Rapportage jeugdbeleid Hendrik-Ido-Ambacht

Rapportage rekenkameronderzoek Jeugdhulp Hendrik-Ido-Ambacht (Na wederhoor) 2024 Florian H.K. Theissen Esther Peeters Laure Horsten Nada Temelkov

Inhoudsopgave 3 4 7 9 10 11 12 14 15 17 18 19 20 22 23 24 28

1. Conclusies 1.1 Beantwoording van de onderzoeksvragen 1.2 Conclusies 2. Inleiding, onderzoeksvraag en aanpak 2.1 Onderzoeksvraag 2.2 Onze visie op uw vraag 2.3 Aanpak 2.4 Planning 2.5 Normenkader 3. Feitenrapportage 3.1 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: inbedding in de SOJ 3.2 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: inbedding in de SOJ en de rol van de gemeenteraad 3.3 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: kosten 3.4 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: lokale en regionale aanbieders 3.5. Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: Kwaliteit 3.5 Perspectieven 3.6 Inspiratie van elders

19-12-2024

32 33 35 37 39 39 40

4. Analyse 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

41

5. Aanbevelingen

44 45 46

6. Bijlagen 6.1 Gevoerde gesprekken 6.2 Bestudeerde documenten

PROOF Adviseurs bv

Gebeurt er wat is afgesproken? Wat kan de gemeente bieden naar de toekomst? Hoe staat de jeugdhulp er nu voor? Wat is de hulpvraag? Waar heeft degene die hulp nodig heeft behoefte aan? Wat zou de aanbieder bij voorkeur aanbieden en waarom?

2

1. Conclusies 1.1 1.2

19-12-2024

Beantwoording van de onderzoeksvragen Conclusies

PROOF Adviseurs bv

3

1.1 Beantwoording onderzoeksvragen (1) Hendrik-Ido-Ambacht is onderdeel van de jeugdhulpregio ZHZ, die qua governance als Serviceorganisatie Jeugd is ondergebracht bij de DGJ ZHZ. In de periode na de transitie had de jeugdhulpregio grote uitdagingen als het gaat om de financierbaarheid van de het jeugdhulp-aanbod. De budgetten bleken niet genoeg om de stijgende kosten te dekken. De gemeenteraden en colleges van de deelnemende gemeenten gaven een duidelijk signaal af dat de kosten beter beheerst moesten worden. De regio heeft hier de afgelopen periode op ingezet via de aanbesteding in 2022 en de totstandkoming van het financiële normenkader. Inmiddels blijkt dit zijn vruchten af te werpen. De uitgaven stabiliseren. Naast het regionale aanbod is er het lokale aanbod. Dit betreft het jeugdteam en een extra voorziening voor jongeren met lichtere autisme-stoornis. Het jeugdteam is, naast de huisarts, ook de toegang tot het regionaal gecontracteerde aanbod. In de volgende hoofdstukken zijn de feitelijke bevindingen gepresenteerd (H2) en getoetst aan het normenkader (H3). Hierbij past de kanttekening, dat het onderzoek niet in alle opzichten zo geslaagd is als beoogd.

Terwijl de nodige documenten beschikbaar waren en wij ons een goed beeld konden vormen van de perspectieven van Serviceorganisatie Jeugd (hierna: SOJ), bestuur, ambtelijke organisatie en raad(s-commissie), kan helaas niet hetzelfde worden

19-12-2024

gezegd voor het perspectief van de aanbieders en de cliënten. Het gesprek met de regionale aanbieders kan helaas niet representatief worden genoemd, niet voor de omvang van de gecontracteerde aanbieders of voor de aantallen cliënten. Slechts een middelgrote partij was aanwezig, voor het overige zeer kleine organisaties. De grote organisaties met de meeste cliënten gaven aan hiervoor geen ruimte te hebben. Ook het alternatief van een vragenlijst werd slechts door acht van de 73 partijen gebruikt.

Ook in gesprek komen met de twee lokale partijen bleek allerminst makkelijk, maar is uiteindelijk wel gelukt. Hierbij moet de kanttekening worden gemaakt dat het verantwoordelijke management niet aanwezig was in het gesprek. Kortom, we hebben ons niet op een tevredenstellende manier een beeld kunnen vormen van het perspectief van de aanbieders. In onze ervaring is de samenwerking met de jeugdhulppartijen essentieel om uiteindelijk ook in gesprek te komen met cliënten. Het moeizaam verlopen contact leidde er in onze optiek ook toe dat wij ons niet op een tevredenstellende manier een beeld konden vormen van het perspectief van de cliënten. De insteek was een bijeenkomst met jongeren tussen de 12 en 21 jaar oud met ervaring in de jeugdhulp tussen 2020 en heden. Ondanks drie verschillende pogingen is dit uiteindelijk niet gelukt.

PROOF Adviseurs bv

4

1.1 Beantwoording onderzoeksvragen (2) Het is ons niet duidelijk of jongeren door de zorgaanbieders op de hoogte zijn gebracht van de bijeenkomst. Het alternatief was een online enquête, die geen bruikbare respons heeft opgeleverd. In onze eigen ervaring is het uitzonderlijk dat het niet goed lukt om een beeld te krijgen van het perspectief van aanbieders en de cliënten. Wat hiervan precies de oorzaak is, kon door ons niet worden vastgesteld. Wel leggen wij een verband tussen het eerste en het tweede. In andere situaties zijn het juist de aanbieders die meehelpen om cliënten te vinden die bereid zijn mee te doen. Aanleiding van dit rekenkameronderzoek was het idee van de raad van Hendrik-Ido-Ambacht dat men onvoldoende grip heeft op de effecten van het eigen jeugdhulpbeleid en de regionale jeugdhulpsamenwerking. Het proces binnen dit rekenkameronderzoek kan dit beeld staven. Op papier is alles netjes ingericht en geregeld. Desondanks is er in de dagelijkse praktijk sprake van een ervaren afstand. Deze afstand is zo groot dat zelfs wij als ervaren onderzoeksbureaus dit hebben gemerkt. Persoonlijk contact en het inhoudelijk goede gesprek is nodig om elkaar te zien en de ervaren afstand te verkleinen. Desondanks, al met al is gedurende het onderzoek niet de indruk ontstaan dat er grote of significante problemen zijn met de jeugdhulp in Hendrik-IdoAmbacht.

19-12-2024

Sterker nog, daar waar in het verleden zorgen waren over een ontwikkeling van steeds grotere toename van zorgbehoefte en daarmee samenhangende kostenstijgingen die de beschikbare budgetten overstegen, lijkt die trend gekeerd. Aan de andere kant geven met name de lokale partijen aan dat gezinnen relatief laat met een zorgvraag komen, die daardoor wellicht groter is dan als men eerder om hulp had gevraagd. Tevens verwijzen sommige huisartsen direct door naar zorg in plaats van dat de instroom via het jeugdteam gaat.

Een groot gedeelte van de jeugdhulp wordt regionaal gecontracteerd en van daaruit vinden contractmanagement, aansturing en verantwoording plaats. Er wordt dan geen specifiek onderscheid naar gemeente gemaakt. De regio heeft de nodige stappen gezet op de kosten, die meerdere jaren onbeheersbaar leken te zijn. De indruk is, dat dit de goede kant op gaat. De indruk is wel ontstaan dat het hanteren van inhoudelijke kwaliteitscriteria in de aansturing, naast klanttevredenheid en normenkader meer gesprek tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over methodiek en effectiviteit zou kunnen faciliteren. Lokaal is het voorliggend veld gecontracteerd. Dit bestaat uit het jeugdteam en uit een partij die zich richt op jongeren met eenvoudige autisme problematiek. Dit omdat die populatie verhoudingsgewijs groot is in Hendrik-Ido-Ambacht. Beide partijen zijn regionale organisaties, die in meerdere gemeenten lokale opdrachten uitvoeren. Ook die samenwerking lijkt met wederzijdse tevredenheid te verlopen.

