Bijlage1 bij Raadsvoorstel 9.2 Groenbeleid 2024 -2034

Afbeelding 8: Gelaagdheid bosplantsoen

Groenbeleid 2024 – 2034

23

Stimuleren van de bijenpopulatie in bijenlandschap IJsselmode Bijen spelen als bestuivers een belangrijke rol op het gebied van voedselvoorziening, biodiversiteit en een gezond milieu. We creëren geschikte condities voor de bijen in onze gemeente.

Afbeelding 9: Stimuleringsacties bijenpopulatie

6.5 Opgavelijn klimaatadaptatie Functieloze verharding Door het verwijderen van functieloze verharding kan de bodem meer water opnemen en is er in de gemeente minder risico op wateroverlast en verdroging. Het weghalen van functieloze verharding draagt ook bij aan het verminderen van hittestress. Tot slot kan deze ontstening een positieve bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Functieloze verharding vormen we om tot 'stepping stones' (dat zijn kleine groene gebieden die de verbinding vormen tussen grotere natuurgebieden waardoor de biodiversiteit toeneemt). Wij geven als gemeente het goede voorbeeld en betrekken en stimuleren bewoners en bedrijven om hieraan mee te doen. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte, zoals bij rioolvernieuwing of groot onderhoud aan wegen en straten, gebruiken we de signaleringskaart om potentiële vergroeninglocaties onderdeel te maken van de herinrichting. Door de integrale aanpak geven we vergroening een volwaardige plaats bij projecten. Naast deze aanpak kijken we ook naar afzonderlijke potentiële vergroeninglocaties, zoals plekken die zijn aangemerkt als hittestresslocatie.

Bewoners stimuleren We stimuleren onze inwoners om hun tuinen zo klimaatadaptief en biodivers mogelijk in te richten. We doen dit door middel van ondersteunende acties zoals groene daken actie en deelname aan het NK-Tegelwippen.

Groenbeleid 2024 – 2034

24

6.6 Samenvatting voorgenomen acties 6.2 Groenbeheer 1. Nieuwe beheerzonering 2. Kwaliteitsniveau(s) buitenruimte laten vaststellen (scenario’s) 3. Nieuwe MJOP-inspectie 4. Actualiseren groene kaart 6.3 Opgavelijn groen 5. Inventarisatie ontbrekende schakels in groenhoofdstructuur 6. Schakels met prioriteit opnemen in jaarplanning groenbeheer 7. Groeiplaatsen verbeteren bestaande bomen (50 per jaar) 8. 500 bomen planten 9. Groencompensatiebeleid uitwerken 6.4 Opgavelijn biodiversiteit 10. Kwaliteit groen - bomen en beplantingslijst ontwikkelen 11. Ontwikkelingskaart natuurvriendelijke oevers uitwerken 12. Kwaliteit groen – soortenrijkdom in heestervakken vergroten 13. Nieuwe maaikaart voor ecologisch beheer opstellen 14. Gelaagdheid in bosplantsoen creëren 15. Aanleggen bijenlinten 6.5 Opgavelijn klimaatadaptatie 16. Vanuit signaleringskaart nutteloze verharding omvormen naar groen 17. Bewoners stimuleren te ontstenen/ vergroenen van tuinen Tabel 4: Overzicht actiepunten opgavelijnen

Groenbeleid 2024 – 2034

25

7 Communicatie en participatie Het groene karakter van Ambacht is belangrijk. Wij nemen maatregelen om het groen te versterken en de gemeente groener, biodiverser en klimaatadapatiever te maken. Hierbij geven we zelf het goede voorbeeld en vragen bewoners en bedrijven om ons voorbeeld te volgen. We betrekken hen bij de inrichting en uitvoering van het groenbeleid.

7.1 Participatie voor het groenbeleid Voor het opstellen van dit beleidsplan is geparticipeerd met bewoners. Dit is gedaan via een enquête voor het Programma Duurzaamheid, een analyse van Fixi-meldingen en een uitvraag aan het bewonerspanel.

Enquête Programma Duurzaamheid Voor het Programma Duurzaamheid is een bewonersenquête uitgevoerd om te peilen welke onderwerpen inwoners belangrijk vinden. Uit de enquête bleek dat een groot deel van de inwoners de opgavelijn groen erg belangrijk vindt. Liefst 33% koos groen als de belangrijkste opgavelijn van het Programma Duurzaamheid. Inwoners konden tijdens de participatie duurzame ideeën aandragen. De ‘groene’ ideeën uit de enquête zijn, waar mogelijk, meegenomen bij het opstellen van dit groenbeleidsplan. De rode ideeën komen niet terug in dit groenbeleidsplan. Afbeelding 10: Verzamelde ideeën enquête Programma Duurzaamheid

Meldingen openbare ruimte Via Fixi kunnen bewoners meldingen doen over de openbare ruimte. Het geeft een indicatie over de staat van onderhoud van de openbare ruimte. Het aantal Fixi-meldingen Groen is de afgelopen jaren relatief stabiel gebleven, tussen de 1140 – 1200 meldingen per jaar op 12.387 huishoudens. Er is gefilterd op enkele trefwoorden om meer inzicht te krijgen in de aard van de meldingen klachten. De resultaten zijn te vinden in bijlage 4.

