25.A43 Bijlage IV Evaluatie Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 - Briefadvies rekenkamer Heumen - quick scan Inkomensondersteuning

Vroegsignalering De gemeente wil inwoners met armoedeproblemen en geldzorgen zo snel mogelijk in beeld hebben. Door samenwerking met maatschappelijke partners, voorlichting aan bijv. scholen en huisartsen en afspraken met woningcorporaties en bijv. energieleveranciers, kan de gemeente actief aan de slag bij de eerste signalen van (dreigende) financiële problemen. Bij persoonlijke gesprekken zet de gemeente standaard de ‘voorzieningencheck’ in om ervoor te zorgen dat de inwoner alle ondersteunende voorzieningen benut. Intern is er een nauwe samenwerking tussen Inkomensondersteuning en Schuldhulpverlening. Met deze integrale aanpak wil de gemeente eerder inwoners bereiken en de vicieuze cirkel van armoede en schulden doorbreken.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 25

Onderzoeksvraag 4 quick scan Inkomensondersteuning Wat doen partners van de gemeente om de doelgroep te bereiken? Stichting Hulpfonds:

Er wordt enkele keren per jaar een artikel geplaatst in de lokale krant of regioblad. En een enkele keer een uitgebreider interview waarin wordt ingegaan op de voorzieningen. De Stichting neemt deel aan het Platform Armoede. De Stichting is niet actief op zoek naar doelgroepen of cliënten. Enkel laten zien dat ze er zijn. Mensen dienen zich zelf te melden.

Stichting Leergeld:

Het bestuur van Stichting Leergeld De Stuwwal heeft in 2021 besloten om te werken aan nog meer bekendheid in alle vier de gemeenten van het werkgebied van de stichting. Er werd geconstateerd dat er (statistisch gezien) nog te veel gezinnen waren die Leergeld niet bereikt. Om in ieder geval de lokale en regionale bekendheid te vergroten heeft het bestuur twee keer besloten om in bushokjes en abri’s posters op te hangen. Verder zijn er regelmatig persberichten uitgegaan om in de regionale pers herkenbaar te zijn en duidelijk te maken dat de Stichting Leergeld De Stuwwal er voor iedereen is om ondersteuning te bieden. Er zijn flyers e.d. gemaakt en verspreid. Deze zijn ook digitaal beschikbaar, zodat scholen deze met hun informatiegidsen kunnen meesturen, resp. kunnen opnemen in de schoolgids. En er zijn in de media artikelen verschenen over de ondersteuningsmogelijkheden door Stichting Leergeld. Mond-tot-mondreclame geeft het beste bereik volgens de Stichting. Het ter plekke bekijken van de situatie werkt goed, wordt gewaardeerd, en is weer goed voor mond-tot-mondreclame voor verder bereik. De Stichting neemt deel aan het Platform Armoede.

De rekenkamer heeft binnen de mogelijkheden van een quick scan geen gesprek gehad met de Voedselbank Groesbeek e.o. en de Kledingbank Nijmegen e.o.. De gemeente en bijv. maatschappelijk werk kunnen een indicatie afgeven om in aanmerking te komen. Beide organisaties nemen deel aan het Platform Armoede.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 26

Onderzoeksvraag 5 quick scan Inkomensondersteuning Hoe wordt de raad geïnformeerd over beleid en realisatie inzake de inkomensondersteunende maatregelen? De programmateksten over Inkomensondersteuning in de begroting en rekening voor de jaren 2018, 2019, 2020, 2021 en 2022 zijn opgenomen in bijlage 2. Voor de overige informatievoorziening over Inkomensondersteuning zijn de bevindingen rechtstreeks opgenomen in het briefadvies.

Onderzoeksvraag 6 quick scan Inkomensondersteuning Wordt de informatievoorziening door de raadsleden voldoende geacht? Zo niet, welke verbeteringen zijn gewenst? De bevindingen inzake deze onderzoeksvraag zijn rechtstreeks opgenomen in het briefadvies.

Onderzoeksvraag 7 quick scan Inkomensondersteuning Wat is de invloed van de raad op de kaders en uitgaven voor inkomensondersteunende regelingen en over welke instrumenten beschikt de raad om haar kaderstellende en controlerende rol te vervullen? Beleidskader • Beleidsnota ‘Samen pakken we armoede aan!’ ` • Strategische visie ‘Natuurlijk met iedereen’ • Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Inwoners centraal – Natuurlijk samen’ • Beleidsplan ‘Iedereen doet mee! 2023-2026’ • Uitvoeringsplan ‘iedereen doet mee! 2023-2026

2017 2021 2022 2022 2023

De besluitvorming door de raad over de beide beleidsnota’s en het uitvoeringsplan staat hieronder vermeld. Beleidsnota ‘Samen pakken we armoede aan!’ Deze nota is niet in zijn geheel naar de raad verzonden. In de nota staat beschreven hoe de extra middelen vanuit het Rijk voor armoede worden ingezet. Uit beleidsnota: “Na de heroverweging van het armoedebeleid in 2015 is besloten op basis van bestaand beleid en bereik, actuele ontwikkelingen, de financiën en de input van onze maatschappelijke partners de door het Rijk extra beschikbaar gestelde middelen ad € 55.000 per jaar in te zetten voor intensivering van het armoedebeleid, waarbij samen met onze maatschappelijke partners nieuwe initiatieven zouden worden ontwikkeld met als doel om de meest kwetsbare inwoners (beter) te bereiken.”