PROOF Adviseurs bv

5

1.1 Beantwoording onderzoeksvragen (3) De onderzoeksvragen kunnen derhalve als volgt worden beantwoord: Deelvraag 1: Wat is er uit eerder onderzoek al bekend over de aansluiting tussen vraag en aanbod in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht? Eerder uitgevoerd onderzoek ziet met name op de uitvoering van het regionale aanbod en de aansturing ervan door de SOJ. Hierbij wordt niet specifiek naar afzonderlijke gemeenten gekeken. Het klanttevredenheidsonderzoek laat de respons zien van de jeugdigen en ouders/verzorgers. De respons onder jongeren zelf is verhoudingsgewijs laag. Bij de uitkomsten ligt de nadruk op betere communicatie met de doelgroep. De SOJ betrekt in haar contractmanagement vooral het normenkader en de klanttevredenheid. De kwaliteitscriteria die in de aanbesteding zijn toegepast of kwaliteitscriteria ontleent aan innovatie en doorontwikkeling in het vakgebied worden niet toegepast. Deelvraag 2:

Sluiten hulpvraag en hulpaanbod op elkaar aan? Bij het uitvoeren van dit rekenkameronderzoek wilden wij onszelf een beeld vormen van de perceptie van de aanbieders (regionaal en lokaal) en de cliënten van de jeugdhulp. Dit bleek lastiger dan vooraf ingeschat. Onder de 73 regionaal gecontracteerde partijen bleek het animo laag om met ons in gesprek te gaan. Drie partijen, twee zeer kleine en een middelgrote toonden interesse. 19-12-2024

Aanvullend is ook een online vragenlijst onder alle lokaal en regionaal gecontracteerde partijen uitgezet. Hieruit kwam naar voren dat men op zich tevreden is over aansluiting van vraag en aanbod. Wel heeft men het gevoel dat mede door het normenkader (té) weinig ruimte bestaat voor maatwerkoplossingen en overbruggingsoplossingen (als het vervolgaanbod een té lange wachttijd kent). Ook was bij de respondenten niet bekend dat het normenkader in samenspraak met de contracteerde partijen was ontwikkeld. Dit ligt er ook aan dat begrijpelijkerwijze destijds een selectie van partijen is gemaakt, waarbij de partijen met de meeste cliënten werden betrokken. Bovendien is in dergelijke gevallen de bedrijfsleiding betrokken, terwijl onze respondenten op het niveau van uitvoering en kwaliteitsmanagement zaten. Een en ander onderstreept de noodzaak voor verbeterde transparantie en effectievere communicatiemethoden tussen alle partijen. Hoewel conclusies op basis van de beschikbare data voorzichtig moeten worden getrokken, lijkt het wenselijk het ervaren eigenaarschap bij alle aanbieders en al hun medewerkers te vergroten. Hierbij zou niet alleen een bredere scala aan aanbieders betrokken moeten worden, maar ook directe vertegenwoordiging van jongeren en hun verzorgers.

De oververtegenwoordiging van grote partijen tijdens in het opstellen van het normenkader kan bij kleinere aanbieders tot een beeld hebben geleid dat zij (en hun cliënten) minder gezien worden en zij dus minder invloed hebben. Waardoor automatisch de indruk ontstaat dat bestaande beleidskaders niet goed aansluiten bij hun realiteit.

PROOF Adviseurs bv

6

1.2 Conclusies (1) De jeugdhulp is een van de grote maatschappelijke opgaven voor onze samenleving. Jeugdhulp, dat gaat over de jeugd en dus over de toekomst. Echter, er is veel op te lossen als het gaat om de wijze waarop de jeugdhulp functioneert. Sinds de taken uit de Jeugdwet in 2015 naar de gemeenten werden gedecentraliseerd is de maatschappelijke discussie hierover een nieuwe fase ingegaan: • Er zijn genoeg voorbeelden waarin blijkt dat de keten niet optimaal functioneert. • De kosten nemen toe, maar de budgetten zijn beperkt. • Er is een drastisch personeelstekort, vooral bij de opdrachtnemers, maar ook bij de opdrachtgever. • Samenwerking is essentieel voor deze maatschappelijke opgave, maar het organiseren van samenwerking tussen gemeenten, tussen regio’s op bovenregionaal niveau en met de uitvoerende partijen blijkt een organisatievraagstuk op zich. Dit zijn een paar van de relevante thema’s. Voldoende reden voor landelijke initiatieven zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het wetsvoorstel over verplichte regionalisering in de jeugdhulp (Wetsvoorstel verbetering beschikbaarheid jeugdzorg). Geen toeval dus, dat de raad van een gemeente als Hendrik-Ido-Ambacht zich afvraagt, hoe het eigenlijk ervoor staat met de jeugd in hun gemeente en de jeugdhulp die geboden wordt.

19-12-2024

Concreet was de aanleiding voor het onderzoek dat in de periode sinds 2015 voor gemeenten in de regio het gevoel was ontstaan van weinig grip op de jeugdzorg, door de alsmaar toenemende kosten en te weinig sturingsmogelijkheden. De meest recente aanbesteding van jeugdhulp door de SOJ werd als aanleiding genomen om meer grip te krijgen. Het normenkader is hieruit voortgekomen, en werd geflankeerd door maatregelen die de gemeenten hebben genomen in het lokaal gecontracteerde voorliggende veld. De meest recente cijfers laten zien dat de situatie stabiliseert. Een gemeenteraad is natuurlijk niet meteen gerustgesteld. Zijn wij wel goed onderweg, dat is de vraag achter de vraag. Voor een gemeenteraad blijft er ook altijd een te overbruggen afstand. Het college werkt regionaal samen. De regionale samenwerking krijgt vorm binnen een organisatieonderdeel van een veel groter samenwerkingsverband. Die organisatie contracteert een grote hoeveelheid partijen, waarvan de grotere bovenregionaal of zelfs landelijk werken. In de aansturing kan geen onderscheid worden gemaakt tussen gemeenten. Ook het contracteren van de lokale jeugdhulp is een taak van het college. De ambtelijke organisatie voert dit uit. De lokaal gecontracteerde partijen zijn ook regionale organisaties, die lokaal georganiseerd zijn voor de uitvoering.

PROOF Adviseurs bv

7

1.2 Conclusies (2) Het is allemaal verklaarbaar, maar zorgt voor een gemeenteraad als die van Hendrik-Ido-Ambacht bijna per definitie weinig grip ervaart. Het onderzoek toont dan ook aan dat het voor een gemeenteraad zeer uitdagend is om die grip te krijgen. Immers, de rekenkamer als instrument van de raad, en wij als onderzoekers in opdracht van de rekenkamer zijn er maar in beperkte mate in geslaagd om een beeld te krijgen van de perspectieven van vraag en aanbod. Het perspectief van de opdrachtgever, regionaal en lokaal was makkelijk te verkrijgen. Maar de (management-)informatie is vaak juist vanwege haar gedetailleerdheid en technisch karakter voor een gemeenteraad moeilijk te duiden. Alles bij elkaar kan dit onderzoek dus niet alle informatie leveren, waar de raad behoefte aan had. Met name het perspectief van aanbieders en cliënten kon niet op tevredenstellende manier in kaart worden gebracht, vooral omdat voor aanbieders geen aanleiding bestond om actief, volop en op representatieve schaal mee te werken. Op papier is alles netjes ingericht en geregeld. Desondanks is er in de dagelijkse praktijk sprake van een ervaren afstand. Deze afstand is zo groot dat zelfs wij als ervaren onderzoeksbureaus dit hebben gemerkt. Persoonlijk contact en het inhoudelijk goede gesprek is nodig om elkaar te zien en de ervaren afstand te verkleinen.

gemeenteraad het gevoel van grip weet te geven, uiteindelijk een kwaliteitsstimulans zal zijn voor de uitvoering. Onze aanbevelingen richten zich dan ook op het verbeteren van het gevoel van grip, naast het inzetten op meer gedeeld eigenaarschap met betrekking tot het normenkader en het aanvullen van de aansturing van de aanbieder met inhoudelijke kwaliteitsstandaarden. Uiteindelijk is het wenselijk dat de raad van Hendrik-Ido-Ambacht een gevoel van minder afstand tot de uitvoering van de jeugdhulp ervaart. De samenwerking tussen de raden – en dus de rekenkamers – in de regio geeft hiervoor perspectief. De zogenaamde “Duisenberg methode” waarbij vaste raadsrapporteurs (evenwicht tussen coalitie en oppositie) belangrijke thema’s ten behoeve van de hele raad volgen, voorbereiden en dus rapporteren, kan zeker helpen.

