionale ontwikkelingen
In de onderstaande alinea’s gaan we in op ontwikkelingen
Ook in de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen zien we
die een relatie hebben met arbeidsmarktvraagstukken en
personeelstekorten en krapte. Sinds medio 2022 is er welis-
die het nieuwe beleidskader (mede) hebben beïnvloed.
waar een lichte daling van het aantal vacatures, waardoor de
Mondiale en landelijke ontwikkelingen
krapte iets is afgenomen. Bovendien is de spanning op de arbeidsmarkt in Rijk van Nijmegen iets lager dan landelijk.
Ten opzichte van de vorige beleidsperiode is de wereld om
Een verklaring hiervoor ligt waarschijnlijk in de werkgelegen-
ons heen veranderd. We hebben een coronapandemie achter
heidsstructuur van Rijk van Nijmegen, waar publieke sectoren
de rug, het klimaat verandert snel en noodzaakt tot transities
als zorg en onderwijs zeer sterk vertegenwoordigd zijn.
op het gebied van o.a. energievoorziening en klimaatadaptatie.
In regio’s waar marktpartijen sterker zijn vertegenwoordigd,
Door oorlogen en (natuur)rampen zijn er grote vluchtelingen-
zijn de personeelstekorten nóg groter.
stromen, ook naar Nederland. De oorlog in Oekraïne leidde
Het UWV verwacht dat de werkgelegenheid in de arbeids-
ook tot sterk stijgende energieprijzen en een in het algemeen
marktregio Rijk van Nijmegen in 2023 verder groeit. Vanaf 2024
sterk stijgende inflatie. Niet alleen energie werd duurder,
komt de werkgelegenheidsgroei in een lagere versnelling
maar ook allerlei andere producten zoals levensmiddelen.
terecht als gevolg van een lagere economische groei en aan-
Voorspellen wordt steeds moeilijker, want de effecten van
houdende personeelstekorten. Hoewel de meeste sectoren,
dergelijk grote ontwikkelingen grijpen in elkaar en hebben
vooral zorg & welzijn, nog een groeiende werkgelegenheid
impact op onze welvaart, bestaanszekerheid en economische
laten zien, krijgen de bouw en industrie te maken met banen-
groei. Als we inzoomen op de arbeidsmarkt zien we dat grote
krimp. Rijk van Nijmegen profiteert van de sterk aanwezige
werkloosheid na de coronapandemie is uitgebleven.
sector zorg & welzijn, waar naar verwachting het aantal banen
De werkloosheid is laag, in juni 2023 is deze 3,5% van de
sterk toeneemt in zowel 2023 als in 2024. Zie ook bijlage 1.
beroepsbevolking. Hiertegenover staat dat de personeelskrapte op de arbeidsmarkt juist groter is dan voorheen.
Sinds maart 2023 is het aantal WW-uitkeringen in Rijk van
In juli 2023 zijn er plm. 440.000 vacatures tegenover plm.
Nijmegen vrijwel stabiel en ligt rond de 2.900 uitkeringen, na
355.000 werklozen.
een sterkere daling in de periode van juni 2022 tot maart 2023.
We hebben te maken met een gespannen arbeidsmarkt waar
De bijstandsuitkeringen in onze regio zijn sinds januari 2021
een enorme vraag naar personeel uit allerlei sectoren en een
tot eind 2022 gedaald van 9.600 naar 8.950 uitkeringen, een
relatief klein aanbod -ook kwalitatief- moeilijk op elkaar aan-
afname van bijna 7%. In de eerste helft van 2023 lijkt het aantal
sluiten. Feitelijk zien we de krapte nu in alle sectoren. De
uitkeringen weer licht te stijgen. Zie een verdere duiding
arbeidsmarkt blijft ook de komende jaren naar verwachting
hiervan in bijlage 2.
1
UWV Arbeidsmarktprognose 2023-2024 (werk.nl)
8
Opdracht aan de arbeidsmarktregio’s
Andere taken die het rijk bij de regio’s belegt zijn de uit-
De Rijksoverheid heeft in het afgelopen decennium het primaat
breiding van de regionale aanpak van de Jeugdwerkloosheid
voor de ondersteuning van kwetsbare werkzoekenden steeds
(wetsvoorstel Van school naar duurzaam werk), de vorming
meer bij (partners in) de arbeidsmarktregio’s gelegd en brengt
van Regionale Mobiliteitsteams, de versterking van een
hen meer en meer in stelling om arbeidsmarktproblematiek
gezamenlijke werkgeversdienstverlening door UWV en
aan te pakken. Gemeenten werken bij deze opdrachten
regionaal WerkBedrijf (tweede helft 2023 in onze regio
intensief samen met ondernemers, vakbonden, onderwijs-
ingevoerd) en de hervorming van de arbeidsmarkt-dienst-
aanbieders en UWV.
verlening (vanaf 2025). We lichten de nieuwe taken en wetgeving toe in bijlage 3.
Met de komst van de wet Banenafspraak in 2015 riep het rijk de arbeidsmarktregio’s op om een samenwerkingsverband van vakbonden, werkgeversorganisaties, UWV en gemeenten op te richten. Dit leidde tot de oprichting van de RTA (in Rijk van Nijmegen uitgebreid met onderwijsinstellingen), die aanvankelijk als opdracht had de Banenafspraak (landelijk 125.000 extra banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in 2026) in onze arbeidsmarktregio te stimuleren. De laatste jaren is de thematiek van de RTA verbreed naar meerdere arbeidsmarktvraagstukken, maar met een continue focus op de doelgroep met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt.