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 27

“Aanleiding van deze notitie is de extra middelen die alle gemeenten vanaf dit jaar ontvangen voor kinderen die leven in een gezin met een laag inkomen. Voor de gemeente Heumen gaat het om € 50.000 per jaar.” De raad is geïnformeerd met de Raadsmededeling “Inzet extra middelen voor kinderen in armoede”, 11-07-2017.

Beleidsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 In het Beleidsplan Iedereen doet mee! wordt beschreven op welke wijze de gemeente inwoners die het niet breed hebben, schulden hebben of in armoede leven ondersteunt en hoe de gemeente dit de komende jaren verder wil optimaliseren. Het beleidsplan is de herijking van het minimabeleid zoals omschreven in de nota Samen pakken we armoede aan!. Er is geen specifieke beleidsevaluatie opgenomen van het in 2017 vastgestelde beleid. Gezien de vele raakvlakken legt de gemeente het Heumens minima- en schuldhulpverleningsbeleid vanaf 2023 vast in één beleidsnota. Uit besluitenlijst raad 15-12-2022: 15. Beleidsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 De PvdA brengt een motie in over ‘Bijzondere bijstand’. Het college acht het eerste verzoek in de motie om de regeling over de lokale maatregelen energiekosten en geldzorgen met een heel jaar te verlengen niet noodzakelijk. Dit vanwege maatregelen op rijksniveau, waarover het college meer duidelijkheid verwacht in eerste helft van 2023. Het college kan het tweede deel van de motie (het verhogen van de inkomensgrens bijzondere bijstand) niet omarmen. Het college komt met een voorstel naar de raad met verschillende varianten om de bijzondere bijstand aan te passen. De raad wordt hierbij in positie gebracht om een afweging te maken uit de verschillende varianten.

Het college is voornemens dit in het eerste half jaar van 2023 aan te bieden (toezegging wethouder Baneke). De motie ‘Bijzondere bijstand’ wordt ingetrokken. De raad besluit unaniem: Het Beleidsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 vast te stellen.

De raad heeft in april 2023 de informatie inzake het verhogen van de inkomensgrens bijzondere bijstand ontvangen (Raadsmededeling d.d. 12 april 2023). Uit de Raadsmededeling: “Het college neemt geen standpunt in voor een scenario. Bij het opstellen van de kadernota wordt derhalve gerekend met scenario 0 (huidig beleid). Het is dan aan de raad bij de behandeling van de

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 28

kadernota te amenderen en daarbij passende dekking aan te geven.”2 De raad heeft de kadernota op dit punt niet geamendeerd.

Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 In het Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! staat de vertaling van de in het beleidsplan gestelde kaders naar concrete acties. Om het Uitvoeringsplan te realiseren worden er meerkosten geraamd. Uit Uitvoeringsplan: “Vanuit de Strategische visie ‘Natuurlijk met iedereen , vanuit de afspraken in het coalitieakkoord alsmede het collegewerkplan, zetten wij de komende jaren fors in om meer inwoners die te maken hebben met armoede en geldzorgen te bereiken. (…) Een hoger bereik gaan we onder andere zien in een toename van het aantal inwoners dat een beroep gaat doen op onze lokale ondersteunende regelingen. Het gevolg daarvan is dat het geraamde budget Bijzondere bijstand (inclusief de minimaregelingen) niet langer toereikend zal zijn. Ook is meer personele capaciteit nodig om de (aan)vragen te kunnen verwerken.” De geraamde meerkosten zijn ruim € 117.000 per jaar waarvan € 30.000 voor formatie schuldhulpverlening. Er is een dekking voorzien van € 25.000. De raad heeft bij de besluitvorming over de kadernota 2024 e.v. het voorstel van het college overgenomen om structureel € 30.000 per jaar beschikbaar te stellen voor uitbreiding van de formatie voor schuldhulpverlening.

Voor het resterende tekort van € 62.000 (117-25-30) moet dekking komen vanuit het Rijk die heeft aangekondigd dat gemeenten extra middelen gaan ontvangen voor de aanpak van geldzorgen, armoede en schulden. En, zo schrijft het college: “De overige benodigde middelen zullen -als dat aan de orde is- bij de maandrapportages worden bijgeraamd.”

Documenten P&C-cyclus Besluitvorming Raad over Inkomensondersteuning: Programmabegroting 2018: Geen aangenomen moties en/of amendementen inzake Inkomensondersteuning 2019: idem 2020: idem 2021: Amendement, unaniem aangenomen: De gemeenteraad besluit de bezuiniging op het gemeentelijke minimabeleid door de verlaging van de doelgroep (van 130% naar 110% van sociaal minimum) die in aanmerking komt voor de Iedereen doet mee regeling te schrappen.

2 In bijlage 2 staat een aantal kanttekeningen vermeld bij de in de raadsmededeling genoemde percentages.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 29

De voorgestelde bezuiniging was: Verlagen doelgroep minimabeleid van 130% naar 110% van het sociaal minimum (uitkeringsbudget) Met uitzondering van het kinderarmoedebeleid. Betreft Iedereen doet mee regeling. 2022: Geen aangenomen moties en/of amendementen inzake Inkomensondersteuning De programmateksten staan vermeld in bijlage 2.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 30

Bijlage 2 Programmadoelen, resultaten en (beoogde) effecten Inkomensregelingen In deze bijlage staan de programmateksten over Inkomensondersteunende regelingen vermeld uit de programmabegrotingen en –rekeningen in de periode 2018-2022. Ook vermelden we in deze bijlage een paar kanttekeningen bij het door de gemeente vermelde %bereik van de Inkomensregelingen.