Wij denken wel dat verkleinen van de afstand noodzakelijk is vanuit de gedachte van lokale democratische legitimiteit. Maar ook omdat verantwoording op een manier die het lekenbestuur georganiseerd in de 19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

8

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

19-12-2024

2. Inleiding, onderzoeksvraag en – aanpak Onderzoeksvraag Onze visie op uw vraag Aanpak Planning Normenkader

PROOF Adviseurs bv

9

2.1

Onderzoeksvraag

De rekenkamer heeft zich ten doel gesteld de volgende vraag te beantwoorden: Voldoet de jeugdhulp in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht aan de vraag vanuit inwoners en krijgen zij daarmee de hulp die zij van de gemeente mogen verwachten? Hierbij horen de volgende deelvragen:

Deelvraag 1 Wat is er uit eerder onderzoek al bekend over de aansluiting tussen vraag en aanbod in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht? Deelvraag 2 Sluiten hulpvraag en hulpaanbod op elkaar aan? Hierbij horen de volgende sub-vragen: • Gebeurt er wat is afgesproken? • Wat kan de gemeente bieden naar de toekomst? • Hoe staat de jeugdhulp er nu voor? • Wat is de hulpvraag? • Waar heeft degene die hulp nodig heeft behoefte aan? • Wat zou de aanbieder bij voorkeur aanbieden en waarom? • Wat zou de aanbieder willen aanbieden op de hulpvraag, ongeacht of hij dit aanbod in de huidige situatie wel of niet levert? • Hoe matcht dit met elkaar? 19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

10

2.2

Onze visie op uw vraag

Aanleiding voor dit rekenkameronderzoek is de toenmalige significant toenemende vraag naar jeugdhulp in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in 2018 en 2020/2021. Ondanks dat inmiddels een zekere stabilisatie is bereikt, wil de rekenkamercommissie (hierna: RKC) inzicht over de aangeboden hulp in de regio en of deze aansluit bij de vraag vanuit inwoners. Daarbij wil de RKC weten of de inwoners hiermee de hulp krijgen die ze vanuit de gemeente mogen verwachten. Uw vraag staat niet op zichzelf. Zoals vastgelegd in het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind hebben alle kinderen en jongeren het recht verzorgd, begeleid en opgevoed te worden. In Nederland is dit recht onder andere vertaald in de Jeugdwet. Gemeenten hebben de taak om de zorg en ondersteuning die hun inwoners nodig hebben mogelijk te maken. Hierbij is kwalitatief goede zorg die aansluit bij de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen, ouders en het gezin de ambitie.

Hoofdvraag

Voldoet onze Jeugdhulp in Hendrik-Ido-Ambacht? Heden

19-12-2024

Toekomst

Belangrijk om te benadrukken is dat deze zorgtaken allereerst onder de verantwoordelijkheid van ouders/verzorgers vallen. Jeugdhulp is, indien nodig, aanvullend. Naast de kwaliteit van zorg is het daarnaast van belang dat de zorg betaalbaar is. Nu en in de toekomst. Gemeenten en regionale partners geven met de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) in de regio vorm aan deze ambitie. Hoewel er regionale afspraken kunnen zijn gemaakt binnen het kader van de NvO, zijn er in Hendrik-Ido-Ambacht ook specifieke lokale afspraken vastgelegd. Kortom, uw vraag bevindt zich in een internationale, nationale, regionale en lokale context, waarbij u enkel aan de lokale knoppen kunt draaien om eventuele veranderingen door te voeren.

Beoordelingscriteria Intersubjectief: Hoe beleven cliënten en opdrachtnemers het?

Objectief Voldoet het aan de kwaliteitsstandaar d die gevraagd mag worden?

PROOF Adviseurs bv

Methodiek

• • •

• •

Eerder onderzoek Managementinformatie Bestaande afspraken over kpi’s Kansen Participatie cliënten en aanbieders

11

2.3 Aanpak (1) Het onderzoek is kwalitatief van aard. We hebben hierbij gebruik gemaakt van een deskstudie, interviews en bijeenkomsten met jeugdhulpaanbieders. •

•

Deskstudie – Cliëntervaringsonderzoek Jeugd Zuid-Holland Zuid 2022; – Kwantitatieve data over de instroom en gebruik van de jeugdhulp in Hendrik-Ido-Ambacht tussen 2022 en heden; – Contacten en contractuele afspraken tussen Hendrik-Ido-Ambacht en de opdrachtnemers van de jeugdhulp; – Afgesproken KPI’s; – Managementrapportages; – Door de raad vastgestelde beleidskaders. Interviews – Portefeuille houdende wethouder Hendrik-Ido-Ambacht; – Raadsgriffier, commissiegriffier en voorzitter commissie WOS Hendrik-Ido-Ambacht; – Verantwoordelijke beleidsambtenaar en juridisch adviseurs Hendrik-Ido-Ambacht ; – Regionaal teamleider inkoop + contractmanagement, regionaal financieel manager + regionaal beleidsadviseur jeugd met o.a. Cliëntervaringsonderzoek in portefeuille; SOJ

• Groepsgesprekken + online vragenlijst met zorgaanbieders 19-12-2024

Alle 73 regionaalgecontracteerde zorgaanbieders die in 2022 zorg hebben geboden aan jeugdigen uit Hendrik-Ido-Ambacht en de twee lokaal gecontracteerde aanbieders zijn uitgenodigd voor een groepsgesprek. De respons voor het groepsgesprek was erg laag (N=4), waarbij twee kleine en middelgrote zorgaanbieders bij de bijeenkomst aan zijn gesloten. Vanwege de lage respons is er ook een online vragenlijst uitgezet. Dit heeft 8 respondenten opgeleverd.

•

Groepsgesprek + online vragenlijst met cliënten Onderdeel van onze aanpak was ook een groepsgesprek met cliënten tussen de 12 en 21 jaar oud. In verband met de AVG zijn jongeren geworven via de (lokale) jeugdhulpaanbieders. Wij hebben onder andere wervingsteksten en wervingsflyers aan de zorgaanbieders verstrekt. Helaas hebben onze inspanningen geen enkele aanmelding opgeleverd. Na drie verschillende pogingen verspreid over oktober 2023 tot en met januari 2024 is besloten om een online vragenlijst uit te zetten. Ook dit heeft geen bruikbare reacties opgeleverd. Dit beeld kennen wij niet uit andere (cliëntparticipatie)onderzoeken.

Feiten, meningen, bevindingen en conclusies Voor de analyse van dit rekenkameronderzoek maken we gebruik van interviews en een vragenlijsten waarin meningen en belevingen van de geïnterviewden worden geschetst. Daarom is het belangrijk om het onderscheid en samenhang van meningen, feiten en bevindingen te begrijpen.

PROOF Adviseurs bv

12

2.3 Aanpak (2) Feiten zijn verifieerbare uitspraken over de werkelijkheid. Ze zijn gebaseerd op directe, meetbare waarnemingen. Meningen zijn subjectieve uitspraken van de geïnterviewden die gebaseerd zijn op persoonlijke overtuigingen en gevoelens. In onze bevindingen worden feiten en meningen geschetst. Daarbij is ook aangegeven of het om een objectiveerbare waarneming of een mening gaat. Meningen zijn daarbij niet allemaal nagetrokken op basis van objectiveerbare bronnen. Onze conclusies hebben wij gebaseerd op onze analyse van de feiten en de meningen. De conclusies die wij hieruit trekken, komen voor onze rekening. In interviews en vragenlijsten worden meningen van de geïnterviewden vaak als feiten behandeld. Dit betekent dat ze niet als objectieve waarheden worden gezien, maar als waardevolle gegevens die inzicht geven in de ervaringen en percepties van de deelnemers.

19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

13

2.4

1. Verkennen: fase 1

2. Vertalen: fase 2

Planning

3. Verbinden: fase 3

• Startgesprek RKC • Deskstudie • Interviews • Groepsgesprek cliënten • Groepsgesprek aanbieders

• Interne brainstorm • Inspiratie van elders • Bijeenkomst 2 RKC • Beelden • Status quo • Toekomstambitie

• Brede bijeenkomst • Conceptrapportage • Bijeenkomst 3 RKC

Juni ‘23 t/m jan ‘24

Sept ‘23 t/m feb ‘24

Jan t/m maart ‘24

19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

4. Vastleggen: fase 4

• Oplevering definitief eindrapport • Bijeenkomst 4 RKC

Maart t/m april ‘24

14

2.5 Normenkader (1) vastgesteld door de RKC Deelvraag •

Deelvraag 1: Wat is er uit eerder onderzoek al bekend over de aansluiting tussen vraag en aanbod in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht?

Subdeelvraag

Normen

•

Gebeurt er wat is afgesproken?

✓ ✓ ✓

Afspraken zijn expliciet en vastgelegd. Opdrachtgever en opdrachtnemer komen na wat afgesproken is. Op nakoming afspraken wordt getoetst.

•

Wat kan de gemeente bieden naar de toekomst?