“Duidelijk is dat de vergrijzing in Nederland een structurele oorzaak is voor de krapte”
Perspectief op lange termijn naar 2030
Ook in 2015 is de Participatiewet ingevoerd, waartoe ook
worden van de interventies die nodig zijn. UWV en onder-
mensen met een beperking behoren. De toegang tot de wet
zoeksbureau Panteia hebben eind 2022 een verkennend
Sociale Werkvoorziening2 en de Wajong3 is sindsdien beëindigd
vooronderzoek gedaan naar de arbeidsmarkt in 20304.
respectievelijk begrensd. Een uitgebreide evaluatie van de
Duidelijk is dat de vergrijzing in Nederland een structurele
Participatiewet heeft ertoe geleid dat het ministerie aan-
oorzaak is voor de krapte. Ook de banengroei in het algemeen
passingen in wet- en regelgeving heeft toegezegd. De doel-
en baanmobiliteit zijn oorzaken voor de krapte. Zonder
stelling dat de Participatiewet zou leiden tot -kortweg- een
beleidsinterventies zijn de gevolgen in 2030: fikse wachtlijsten
inclusievere arbeidsmarkt met meer mogelijkheden voor
in de zorg, drie- of vierdaagse lesweken op school, te weinig
mensen met een arbeidsbeperking of mensen met anderszins
windmolens, zonnepanelen en warmtepompen, een maak-
een afstand tot de arbeidsmarkt, is niet behaald. Om die reden
industrie die naar het buitenland verhuist, een hoge werkdruk
is er gewerkt aan een wetsvoorstel Participatiewet in Balans
en ziekteverzuim. Oplossingsrichtingen liggen op het vlak
(invoering vanaf 2025, zoals we nu voorzien) en een wets-
van meer technologie, meer inzet van (arbeids-)migranten,
voorstel Breed Offensief (inmiddels afgerond, invoering in
leven lang ontwikkelen en duurzame inzetbaarheid, onbenut
2023 en 2024). Beide moeten ertoe leiden dat er meer kansen
arbeidspotentieel en bijsturen op de output van het beroeps-
ontstaan voor mensen met een kwetsbare positie op de
onderwijs. Waar dit binnen ons bereik ligt, sluiten we met
arbeidsmarkt.
ons beleid aan op de genoemde oplossingsrichtingen.
Vanwege de historisch grote krapte op de arbeidsmarkt en tekorten in eigenlijk alle sectoren op dit moment, is het van belang te onderzoeken hoe de arbeidsmarkt van de toekomst eruit ziet. Zo kan een betere inschatting gemaakt
wet Sociale Werkvoorziening: wet die regelt dat mensen die door lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen uitsluitend in staat zijn onder aangepaste omstandigheden arbeid te verrichten, kunnen werken op een zo regulier mogelijke en op hun individuele mogelijkheden aangepaste arbeidsplek. 3 Wajong: Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten, die een inkomensvoorziening regelt voor mensen die vóór hun 18e verjaardag arbeidsongeschikt zijn geworden. 4 Arbeidsmarkt in 2030: een vooronderzoek (werk.nl) 2
9
II Visie, missie en ambities waarvan WerkBedrijf Rijk van Nijmegen onderdeel uitmaakt. WerkBedrijf voert namens onze gemeenten deze publieke taak uit.
3. Gemeenten hebben de taak om met partners een Regionaal Mobiliteitsteam te vormen om aan werkgevers, werkzoekenden en werkenden die ondersteuning nodig hebben, aanvullende dienstverlening te bieden In uitvoerende zin is dit een taak van WerkBedrijf, omdat de arbeidsinschakeling Participatiewet daar is belegd. Omdat het gaat over aanvullende dienstverlening -aanvullend op reguliere dienstverlening door partners- door meerdere partijen is de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (waarin overheid, ondernemers en onderwijs samenkomen) een (bestuurlijk en tactisch) punt van waaruit wordt gestuurd.
namelijk als gemeenten meerdere maatschappelijke opgaven
4. Gemeenten geven met onderwijsinstellingen uitvoering aan een regionaal programma Vroegtijdig Schoolverlaten en een regionale Aanpak jeugdwerkgelegenheid voor kwetsbare jongeren
en rollen binnen de domeinen Werk, Inkomen, Economie en
We willen de kansengelijkheid voor jongeren met een (risico
Onderwijs, die verklaren met welke partijen en in welke
op) afstand tot de arbeidsmarkt vergroten door hen te
omgeving we samenwerken:
begeleiden bij de overgang van school naar werk en bij het
Alle ontwikkelingen waar we in onze regio mee te maken hebben overziend, is duidelijk dat het arbeidsmarktbeleid in een bredere context geplaatst moet worden. We hebben
behouden van werk bij (dreigende) werkloosheid.
1. Gemeenten hebben de maatschappelijke opgave om bestaanszekerheid te bevorderen voldoende en een voorspelbaar inkomen, een woning, toe-
5. Gemeenten voeren economisch beleid uit en ontwikkelen economische visies en agenda’s in Rijk van Nijmegen
gang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte
Er is steeds meer aandacht voor het ‘human capital’-vraag-
uitgaven. Dit is nodig om mee te kunnen doen in de samen-
stuk in het economisch beleid. Om aantrekkelijk te zijn voor
leving. Voor veel Nederlanders is dit niet vanzelfsprekend en
bedrijven is de aanwezige arbeidsmarkt een doorslaggevende
ontstaan er problematische gevolgen op meerdere levens-
factor. Bedrijven hebben behoefte aan goed opgeleide arbeids-
domeinen. Bestaanszekerheid is een randvoorwaarde voor
krachten op alle niveaus om te blijven concurreren en groeien.
het welzijn van alle mensen en voorkomt deze problematische
Hier raakt economisch beleid aan arbeidsmarktbeleid.
Iedereen heeft recht op bestaanszekerheid: een bestaan met
gevolgen.
5
2. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de arbeidsinschakeling van de wettelijke doelgroep Participatiewet (onder andere bijstandsgerechtigden en niet-uitkeringsgerechtigden)
6. Gemeenten faciliteren meer in het algemeen samenwerking in de regio én bovenregionaal en nemen zelf deel aan samenwerkingsverbanden en initiatieven om de uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te pakken
Gemeenten hebben (onder andere) deze wettelijke taak
Zo hebben gemeenten in de regio’s Midden Gelderland en
belegd in een (modulaire) gemeenschappelijke regeling,
Rijk van Nijmegen de Groene Metropool Regio opgericht,
5
Bron: Bestaanszekerheid | Divosa
10
van waaruit o.a. een Human Capital Agenda is opgesteld.
een toegankelijke en professionele arbeidsmarktdienst-
We hebben partijen samengebracht in de Regionale Tafel
verlening voor onze inwoners en ondernemers te realiseren.