Programmabegroting 2018 Wat wordt beoogd? We gaan zorg en ondersteuning eerder inzetten, dicht bij de inwoners organiseren. Daarbij maken we zoveel mogelijk gebruik van lokale algemene voorzieningen, de eigen mogelijkheden van inwoners en/of ondersteuning door familie, buren of vrijwilligers. Daarmee verwachten we dat het beroep op individuele voorzieningen beperkter wordt. Dat is nodig, zodat die voorzieningen ingezet kunnen worden voor mensen die deze echt nodig hebben. Wat gaan we doen? Als het vinden van werk (even) niet lukt, bieden wij een vangnet in de vorm van inkomensondersteuning en/of zorg. In verbinding met maatschappelijke partners en het particulier initiatief (waaronder de Stichting Leergeld en de Stichting Hulpfonds Heumen) zetten we in op het tegengaan van armoede. In aanvulling op de gemeentelijke regelingen, welke we evalueren en waar nodig aanpassen, zetten we gezamenlijk een pakket van maatregelen in om inwoners te ondersteunen. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar kinderen. Zij moeten actief kunnen meedoen in de samenleving. Wat gaan we daarvoor doen? Doel: Effecten: Inhoud:

Planning:

Door het zoeken van verbinding met maatschappelijke partners en het particulier initiatief inwoners die te maken hebben met armoede beter en eerder bereiken. Meer inwoners die te maken hebben met armoede worden ondersteund Uitvoering geven aan de aanvullende maatregelen op het gebied van armoedebeleid in het algemeen en meer specifiek gericht op de doelgroep kinderen en jongeren: het ondersteunen van de Voedselbank en de Kledingbank, samenwerking met de stichting Leergeld en de stichting Hulpfonds Heumen, het voortzetten van het Armoedeplatform, het meer inzichtelijk maken van de aanwezige inkomensondersteunende regelingen en mogelijkheden, preventie van schulden bij kinderen en jongeren en nieuwe initiatieven gericht op een gezonde leefstijl van kinderen. Daarnaast houden we de bestaande inkomensondersteunende regelingen tegen het licht en passen deze waar nodig aan in het kader van doelmatigheid. Gehele jaar 2018

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 31

Programmarekening 2018 Wat hebben we gedaan? Doel: Realisatie:

Door het zoeken van verbinding met maatschappelijke partners en het particulier initiatief inwoners die te maken hebben met armoede beter en eerder bereiken. De aanvullende maatregelen gericht op armoede bij kinderen, waarover eind 2017 besluitvorming heeft plaatsgevonden, zijn in 2018 geïmplementeerd. Het gaat dan om onder andere het aanbieden van zwemlessen en laptops voor deze doelgroep door de stichting Leergeld, waarmee zo'n 60 kinderen zijn bereikt. Daarnaast is er een folder ontwikkeld waarin alle lokaal aanwezige inkomensondersteunende regelingen en mogelijkheden bij elkaar zijn geplaatst en is er extra preventieve inzet geweest om schulden in het algemeen en meer specifiek onder jongeren te voorkomen. Tenslotte heeft in het kader van doelmatigheid begin 2018 een evaluatie van de bestaande inkomensondersteunende maatregelen plaatsgevonden, die geleid heeft tot een aanpassing in de regeling Financiële tegemoetkoming Wmo. Deze aanpassing betrof de toepassing van de vermogenstoets en een verruiming van de doelgroep.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 32

Programmabegroting 2019 Wat willen we bereiken ? Meedoen-Inwoners met een laag inkomen Om meedoen mogelijk te maken voor inwoners met een laag inkomen, kent de gemeente diverse inkomensondersteunende maatregelen. Bij de regelingen die zich richten op het meedoen van kinderen met ouders met een minimaal inkomen, willen we het bereik vergroten, omdat we het belangrijk vinden dat alle kinderen kunnen meedoen aan activiteiten, die van belang zijn voor ontmoeting en ontwikkeling. Daarom verhogen we de inkomenstoegangsgrens voor deze regelingen van 110% naar 130% van het minimuminkomen van ouders met kinderen. Wat gaan we daarvoor doen? Doel: Effecten: Inhoud:

Planning: Doel: Effecten:

Inhoud:

Planning: Doel: Effecten:

Inhoud:

Inwoners die moeite hebben met het invullen van formulieren hierbij ondersteunen Formulieren worden juist ingevuld, waardoor inwoners sneller gebruik kunnen maken van voorzieningen, regelingen e.d. Vanuit de structurele samenwerking tussen de gemeente en de HAN op het sociale domein, gaan studenten aan de slag om een formulierenbrigade op te zetten, die los staat van de gemeente. Vrijwilligers helpen inwoners bij het invullen van allerlei (digitale) formulieren van een breed scala aan instanties (UWV, gemeente, CAK, belastingdienst e.d.). 1ste helft 2019 Een intensieve en integrale samenwerking tussen de verschillende domeinen en met onze zorg- en welzijnspartners Partners kennen elkaar en elkaars aanbod, er wordt preventiever en op maat voor Heumen gewerkt, er is meer aandacht voor eigen kracht en netwerk en er wordt gewerkt volgens het motto: één gezin, één plan en één regisseur. We gaan diverse thema- en netwerkbijeenkomsten organiseren voor de uitvoerders en managers van de belangrijkste/grootste zorgaanbieders in onze gemeente, de welzijnsaanbieders en de lokale toegang tot zorg en ondersteuning. Gehele jaar 2019 Kinderen van ouders met een laag inkomen, een uitkering, schulden, doen mee in onze samenleving.