Uitvraag bewonerspanel Met dit beleidsplan zullen we jaarlijks het groen renoveren en ambities realiseren. Dit zal het beeld van de openbare ruimte doen veranderen. We vinden het belangrijk dat bewoners de kans krijgen om hierbij betrokken te worden. Daarom hebben we via het bewonerspanel gevraagd hoe zij hierbij betrokken willen worden. De opbrengsten hiervan zijn te vinden in bijlage 5 van dit beleidsplan. In de paragraaf 7.2 van dit hoofdstuk leest u hoe wij dit vormgeven.

7.2 Participatie bij de uitvoering van het groenbeleid Bij de uitvoering geven we op de volgende manier aandacht aan participatie en communicatie.

Algemene communicatie Via onze gemeentelijke communicatiekanalen informeren we bewoners en bedrijven over onze plannen en ambities op het gebied van groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Daarnaast stimuleren we bewoners om zelf bij te dragen aan klimaatadaptatie. Bijvoorbeeld door het aanleggen van een groendak, het ontstenen van hun tuin of het plaatsen van een regenton. Voor de vergroening van tuinen van onze inwoners leggen we de focus op: Biodivers groen Aantrekkelijke bloemen voor bestuivers Bladafval niet volledig weghalen tijdens de winter Permanente nest- en verblijfsplekken voor vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen te creëren

Groenbeleid 2024 – 2034

26

Communicatie bij projecten Bij de herinrichting van de openbare ruimte kiezen we voor een integrale aanpak. Rioolvervanging is een goed moment om een straat klimaatadaptief te maken door extra groen aan te leggen of groene parkeerplaatsen te creëren. Per project zoeken we naar mogelijkheden voor klimaatadaptatie. Deze kansen liggen ook in de tuinen van onze inwoners. We werken samen met inwoners om gezamenlijk de leefomgeving te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door: Het afvoeren van tuintegels te faciliteren Het aanbieden van planten zoals een Tuiny Forest pakket Tuincoaches inzetten ter ondersteuning en advisering van de tuininrichting

Betrokkenheid inwoners bij renovaties en ambities Voor participatie hanteren we als gemeente een methodiek met verschillende niveaus van invloed. We hebben bij inwoners opgehaald hoe ze betrokken willen worden bij onze verschillende ambities, locaties waar we vergroenen, de renovaties van MJOP-vakken, locaties voor ecologisch beheer en onze plantkeuze voor deze plekken. De meeste bewoners van het bewonerspanel geven aan geïnformeerd te willen worden en te willen adviseren met wensen of ideeën of hierover geen mening te hebben. We moedigen inwoners aan om hun tuin te vergroenen. Tijdens de participatie gaven inwoners aan dat ze graag hun tuin willen vergroenen als: dit bijdraagt aan het stimuleren van de biodiversiteit, het wateroverlast en hittestress tegengaat en dit zorgt voor een aantrekkelijke tuin. Inwoners geven de voorkeur aan van het aanleggen van bloemperken als beplanting. Daarom is het belangrijk hierop te focussen wanneer we bewoners betrekken bij het vergroenen van tuinen. Om inwoners te ondersteunen, hebben we opgehaald welke obstakels ze ervaren bij het vergroenen. We kunnen hen vooral helpen door het gebied van kennis en door budget beschikbaar te stellen voor het vergroenen.

7.3 Zelfbeheergroen Zelfbeheergroen zorgt ervoor dat inwoners een bijdrage kunnen leveren aan een groenere en gezondere leefomgeving. Inwoners kunnen een aanvraag doen voor zelfbeheer van een stuk van het openbaar groen. Het principe van zelfbeheergroen draait niet om kostenbesparing, maar om de betrokkenheid van inwoners bij het leef- en woonklimaat van de gemeente. Het openbaar groen dat door de aanvrager in zelfbeheer wordt genomen, behoudt het openbare karakter. Het mag niet worden omheind met een haag of hek, en het perceel blijft eigendom van de gemeente. Een initiatief moet minimaal aan de volgende voorwaarden voldoen: • Het zelfbeheer draagt bij aan verbetering van de omgeving; • Het initiatief is meerjarig en gericht op duurzaamheid; • Specialistisch werk, zoals boomonderhoud, blijft een taak van de gemeente; • Minimaal drie buurtbewoners nemen het initiatief voor zelfbeheergroen op zich; • Minimaal 70% van de omwonenden ondertekent het initiatief; • De afspraken tussen de gemeente en bewoners worden vastgelegd in een overeenkomst.