✓

De prioriteiten die de gemeente stelt zijn uitvoerbaar binnen het budget dat de gemeente ter beschikking stelt De gemeente monitort de ervaren kwaliteit van de geboden jeugdhulp aan de hand van een jaarlijks Cliëntervaringsonderzoek (hierna: CEO), contractgesprekken met aanbieders en stuurt waar nodig bij.

Hoe staat de jeugdhulp er nu voor?

✓ ✓ ✓

•

✓

✓ ✓ ✓ ✓ ✓

19-12-2024

De jeugdhulp voldoet aan wettelijke eisen en landelijke standaarden. Uit de klanttevredenheidsonderzoeken blijkt dat de klanten tevreden zijn. De klanttevredenheidsonderzoeken geven een duidelijke richting voor optimalisatie. De gemeente is tevreden. De gemeente geeft een duidelijke richting voor optimalisatie. De opdrachtnemers zijn tevreden. De opdrachtnemers hebben een duidelijke ambitie voor optimalisatie. Zie ook normen bij deelvraag 2

PROOF Adviseurs bv

15

2.5 Normenkader (2) vastgesteld door de RKC Deelvraag •

Deelvraag 2: Sluiten hulpvraag en hulpaanbod op elkaar aan?

19-12-2024

Subdeelvraag

Normen

Wat is de hulpvraag?

✓ De hulpvraag van iedere cliënt wordt volgens een vaste standaard in kaart gebracht, op schrift gesteld en ter toetsing teruggelegd bij de cliënt. ✓ De hulpvraag van iedere cliënt wordt periodiek samen met de cliënt volgens een vast standaard geëvalueerd en waar nodig aangepast.

• Waar heeft degene die hulp nodig heeft behoefte aan?

✓ Aanbieder is zich bewust van de behoefte op het gebied van jeugdhulp van cliënten en onderzoekt die regelmatig.

• Wat zou de aanbieder bij voorkeur aanbieden en waarom?

✓ Aanbieder is zich bewust van de effectiviteit van mogelijke methoden en instrumenten gelet op de hulpvraag en de prioriteiten die de opdrachtgever heeft gesteld. ✓ Aanbieder communiceert proactief indien hij van mening is dat door opdrachtgever gestelde prioriteiten effectieve hulp aan (individuele) cliënten belemmert.

• Wat zou de aanbieder willen aanbieden op de hulpvraag, ongeacht of hij dit aanbod in de huidige situatie wel of niet levert?

✓ Alle bij deelvraag 2 beschreven normen zijn van toepassing.

• Hoe matcht dit met elkaar?

✓ Alle bij deelvraag 2 beschreven normen zijn van toepassing.

•

PROOF Adviseurs bv

16

3. Feitenrapportage 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.5 3.6

19-12-2024

Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: inbedding in de SOJ Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: inbedding SOJ en positie gemeenteraad Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: kosten Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: lokale en regionale aanbieders Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: Kwaliteit Perspectieven Inspiratie van elders

PROOF Adviseurs bv

17

3.1

Uitvoering jeugdhulp binnen gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: inbedding in de SOJ

Inrichting jeugdhulp De jeugdhulpvisie van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is normaliseren in plaats van problematiseren. Dit staat beschreven in het Preventieplan 2020 – 2024. Door een lokaal en preventief aanbod in combinatie met een goede uniforme screening wil men first time right realiseren en jeugdhulpestafettevorming voorkomen. Volgens de ambtelijke organisatie van de gemeente worden onder andere door de inzet van de POH’s GGZ op dit moment 20% minder kinderen naar de specialistische jeugdhulp door gestuurd. Aantallen worden, volgens de ambtelijke organisatie door de POH’s GGZ bijgehouden en eenmaal per kwartaal gedeeld met de ambtelijke organisatie. Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is een van de 10 gemeenten die onderdeel uitmaakt van jeugdhulpregio Zuid-Holland-Zuid (hierna: regio ZHZ). De inkoop van de jeugdhulp is regionaal georganiseerd middels een Open House Model. Op dit moment zijn meer dan 100 verschillende zorgaanbieders in de regio gecontracteerd. De gedelegeerd opdrachtgever van de regionaal gecontracteerde zorgaanbieders is de SOJ.

De portefeuillehouders jeugdhulp komen bijeen in een portefeuillehoudersoverleg, dat de rol van bestuurlijk opdrachtgever inneemt. Wanneer wij het in het vervolg hebben over de regio ZHZ hebben wij het dus over de invulling van de governance van de jeugdhulpregio middels ambtelijke organisatie bij SOJ, portefeuillehoudersoverleg en portefeuillehouder jeugdhulp in het DB van de DGJ ZHZ en de formele verantwoordelijkheid van AB en DB van de DGJ ZHZ.

Binnen de SOJ is afgesproken dat gemeenten in het kader van Jeugdhulp naar voren ook zelf opdrachten aan zorgaanbieders kunnen verstrekken. Vanaf 2020 zijn dit in Hendrik-Ido-Ambacht Stichting Jeugdteams, als onderdeel van Sophia Sociaal Team, de landelijke organisatie Boba en de praktijkondersteuners (hierna: POH). Sommige Jeugdhulp naar voren aanbieders spelen ook een regionale rol en richten zich voor die werkzaamheden tot het SOJ.

Overlegstructuren De wethouder Sociaal Domein van Hendrik-Ido-Ambacht is binnen de Gemeenschappelijke regeling Dienst Gezondheid & Jeugd (hierna: DG&J) de De SOJ is een organisatieonderdeel van de Dienst Gezondheid en Jeugd Zuid afvaardiging van het dagelijks bestuur op het gebied van jeugd. De wethouder Holland-Zuid (DGJ ZHZ). Binnen het dagelijks bestuur van de DGJ ZHZ is er vertegenwoordigt de regio bovenregionaal. Daarnaast is er een ambtelijke een portefeuillehouder voor de jeugdhulp. Dit is op dit moment de werkgroep (4/5 gemeenten) waar beleidsmedewerkers jeugd op basis van de vertegenwoordiger van Hendrik-Ido-Ambacht in het algemeen bestuur, de bestuurlijke uitgangspunten een concrete beleidsvertaling maken. De wethouder Sociaal Domein, Onderwijs en Sport, dhr. S. van Die. ambtelijke werkgroep brengt samen met SOJ de stukken ter tafel bij het driewekelijkse ambtelijke overleg waar alle tien de gemeenten in zitten. De focus van dit overleg is de regionale samenwerking. 19-12-2024 PROOF Adviseurs bv 18

3.2

Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht inbedding SOJ en positie gemeenteraad

De SOJ kan op uitnodiging een mondelinge toelichting tijdens een raadsinformatieavond komen geven. De afgelopen twee jaar is deze vraag niet door de raad van Hendrik-Ido-Ambacht gesteld. De SOJ heeft daarnaast iedere drie maanden een overleg met iedere gemeente uit de regio. Uiteraard deelt de SOJ haar managementinformatie met het dagelijks en algemeen bestuur van de DGJ ZHZ, waarvan de SOJ onderdeel is. Invloed Hendrik-Ido-Ambacht binnen regio ZHZ Aangezien de portefeuillehouder van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht de regionale portefeuillehouder jeugdhulp is beschikt is hij meer dan de gemiddelde portefeuillehouder op de hoogte van alle ontwikkelingen. Hij is immers het eerste bestuurlijk aanspreekpunt voor de SOJ is. Voor de raad van HIA heeft dit voor eventuele informatiebehoefte als voordeel dat de portefeuillehouder uit eerste hand weet welke informatie wel en niet beschikbaar is. Daarnaast is het contractmanagement jeugdhulp ingericht in zeven branches. Middels het programma ‘Samen Sturen’ werken SOJ en gemeenten samen in het contractmanagement. Door middel van brancheteams, die een specifieke branche vertegenwoordigen, worden bijvoorbeeld contractmanagementgesprekken voorbereid en signalen besproken. HendrikIdo-Ambacht vertegenwoordigt alle tien gemeenten uit de regio in de branches GGZ en Jeugdhulp Onderwijs.