Door de kinderen die leven in een gezin met een laag inkomen financieel te ondersteunen worden de gevolgen van armoede gecompenseerd, wordt sociale uitsluiting tegengegaan en worden kinderen niet langer belemmerd in hun ontwikkeling en hebben zij evenveel kansen als elk ander kind. De gemeente heeft diverse inkomensondersteunende participatieregelingen voor inwoners die leven van een laag inkomen. Bij de ondersteuningsregelingen die gericht zijn op kinderen wordt de inkomenstoegangsgrens van 110% van het sociaal minimum verhoogd naar 130%. De verruiming van de doelgroep betreft de bestaande participatieregeling Wij doen mee!, de regeling in verband met indirecte studiekosten

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 33

Planning:

van schoolgaande kinderen en de kindvoorzieningen die de Stichting Leergeld verstrekt. Het bereik van de doelgroepen gaan we verbeteren en de uitvoering van de regeling wordt vereenvoudigd. Januari 2019

Programmarekening 2019 Wat hebben we gedaan?

Doel: Realisatie:

Inwoners die moeite hebben met het invullen van formulieren hierbij ondersteunen In 2019 is vanuit de werkconferentie welzijn, wonen en zorg een werkgroep aan de slag gegaan met de thema's langdurige thuisadministratie en formulierenbrigade. Omdat het tegelijkertijd oppakken van beide thema's niet mogelijk bleek, heeft de werkgroep prioriteit gegeven aan het organiseren van langdurige thuisadministratie voor kwetsbare inwoners. Dit heeft geresulteerd in de samenwerking met de stichting Schuldhulpbuddy. Vanuit deze organisatie ondersteunen een groot aantal vrijwilligers inwoners die niet (meer) in staat zijn om hun eigen financiële administratie te voeren.

Doel:

Een intensieve en integrale samenwerking tussen de verschillende domeinen en met onze zorg- en welzijnspartners. Er worden structureel netwerklunches georganiseerd voor uitvoerders en managers van zorgaanbieders, welzijnspartners en onze eigen consulenten van Vraagwijzer, sociale zaken, schuldhulpverlening en het kernteam.

Realisatie:

Doel: Realisatie:

Kinderen van ouders met een laag inkomen, een uitkering, schulden, doen mee in onze samenleving. Sinds 1 januari 2019 wordt door zowel de gemeente als stichting Leergeld gewerkt met de verruimde inkomenstoegangsgrens van 130% van het sociaal minimum.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 34

Programmabegroting 2020 Wat willen we bereiken ? Meedoen-Kwetsbare inwoners De samenleving verandert. Steeds meer verschillende groepen kwetsbare inwoners wonen in onze wijken en dorpen. Het gaat dan bijvoorbeeld om inwoners met psychische kwetsbaarheid, een verstandelijke beperking of dementie. We zetten ons in voor een inclusieve samenleving, waarin al deze groepen mensen – naar vermogen – kunnen en mogen meedoen. Eigen verantwoordelijkheid en samen met het eigen netwerk zijn de uitgangspunten, maar de gemeente Heumen is er ook als vangnet voor mensen die (tijdelijk of langer) ondersteuning nodig hebben.

Wat gaan we daarvoor doen? Doel: Effecten:

Inhoud:

Planning:

Uitbreiden langdurige thuisadministratie met formulierenbrigade Inwoners die moeite hebben met het invullen van formulieren worden hierbij ondersteund, zodat formulieren juist worden ingevuld en inwoners sneller gebruik kunnen maken van voorzieningen, regelingen e.d. Samen met de organisatie die in onze gemeente langdurige thuisadministratie verzorgt voor inwoners die dat niet of niet meer zelf kunnen, gaan we deze organisatie uitbouwen met een formulierenbrigade, zodat inwoners door vrijwilligers geholpen kunnen worden met het invullen van formulieren. 2e helft 2020

Programmarekening 2020 Wat hebben we gedaan? Doel: Realisatie:

Uitbreiden langdurige thuisadministratie met formulierenbrigade In het najaar van 2020 zijn de voorbereidingen gestart om samen met de gemeenten Mook en Middelaar en Berg en Dal de dienstverlening van de stichting Schuldhulpbuddy (nu Support) uit te breiden met een formulierenbrigade. De formulierenbrigade is vanaf 1 maart 2021 operationeel.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 35

Programmabegroting 2021 Wat willen we bereiken ? Participatie in de samenleving - Inkomensondersteunende regelingen Onze gemeente kent diverse inkomensondersteunende regelingen voor een brede doelgroep. Voorbeelden hiervan zijn de participatieregelingen. We onderzoeken de mogelijkheden om deze te vervangen door een zogenaamde ‘Heumenkaart’ voor onze inwoners met de laagste inkomens. Hierbij kijken we kritisch naar de relatie met subsidies voor verenigingen. Voorwaarde voor invoering is dat dit in ieder geval leidt tot vereenvoudiging van de uitvoering van (enkele) inkomensondersteunende maatregelen en wellicht ook de subsidieregelingen.