Arbeidsmarkt, waar projecten door partijen gezamenlijk worden uitgevoerd. Samenwerking is geen doel op zich, maar
Ambities
onmisbaar om knelpunten op de arbeidsmarkt aan te pakken.
We willen bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt waar iedereen duurzaam participeert. Vanuit onze maatschappelijke
7. Gemeenten zijn gezamenlijk een relatief grote werkgever in de regio en hebben een verantwoordelijkheid om via hun eigen HR-/personeelsbeleid werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt kansen te bieden
opgaven, visie en missie werken we de komende jaren aan
In onze gemeentelijke organisaties willen we meer mensen
Er staan nog veel mensen aan de kant en tegelijkertijd zijn er
met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek bieden. We
veel vacatures. We willen de kwalificaties van werkzoekenden
hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om inclusiviteit
beter aan laten sluiten op de vraag van werkgevers. Aan werk-
en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
geverszijde willen we de vraag beïnvloeden en functies
de volgende ambities in onze arbeidsmarktregio:
1. Vergroten van de kwalitatieve en kwantitatieve match op de arbeidsmarkt
geschikt maken. Zo komen meer mensen beschikbaar voor Vanuit de opgaven voor gemeenten komen we tot de volgende visie en missie voor het arbeidsmarktbeleid:
Visie De arbeidsmarkt is er voor iedereen. We creëren kansen voor werkzoekenden om zich naar vermogen te ontwikkelen en mee te doen op de arbeidsmarkt. Veel mensen kunnen dat
het werk dat werkgevers aanbieden.
“Er is een kloof tussen het beschikbare werk en de mogelijkheden van werkzoekenden”
kloof tussen het beschikbare werk en de mogelijkheden van
2. Versterken van de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid
werkzoekenden. Daarom werken ondernemers, onderwijs-
Om knelpunten op de arbeidsmarkt op te lossen, is samen-
instellingen en overheden in Rijk van Nijmegen samen aan
werking tussen partijen op strategisch/tactisch en operationeel
een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen duurzaam
niveau, met verantwoordelijkheden voor alle partijen, nood-
participeert.
zakelijk. We zijn als gemeenten vooral verantwoordelijk voor
op eigen kracht, maar dat geldt niet voor iedereen. Er is een
Missie
mensen met een bijstandsuitkering of zonder uitkering. Om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken, is echter
We intensiveren de dienstverlening aan werkzoekenden die nu
iederéén nodig die zich begeeft op de arbeidsmarkt. We willen
nog geen werk hebben. We maken beschikbaar werk passend
een verbreding naar alle partijen in een aanpak met bundeling
en bieden scholing en begeleiding, waardoor meer werk-
van expertises, zodat we meer mensen perspectief op duur-
zoekenden een (betaalde) baan vinden én behouden.
zaam werk kunnen bieden.
We streven naar een ontschotting van regelingen, zodat voor ondernemers eenvoudiger wordt om werkzoekenden in dienst
3. Organiseren van een toegankelijke arbeidsmarktdienstverlening in Rijk van Nijmegen
te nemen, ook wanneer zij op afstand staan van de arbeids-
In Rijk van Nijmegen houden veel organisaties en samen-
markt. Daarbij verliezen we het onbenut arbeidspotentieel
werkingsverbanden zich bezig met arbeidsmarktvraagstukken.
niet uit het oog. Dit is van belang om de huidige krapte op de
We werken met alle partners toe naar een overzichtelijke
arbeidsmarkt te verkleinen. We werken samen met onder-
netwerkstructuur, waarin een laagdrempelig ‘loket’ zichtbaar
nemers en onderwijsaanbieders en positioneren publieke
is met alle dienstverlening onder één dak, ongeacht de
uitvoeringsorganisaties WerkBedrijf en UWV in deze samen-
inkomens-/uitkeringssituatie van een inwoner. Zodat niemand
werking. We verbeteren de onderlinge samenwerking tussen
verdwaalt en iedereen die dat nodig heeft, waaronder ook
de beleidsvelden Werk, Economie en Onderwijs. Dit doen we
werkgevers, toegang krijgt tot passende ondersteuning bij
om vraagstukken op de arbeidsmarkt aan te pakken en om
werk-, opleidings- en personeelsvragen.
werkzoekenden meer mogelijkheden ontstaan én het voor
11
III Wat gaan we doen om de ambities te realiseren? Ambitie 1. Vergroten van de kwalitatieve en kwantitatieve match op de arbeidsmarkt Onze visie is dat de arbeidsmarkt er voor iedereen is. Voor iedereen moet er een (werk)plek zijn op die arbeidsmarkt. Veel mensen kunnen zich op eigen kracht en naar vermogen ontwikkelen en meedoen op die arbeidsmarkt. Dit geldt niet voor iedereen. Voor de groep die ondersteuning nodig heeft, willen we kansen in deze tijd van krapte benutten. Die wens raakt onze eerste ambitie en is daarom ook: de matches tussen werkzoekenden en werkgevers vergroten. We zien enerzijds een grote vraag naar personeel en anderzijds werkzoekenden die (nog) geen werk hebben gevonden. Er is een kwantitatieve én kwalitatieve kloof tussen de vraag en aanbod van personeel. Vanuit onze maatschappelijke opgave de arbeidsinschakeling te realiseren van werkzoekenden die tot de wettelijke doelgroep van de Participatiewet behoren, zetten we de komende jaren in op:
Dienstverlening aan werkzoekenden - Intensiveren van dienstverlening aan bijstandsgerechtigden die dat nodig hebben
instromen in de bijstand (zie bijlage 4). Onze inzet wordt
We zorgen voor een intensiever contact en brede aandacht,
intensiever op het onbenut arbeidspotentieel. Daarin hebben
meer maatwerk en langduriger begeleiding. Analoog aan de
zowel gemeenten als WerkBedrijf een rol. Het gaat dan om
werkwijze bij project ‘Doe je mee’ voeren we een brede
de bijstandsgerechtigden die nu nog aan de zijlijn staan,
intake met iedere bijstandsgerechtigde die dat nodig heeft.
niet-uitkeringsgerechtigden en parttime werkenden die
We brengen alle leefgebieden in beeld: gezondheid, financiële
mogelijk meer uren kunnen werken. We brengen hen in
situatie, sociale omstandigheden, opleiding etc. en gaan in
beeld en zetten de nodige ondersteuning in.