Groenbeleid 2024 – 2034

27

Inwoner Bastiaan Veltman

“Ik word gewoon blij van groen”

Zet Bastiaan Veltman in het groen en hij straalt van oor tot oor. De inwoner van Ambacht maakt er zelfs zijn passie van, zette zijn buren in beweging en samen maakten ze de straat een stuk groener. “Veel en divers groen maakt me gewoon heel blij”. Na vijf minuten praten met Bastiaan Veltman uit de Daniël van de Merwedestraat wil je het liefst ook aan de slag met groen. Het gaat tijdens het interview onder meer over het belang van onkruid (“Daar mogen we best wat milder voor zijn”), de mogelijkheid van een goede ondergrond om water vast te houden, het zomerse hitteverschil tussen tegels (50 graden) en een groene tuin (20 graden) en de wens om zijn groenpassie door te geven aan anderen. “Mijn zoon, die ook met groen bezig is, kwam laatst thuis met twee kleine boomstammetjes, die liggen nu in de voortuin en eronder krioelt het inmiddels van het leven. Mooi.” Zelfbeheer openbaar groen “Groen is gaaf en diversiteit in planten geeft letterlijk kleur aan het leven”, zegt Bastiaan een paar zinnen later, een tekst die zo in een reclamefolder kan. Vanuit zijn aanstekelijke enthousiasme werkte én werkt hij samen met zijn buren aan een groene en biodiverse straat. “Na het verzamelen van handtekeningen, minimaal 70% van de straat, en het indienen van een plan en een plattegrond kregen we van de gemeente toestemming om aan de slag te gaan met het openbaar groen en dat hebben we gedaan.

We doen nu officieel aan zelfbeheer openbaar groen.” Doorgangen en composthoop Dat vraagt om een rondleiding door de straat, waar Bastiaan’s geestdrift weer vanaf spat. Wijzend en vertellend laat hij zien wat er mogelijk is. “Veel van wat we krijgen, kopen of overhouden na een tuinverbouwing doneren we aan de straat. Het levert een gevarieerd groengeheel op, fijn voor kinderen, buurtborrels en de dieren.” Bastiaan wijst op slimme doorgangetjes, hekjes van takken, bijzondere planten en een composthoop. Plus een grote speeltuin. Logisch dat de straat hier gretig gebruik van maakt. Alleen maar voordelen Het groenproject kan zorgen voor meer saamhorigheid, weet Bastiaan. Met een duur woord: het is goed voor de sociale cohesie. Tot slot zegt hij: “Ik weet dat er meer straten in Ambacht zijn die met elkaar de straat hebben vergroend en biodiversiteit hebben aangebracht. Het maakt het leven nóg leuker, echt! Ik kan het iedereen aanraden. Het levert alleen maar voordelen op.”

Groenbeleid 2024 – 2034

28

8 Financiën

Voor een langdurige instandhouding en invulling van functies moet het groen op gepaste wijze beheerd worden. Beheer betreft alle activiteiten die ondernomen worden om het bestaande groen volgens het gewenste streefbeeld in stand te houden, inclusief vervanging aan het einde van de levensduur. Met de uitvoering van onderhoud voldoet de gemeente aan de zorgplicht en dragen we bij aan een veilige openbare ruimte. We maken in het uit te voeren werk onderscheidt in: • Dagelijks onderhoud, inclusief onkruidverwijdering en het opruimen van zwerfafval • Groot onderhoud • Renovatie en vervanging • Opgaven en ambities

8.1 Financiering Vanuit beheeroogpunt benaderen we de financiering van aanleg, onderhoud en vervanging van groen in de buitenruimte op de volgende manier: • Basisbeheer: onderhoud van het bestaande groenareaal op het gewenste kwaliteitsniveau. Het reguliere onderhoudsbudget moet hiervoor dekkend zijn; •

Opgaven: dit betreft het uitvoeren van aanvullende taken die voortvloeien uit de verantwoordelijkheid van de gemeente, zoals het klimaatadaptief inrichten van de gemeente en maatregelen nemen om de biodiversiteit te bevorderen. In het reguliere onderhoudsbudget is meestal geen financiële ruimte voor dit soort opgaven. De financiering komt uit een programma voor duurzaamheid of via subsidies (vaak alleen aanlegkosten). Idealiter wordt het groenbudget verhoogd om de extra beheerkosten van opgaven te dekken;

•

Ambities: dit zijn taken die voortvloeien uit bijvoorbeeld het coalitieprogramma. Voor het uitvoeren van deze taken is in het reguliere onderhoudsbudget vaak geen financiële ruimte. Budget voor aanleg en beheer moet dan aanvullend worden verstrekt.

8.2 Beleidskader Bijgevoegd bij het groenbeleid is het Beleidskader Groenbeleid 2024 - 2030 waarin de verschillende scenario's en financiële gevolgen zijn uitgewerkt. De financiële gevolgen en de gekozen scenario's uit het beleidskader zijn van invloed op de uitvoering van dit groenbeleidsplan.

Groenbeleid 2024 – 2034

29

Bijlagen Bijlage 1 Terugblik Groenstructuurplan 2013 - 2023 In het groenstructuurplan van 2013 zijn zes thema's vastgesteld waarop het gemeentelijk groenbeleid zich zou focussen. Hieronder wordt toegelicht welke ontwikkelingen per thema hebben plaatsgevonden. Focus Resultaat Samenhangende groenstructuur Wij streven ernaar de De hoofdgroenstructuur is behouden gebleven. Er is de hoofdgroenstructuur in stand te houden afgelopen jaren geen specifieke aandacht geweest op en waar mogelijk uit te breiden als zich het toevoegen van ontbrekende schakels. hiervoor de gelegenheid voordoet. We vinden dat bij de secundaire Bij ruimtelijke ingrepen wordt door groen geadviseerd groenstructuur een toetsing dient om kansen te benutten. Wat is de functie van het plaats te vinden bij planmatige aanwezig groen, en hoe kun je dit versterken? wijzigingen. Eventueel worden omvormingen voorgesteld. Versterking van de ruimtelijke differentiatie door groenkarakters Om deze differentiatie te realiseren Er zijn geen streefbeelden per wijk ontwikkeld. wordt een streefbeeld uitgewerkt voor de verschillende wijken en buurten. Kleine delen van het openbaar groen De gemeente ontvangt met enige regelmaat initiatieven worden vrijgegeven zodat het van bewoners die plannen hebben om de openbare onderhoud door bewoners zelf kan ruimte te veranderen. Bijvoorbeeld een groenperk worden uitgevoerd.