Wat gaan we daarvoor doen? Doel: Effecten: Inhoud:

Planning: Doel: Effecten: Inhoud:

Planning:

Vangnet bieden voor de meest kwetsbare inwoners Bezuiniging op de kosten voor inkomensondersteunende maatregelen We verkleinen de doelgroep die in aanmerking komt voor de minimaregelingen en de financiële tegemoetkoming Wmo door deze inkomensondersteunende regelingen alleen nog beschikbaar te stellen voor inwoners met een inkomen tot maximaal 110% van het sociaal minimum. 1e kwartaal 2021 Vereenvoudiging uitvoering minimaregelingen Een hoger bereik en een besparing op ambtelijke uitvoeringskosten We onderzoeken de mogelijkheden voor de invoering van een ‘Heumenkaart’ voor onze inwoners met de laagste inkomens. Hierbij kijken we kritisch naar de relatie met subsidies voor verenigingen. 4e kwartaal 2020 en 1e kwartaal 2021

Programmarekening 2021 Wat hebben we gedaan? Doel: Realisatie:

Vangnet bieden voor de meest kwetsbare inwoners Sinds 1 januari 2021 is de financiële tegemoetkoming Wmo nog beschikbaar voor inwoners met een inkomen tot maximaal 110% van het minimum. Het verkleinen van de doelgroep die in aanmerking komt voor de minimaregelingen is bij de begrotingsbehandeling 2021 reeds terug gedraaid.

Doel: Realisatie:

Vereenvoudiging uitvoering minimaregelingen De mogelijkheden voor de invoering van een "Heumenkaart' zijn onderzocht. Op basis van de onderzoeksresultaten is in juni 2021 besloten om vanaf 2022 te gaan

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 36

werken met een digitale "Heumenkaart" voor inwoners met een laag inkomen (tot 130% van het sociaal minimum). Sinds 1 januari 2022 kennen we "Heumenstegoed", waarmee inwoners die tot de doelgroep behoren een QR code ontvangen waarmee zij tot een bepaald maximum de kosten kunnen voldoen voor activiteiten die gericht zijn op meedoen in de samenleving.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 37

Programmabegroting 2022 Wat willen we bereiken ? Participatie in de samenleving - Inkomensondersteunende regelingen Onze gemeente kent diverse inkomensondersteunende regelingen voor een brede doelgroep. Voorbeelden hiervan zijn de participatieregelingen. We gaan deze participatieregelingen aanbieden via de zogenaamde ‘Heumenkaart’. We monitoren de hiervoor benodigde ambtelijke capaciteit en evalueren tussentijds het werken met deze kaart.

Wat gaan we daarvoor doen? Doel: Effecten: Inhoud: Planning:

Vereenvoudiging uitvoering minimaregelingen door middel van Heumenkaart Een hoger bereik en een besparing op ambtelijke uitvoeringskosten We verstrekken minimaregelingen via de ‘Heumenkaart’, monitoren de hiervoor benodigde ambtelijke capaciteit en evalueren tussentijds het werken met deze kaart. 4e kwartaal 2021 en 1e kwartaal 2022

Programmarekening 2022 Wat hebben we gedaan? Doel: Realisatie:

Vereenvoudiging uitvoering minimaregelingen door middel van Heumenkaart Sinds 1 januari 2022 worden de minimaregelingen verstrekt via het Heumens tegoed. In 2022 hebben 190 personen gebruik gemaakt van het Heumens tegoed. Op basis van een tussentijdse evaluatie is besloten om het werken met het Heumens tegoed in 2023 voort te zetten, maar wel wat verbeteringen door te voeren en te blijven werken aan uitbreiding van het aanbod binnen het Heumens tegoed en aan een groter bereik van de doelgroep.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 38

Enkele kanttekeningen bij door gemeente vermelde %bereik De rekenkamer heeft voor de quick scan een aantal documenten van de gemeente bestudeerd. In twee documenten wordt een percentage genoemd inzake het bereik van de Inkomensondersteunende regelingen, nl. in het Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! en in de Raadsmededeling Scenario's verruiming inkomensgrens bijzondere bijstand. In deze bijlage plaatst de rekenkamer een paar kanttekeningen bij de vermelde percentages.

Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! In het uitvoeringsplan staat in bijlage 4: Schatting meerkosten budget bijzondere bijstand door een hoger bereik (51%). In 2022 is € 476.642 uitgegeven aan 1026 deelnemers(inwoners): een bereik van ca. 40% van de doelgroep. Gemiddeld werd € 450 per deelnemer uitgegeven (€ 476.642: 1026 deelnemers). We streven naar een bereik van 51%; een toename van 11%. Op basis hiervan gaan we 1138 (1026 x 111%) deelnemers bereiken. Dat zijn er dus 112 meer dan in 2022. Meerkosten bijzondere bijstand door een hoger bereik: 112 deelnemers x € 450 is € 50.400. Kantekeningen: - Het bereik van ca. 40% wordt in de tekst niet onderbouwd of aannemelijk gemaakt. Uit navraag blijkt dat het om een grove inschatting gaat over alle minimaregelingen. - “1026” zijn geen unieke klanten maar het aantal verstrekkingen in 2022. Zie hiervoor de tabel op pagina 5 in de Nota Onderzoeksresultaten (bijlage 1). Omdat een huishouden met een laag inkomen gebruik kan maken van meerdere inkomensondersteunende regelingen is het totaal van 1026 niet het aantal deelnemers in 2022 maar het aantal verstrekkingen. - Een toename van 11% van het aantal verstrekkingen (112) zal volgens de rekenkamer niet leiden tot een bereik van 51% van de doelgroep.