6
op de persoonlijke interesses en motivatie van de kandidaat. beeld kunnen we vervolgens in de breedte de juiste onder-
- Versterken van de samenwerking van WerkBedrijf en gemeenten rondom werkzoekenden
steuning inzetten en toewerken naar werk en participatie
Een intensivering van dienstverlening betekent dat consu-
voor wie dat mogelijk is. We behouden onverminderde inzet
lenten van Inkomen, Werk, Participatie, Zorg en Schuldhulp
op de zogenoemde focusgroepen: mensen van 55 jaar en
meer samenwerken om passende ondersteuning met elkaar
ouder, statushouders en inburgeraars, jongeren tot 27 jaar,
af te stemmen. Daarbij helpen ‘driegesprekken’ in complexe
mensen met een arbeidsbeperking en mensen die nieuw
situaties, casusbesprekingen en overdracht van relevante
Kortom: we kennen de bijstandsgerechtigde. Met een volledig
6
Project ‘Doe je mee’ is een specifieke samenwerking tussen vier gemeenten en WerkBedrijf waarbij bijstandsgerechtigden die uit beeld zijn geraakt, uitgebreid worden gesproken over alle leefdomeinen, zodat gerichte ondersteuning geboden kan worden en er weer perspectief (op welk leefdomein dan ook) dan wel stabiliteit in de leefsituatie ontstaat.
12
informatie en kennis. Vanaf de start bepalen we zoveel
bijeenkomsten. Nieuwe bedrijven nodigen we actief uit om
mogelijk een gezamenlijk, compleet beeld en zorgen vervolgens
aan te sluiten bij bestaande netwerken.
voor de noodzakelijke, soms parallelle ondersteuning. mogelijkheden van participatie anderszins. We willen zo
- Passend werk creëren en Leven Lang Ontwikkelen stimuleren
het aantal aanmeldingen bij WerkBedrijf toe laten nemen en
We investeren in het passend maken van bestaand werk: als
het aantal terugmeldingen van WerkBedrijf naar gemeenten
een vacature niet past bij een werkzoekende, gaan we via
vanwege ‘geen mogelijkheden naar een werktraject’ laten
jobcarving en extra scholing en begeleiding op zoek naar
afnemen. We gaan in gezamenlijkheid een programma
oplossingen, die passen bij het aanbod van werkzoekenden.
ontwikkelen om een werkwijze en afspraken met elkaar
Het adviseren van ondernemers over doorstroming van
vast te leggen.
bestaand personeel is belangrijk: het biedt perspectief aan
Wanneer werk nog niet direct haalbaar is, kijken we naar
bestaande werknemers en betekent dat er ander werk
- Versteviging van aanbodgerichte arbeidsbemiddeling van WerkBedrijf
vrijkomt. We stimuleren hierbij projecten voor Leven Lang Ontwikkelen, omdat bedrijven hierbij een grote rol hebben.
Arbeidsbemiddeling is mensontwikkeling. We willen daarom motivatie en houding van de werkzoekende. Voor de ont-
- Afstemming van werkgeversdienstverlening door partners
wikkeling van kennis en vaardigheden maken we gebruik van
De werkgeversdienstverlening vraagt afstemming over
o.a. praktijkleren, werk- en taalstages, ontwikkelbanen. Veel
bedrijfscontacten en -informatie tussen bedrijfsdienst-
werkzoekenden hebben immers behoefte aan een praktische
verleners van Werkbedrijf, UWV en accountmanagers van
manier van leren. Omdat we bij bijstandsgerechtigden vaak
gemeenten. Ook beleidsmatige afstemming over economische
problemen zien op meerdere leefgebieden, begrenzen we de
visies, agenda’s, actielijnen etc. is van belang. In het tweede
duur van de dienstverlening door WerkBedrijf niet langer op
halfjaar van 2023 werken UWV en WerkBedrijf aan een
twee jaar, maar houden we deze flexibel: we doen wat nodig
gezamenlijke werkgeversdienstverlening en werken zij toe
en passend is om te komen tot duurzame plaatsingen op werk.
naar één herkenbaar werkgeversservicepunt. Ook is in
In hoofdstuk IV gaan we nader in op de opdracht aan WerkBedrijf.
onze regio sinds een half jaar een Ketenoverleg Lang Leven
meer inzetten op de ontwikkeling van kennis, vaardigheden,
Ontwikkelen, waaraan WerkBedrijf, UWV, gemeentelijke
Dienstverlening aan ondernemers
accountmanagers/bedrijfscontactfunctionarissen, het
Ondernemers zijn onmisbaar om plaatsingen op werk,
Leerwerkloket en het ROC deelnemen. Signalen worden
werk- en taalstages, ontwikkelbanen en passend praktijk-
uitgewisseld en (sector-)opleidingsvragen gesignaleerd en
leren mogelijk te maken. Het Midden- en Klein Bedrijf (MKB,
gecombineerd, zodat uitvoerbare plannen kunnen worden
bedrijven met maximaal 250 werknemers) maakt 99% uit
gemaakt. De ambitie is om ontwikkelmogelijkheden te
van alle bedrijven en bepalen daarmee onze ‘afzetmarkt’.
creëren in de bestaande werkgevers- en werkzoekenden-
MKB-bedrijven kennen grote onderlinge verschillen in o.a.
dienstverlening om de kloof tussen vraag en aanbod te
omvang. We vinden het belangrijk om kleinere bedrijven
verkleinen. Het gaat om het behoud én creëren van werk.
mee te laten profiteren van opleidingsstructuren die we gezamenlijk opzetten, zodat we schaalvoordelen realiseren.