Hierbij wordt een onderhouden en aan te passen aan de persoonlijke grote mate van vrijheid qua inrichting voorkeur. Er is behoefte aan kaders en richtlijnen voor en onderhoud geboden waarbinnen groenadoptie/participatie. bewoners in de directe omgeving gezamenlijk te werk kunnen gaan. Versterking van natuuraspecten in de woonomgeving Ontwikkeling van natuur in de woonomgeving richt zich in hoofdzaak op de doorlopende en grote groenstructuren en elementen binnen de gemeente.

De inrichting van de ecologische zones vanuit het natuur- en recreatiegebied Sandelingen Ambacht via de Ambachtse zoom, hoofdas en Sophiapark in de Volgerlanden en Crezéepolder en Sophiapolder zijn belangrijke elementen die verstrekt en behouden moeten worden. Afgewogen beheerbeleid Ambacht maakt onderscheidt in drie verschillende zoneringen met ieder hun eigen identiteit en kwaliteit: • Representatieve zone • Stadszone • Natuur- en landschapszone

Dit is een aandachtspunt van de afgelopen jaren en is uitgewerkt in het Beheerplan Groen + 2021. De gemeente heeft op drie locaties een Tiny Forest® gerealiseerd nabij scholen. Dit is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van een tennisbaan. Dit bos is niet alleen een prettige plek voor vlinders, vogels, bijen en kleine zoogdieren, maar ook voor mensen. Kinderen leren in het buitenlokaal over de Nederlandse natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een prettige en gezonde plek. Het versterken van de ecologische hoofdstructuur (EHS) is de afgelopen jaren geen aandachtspunt geweest.

De zoneringskaart was gebaseerd op de hoofdgroenstructuur en dat bleek in de uitvoering te complex voor de aannemer. Ook kwamen situaties voor die niet logisch aan burgers waren uit te leggen.

Groenbeleid 2024 – 2034

30

Beeldkwaliteitsplan Groen 2016 - 2020 Om te bepalen of de kwaliteit van de beplanting voldoet aan het gewenste beeld, worden inspecties uitgevoerd. De inspecties zijn gericht op het in kaart brengen van het volgende: • Verzorgende kwaliteit. Dit gaat over de kwaliteit van het dagelijks onderhoud, zoals maaien, onkruid verwijderen, randsnoei, takhoogte, zwerfvuil verwijderen, etc. • Technische staat. Dit gaat om de kwaliteit van de beplanting in relatie tot de levensduur. Er wordt gelet op kale plekken in gras, vaste planten en heestervakken, snoeibeeld hagen en heesters, etc. Verzorgende kwaliteit Het beeldkwaliteitsniveau van de buitenruimte wordt elke vier weken getoetst door een onafhankelijke partij. Hierbij wordt objectief vastgelegd of de gevraagde ambitie door de aannemer wordt gehaald, of dat de kwaliteit onder niveau ligt. In onderstaande tabel staat een samenvatting van deze inspecties per categorie voor het jaar 2023. Categorie Gewenste Gerealiseerde Gewenste kwaliteit Gerealiseerd in kwaliteit kwaliteit in landschapszone 2023 stadzone 2023 Reiniging B B C B Onkruid op verharding B B N.v.t. N.v.t. Onkruid in beplanting B D C D Waterlot /tak-vrije B Nb C B hoogte Snoeibeeld en overgroei B B C C Maaien B D C D Tabel 5: Gerealiseerde kwaliteit vs. gewenste kwaliteit (Apptimize)

De buitenruimte heeft niet overal de afgesproken beeldkwaliteit. De afgesproken kwaliteit wordt gehaald op meerdere categorieën zoals reiniging, onkruidbestrijding op verharding en de verzorging van bomen. Echter, er zijn ook onderdelen waar de kwaliteit minder is dan gewenst. Dit betreft het onkruid in goten, de beplanting en boomspiegels en de kwaliteit van het gras. Technische staat In het kader van het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) 2018 zijn de afgelopen jaren renovaties uitgevoerd, waardoor de buitenruimte nu in betere staat verkeert. De inspectie van december 2023 op een selectie van beeldmeetlatten toont aan dat de kwaliteit in de stadszone op orde lijkt te zijn. Om een volledig en actueel beeld van de staat van de beplanting in de gemeente te krijgen, is een nieuwe MJOP-inspectie nodig.