Keuzes worden samen gemaakt. De sturingsruimte is afhankelijk van het inwoneraantal per gemeente: een grotere gemeente heeft meer stemweging dan een kleinere gemeente. Dit heeft invloed op de mate van invloed in de regio. Rol gemeenteraad De wethouder heeft een actieve informatieplicht en verstrekt de raad dus ongevraagd alle informatie die door de SOJ wordt toegestuurd aan het college. De Commissie Welzijn, Onderwijs en Sociale Zaken (hierna: WOS) is volgens de geïnterviewde partijen goed op de hoogte van de stand van zaken binnen de jeugdhulp. Om ervoor te zorgen dat ook andere raadsleden op hoofdlijnen weten wat er binnen de jeugdhulp in Hendrik-Ido-Ambacht speelt, probeert de wethouder eens in de zoveel tijd een informatiebijeenkomst te organiseren. Tijdens deze bijeenkomsten worden de verbanden tussen uitgangspunten en voorzieningen inzichtelijk gemaakt aan de hand van praktijkvoorbeelden. De praktijk wordt letterlijk en figuurlijk het gemeentehuis binnen gehaald. Er worden geen individuele casussen in de gemeenteraad en/of commissievergaderingen besproken. Informatievoorziening gemeenteraad De raad ontvangt vanuit SOJ meerdere keren per jaar managementinformatie. Kosten en betaalbaarheid waren op regionaal niveau in het verleden belangrijke aandachtspunten en werken nog steeds door.

De focus van de managementinformatie is financieel en gaat niet over de kwaliteit van zorg.

Om keuzes te maken zijn de tien gemeenten wederzijds afhankelijk van elkaar. 19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

19

3.3 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: kosten Vanuit het college is in de afgelopen jaren jaarlijks een informatiebijeenkomst georganiseerd. Voor deze bijeenkomsten worden sprekers van buiten, aanbieders en ervaringsdeskundigen uitgenodigd om de thematiek tot leven te brengen.

SOJ communiceerde in augustus 2023 in de 2e BuRap over een prognose van een stijging van 11% kosten voor Hendrik-Ido-Ambacht tov 2022 en voor de regio van 8% kosten. .

Financiën jeugdhulp Binnen de SOJ is men financieel niet solidair, iedere gemeente draagt de eigen lasten. In de meerjarige begroting van Hendrik-Ido-Ambacht van 2023 en volgend is de verwachte verlaging van de jeugdhulpbijdrage opgenomen. Op die manier wordt geprobeerd om in vier jaar, €400.000,- minder aan de diensten van SOJ uit te geven. Na een kostenstijging van de jeugdhulp is sinds 2022 de kostprijs in de regio ZHZ stabiel. De gemiddelde kosten stijgen wel wat, ook als er rekening wordt gehouden met de indexatie. Uit onderstaand overzicht blijkt de stabilisatie van kosten in de jaren 2022-2023

Overzicht regio totaal (mail van 18-08-2023) We zien een daling van het aantal jeugdigen in augustus 2023 en in 2022 een kleinere stijging dan daarvoor. We zien een sterkere afname van kosten in augustus 2023, dan reeds in 2022.

Figuur p,. 39 concept Jaarrapportage DGJ ZHZ

19-12-2024

Overzicht gemeente Hendrik Ido Ambacht (mail van 1808-2023) We zien een daling van het aantal jeugdigen in augustus 2023 en in 2022 een kleinere stijging dan daarvoor. We zien een sterkere afname van kosten in augustus 2023, dan reeds in 2022

PROOF Adviseurs bv

20

3.3 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: kosten Volgens de concept-jaarrapportage 2023 (para. 2.2.3.3) zijn de gemeentelijke bijdragen met € 2,6 mln. (1,9%) lager dan de prognose bij de 2e bestuursrapportage. Uit de jaarcijfers blijkt dat de lasten in 2023 (exclusief jeugdteams) met € 8,4 mln. (6,6%) zijn gestegen ten opzichte van 2022 . De indexatie van de tarieven bedroeg 7,2%. Daarnaast waren er ook andere ontwikkelingen. In onderstaand overzicht zijn de mutaties toegelicht.

Figuur p. 39 concept-Jaarrapportage DGJ ZHZ

In de volgende overzichten is per segment de ontwikkeling van de kosten weergegeven van 2023 ten opzichte van 2022

Twee categorieën vallen op door de procentuele toename. Dat zijn Jeugdhulp op school en Vervoer. Jeugdhulp op school is in lijn met de bedoeling deze (door) te ontwikkelen. Ten aanzien van vervoer is in najaar 2023 een analyse van de stijging van de kosten en adviezen voor kostenbeheersing besproken in het Algemeen Bestuur. De SOJ rapporteert verder in haar concept-jaarrapportage 2023 (para 2.2.2) dat 75% van de diensten wordt uitgevoerd binnen de gestelde norm en volgens het bijbehorende proces van afwijkingen op duur en intensiteit. Dit wordt per segment gemonitord In 2023 is 88,4% van de jeugdhulp geleverd binnen de normen van het normenkader. Dit is hoger dan de norm van 75% die is gesteld voor deze indicator. De indicator staat echter niet op groen, omdat de uitvoering van het normenkader niet volgens het bijbehorende proces voor afwijken is verlopen. Het aantal jeugdigen dat uit huis wordt geplaatst neemt af met 5%. De ambulante noodzakelijke ondersteuning is voldoende in staat passende alternatieven te bieden. Het proces is administratief moeilijk uitvoerbaar gebleken. Daarom wordt op initiatief van de gemeenten samen met alle betrokken partijen gewerkt aan een alternatief, administratief werkproces. Tevens zijn afspraken gemaakt over het te volgen handhavingsproces totdat het nieuwe werkproces is geïmplementeerd.

De twee andere indicatoren, “gemeenten ontvangen advies over de ontwikkelingen in het jeugdhulplandschap” en “het contractmanagement is volgens plan uitgevoerd” staan wel op groen.

19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

21

3.4

Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: lokale en regionale aanbieders

Jeugdhulp naar voren Hendrik-Ido-Ambacht is de opdrachtgever van de lokaal gecontracteerde Jeugdhulp naar voren partijen. Informatie wordt door de partijen zelf bijgehouden (via excellijsten). Zij spreken de aanbieders geregeld, bijvoorbeeld bij veranderingen en bijsignalen van partners. Contact met regionaal gecontracteerde zorgaanbieders De wethouder spreekt vanuit zijn regiorol zorgaanbieders geregeld en hoort zo verschillende geluiden uit de eerste hand. Er worden geen individuele casussen in de gemeenteraad en/of commissievergaderingen besproken. Regionaal normenkader SOJ, (een selectie van) zorgaanbieders, GI’s en Stichting Jeugdteams hebben door middel van ontwikkeltafels een integraal een regionaal normenkader ontwikkeld en geïmplementeerd. Het regionaal normenkader gaat onder andere over de doorlooptijden. Door het regionale normenkader is grip gekomen op de werkwijze en zijn kosten beheerst.

een bepaalde norm, hiervoor moeten ze naar Stichting Jeugdteams. Aanbieders, die wij gesproken hebben c.q. die schriftelijk hebben geantwoord ervaren dat er in de praktijk soms te weinig flexibiliteit is voor maatwerk of tussenoplossingen. Ook geven ze aan dat men elkaar niet voldoende kent. Dit zorgt voor het minder snel zoeken van de samenwerking of het doorverwijzen van jeugdigen. Kleinere zorgaanbieders zijn niet bekend met de procedure van de totstandkoming van het normenkader, zij hebben de indruk dat het normenkader top-down geïmplementeerd is. Kernwaarden De kernwaarden van de Serviceorganisatie Jeugd Zuid-Holland Zuid voor de inkoop 2022 waren (zie SOJ, Kernwaarden Jeugdhulp 2022 en verder) 1. Jeugdhulp wordt geboden in de leefomgeving; jeugdigen groeien thuis op. 2. Jeugdhulpaanbieders (professionals) bieden dienstbaar vakmanschap. 3. Ieder kind volgt onderwijs. 4. Jeugdhulp zorgt voor toegenomen zelfredzaamheid en duurzaam herstel van de jeugdige en het gezin. 5. Jeugdhulp versterkt het netwerk van de jeugdige en het gezin. 6. Doelmatige inzet van (schaarse) middelen.