- Onderhouden en uitbreiden van ondernemersnetwerken
Ambitie 2. Versterken van de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid
We kennen de ondernemersorganisaties en werken intensief met hen samen. We stimuleren en faciliteren bijv. sociaal
Economie en arbeidsmarktbeleid
ondernemers, om meer mogelijkheden te creëren voor
Er is steeds meer aandacht voor het ‘human capital’-vraag-
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het Inclusief
stuk in het economisch beleid. Om aantrekkelijk te zijn voor
Ondernemers Netwerk (ION) in Rijk van Nijmegen is hier een
bedrijven is de regionale arbeidsmarkt een doorslaggevende
mooi platform voor. Vanuit Werk en Inkomen en Economie
factor. Bedrijven hebben behoefte aan goed opgeleide arbeids-
organiseren we met WerkBedrijf, UWV en onderwijsinstellingen
krachten op alle niveaus om te blijven concurreren en groeien.
themabijeenkomsten en nemen we zelf deel aan ondernemers-
Hier ligt voor gemeenten een uitdaging: het gaat enerzijds
13
om het aantrekken en vasthouden van talent en anderzijds
MBO-instellingen medio 2025 een nazorgtaak voor een
om het verbeteren van de match tussen vraag en aanbod op
groep MBO-studenten die het onderwijs verlaten. Onderwijs-
de arbeidsmarkt. Naast het binden van talent is het belangrijk
instellingen zijn goed vertegenwoordigd in vele samenwerkings-
om te zorgen voor een inclusieve arbeidsmarkt. Bezien vanuit
verbanden, zoals de GMR, de RTA, het regionaal Ketenoverleg
de opdracht aan gemeenten om inwoners met een Participa-
Leven Lang Ontwikkelen en de Stuurgroep Jongeren naar
tiewet-uitkering aan werk te helpen, is er behoefte aan het
School of Werk.
aantrekken van daarbij passende, praktische werkgelegenheid voor kwetsbare groepen die afhankelijk zijn of dreigen
Vanuit onze visie en de maatschappelijke opgaven voor
te worden van een uitkering. Onder andere hier raken de
kwetsbare jongeren, ons economisch beleid en agenda, de
beleidsterreinen elkaar en versterken we de samenwerking.
samenwerkingsopdracht in combinatie met de re-integratieopdracht Participatiewet, versterken we de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid en zetten we de
Als voorbeeld van de aansluiting van economisch beleid op
komende jaren in op:
arbeidsmarktbeleid noemen we de Economische Visie misch beleid is behoud en groei van de werkgelegenheid.
- netwerken tussen ondernemers, onderwijs en overheid: faciliteren en deelnemen
Daarbij gaat het om passende werkgelegenheid, die aansluit
Dit doen we op zowel bestuurlijk, strategisch als tactisch
bij de vraag- en aanbodontwikkeling op de arbeidsmarkt.
niveau. Op meerdere niveaus zien we de rol van gemeenten in
Binnen de economische visie is een actielijn ‘human capital’
de arbeidsmarktregio’s, waarvan Rijk van Nijmegen er één is.
opgenomen, waarin de arbeidsmarkt benaderd wordt vanuit
De (centrum)gemeente zorgt voor afstemming en samen-
de ‘kansen’-kant. In de actielijn worden middelen beschik-
werking tussen verschillende partijen op de arbeidsmarkt,
baar gesteld om arbeidstekorten aan te pakken en de
zoals werkgevers, onderwijsinstellingen, vakbonden, UWV,
kwalificaties van de beroepsbevolking te verbeteren. Om die
WerkBedrijf en andere gemeenten. Gemeenten faciliteren
reden worden projecten als Via-T en organisaties als het
netwerken: zij bieden ondersteuning en middelen (de
Chip Integration Technology Center ondersteund. Daarbij
centrumgemeente ontvangt rijksmiddelen voor de arbeids-
sluiten onderwijsaanbieders (Hogeschool Arnhem Nijmegen
marktregio, waarmee bijv. de RTA gefinancierd en onder-
en Radboud Universiteit), WerkBedrijf en UWV aan als
steund wordt).
deelnemende partijen.
Vanuit het beleidsveld Economie stimuleren en initiëren
2022-2025 van de gemeente Nijmegen. Doel van het econo-
gemeenten vernieuwende projecten of activiteiten op de arbeidsmarkt (zie kader: voorbeeld Economische visie Nijmegen).
Onderwijs en arbeidsmarktbeleid
Een ander voorbeeld van een netwerk in de triple helix in
Voor een goed functionerende arbeidsmarkt is het noodzake-
onze regio is The Economic Board7, waarin het bedrijfsleven,
lijk dat het onderwijsaanbod aansluit op behoeften van werk-
onderwijs-/kennisinstellingen en overheden innovaties
gevers en werkzoekenden. Onderwijsinstellingen zijn een
stimuleren in een aantal belangrijke sectoren (Energy, Health
belangrijk partner bij het geschikt maken van werkzoekenden
en High Tech). De Groene Metropool Regio richt met haar
voor de huidige vraag op de arbeidsmarkt. Ontwikkelingen
Human Capital Agenda en Human Capital Akkoord (zie
op de arbeidsmarkt en de behoeften van ondernemers
bijlage 5) op dezelfde sectoren. Tevens heeft zij de rol van
veranderen vaak sneller dan het huidige onderwijssysteem
lobbyist bij de Regio Deal8 en wil zij de regio Arnhem/
kan verwerken. Binnen het onderwijs zien we momenteel
Nijmegen profileren en landelijk op de kaart zetten.
veel initiatieven om de aansluiting van onderwijs op huidige vormen van onderwijs. De plannen worden uitgewerkt in
- verbeteren onderlinge samenwerking tussen beleidsvelden werk, economie en onderwijs
de Kwaliteitsagenda 2023-2025 voor het MBO. Binnen de
Door middel van samenwerking binnen de triple helix door
opleidingen komt er ook steeds meer aandacht voor de over-
ondernemers, onderwijs en overheid willen we problemen
stap naar de arbeidsmarkt en loopbaanbegeleiding. Zo krijgen
op de arbeidsmarkt oplossen. De krapte op de arbeidsmarkt
arbeidsmarktvraagstukken te verbeteren door o.a. nieuwe
7
The Economic Board is een samenwerkingsverband van CEO’s en topbestuurders van bedrijven, kennisinstellingen en overheden uit de regio Arnhem-Nijmegen. Zij werken aan een strategische koers voor Slimme Duurzaamheid, Arbeidsmarkt (Human Capital) en Artificial Intelligence (AI). The Economic Board wil de regio Arnhem-Nijmegen als ‘Lifeport’ profileren en zet kennis, middelen en netwerken in om ambities te helpen realiseren.