Tabel 6: Inspectie DG-groep – technische staat

De bestekinspecties tonen aan dat de vastgelegde ambities en kwaliteit niet het hele jaar door zijn behaald. Reiniging en onkruidbestrijding op verharding scoren goed, met relatief veel A. Snoeiwerk en de beeldkwaliteit van bomen zijn hoger dan gevraagd. Echter, de onkruidbeheersing in beplanting is onvoldoende. Wortelonkruiden en zaailingen vormen een groot probleem dat zonder chemische bestrijding moeilijk op te lossen is, waardoor renovatie vaak nodig is. Het maaibeleid lijkt ondermaats, maar gras wordt op frequentie onderhouden, niet op beeldkwaliteit, vanwege de specifieke ondergrond van de gemeente zijn hier afspraken over gemaakt met de aannemer.

Groenbeleid 2024 – 2034

31

Uitkomsten bestekinspecties – beeldmeetlatten op thema

Groenbeleid 2024 – 2034

32

Groenbeleid 2024 – 2034

33

Meerjaren Onderhoudsprogramma (MJOP) 2018 In 2018 zijn achterstanden in de technische kwaliteit vastgesteld en om deze weg te werken is een Meerjarenonderhoudsplan (MJOP 2018) opgesteld voor de renovatie van 1024 groenvakken in de jaren 2019 – 2024. Het betreft ongeveer 13% van het totaal aantal groenvakken en 40% van het areaal. Voor de renovatie van deze vakken is incidenteel budget toegekend in 2021 en 2022 van € 450.000. Een deel van dit renovatiebudget is gebruikt voor de aanplant van 500 extra bomen, omdat het hiervoor toegekende budget ontoereikend bleek te zijn. In 2022 is veel gerenoveerd, maar in 2023 is het werk stil komen te liggen omdat voor dat jaar geen renovatiebudget beschikbaar was gesteld. De renovatie is daardoor nog niet afgerond. Het is lastig om in beeld te krijgen hoeveel van de oorspronkelijke MJOP-vakken nog gerenoveerd moeten worden. Dat heeft de volgende oorzaken: • In de afgelopen jaren is de gemeente overgeschakeld op een nieuwe geometrie. Daardoor is de huidige ondergrond in het beheersysteem niet vergelijkbaar met die van 2018 en kunnen de MJOP-vakken niet goed met elkaar gekoppeld worden. • In 2018 en 2019 zijn al maatregelen uitgevoerd maar deze mutaties zijn niet geregistreerd • De MJOP-vakken zijn in beheer van de aannemer gebleven, een deel van de vakken heeft zich door het onderhoud mogelijk hersteld.

Dit is niet in de data terug te vinden. • Vakken kunnen ook hersteld zijn op basis van meldingen/klachten. Deze mutaties zijn niet verwerkt in de data. • Alle grootschaligere renovatieprojecten staan in losse ontwerptekeningen. Deze mutaties zijn niet meegenomen.

Groenbeleid 2024 – 2034

34

Bomenbeleid De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zet zich in voor een gezond, veilig en duurzaam bomenbestand, voor nu en voor de toekomst. In het bomenbeleidsplan zijn hiervoor enkele uitgangspunten geformuleerd. Om vast te stellen of het onderhoud op de gewenste wijze wordt uitgevoerd, zijn de belangrijkste elementen uit het boombeleid opgenomen met een toelichting op de huidige situatie. Vakkundig onderhoud Om het bomenbestand duurzaam in stand te houden dienen er (onderhouds)maatregelen uitgevoerd te worden. Het snoeien van de bomen is specialistisch werk en wordt uitgevoerd door één erkende aannemer. Worden er boomsoorten geplaatst die passen bij de locatie en de standplaats (ondergronds en bovengronds), waarbij er voldoende ruimte is en de bomen jaren meegaan. Bij het plaatsen van een boom rekening gehouden met de grondsoort en factoren als wind, vorst, verharding en vochtigheid. Beschermwaardige bomen

In groenbeheerplan van 2021 staat dat er snoeiachterstanden waren. Deze zijn nu weggewerkt, er is een volledige snoeicyclus van drie jaar afgewerkt. Er is nu structureel budget beschikbaar voor het boomonderhoud.

De beschermwaardige bomen zijn vastgelegd op de ‘Lijst van waardevolle bomen’ en op de Groene Kaart 2017. In het bomenbeleidsplan is opgenomen dat de gemeente de lijsten met beschermwaardige bomen en de Groene Kaart periodiek actualiseert.

De groene kaart uit 2017 betrof een eerste versie. In het bomenbeleidsplan is opgenomen dat de gemeente de lijsten met beschermwaardige bomen en de Groene Kaart periodiek actualiseert. Dat is in de praktijk nog niet gebeurt.

Bij de aanplant van bomen in berm, gazon of plantvak wordt standaard groeiplaatsverbetering toegepast. Voor bomen in verharding is de groeiplaatsverbetering maatwerk en afhankelijk van de specifieke omstandigheden. Bij het selecteren van bomen wordt gebruik gemaakt van de soortenlijst van de Wageningen Universiteit. We streven naar zoveel mogelijk diversiteit en planten veel inheemse soorten aan.