Dit omdat het zeer waarschijnlijk is dat als er nieuwe deelnemers worden bereikt, een deel hiervan aan meerdere regelingen zal deelnemen dus bijv. aan de Individuele inkomenstoeslag, de Collectieve aanvullende ziektekostenverzekering en het Heumens tegoed. Daarnaast kan het zo zijn dat er meer verstrekkingen worden gedaan aan huidige deelnemers hetgeen niet leidt tot een hoger bereik. - De geschatte meerkosten van 112 meer verstrekkingen blijven € 50.400. - De in bijlage 4 geschatte meerkosten formatie door een hoger bereik is gebaseerd op de rekensom: 112 aanvragen x gemiddeld 2 uur per aanvraag waarbij een aanvraag bestaat uit gesprek, onderzoek, beoordeling, rapport, beschikking en betaling. Deze meerkosten zouden iets lager kunnen zijn vanwege mogelijke meerdere verstrekkingen per aanvraag.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 39

Raadsmededeling Scenario's verruiming inkomensgrens bijzondere bijstand In de raadsmededeling staat: Individuele bijzondere bijstand Bijzondere bijstand is bedoeld voor individuele bijzondere noodzakelijk kosten die niet via een andere regeling vergoed kunnen worden. Gemaakte kosten moeten worden aangetoond. Over het bereik: 308 bereikten uit de doelgroep van 506 huishoudens (CBS, inkomen tot 110%) Dat is een bereik van 61%. Kantekeningen: - In deze berekening wordt met 2 eenheden gerekend nl. het individu en het huishouden, die uit meerdere individuen kan bestaan. - Voor individuele bijzondere bijstand komen alle gezinsleden van de 506 huishoudens in aanmerking (zonodig) voor bijzondere bijstand. Ervan uitgaande dat iedereen op jaarbasis wel een keer bijzondere noodzakelijke kosten heeft, is het bereik bij een gemiddelde van 2 personen per huishouden 30% (308/1012) en bij 3 personen per huishouden maar 20% (308/1518). - Voor de bijzondere bijstand geldt ook een vermogenstoets. Dus een (onbekend) deel van de 506 huishoudens komt niet in aanmerking. Een kleinere doelgroep leidt weer tot een hoger bereik, uitgaande van 308 deelnemers.

Financiële tegemoetkoming Wmo De regeling Financiële tegemoetkoming Wmo is bedoeld voor inwoners met een laag inkomen en die daarbij te maken hebben met een chronische ziekte en/of beperking, waardoor zij in het dagelijks leven te maken hebben met extra (zorg)kosten. De gemaakte kosten hoeven niet meer te worden aangetoond. Over het bereik: 167 bereikten uit de doelgroep van 506 huishoudens (CBS, inkomen tot 110%). Dat is een bereik van 33%. Kantekeningen: - In deze berekening wordt met 2 eenheden gerekend nl. het individu en het huishouden, die uit meerdere individuen kan bestaan. - Voor de financiële tegemoetkoming Wmo komen alle gezinsleden van de 506 huishoudens in aanmerking mits ze te maken hebben met een chronische ziekte en/of beperking. - Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal inwoners met een chronische ziekte en/of beperking. - Ook voor deze regeling geldt een vermogenstoets. - De rekenkamer acht een berekening of zelfs een schatting van het bereik voor deze regeling niet mogelijk.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 40

In de raadsmededeling worden de verwachte meerkosten van meerdere scenario’s (inkomensgrenzen) berekend. Het valt buiten de reikwijdte van de quick scan om deze berekeningen met andere percentages van het bereik door te rekenen.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 41

Bijlage 3 Bronvermelding Geraadpleegde documenten -

Beleidsnota ‘Samen pakken we armoede aan!’ ` Strategische visie ‘Natuurlijk met iedereen’ Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Inwoners centraal – Natuurlijk samen’ Evaluatie Heumenstegoed Beleidsplan ‘Iedereen doet mee! 2023-2026’ Uitvoeringsplan ‘iedereen doet mee! 2023-2026 Raadsmededeling Scenario's verruiming inkomensgrens bijzondere bijstand Programmabegrotingen 2018 t/m 2022 Programmarekeningen 2018 t/m 2022 Besluitenlijsten raadsvergaderingen begrotingsbehandeling 2018 t/m 2022 Jaarverslag 2022 Stichting Hulpfonds Heumen Jaarverslag 2022 Stichting Leergeld De Stuwwal Jaarverslag 2022 Voedselbank Groesbeek e.o. Jaarverslag 2022 Kledingbank Nijmegen e.o. Commissie Sociaal Minimum ‘Een zeker bestaan. Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum.’ Rapport I (juni 2023) en Rapport II (september 2023)

Gesprekken gevoerd met 22-08-2023 06-11-2023 07-11-2023 07-11-2023

09-11-2023 22-11-2023 28-11-2023

mevr. A. Van Eijken, Afdelingshoofd Sociale Leefbaarheid mevr. J. Poelen – Pouwels, Beleid Sociaal Domein en mevr. J. Boonzaayer – Hooisma, Schuldhulpverlening dhr. E. de Jong, Stichting Hulpfonds Heumen vertegenwoordiging van de raadsfracties: PvdA – dhr. K. Laumen DKC – dhr. A. Zwaag VVD – dhr. H. Smeets DGH – dhr. L. Jansen GL – mevr. E. van der Heijden D66 – dhr. G. Laenen CDA – dhr. S. Meij wethouder dhr. P. Baneke, in aanwezigheid van mevr. J. Poelen – Pouwels dhr. J. Peelen, Stichting Leergeld De Stuwwal quick scan toegelicht in overleg Platform Armoede

Geraadpleegde websites cbs.nl

- Regionale kerncijfers Nederland, onderwerp Bevolking - De Basis Armoedescan De Basis Armoedescan geeft voor alle gemeenten in Nederland basisinformatie over