14
waarmee we te maken hebben, belemmert het functioneren
netwerk dat iedereen die dat nodig heeft tijdige toegang
van de economie als geheel, kan een negatieve impact op de
geeft tot passende een doorlopende ondersteuning, onge-
brede welvaart hebben en vertraagt de aanpak van grote
acht wet- en regelgeving en de inkomens-/uitkeringssituatie.
maatschappelijke opgaven. Samenwerking tussen partijen is
Op dit moment wordt met deze vorm van dienstverlening
dus van groot belang, met verantwoordelijkheid voor alle
geëxperimenteerd met de tijdelijke regeling crisisdienstver-
partijen. Vanuit Werk en Inkomen richten wij ons voornamelijk
lening, waaruit het Regionale Mobiliteitsteam (RMT) is ontstaan.
op de zogenoemde onderkant van de arbeidsmarkt: werkzoekenden met vaak een praktisch opleidingsniveau
Vanuit de maatschappelijke opgaven Participatiewet, het
en/of meer in algemene zin: mensen met een afstand tot de
oprichten van een RMT en de samenwerkingsopdracht zetten
arbeidsmarkt. En voor het aanpakken van de krapte op de
we in op het inrichten van een herkenbaar punt waar iedereen
arbeidsmarkt is iedereen nodig die zich op de arbeidsmarkt
-studenten, werkenden, werkzoekenden, werkgevers en
begeeft. Vandaar dat we een faciliterende rol voor onszelf
arbeidsorganisaties- met vragen over loopbaan, opleiding
zien om die verbreding naar alle partijen in een gezamenlijke
en personeelsvraagstukken terecht kan.
aanpak vorm te geven. In het Coalitieakkoord van (weliswaar inmiddels demissionair)
“voor het aanpakken van de krapte op de arbeidsmarkt is iedereen nodig die zich op de arbeidsmarkt begeeft”
Kabinet Rutte IV is overeengekomen dat een aantal grote hervormingen op de arbeidsmarkt wordt doorgevoerd, die de bestaanszekerheid van lage- en middeninkomens moeten versterken. De ambitie van het kabinet is om een arbeidsmarktinfrastructuur met een dusdanige dienstverlening in te richten waarin niemand verdwaalt en iedereen tijdig toegang
In onze regio hebben we meerdere samenwerkingsverbanden
krijgt tot passende ondersteuning. Het kabinet wil (tijdelijke)
die zich richten op de knelpunten op de arbeidsmarkt, zowel
werkwijzen die in de praktijk goed blijken te werken verder
op strategisch, tactisch als operationeel niveau. We geven
ontwikkelen (bijv. de huidige werkwijze in de RMT’s).
daarvan in bijlage 6 enkele voorbeelden (zonder overigens
De inzet is om:
uitputtend te willen zijn).
- uit te gaan van welke behoefte aan ondersteuning iemand
Ambitie 3. Organiseren van een toegankelijke arbeidsmarktdienstverlening in Rijk van Nijmegen
heeft, in plaats van tot welke doelgroep iemand behoort op basis van zijn inkomenssituatie: het ontschotten van de dienstverlening; - met private en publieke partijen te investeren in preventieve dienstverlening;
In onze arbeidsmarktregio zijn belangrijke stappen gezet om
- de dienstverlening herkenbaar en makkelijk vindbaar te maken.
de dienstverlening aan werkzoekenden die tot de doelgroep Participatiewet behoren, te verbeteren. Door de gemeentelijke
In de Kamerbrief van 11 oktober 20229 ‘Uitgangspunten voor
samenwerking in WerkBedrijf Rijk van Nijmegen is in ieder
de uitbreiding van de Arbeidsmarktinfrastructuur’, wordt meer
geval voor de doelgroep Participatiewet eenzelfde dienst-
duidelijkheid gegeven.
verlening en instrumentarium beschikbaar. Maar daarmee is niet gezegd dat dienstverlening voor alle werkzoekenden op
Eén loket in elke regio
eenzelfde manier geregeld is.
De ambitie is om in iedere arbeidsmarktregio in Nederland
Mensen weten niet altijd waar ze terecht kunnen met vragen
(in totaal 35) minimaal één (ook digitaal) loket in te richten
over een leven lang ontwikkelen, hun loopbaan, over werk of
met overal dezelfde naam (bijvoorbeeld ‘Werkcentrum’).
ondernemers bij personeelsvraagstukken. Er zijn meerdere
Bij dit regionaal loket kunnen werkenden, werkzoekenden
partijen in ons arbeidsmarktnetwerk bij wie zij aan kunnen
en werkgevers met al hun arbeidsmarkt gerelateerde vragen
kloppen. We willen met onze partners toewerken naar een
terecht. UWV en gemeenten faciliteren dit gezamenlijk.
Bij de Regio Deals zetten Rijk en regio zich samen in om belangrijke opgaven in Nederland aan te pakken om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te vergroten, op plekken die een extra impuls goed kunnen gebruiken. Aan een Regio Deal is een subsidieregeling van het rijk verbonden. 9 Kamerbrief van ministers Van Gennip en Schouten d.d. 11 oktober 2022: Kamerbrief uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 8
15
Deelnemers in deze ‘loketten’ zijn sociale partners, gemeenten,
Eén integraal plan naar (ander) werk
UWV en onderwijsinstellingen. Daarnaast zijn in andere
We willen toewerken naar doorlopende dienstverlening op
gemeenten of in wijken dependances mogelijk voor mensen,
basis van één persoonlijk Werkplan. In dit plan wordt vast-
voor wie het regionale loket een te grote drempel is. Er wordt
gelegd welke activiteiten iemand gaat ondernemen om werk
uitgegaan van het ‘no wrong door’-principe en dat de vraag
te vinden en welke dienstverlening daarbij wordt ingezet.
van de mens of arbeidsorganisatie centraal staat; níet wet- en
Dat kan scholing, maar ook hulpverlening of zorg zijn.
regelgeving. Maar hoe dit punt er precies uit komt te zien, is
Het is de bedoeling dat er één gezamenlijke governance- en
nog onderwerp van gesprek. Wordt het een plek waar alle
ondersteuningsstructuur voor de arbeidsmarktinfrastructuur
partijen zichtbaar aanwezig zijn en waar naar wordt door-
ingericht wordt op regionaal en landelijk niveau, in de vorm
verwezen? Wordt het een plek waar ook gezamenlijk dienst-
van één landelijk beraad en in iedere arbeidsmarktregio één
verlening wordt uitgevoerd? Of wordt het een plek die (deels)
regionaal beraad. Een gezamenlijke structuur maakt het
de uitvoering van de huidige partijen overneemt?
voor de samenwerkende partijen makkelijker om hun dienst-
Hierbij zijn we ook afhankelijk van wat er op landelijk niveau
verlening en werkprocessen op elkaar af te stemmen en te
(door een nieuw kabinet) wordt besloten. Onder aanvoering
optimaliseren en kan bestuurlijke drukte voorkomen.