Het normenkader is geëvalueerd en per 1 januari 2021 zijn de zorgaanbieders akkoord gegaan met alle normen. Uit gesprekken die SOJ met zorgaanbieders voert, blijkt het normenkader soms wel op verschillende manieren geïnterpreteerd te worden. Het is voor zorgaanbieders mogelijk om onderbouwd af te wijken van 19-12-2024

PROOF Adviseurs bv

22

3.5 Uitvoering jeugdhulp gemeente Hendrik-Ido-Ambacht: kwaliteit Kwaliteit De focus op kwaliteit in de regio is gericht op kostenbeheersing en klanttevredenheid. Hoewel er geen specifiek inhoudelijk criterium wordt gehanteerd in de contractuele fase (zoals innovatie, bewezen effectiviteit van methodiek, aansluiting bij landelijke ontwikkelingen), zijn er wel kwaliteitseisen opgenomen in de overeenkomsten. Zorgaanbieders dienen voorafgaand aan het tekenen van de overeenkomst aan te tonen dat ze aan deze eisen voldoen, en wijzigingen moeten actief worden gemeld bij de Serviceorganisatie Jeugd ZHZ. In de overeenkomsten zijn kwaliteitseisen opgenomen. Wanneer hier veranderingen in zijn, dienen aanbieders dit actief te melden bij de SOJ. Hiernaast worden enkel evidence based methodieken vergoed. Innovatie wordt ook genoemd in de overeenkomsten

Monitoring kwaliteit Hendrik-Ido-Ambacht doet mee aan het jaarlijks regionaal uitgevoerde CEO. Daarnaast wordt de lokaal en regionaal gecontracteerde hulp gemonitord. Lokale inzet wordt gemonitord door middel van evaluaties. Opdrachten worden doorgestuurd naar juristen om te controleren of de opdracht aan de eisen voldoet.

Per dienst is de verwachte duur en intensiteit aangegeven. Zo weet de regio veel beter wat er op inhoud ingekocht wordt en dat dit voor de juiste prijs gebeurd. Per type dienst wordt gemeten en gemonitord. Ook zijn de wachttijden in beeld. Aan deze gegevens zijn geen consequenties verbonden. De gemeente geeft nadrukkelijk aan, dat niet alle regionale jeugdhulpdiensten een norm in het normenkader hebben.

Het onderzoek is in september 2023 gedeeld met het AB. Na vaststelling door het DB is het op 24 november 2023 naar de ambtelijke organisaties gestuurd. Het stuk is in Hendrik-Ido-Ambacht (nog) niet met de gemeenteraad gedeeld.

De regio monitort op drie niveaus: collectief, op prestatieniveau en individueel per zorgaanbieder. Zie voor meer informatie bijlage 1 van de aanbestedingsdocumenten: Kernwaarden Inkoopjeugdhulp 2022 versie 2.0.

19-12-2024

Cliëntervaringsonderzoek (CEO) Op regionaal niveau wordt jaarlijks een CEO uitgevoerd. Aan het CEO van 2022 hebben 109 ouders en 17 jongeren deelgenomen. In januari 2022 waren er in de regio ZHZ 8.141 jeugdigen met een actieve toezegging van jeugdhulp. Eind 2022 ging het om 8.280 jeugdigen.

De respondenten hebben hun ervaring met de jeugdhulp in Zuid-Holland-Zuid overwegend als positief bestempeld, namelijk 63 positief om 42 negatief. Met name de ontbrekende communicatie wanneer men op een wachtlijst staat is een groot pijnpunt. Communicatie binnen het hele jeugdhulptraject wordt gezien als belangrijke prioriteit voor zowel de verbetering als de borging van de kwaliteit. Ten tijde van dit rekenkameronderzoek is het onduidelijk wat vervolgacties naar aanleiding van het CEO op regionaal en gemeentelijk niveau gaan zijn.

PROOF Adviseurs bv

23

3.5 Perspectieven (1) Dit hoofdstuk belicht de perspectieven van betrokken partijen bij jeugdhulp in Hendrik-Ido-Ambacht. Op basis van diverse gesprekken wordt ingegaan op hoe deze belanghebbenden de jeugdhulp in de gemeente ervaren. Van de 73 regionaalgecontracteerde zorgaanbieders die in 2022 zorg hebben geboden aan jeugdigen uit Hendrik-Ido-Ambacht zijn er 3 geïnterviewd en hebben 8 de vragenlijst ingevuld, waarop het perspectief van de regionale aanbieders is gebaseerd. Daarnaast zijn beide lokale partijen geïnterviewd.

Het perspectief van de bestuur en organisatie gemeente Hendrik-IdoAmbacht • We willen weten wat er onder de inwoners in Hendrik-Ido-Ambacht speelt, maar dit is lastig om te achterhalen; • De commissie WOS is naar eigen zeggen goed op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de jeugdhulp; • De materie is wellicht te complex voor de gemeenteraad. • Vanwege de lokale contractering kunnen we preventiever werken en beter monitoren; • We gaan de spannende opdracht aan om op de regionale jeugdhulp kosten te besparen. Het perspectief van de gemeenteraad van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht • We willen alles lokaal kunnen blijven doen. Je wilt graag aan de knoppen kunnen draaien, maar dat is door de complexiteit van de jeugdhulp lastig

19-12-2024

• • •

om als gemeenteraad te kunnen doen; Het is lastig om de kwaliteit van de jeugdhulp in te schatten. Als de kwaliteit niet goed zou zijn, dan zouden we het wel weten. We weten niet van (de resultaten van) het CEO af; In Hendrik-Ido-Ambacht is er een goede sociale cohesie. Eerder werden problemen makkelijker onderling opgelost, maar door de directe aanwezigheid van de jeugdzorg wordt dit nu veel gebruikt.

Het perspectief van de Serviceorganisatie Jeugdhulp ZHZ • Kwaliteit is voor ons beheersing van kosten en klanttevredenheid. Dit laatste wordt gemonitord middels een jaarlijks cliëntervaringsonderzoek; • Wij informeren het bestuur, de ambtelijke organisatie en de gemeenteraad. • Wanneer de gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht een toelichting op onze rapportages wenst, dan moeten ze hiervoor contact met ons opnemen. Dit is de laatste twee jaar niet gebeurd. • Gemeentes zijn zich onvoldoende bewust van de enorme kwaliteitsslag die we de laatste jaren hebben geslagen in de prijs-kwaliteit verhouding; • Onze opdrachtgevers leggen te veel focus op looptijden en gemiddelde intensiteit. Dit brengt risico’s met zich mee: onze opdrachtgevers beschikken over onvoldoende kennis, het systeem is nog in ontwikkeling en men moet voorzichtig zijn om meningen en oordelen aan doorlooptijden en gemiddelde intensiteit te hangen;

PROOF Adviseurs bv

24

3.5 Perspectieven (2) •

De gemeenten in ZHZ zijn vrij om ook lokaal te contracteren. Het is een risico als de gemeenten elkaar onderling volledig loslaten. Als bepaalde expertisen steeds meer lokaal gecontracteerd worden en uit het regionale aanbod verdwijnen, kom je – zeker met de schaarste in de arbeidsmarkt en de complexe problematiek – met elkaar in een collectief probleem.

Het perspectief van de aanbieders • Kwaliteit wordt door de regio en de gemeente gezien als: houden we ons aan het normenkader, kloppen de cijfers en sluiten we snel dossiers. De monitoring en de contractgesprekken zijn gericht op kwantiteit in plaats van kwaliteit; • Kwaliteit is wat ons betreft: naast het gezin staan, korte lijntjes tussen het jeugdteam en de zorgaanbieders, casusregie, het belang van het kind voorop, deskundigheid, snelheid, effectiviteit op lange termijn, zo min mogelijk wachtlijsten en cliënttevredenheid; • Er is in het contact met de regio en de gemeente veel aandacht voor de cijfers (kosten, wachttijden, doorlooptijden) in plaats van: “doen wij inhoudelijk het juiste?” en “hoeveel gezinnen hebben wij goed geholpen?”; • In Ambacht is er genoeg (preventieve) aandacht voor jongeren, hierin doen we niet onder voor grotere (buur)gemeenten; • Er is ASS specifiek aanbod dat past bij een grote groep cliënten in Ambacht; • Wij hebben korte lijntjes met school, dagbesteding etc.; • We werken onvoldoende samen. Wij weten onvoldoende welk (voorliggend) zorgaanbod er in Ambacht is en hoe de sociale kaart eruit ziet. Hierdoor werken we minder snel samen en/of verwijzen we niet naar 19-12-2024

• • • • •

• • • •

elkaar door. Dit is jammer, het kan zorgen voor een toename van de wachtlijsten. Breng de zorgmarkten uit het verleden terug. We willen (weer) samenwerken vanuit vertrouwen – in plaats van als concurrerende losse eilanden en gebruikmaken van elkaars expertise; We hebben behoefte aan meer tijd en geld om het primaire proces goed uit te kunnen voeren; We missen een lange termijn visie op normaliseren; De overgang 18-/18+ is zowel qua problematiek als qua financiering ingewikkeld; Bij ingewikkelde casussen worden er overlegtafels georganiseerd, dit is prettig; Wij ervaren druk vanwege de personeelstekorten en personeelswisselingen hierdoor gaan de samenwerking en casusregie soms moeizaam. Zorg voor continuïteit en dus minder wisseling van zorgverleners; Ga als gemeente met de zorgaanbieders in gesprek om van ons te horen welke hiaten wij in het zorglandschap zien; Maak meer gebruik van de kennis en ervaring van ervaringsdeskundigen; De verschillende procedures en bijbehorende administratie duren lang en zijn soms dubbel werk, hier gaat veel tijd en dus geld in zitten; Zet meer groepstrainingen in voor het aanleren van vaardigheden en psycho-educatie;