Bomen erbij 500 bomen erbij (2018 – 2022)

500 bomen erbij (2022 – 2026)

In 2019 is incidenteel een bedrag van toegekend om 500 bomen extra te planten. Dit bedrag was te laag voor het planten van alle bomen, zeker omdat ook groeiplaatsverbetering nodig was voor een deel van deze bomen. Om de aanplant van 500 bomen te kunnen realiseren is daarom gebruik gemaakt van het budget voor groenrenovatie. Geplande renovatie kon daardoor niet volledig worden uitgevoerd De gemeente doet mee aan de pilot Digital Twin. Dit een virtuele representatie van de gemeente, waarin 3D data de huidige bovengrondse en ondergrondse situatie weergeeft. De provincie Zuid-Holland ontwikkelde de Digital Twin in samenwerking met de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, Ingenieursbureau Drechtsteden en de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. Hiermee kunnen we zorgvuldiger locaties kiezen waar de aanplant van een boom de meeste meerwaarde heeft. De afgelopen periode heeft de Omgevingsdienst ZuidHolland Zuid op basis van de Digital Twin een selectie gemaakt van 500 geschikte plantlocaties in onze gemeente.

Groenbeleid 2024 – 2034

35

Bijlage 2 Wet- en regelgeving Wettelijke kaders zijn • Zorgplicht: een veilige openbare ruimte vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek; • Kapitaalgoederen in de Gemeentewet en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). • Omgevingswet voor integrale ambities (treed in werking op 1 juli 2022); • Wet natuurbescherming voor bescherming van natuurgebieden, planten- en diersoorten; • Omgevingsvergunning op basis van de Wet algemene bepaling omgevingsrecht voor kappen van bomen • De Wet publieke gezondheid voor gezondheidsaspecten. Overlast door bijvoorbeeld eikenprocessierups via de Wegenwet en het Nieuw Burgerlijk Wetboek; • De Algemene plaatselijke verordening (Apv) voor beschermen van bomen en houtopstanden. Het onderdeel houtopstanden uit de Apv + groene kaart zal een plek krijgen in het Omgevingsplan en is één van de topactiviteiten waar we prioriteit aangeven; • Via het bestemmingsplan kunnen bijzondere of monumentale bomen beschermd worden; • Vastgestelde groene kaart; • Bestrijden invasieve exoten. Maatregelen voor het elimineren en beheersen van invasieve exoten. Naast de bovengenoemde regelgeving zijn ook relevant: het Bouwstoffenbesluit, de Wet geluidhinder, de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION), de Wet basisregistratie grootschalige topografie (BGT), de participatiewet en de Aanbestedingswet.

De Arbo-wetgeving schrijft veilige werkomstandigheden voor, bijvoorbeeld via afzetting bij wegwerkzaamheden. Diverse normen, richtlijnen en standaarden (zoals van NEN of CROW) hebben geen wettelijke status maar geven wel kaders voor professionele invulling van beheer en onderhoud. De provincie Zuid-Holland heeft ook plannen vastgesteld die van belang zijn voor de aanleg en beheer van groen. Dit zijn: Omgevingsvisie, – programma en -verordening (aangenomen augustus 2021), Gebiedsprofielen, Groene Motor, visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving etc. (zie https://www.ruimtelijkeplannenzuidholland.nl/) Wet Natuurbescherming (Wnb) Het belangrijkste wettelijke kader voor groenbeheer was de Wet Natuurbescherming. De Wet Natuurbescherming is per 1 januari 2024 opgegaan in de Omgevingswet. Ook hierin is bescherming van in het wild levende planten en dieren opgenomen. Dit geldt niet alleen voor natuurgebieden, maar ook voor soortenbescherming binnen de bebouwde kom, zoals in onze gemeente van toepassing is. Het uitvoeren van bestendig beheer op groenvoorzieningen binnen de bebouwde kom kan in conflict komen met de bescherming van soorten. Zo kunnen er broedvogels aanwezig zijn in een te snoeien boom of kan er een verblijfplaats van een kleine marterachtige verloren gaan door het verwijderen van houtige beplanting.

Het werken met een gedragscode voorkomt of beperkt de negatieve effecten op beschermde plant- en diersoorten en geeft hiermee invulling aan aantoonbaar zorgvuldig handelen. Deze Gedragscode is een vertaling van de soortenbescherming in de Omgevingswet naar ons beheer in de vorm van werkprotocollen en is specifiek aangepast op de situatie in onze gemeente. Hiermee is inzichtelijk hoe we ons groenbeheer moeten uitvoeren om aan de Omgevingswet te voldoen en ons aan de wettelijke verplichtingen te houden en voorkomen we schade aan soorten (vogels, zoogdieren en beschermde planten). Met behulp van een goede inzet van de ecologische werkprotocollen geven wij als gemeente ook invulling aan de onderliggende waarden voor groen die zijn opgenomen in onze omgevingsvisie (bijvoorbeeld het belang van natuurbescherming en een afgewogen beheerbeleid).