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werken diverse partijen aan de uitwerking van de hervorming
Regionale governance
van de arbeidsmarktdienstverlening. De uitkomsten hiervan
We zien in de kabinetsplannen mogelijkheden om onze
geven handvatten én wellicht ook kaders om in de regio op
huidige samenwerkingsverbanden (al dan niet gedeeltelijk)
verder te bouwen.
op te laten gaan in de nieuwe structuur en te komen tot een
Het is onduidelijk op welke termijn de resultaten bekend
regionaal Werkcentrum met één regionale governance.
worden en geïmplementeerd. We willen hier niet per se op
Omdat bij het RMT dezelfde partijen verantwoordelijkheid
wachten. De partijen in de RTA hebben, ondanks de val van
dragen als bij de Regionale Tafel Arbeidsmarkt (RTA), staan
het kabinet begin juli ’23, de wens uitgesproken om met elkaar
de samenwerkende partijen in de arbeidsmarktregio’s voor
verder te bouwen aan een goed werkende arbeidsmarkt in
de uitdaging om de infrastructuur te stroomlijnen -en waar
Rijk van Nijmegen.
nodig te regionaliseren- om te komen tot één regionaal
10
arbeidsmarktnetwerk. We werken verder aan een verbetering van de samenwerking in het RMT en de RTA. We zoeken de aansluiting en samenwerking met andere bestaande regionale aanpakken, zoals de aanpak Jongeren naar School of Werk, wettelijke taken en bestaande dienstverlening. We staan immers volledig achter het streven van de ontschotte, herkenbare en goed vindbare dienstverlening aan werkenden, werkzoekenden, studenten en werkgevers.
10
Aangezien het kabinet begin juli ’23 is gevallen is op het moment van schrijven onduidelijk wat dit betekent voor voortzetting van de plannen voor de nieuwe arbeidsmarktinfrastructuur. Er zal hoe dan ook vertraging ontstaan. Vooralsnog gaan we ervan uit dat de hervormingen er komen, al zal dat met vertraging zijn. Omdat we als gemeenten achter deze ontwikkeling staan, nemen we deze als ambitie onverminderd op in dit beleidskader.
16
IV
“Arbeidsbemiddeling is ook altijd mensontwikkeling”
Belangrijkste partner voor de re-integratietaak: WerkBedrijf Dienstverlening WerkBedrijf Gemeenten hebben de re-integratietaak van de Participatie-
nieuwe instroom in de SW mogelijk is, zien we de groep
wet sinds 2015 bij WerkBedrijf belegd. WerkBedrijf is onze
SW-medewerkers met een dienstverband bij WerkBedrijf
belangrijkste partner voor uitvoering van die taak, voor zowel
jaarlijks afnemen. De populatie vergrijst en heeft vaak te
bijstandsgerechtigden als niet-uitkeringsgerechtigden.
maken met meervoudige problematiek. Daarom zien we bij
WerkBedrijf is een arbeidsbemiddelingsorganisatie. Arbeids-
hen ook al lange tijd een hoog ziekteverzuim. Te eenzijdig
bemiddeling is ook altijd mensontwikkeling. In de onder-
sturen op ziekteverzuimreductie heeft de afgelopen jaren
steuning spreken wij met kandidaten dan ook over (het ont-
niet gewerkt. Via nieuwe arbodienstverlening die in 2022
wikkelen van) hun kennis, vaardigheden, motivatie en houding.
geïmplementeerd is en de aanvullende inzet van professionals
Deze ‘mensontwikkeling’ willen wij waar dat nodig is breder
van Stichting MEE en Bindkracht10, wordt gewerkt aan een
verbinden in de ontwikkeling van de kandidaat op andere
andere aanpak: een verhoogd welzijn, duurzame inzetbaar-
levensdomeinen.
heid, werkplezier en ontwikkeling van SW-medewerkers.
Daarnaast is WerkBedrijf uitvoerder van de arbeidsmatige
Een stabiele en veilige werkomgeving, waar het plezierig
dagbesteding (een WMO-voorziening), die mensen met een
werken is, moet voorop staan. Eind 2022 waren ruim 1.300
arbeidsbeperking of anderszins een afstand tot de arbeids-
SW-medewerkers regionaal werkzaam op een veelal externe
markt mogelijkheden biedt tot dagbesteding in een aangepaste
werkplek via WerkBedrijf.
werkomgeving met begeleiding en waar een zekere mate van productiviteit wordt gevraagd.
De dienstverlening van WerkBedrijf is gericht op: - het voorkomen van instroom in een uitkering, en
Ook de uitvoering van de Sociale Werkvoorziening is een
- het minimaliseren van uitkeringsafhankelijkheid, en
belangrijke taak van WerkBedrijf. Aangezien sinds 2015 geen
- het beëindigen van uitkeringsafhankelijkheid.