PROOF Adviseurs bv

25

3.5 Perspectieven (3) Specifieke punten vanuit de regionaal gecontracteerde aanbieders* • Het is voor ons soms onduidelijk hoe de samenwerking met het jeugdteam eruit ziet. Er zit soms overlap of een blinde vlek in de intake, het is onduidelijk hoe de aanbesteding gedaan wordt, een plan van aanpak is er niet of is niet duidelijk genoeg; • We zouden graag meer betrokkenheid en een bredere inzet vanuit het voorliggend veld en het jeugdteam willen. Het is afhankelijk van de (betrokkenheid van de) jeugdprofessional in hoeverre het over kwaliteit gaat en het belang van het kind; • Wij krijgen soms te weinig flexibiliteit voor maatwerk en/of tussenoplossingen; • Een deel van de aanbieders geeft aan: wij zelf hebben geen invloed op de totstandkoming van het normenkader gehad, het is top-down bedacht en geïmplementeerd; • Het normenkader werkt frustrerend. Het is ontwikkeld met als doel een verlaging van de kosten; • Door tekort aan mensen mist er casusregie en sturing op kwaliteit. Casussen worden bij het jeugdteam snel afgesloten en dit is lastig wanneer er een nieuwe hulpvraag ontstaat. Zo moet er opnieuw opgestart worden en komt men opnieuw op de wachtlijst te staan; • We zijn gebaat bij zoveel mogelijk landelijke/regionale contracten. * Zie voor het onderscheid tussen regionaal en lokaal gecontracteerde zorgaanbieders pagina 5.

19-12-2024

Specifieke punten vanuit de lokaal gecontracteerde aanbieders • We willen meer hulp zelf aanbieden en zo een beter beeld krijgen bij wat er nodig is; • Het is voor ons lastig om voldoende tijd te kunnen investeren in de samenwerking met lokale en regionale partijen; • Begeleidingsvragen komen binnen bij het jeugdteam, behandelvragen gaan vaak direct via de huisarts naar de zorgaanbieders. Hierdoor hebben wij onvoldoende zicht op het totaal aan hulpvragen. In het verleden is er geïnvesteerd in de samenwerking met huisartsen, dit is de laatste tijd wat verwaterd; • Ouders hebben vooraf vaak al een beeld en/of voorkeur voor een bepaalde zorgaanbieder/zorgaanbod, wij kunnen dan minder vrij adviseren vanuit de inhoud; • De gemeente overlegt met het jeugdteam over de inhoud van de te sluiten contracten, dit wordt als positief ervaren. Het zou fijn zijn om ook inhoudelijk met SOJ te kunnen sparren; • We gunnen de gemeenteraad meer inhoudelijke kennis over de kostenbewuste werkwijze van het jeugdteam en de hulpvragen vanuit gezinnen; • Wij hebben behoefte om eerder in te zoomen op de hulpvraag van een gezin en hier langer de tijd voor te hebben. Dit laatste is lastig gezien de wettelijke termijn van acht weken; • De processen zoals het toekennen van beschikkingen bij de gemeente gaan soms (te) traag.

Hierdoor pakt het Jeugdteam snel meer zelf op, wat zorgt voor een toename van de werkdruk; PROOF Adviseurs bv 26

3.5 Perspectieven (4) • • • • •

•

•

Het gesprek met ouders voeren over normaliseren is lastig; Vroeger zorgde team toegang voor een screening van de wachtlijst en de bepaling waar iemand thuishoort, dit is er niet meer; Laagdrempelige opvoedvragen worden bijna niet meer gesteld; De inwoners van Ambacht leggen veel buiten zichzelf neer. Wij willen meer inzetten op systemisch werken; De gemeente wil door inzet van POH GGZ en autipoli doorverwijzing naar specialistische jeugdhulp (in de regio) voorkomen. Vanuit die gedachte kan verder worden nagedacht wat verder lokaal kan worden aangepakt om doorverwijzing te verminderen. De gemeente moet nu investeren om op de langere termijn bezuinigingen te realiseren. Dit is lastig en gebeurt niet. Het is ook lastig als een gemeenteraad weinig kennis van jeugdhulp heeft; Het nieuw ontwikkelde algemene aanmeldformulier kan voor meer uniformiteit in werkwijze gaan zorgen. Jeugdteams had tot op heden een eigen manier om de hulpvraag in kaart te brengen.

2.5.5 Het perspectief van de cliënten Er is op verschillende manieren geprobeerd om het perspectief van cliënten (12-21 jaar oud) met ervaring in de jeugdhulp binnen Hendrik-Ido-Ambacht op te halen. Zoals onder Aanpak beschreven is hier geen reactie op gekomen. Uit het regionale CEO (N=17) en het gesprek met de aanbieders (N=12) kan het volgende perspectief van cliënten opgetekend worden. Dit perspectief is regionaal en dus niet door onszelf getoetst: 19-12-2024

• •

• •

• • •

Het is fijn dat er veel zorgaanbod is, zo kunnen cliënten kiezen wat er bij ze past; Cliënten moet ook de mogelijkheid van een tweede kans geboden worden in plaats van dat er doorgewerkt wordt op het eerste plan. ‘Zie mij zoals ik nu ben, niet zoals ik was’; Cliënten ervaren bureaucratie in de instroom, doorstroom en uitstroom van zorg; Cliënten ervaren dat problemen complexer kunnen worden en de benodigde jeugdhulp uiteindelijk langer duurt, wanneer er lang gewacht wordt met de inzet van hulp bij grote levensgebeurtenissen zoals een scheiding van de ouders; Cliënten voelen zich niet altijd gehoord of serieus genomen door de hulpverleners; Cliënten ervaren een hoog verloop onder hulpverleners. Hierdoor moeten zij (te) vaak het verhaal vertellen, een vertrouwensrelatie opbouwen etc.; Cliënten geven aan duidelijke communicatie te missen wanneer ze op een wachtlijst staan. Nadat de hulpvraag uitgesproken is, willen ze graag snel en concreet geholpen worden.

PROOF Adviseurs bv

27

3.6 Inspiratie van elders: Moerdijk (1) Regionaal De gemeente Moerdijk is, samen met negen andere gemeenten, onderdeel van de jeugdhulpregio West-Brabant West (hierna: WBW). Specialistische jeugdhulp wordt sinds de decentralisatie jeugd (2015) gezamenlijk volgens de open house systematiek ingekocht. Het Zorg Informatie & Inkoop Team (ZI²T) regelt in samenwerking met de negen gemeenten het beleid, de inkoop en de monitoring van jeugdhulp. SPRING wordt door de regio ingehuurd en zet ruim 250 jeugdprofessionals in WBW in voor het bieden van deskundige hulp, ondersteuning en toeleiding naar specialistische jeugdzorg. Via de lokale toegang komen ouders en kinderen met de jeugdprofessionals in contact. Het beoogd maatschappelijk effect van de jeugdhulp is: ‘Kinderen in WestBrabant West groeien veilig en gezond op.’ Naar aanleiding van de vorige beleidsperiode (2018-2021) en de landelijke ontwikkelingen is o.a. het volgende op te merken: o De koers in de jeugdhulpregio WBW is naar eigen zeggen consistent en geeft houvast, maar heeft een doorontwikkeling nodig; o Vanaf 2018 werken de aanbieders hoogcomplexe zorg in zorgcombinaties; o De gemiddelde kosten voor jeugdhulp per inwoner liggen ruim onder het landelijk gemiddelde;

19-12-2024

o

o o

o

De wachtlijsten en de vraag naar jeugdzorg zijn toegenomen. Kinderen stromen minder snel uit, waardoor een opstopping ontstaat; Er ontstaan financiële tekorten. Door de tekorten is er meer gestuurd op financiële gronden dan op samenwerking en kwaliteit. Het GRIP dashboard en de Kwaliteitsmonitor Jeugdhulp leveren de regio data op om meer data gestuurd te gaan werken. Binnen de kwaliteitsmonitor wordt gekeken naar cliënttevredenheid, uitval en doelrealisatie. De Norm voor Opdrachtgeverschap (hierna NvO) vraagt om een gezamenlijke regiovisie.