Groenbeleid 2024 – 2034

36

Op 1 januari 2022 gaat de Wet natuurbescherming als Aanvullingswet natuur op in de Omgevingswet. De Omgevingswet biedt richtlijnen voor regels en maatregelen die de natuur beschermen. De wet beschrijft onder meer het volgende: • Regels voor overheden, bedrijfsleven, natuurorganisaties en burgers over hoe zij om moeten gaan met de natuur (zorgplicht); • Maatregelen die provincies en het Rijk moeten nemen om de natuur te beschermen; • Specifieke onderwerpen, zoals de jacht, bomenkap en de bestrijding van schadelijke dieren; • Regels over hoe overheden, bedrijfsleven, natuurorganisaties en burgers om moeten gaan met niet-inheemse dieren en planten. Gedragscode Soortenbescherming De Gedragscode voor Soortenbescherming is opgesteld in samenwerking met de regio Drechtsteden en bestaat uit een werkproces en drie werkprotocollen: 1) houtige begroeiingen, 2) kruidige begroeiingen en 3) oevers en wateren. Het werkproces bestaat uit een overzicht waarin per fase van beheer en onderhoud van de openbare ruimte is aangegeven met welke dingen er rekening gehouden moeten worden om te voldoen aan de Gedragscode én zijn de rollen en verantwoordelijkheden van iedere partij opgeschreven. Zo is duidelijk wie aan welke voorwaarden moet voldoen en op welk moment de verschillende acties uit de Gedragscode het beste kunnen worden toegepast.

De werkprotocollen beschrijven uitgebreid per begroeiingsvorm de maatregelen die genomen moeten worden om schade aan flora en fauna te beperken. Dit staat beschreven per soort die voorkomt in onze gemeente (gebaseerd op de leefgebiedenkaart die bij de Gedragscode hoort). De werkprotocollen en de leefgebiedenkaart vormen samen de basis voor de digitale werkprotocoltool, waarmee de gedragscode specifiek voor ons beheergebied invulling krijgt. Zo kan er voorafgaande bepaald worden of bij onderhoudswerkzaamheden beschermde soorten worden verwacht, in welke periode het beste maatregelen kunnen worden uitgevoerd en onder welke voorwaarden. Hiervoor is geïnventariseerd welke beschermde soorten er in Hendrik-Ido-Ambacht voorkomen en hier hun leefgebied hebben. De tool kan gedeeld worden met de groenuitvoerder om zo voor alle activiteiten direct inzichtelijk te krijgen welke maatregelen er getroffen moeten worden voor de bescherming van soorten. Het jaar 2024 is hiervoor een pilot jaar Burgerlijk wetboek – zorgplicht (artikel 6.162) Een algemene zorgplicht (preventie) verplicht de gemeente om regulier onderhoud te plegen en een visuele controle op zichtbare gebreken uit te voeren. Voor alle bomen geldt een algemene zorgplicht, waarbij het van belang is regulier onderhoud en periodieke controle op zichtbare gebreken uit te voeren.

De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voert de zorgplicht conform deze regelgeving uit. De zorgplicht voor wegen vloeit voort uit de Wegenwet (artikel 15). De gemeente kan aansprakelijk gesteld worden voor schade door takken die op de weg liggen, schade van weggebruikers door wortelopdruk, te geringe doorrijhoogte en schade door het niet zichtbaar zijn van wegbewijzering, verlichting en verkeersinstallaties als de gemeente tekortschiet om deze schade te voorkomen. In het wegenbeleidsplan staat beschreven dat met maatwerk de voorkomende problemen worden opgelost. Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) De gemeenteraad en het bestuur moeten inzicht geven in de benodigde onderhoudsbudgetten op een financieel transparante wijze, op grond van Artikel 12 BBV. Voor het beheer van de openbare ruimte is het gebruiken van een systematiek wettelijk verplicht. De begroting moet voortvloeien uit beleidskaders en de financiële consequenties daarvan. “Een essentieel onderdeel van de inhoud van deze paragraaf wordt bepaald door het gekozen ambitieniveau, de staat van onderhoud van de desbetreffende kapitaalgoederen en de kosten die hiermee gemoeid zijn. Hierbij dient in acht te worden genomen dat achterstallig onderhoud leidt tot kapitaalvernietiging en afwaardering wanneer sprake is van duurzame waardevermindering” (artikel 65 van het BBV).

Groenbeleid 2024 – 2034

37

Invasieve exoten Een exoot is een plant, dier of ander organisme dat van nature niet in Nederland voorkomt. Als een soort schadelijk is voor de natuur noemen we ze invasieve exoten. Voorbeelden zijn: Japanse duizendknoop en Reuzenberenklauw. In december 2015 is een lijst invasieve exoten goedgekeurd met 37 invasieve uitheemse soorten van Europees belang. In juni 2017 zijn nog eens 12 soorten aan de lijst toegevoegd. Voor de soorten op die lijst gelden strenge regels. Voor gemeente HendrikIdo-Ambacht zijn de volgende van belang: een verbod op de invoer, de verkoop, de teelt, het gebruik, het uitzetten enzovoort van de schadelijkste exoten. Bij opmerken van een verboden soort onmiddellijk maatregelen nemen om de verspreiding ervan tegen te gaan. De hele bevolking moet helpen om de aanwezigheid van deze soorten te melden; Gebiedsprofielen provincie Zuid-Holland Een gebiedsprofiel beschrijft en visualiseert kenmerkende ruimtelijke elementen die van bovenregionaal belang zijn. Voorbeelden van kenmerkende ruimtelijke elementen zijn: de verkavelings- en waterstructuur, linten, laanbeplantingen, herkenbare dijken en openheid. De gebiedsprofielen geven een overzicht van de landschappelijke waarden, waarmee bij ruimtelijke ingrepen rekening moet worden gehouden. Maar ze beschrijven ook ambities die richting geven aan de ontwikkeling van de kenmerken.