17
Bij elk taakgebied worden verschillende instrumenten of voorzieningen ingezet. In onderstaand schema is dit in beeld gebracht.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de participatie en
Verandering in kandidaten en dus in dienstverlening
activering van kandidaten (niet-loonvormende activiteiten,
De dienstverlening van WerkBedrijf is de afgelopen jaren
de groene kolom). WerkBedrijf is primair verantwoordelijk
veranderd. Het aantal kandidaten met een arbeidsbeperking
voor het ontwikkelen, bemiddelen en begeleiden van
en een structurele ondersteuningsbehoefte neemt toe.
kandidaten naar werk (loonvormende activiteiten in de drie
Kandidaten die tot 2015 onder de Sociale Werkvoorziening
middelste kolommen). Doelen daarbij zijn het voorkomen
en Wajong vielen, zijn nu immers aangewezen op de Partici-
van instroom in de uitkering, het beëindigen van publieke
patiewet. Voor hen is in steeds grotere mate langjarige
afhankelijkheid en het minimaliseren van publieke afhankelijk-
begeleiding nodig (loonkostensubsidies en jobcoaching).
heid. Bij de operationele inspanning wordt gebruik gemaakt
Inmiddels bestaat ruim één derde deel van alle kandidaten
van verschillende instrumenten, die we regionaal hebben
in dienstverlening bij WerkBedrijf uit kandidaten die lang-
vastgelegd in een re-integratieverordening Participatiewet.
jarige begeleiding nodig hebben. Daarnaast leidt de huidige arbeidsmarkt ertoe dat de kandidaten die relatief gemakkelijk
Het aantal kandidaten in de eerste kolom van het schema
te bemiddelen zijn, inmiddels grotendeels aan het werk zijn.
(voorkomen van uitkeringsafhankelijkheid) is afgenomen, omdat de instroom in de bijstand afgenomen is; het aantal
Gemeenten in Rijk van Nijmegen hebben in 2023 ruim 9.000
kandidaten in de derde kolom (minimaliseren van publieke
huishoudens in een bijstandsuitkering. Tijdens de Covid-
afhankelijkheid) is juist gegroeid. Ook door een toename van
pandemie bereikte dit aantal een piek van 9.400 huishoudens.
plaatsingen op Beschut Werk-nieuw via de CAO Aan de slag
Na een aanvankelijke daling zien we nu het aantal mensen met
in 2023 en 2024 is een verdere toename van de inzet van
een PW-uitkering weer licht stijgen. We constateren verder
WerkBedrijf in de derde kolom te verwachten. De groeiende
dat het aantal 55+’ers en langdurige bijstandsafhankelijkheid
capaciteit die voor kolom 3 noodzakelijk is, kan niet worden
toeneemt, naar resp. 34% en 53%. Voor een verdere duiding
ingezet in kolom 1 of 2. En andersom geldt dit natuurlijk ook.
verwijzen we naar bijlage 2.
WerkBedrijf rapporteert over relevante activiteiten en resultaten die binnen de taakgebieden plaatsvinden.
18
De komende jaren zetten wij in op de volgende wijzigingen in de dienstverlening van WerkBedrijf (en gemeenten):
9. Gemeenten en WerkBedrijf zetten intensiever in op het onbenut arbeidspotentieel (voor zover dat bij ons bekend en bereikbaar is), zoals de bijstandsgerechtigden die nu
1. Vanwege de huidige populatie werkzoekenden willen wij
nog niet aangemeld zijn bij WerkBedrijf, niet-uitkerings-
het dienstverleningsconcept verschuiven van vooral vraag-
gerechtigden en parttime werkenden die mogelijk meer
gericht naar meer aanbodgericht, in een passende balans
uren kunnen werken. We brengen hen in beeld en investeren
met wat nodig is en wat werkt voor de individuele kandidaat.
in om-, bij- en nascholing.
Arbeidsbemiddeling is onder de huidige omstandigheden vooral mensontwikkeling. 2. We willen een intensiever contact en brede aandacht,
10. We willen dat de dienstverlening van WerkBedrijf meebeweegt met de fluctuerende economische conjunctuur en arbeidsmarkt. Wanneer de werkloosheid weer toe-
meer maatwerk leveren en langduriger begeleiding van
neemt en daarmee de instroom in de bijstand, willen we
werkzoekenden die dat nodig hebben.
deze groep snel bemiddelen naar werk om langdurige
3. Gemeenten en WerkBedrijf behouden onverminderd aandacht voor de zogenoemde focusgroepen: mensen van
werkloosheid te voorkomen. 11. WerkBedrijf neemt deel aan of initieert waar nodig
55 jaar en ouder, statushouders en inburgeraars, jongeren
projecten met partners zoals UWV, onderwijsaanbieders,
tot 27 jaar, mensen met een arbeidsbeperking en mensen
de Regionale Tafel Arbeidsmarkt en de Groene Metropool
die nieuw instromen in de bijstand.
Regio.
4. We voeren een brede intake uit voor de bijstandsgerechtigde
12. In samenspraak met WerkBedrijf en UWV willen we een
die dat nodig heeft: we kijken naar de persoonlijke interesse
regionaal ‘Platform’ Economie starten. Mogelijk kan dit
van de kandidaat en brengen alle leefgebieden in beeld:
ondergebracht worden bij de Platformfunctie van de
gezondheid, financiële situatie, sociale omstandigheden,
Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen.
opleiding, etc.
Hier kunnen zowel beleidsmatige als operationele thema’s
“Gemeenten en WerkBedrijf behouden onverminderd aandacht voor de zogenoemde focusgroepen” 5. Aan de hand van dat volledig beeld kunnen gemeenten en
op het snijvlak van economie en arbeidsmarkt door de gemeenschappelijke werkgeversdienstverlening van WerkBedrijf en UWV enerzijds en de teams Economie van gemeenten anderzijds worden opgepakt. 13. We stimuleren bij onze eigen HR-afdelingen de samenwerking met WerkBedrijf om vacatures beschikbaar te stellen en passend te maken voor onze eigen werkzoekenden.
WerkBedrijf vervolgens in de breedte waar nodig de juiste ondersteuning inzetten en toewerken naar participatie en
Kritieke Prestatie Indicatoren
werk voor wie dat mogelijk is. Een zorgvuldige overdracht
De kern van de dienstverlening van WerkBedrijf bestaat zoals
met de relevante informatie aan WerkBedrijf is een belangrijk
geschetst uit de ontwikkeling, bemiddeling en begeleiding van
onderdeel hierbij.
kandidaten op weg naar werk. In elke fase van dienstverlening
6. We verwachten van WerkBedrijf meer inzet op praktijkleren,
worden stappen gezet die van waarde zijn, die inzet van
opleidingen, werk- en taalstages, ontwikkelbanen etc.,