De belangrijkste kernwaarden in de huidige regiovisie (2022 – 2025): o Eigen kracht en eigen leven als continu streven; o Jeugdhulp is een teamsport; o Ieder kind verdient een thuis; o Sturen vanuit kwaliteit.

PROOF Adviseurs bv

28

3.6 Inspiratie van elders: Moerdijk (2) Deze kernwaarden zijn vertaald in acht thema’s: o De menselijke maat; o Normaliseren versus problematiseren; o Beter samenspel onderwijs en zorg; o Balans: beschikbaarheid, continuïteit en financierbaarheid; o Balans: kwaliteit en keuzevrijheid; o Gebruik maken van data en inzichten; o Slimmer: specialisme aan de voorkant; o Uniforme afspraken.

de effecten van het beleid zijn en beoordeelt tussentijds of de uitgaven binnen de bestaande begroting passen of budgetten moeten worden aangepast. De intentie is om regionaal een aantal indicatoren voor de gemeenteraden aan te leveren, conform de aanbeveling uit het Duisenbergrapport.

Gemeente Moerdijk legt binnen het CJG de nadruk op het zorgen voor een goed en veilig leefklimaat. In het voorliggend veld wordt intensief samengewerkt, zodat problemen vroegtijdig gesignaleerd en aangepakt worden. Ze zetten in op het bieden van zorg: zo licht waar mogelijk, zo zwaar waar nodig en met een duurzame oplossing als doel. De gezinsgerichte aanpak is binnen de lokale toegang een belangrijke ambitie. Monitoring en sturing: Moerdijk heeft een lokaal team GRIP review en een budgetteam waarin medewerkers van uitvoering, beleid en financiën de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen vanuit het GRIP dashboard analyseren. Men onderzoekt wat 19-12-2024

Aanbevelingen onderzoek naar het taakveld Jeugd volgens de Duisenberg methode, maart 2020: • Werk het bestaande regionale dashboard uit tot een toegankelijke informatiebron waar gemeenteraden ook zelf informatie kunnen raadplegen; • Deel als portefeuillehouders, in het kader van de actieve informatieplicht, ieder kwartaal informatie uit het regionale dashboard met de raden, door middel van een informatiebrief; • Neem bij de vaststelling van het regionale beleid een lokale paragraaf op waarin ingegaan wordt op de lokale situatie, inclusief doelen, prestaties en meetbare indicatoren per gemeente. Verwerk de lokale paragraaf in de gemeentelijke planning- en controldocumenten; • Stuur de raden een op de lokale situatie toegespitste kwartaalbrief met daarin zowel kwantitatieve als kwalitatieve informatie uit het regionale dashboard. Meldt hierbij afwijkingen ten opzichte van de vastgestelde doelen en financiën en schets perspectieven; • Werk toe naar centralisatie van hoog complexe zorg.

PROOF Adviseurs bv

29

3.6 Inspiratie van elders: Wassenaar (1) Regionaal De gemeente Wassenaar maakt, samen met andere gemeenten, deel uit van de jeugdhulpregio Haaglanden. Binnen deze regio hanteren de gemeenten een gezamenlijk inkoopmodel voor jeugdhulp. Dit model wordt ondersteund door een regionale programmaorganisatie, die als een netwerkorganisatie functioneert. De samenwerking bestaat uit een coördinerend programmabureau, het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden – op basis van een gemeenschappelijke regeling - en tien samenwerkende gemeenten. Het Servicebureau is verantwoordelijk voor de uitvoeringstaken, waaronder de zorg, inkoop, administratie, contractmanagement en het realiseren van het inkoopproces. Inkoopmodel en governance Volgens de Regiovisie van 2021 hebben de gemeenten de mogelijkheid om via een herzieningsprocedure de overeenkomsten met zorgaanbieders tussentijds aan te passen. Dit wijst op een flexibel inkoopmodel dat kenmerken van bestuurlijke aanbesteding vertoont. Voorheen werd hoofdzakelijk een openhousemodel gehanteerd. Echter, de regio constateerde dat deze methode de zorgkwaliteit negatief kon beïnvloeden. Zo kon het bijvoorbeeld onbedoeld voorrang geven aan aanbieders met de grootste omzet. Door de overstap naar een flexibeler inkoopmodel behouden de gemeenten meer controle en ontstaat er meer ruimte voor ontwikkeling, zowel op regionaal als lokaal niveau.

Op de lange termijn beoogt men een reductie van het aantal zorgaanbieders, met als essentiële voorwaarde het behouden van een volledig dekkend zorgaanbod. 19-12-2024

Net als in veel andere gemeenten komen kinderen en ouders vaak via doorverwijzing door de huisarts en lokale jeugdhulp in contact met het specialistisch aanbod Vorige beleidsperiode/aanbevelingen Sinds 2019 is er, in het kader van het regionale Transformatieprogramma dat in 2021 afliep, een focus op verschillende gebieden: • Het versterken van de toegang tot zorg; • Het verbeteren van de kwaliteit van de zorg; • Het verhogen van de kosteneffectiviteit van de jeugdzorg; • Het definiëren van basisprincipes voor duurzame samenwerking; • Het vaststellen van een richting voor de continue verbetering van de jeugdzorg; • Het beheersbaar maken van de kosten, zonder dat het ten koste gaat van andere voorzieningen voor alle inwoners. Gemeente Specifiek voor Wassenaar betekent dit het terugbrengen van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van specialistische jeugdhulp, terugbrengen van de gemiddelde kostprijs per jeugdige per jaar, en ontwikkelen om zo te komen tot de meest effectieve jeugdhulp.

PROOF Adviseurs bv

30

3.6 Inspiratie van elders: Wassenaar (2) Zo zet Wassenaar in op samenwerking tussen School Advies Dienst, scholen, het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) en gemeentelijke adviseurs te verbeteren en streeft zij ernaar het aanbod van preventieve jeugdhulp en onderwijssteun duidelijk in kaart te brengen, om overlap te voorkomen en scholen te informeren over beschikbare voorzieningen. Door de lokale toegankelijkheid te verbeteren en de aanwezige expertise in het preventieve veld effectiever te gebruiken, kan bijvoorbeeld het aantal onnodige doorverwijzingen naar de jeugd GGZ verminderen. Dit komt doordat meer jongeren hulp kunnen krijgen binnen het preventieve veld en dichter bij huis. Monitoring en sturing De regio Haaglanden werkt gezamenlijk met jeugdhulpaanbieders aan de inrichting van de regionale informatievoorziening. Dit dient als basis voor de Regionale Jeugdhulpmonitor. Het initiatief is opgezet om zo de raden belangrijke informatie te bieden over het nationale/regionale/lokale ontwikkelingen op het gebied van jeugdzorg. Zo monitort de Regio De ontwikkeling in het aantal kinderen en jeugdigen met verblijf en de verhouding ambulant/verblijf Binnen verblijf het aandeel kinderen en jongeren in pleegzorg en in gezinshuizen Het aantal jongeren in de gesloten jeugdhulp Het aantal wettelijke maatregelen Het aantal ondertoezichtstellingen Het aantal cliënten 19-12-2024

De caseload van jeugdbeschermers Verder verbinden zij hun lokale inzichten op nationaal niveau door te werken met een de landelijke basisset, een standaardset van indicatoren of gegevens die landelijk gehanteerd wordt voor het meten, monitoren, en vergelijken van de kwaliteit, prestaties, of resultaten van zorginstellingen of zorgverlening. Ook zetten ze verder in op sturing door de periodiek te rapporteren over de stand van zaken. Dit doen ze door het organiseren van conferenties, een ontwikkeltafel, kennisnetwerken en rapporten en onderzoeken. Hierdoor zetten ze breed in op innovatie binnen de jeugdhulp en hebben ze daarbij beter zicht in het zorglandschap. Een goed voorbeeld van een nieuw inzicht op basis van monitoring is het regionale zich wat de Regio heeft gekregen op de schadelijk wachtenden. Regionaal budget De financiering van de regionale uitgaven wordt door de tien gemeenten gedragen, gebaseerd op het aantal inwoners dat elke gemeente heeft. Dit gebeurt binnen de reeds vastgestelde financiële kaders, waarbij de Regio ook streeft naar het verkrijgen van extra fondsen uit nationale en bovenregionale bronnen. De doelstellingen zoals omschreven in de regionale visie worden elk jaar omgezet in concrete plannen en een daarbij horende begroting.