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 42

de doelgroep. De doelgroep is gebaseerd op de hoogte van het inkomen uitgedrukt in een percentage van het beleidsmatig minimum, dat aanpasbaar is. De scan biedt vervolgens inzicht in de omvang van deze groep, hun kenmerken en in welke wijken of buurten ze wonen binnen de gemeente. Tot slot geeft het dashboard inzicht in de ontwikkeling door de tijd en kan men gemeenten met elkaar en met het landelijke cijfer vergelijken. - De Lokale Armoedescan De Lokale Armoedescan biedt voor 10 gemeenten inzicht in het bereik van de lokale minimaregelingen. Het laat zien welk percentage van de minima in deze gemeenten gemeente gebruikmaakt van de lokale regelingen. Aangezien de lokale minimaregelingen verschillen per gemeente en niet landelijk worden verzameld, is de lokale armoedescan niet voor alle gemeenten beschikbaar.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 43

Bijlage 4 Onderzoeksopzet 1 Achtergrond De gemeenteraad van Heumen heeft in 2021 de Strategische visie 2030 ‘Natuurlijk met iedereen’ vastgesteld. De visie geeft antwoord op de vraag: “Wat voor een samenleving wil Heumen zijn in 2030?”. De visie is een kompas voor de gemeente Heumen voor de komende jaren en geeft richting aan de samenleving die Heumen in 2030 wil zijn. In de visie is als belangrijkste doelstelling geformuleerd: “het behouden en ontwikkelen van een Heumense inclusieve samenleving”. Een samenleving waarin iedereen naar vermogen mee kan doen aan de lokale gemeenschap. College en raad zien werk als een belangrijk middel voor zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. In de Programmabegroting 2023 staat: “De meeste inwoners redden zich prima, samen met hun directe omgeving.” Om de beoogde participatie in de samenleving te bereiken staat er vervolgens: “We ondersteunen en versterken mensen waarbij de zelfredzaamheid minder vanzelfsprekend is. Zij kunnen rekenen op een vangnet voor zorg, inkomensondersteuning of vervoer. We zijn 'nabij' en 'iedereen doet mee'.” De gemeente Heumen kent diverse inkomensondersteunende regelingen voor een brede doelgroep. De gemeente zet in op het vergroten van het gebruik van de inkomensondersteunende regelingen door de inwoners die hiervoor in aanmerking komen.

In 2023 wil de gemeente samen met de deelnemers aan het armoedeplatform onderzoeken wat er nog meer gedaan kan worden om inwoners die voor deze regelingen in aanmerking komen, te bereiken en te faciliteren in het gebruik maken van de regelingen. 2 Doel quick scan Het doel van de quick scan is om na te gaan hoe effectief de gemeente Heumen is in het bereiken van inwoners voor het gebruik van inkomensondersteunende regelingen. En we willen handvatten bieden om het gewenste bereik van de regelingen te realiseren. De onderzoeksvragen zijn: 1. Welke inkomensondersteunende regelingen biedt de gemeente Heumen? Per regeling over de periode 2018-2022: - Wat is de beleidsdoelstelling? - Wat is de doelgroep? - Hoe groot is de doelgroep? - Wat is het bereik van de regeling; in aantal inwoners en omvang in bestede middelen? - Is er een wachttijd en zo ja wat is de ontwikkeling van deze wachttijd? 2. Welke inkomensondersteunende regelingen bieden samenwerkingspartners van de gemeente zoals Stichting Leergeld en Stichting Hulpfonds Heumen? Per regeling dezelfde vragen als bij vraag 1 Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 44

3. Wat doet de gemeente om de doelgroep te bereiken? 4. Wat doen partners van de gemeente om de doelgroep te bereiken? 5. Hoe wordt de raad geïnformeerd over beleid en realisatie inzake de inkomensondersteunende maatregelen? 6. Wordt de informatievoorziening door de raadsleden voldoende geacht? Zo niet, welke verbeteringen zijn gewenst? 7. Wat is de invloed van de raad op de kaders en uitgaven voor inkomensondersteunende regelingen en over welke instrumenten beschikt de raad om haar kaderstellende en controlerende rol te vervullen? 3 Aanpak De aanpak bestaat uit de volgende stappen: - Analyse van documenten die de gemeente beschikbaar stelt. - Analyse van documenten die samenwerkingspartners van de gemeente beschikbaar stellen. - Opstellen referentiekader op basis van referentie/kengetallen van bijvoorbeeld waarstaatjegemeente.nl. Met dit referentiekader kan de gemeente Heumen worden vergeleken met andere gemeenten. - Interviews met 2 ambtelijk medewerkers, 2 medewerkers samenwerkingspartners, de portefeuillehouder en een groepsinterview met 1 vertegenwoordiger van elke raadsfractie. - Opstellen van een conceptrapport. - Bespreking van conceptrapport met de ambtelijke contactpersonen en het armoedeplatform. - Bespreking van conceptrapport met betrokken portefeuillehouder. - Afronding van eindrapport en verzending aan de raad.

Planning De quick scan start in oktober 2023, eind november vindt hoor- en wederhoor plaats waarna de quick scan in december 2023 wordt afgerond. Tijdsinzet De geplande tijdsinzet voor deze quick scan is als volgt: Stap Tijdsinzet (in uren) Analyse gemeentelijke documenten Analyse documenten partners Interviews (6) Opstellen conceptrapport Feitelijke toets door partners Ambtelijk/bestuurlijke bespreking Afronding Totaal geschatte tijdsinzet

12 8 16 12 2 6 4 Circa 60

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 45

Bijlage 5 Bestuurlijke reactie college Beste leden van de Rekenkamer, Dank voor uw briefadvies naar aanleiding van de door u gehouden quick scan Inkomensondersteuning. In deze brief geven wij u onze reactie. U geeft aan dat er de afgelopen jaren een goede uitgangspositie is georganiseerd en dat deze nog verdere dóórontwikkeling behoeft. Meer inzicht in de doelgroepen, meetbare doelstellingen en meer inzicht in de realisatie is hierbij noodzakelijk. Het verkrijgen van inzicht in het bereik van onze doelgroepen is voor ons inderdaad een enorme uitdaging. Vanuit openbare bronnen, zoals het CBS, zijn weliswaar gegevens beschikbaar zoals o.a. de samenstelling van de huishoudens en de hoogte van het inkomen, maar de beschikbare informatie is summier. Om toch een prognose van de toekomstige meerkosten te kunnen maken bij o.a. de ontwikkeling van nieuw beleid gaan wij uit van onze ervaringscijfers in combinatie met de beschikbare CBS bronnen, maar het blijven grove inschattingen. Ook wij zien de noodzaak om meer inzicht in de doelgroepen te hebben om goede meetbare (SMART)doelen te formuleren en resultaten te meten. Om dit te verkrijgen gaan wij verder aan de slag met onze recent ontwikkelde monitor sociaal domein, voor de onderdelen Participatiewet en Schuldhulpverlening en daarnaast gaan wij ons oriënteren om de benodigde inzichten, via externe bureaus, te verkrijgen.

Met uw aanbeveling om ook bij de vrijwilligersinitiatieven een doelstelling te formuleren om na een bepaalde tijd gezamenlijk vast te stellen of het gewenste doel wordt bereikt gaan wij zeker aan de slag met onze partners. Gemaakte afspraken leggen we vast in de subsidiebeschikkingen of in overeenkomsten. Uw opmerking in relatie tot laaggeletterdheid, anderstaligen en het verbeteren van de digitale vaardigheden van onze inwoners heeft al onze specifieke aandacht vanuit het beleids-en uitvoeringsplan Iedereen doet mee!2023-2026 en vanuit onze Lokale Inclusieagenda. De raad stelt de kaders vast door de beleidsnota's en via de P&C-cyclus. U geeft aan de informatievoorziening aan de raad summier te vinden. Wij volgen uw opmerking en gaan hier aan de slag. Dit o.a. met een jaarlijkse evaluatie van het Uitvoeringsplan Iedereen doet mee! 2023-2026 aangevuld met periodieke informatie vanuit de monitor Sociaal Domein, voor de onderdelen Participatiewet en Schuldhulpverlening, desgewenst aangevuld met agendering van het onderwerp Inkomensondersteuning voor een raadsavond. Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 46

Daarnaast onderzoeken wij de mogelijkheden om binnen onze huidige P&C-cyclus meer kengetallen op te nemen. U concludeert dat het niet waarschijnlijk is dat er in de periode 2018-2022 een hoger bereik voor de inkomensondersteunende regelingen is gerealiseerd. De onderzoeksperiode (2018-2022) valt voor een groot deel 'ongelukkig' samen met de coronaperiode 2020-2022. Een periode die ervoor zorgde dat mensen nauwelijks in staat waren om elkaar te ontmoeten omdat (sport)verenigingen, bioscopen etc. gesloten waren. Corona zorgde er ook voor dat wij en onze maatschappelijke partners nauwelijks in contact konden zijn met onze inwoners. Juist door die persoonlijke contacten met onze inwoners wordt niet-gebruik van regelingen zichtbaar en kunnen we hier iets aan doen. We zien in 2023, dus na corona en na de onderzoeksperiode, een explosieve groei van het gebruik van een aantal minimaregelingen, zoals bijvoorbeeld het Heumenstegoed (van € 43.000 eind 2022 naar ruim € 92.500 eind 2023) en het toenemend aantal kinderen dat ondersteund wordt door de Stichting Leergeld (van 92 kinderen eind 2022 naar 127 kinderen eind 2023), reden waarom Leergeld over 2023 aanvullend subsidie bij de gemeente heeft aangevraagd.

Daarnaast merken wij op dat we bij de regeling Financiële Tegemoetkoming Wmo per 2021 een forse afname zien van het aantal inwoners met name vanwege de beperking van de doelgroep van 130% naar 110% van het minimum. Tot slot danken wij u voor de verbetervoorstellen om meer zicht te krijgen op het bereiken van onze inwoners en gaan daarmee aan de slag.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders

mr. J. de Graaf Gemeentesecretaris

mr. J.W.M.S. Minses Burgemeester

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 47

Bijlage 6 Nawoord rekenkamer De rekenkamer bedankt het college voor de bestuurlijke reactie op ons briefadvies n.a.v. de quick scan Inkomensondersteuning. De rekenkamer heeft deze bestuurlijke reactie met tevredenheid gelezen. Uit de bestuurlijke reactie spreekt dat het college de bevindingen en conclusies van de rekenkamer herkent en grotendeels onderschrijft. De rekenkamer is blij dat het college met onze aanbevelingen uit het briefadvies aan de slag wil gaan. Het is goed om te lezen dat het gebruik van een aantal inkomensondersteunende regelingen in 2023 fors is toegenomen. Wij adviseren de raad om de uitvoering van de plannen van het college volgend op ons briefadvies, de komende tijd actief te volgen.

Rekenkamer Heumen - briefadvies quick scan Inkomensondersteuning

p. 48