Het gebiedsprofiel is een regionale uitwerking van de provinciale kwaliteitskaart. Hendrik-Ido-Ambacht valt niet in een gebiedsprofiel, maar sluit aan bij gebiedsprofiel IJsselmonde.

Groenbeleid 2024 – 2034

38

Bijlage 3: Groene kaart – beschermingsniveaus In het bomenbeleidsplan 2018-2033 worden kaders en richtingen gegeven om de bomen in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht naar beschermingsniveau te beschermen. In dit document zijn deze kaders en richtlijnen verder uitgewerkt naar aanwijscriteria voor 2 beschermingscategorieën. Beschermwaardig (waardevol en hoofdstructuur) en Overig (niet-beschermwaardige bomen). Alle bomen en houtopstanden waarvoor de aanwijscriteria gelden, zijn vastgelegd in het gemeentelijke beheersysteem. Bij elke volgende inspectie van de bomen en houtopstanden wordt het bestand geactualiseerd. Beschermwaardige bomen Onder beschermwaardige bomen vallen waardevolle bomen en hoofdstructuurbomen. Waardevolle bomen zijn: • Monumentale bomen; • Herdenkingsbomen; • Geboortebomen. Of deze bomen of houtopstanden ook daadwerkelijk als waardevol worden aangewezen en daarmee op de bomenlijst kunnen worden opgenomen, wordt bepaald door een aantal randvoorwaarden. De boom of houtopstand dient tenminste 1 van de onderstaande specifieke kenmerken te hebben: • Monumentaal Een boom of houtopstand is monumentaal als deze voor de leefomgeving van grote waarde is of een hoge leeftijd (80 jaar) heeft bereikt.

Bij particuliere terreinen gaat het veelal om bomen of houtopstanden die in het straatbeeld van Hendrik-Ido-Ambacht een grote rol spelen doordat de boom zichtbaar is vanuit openbaar toegankelijk gebied. Bomen die volgens de criteria van de nationale Bomenstichting zijn aangewezen als monumentaal, vallen eveneens binnen de criteria van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, en worden daarom ook erkend als waardevolle boom voor de gemeente. • Herdenkingsbomen of geboortebomen Bomen en houtopstanden kunnen onderdeel zijn van de lokale geschiedenis of een bepaalde cultuurhistorische betekenis hebben. Het meest bekend zijn de herdenkingsbomen die ter gelegenheid van bijzondere gebeurtenissen zijn geplant. Maar ook geboortebomen, die zijn aangeplant ter gelegenheid van de geboorte van inwoners, vallen hier onder. Randvoorwaarden waardevolle bomen • Technische levensduur De boom dient een resterende technische levensduur te hebben van meer dan 5 jaar. Bomen met een zeer slechte levensverwachting komen niet in aanmerking voor aanwijzing. Al aangewezen (waardevolle) bomen die door omstandigheden geen resterende levensverwachting (onomkeerbaar) hebben, kunnen vanwege grote veiligheidsrisico’s of omdat ze onbeheersbaar zijn geworden, gekapt worden. In dat geval wordt het van de Groene Kaart verwijderd.

De technische levensduur moet op deskundige wijze worden bepaald door een boomspecialist (European Tree Technician of gelijkwaardig niveau). Voor het bepalen van de technische levensduur zijn de volgende aspecten van belang: • De conditie van de boom in relatie tot het herstelvermogen van de boomsoort; • De mate waarin er sprake is van mechanisch onherstelbare veiligheidsproblemen; • De mate waarin er sprake is van parasitaire ziekten of aantastingen die het voortbestaan van de boom bedreigen; • De mate waarin er sprake is van een afname in kwaliteit en/of kwantiteit van de ondergrondse groeiruimte. • Groeiplaatsinrichting Een aansprekende omvang of leeftijd vergroot de waarde van een waardevolle boom. Hier moet bij aanplant dan ook zoveel mogelijk rekening mee gehouden worden. Een waardevolle boom moet een zodanige groeiplaats hebben (benodigde ondergrondse en bovengrondse ruimte passend bij de boomsoort) dat de ambitieleeftijd van 60 jaar redelijkerwijs haalbaar is.

Groenbeleid 2024 – 2034

39

Hoofdstructuurbomen Deze aanwijscriteria zijn de redenen of specifieke kenmerken voor selectie van hoofdstructuurbomen: • Stedenbouwkundige betekenis • Verbinding tussen groenelementen • Historische structuur De boom heeft als onderdeel van een structuur tenminste één van de volgende specifieke kenmerken: • Stedenbouwkundige betekenis Bomen in een lijnvormige structuur kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het karakter van de gemeente. Ze kunnen stedenbouwkundige structuren, dijken, wegen of waterlopen accentueren of versterken. Deze bomenstructuren begeleiden bijvoorbeeld wegen binnen de hoofdinfrastructuur of markeren een wijk- of gebiedsontsluiting, of een park of singel. • Verbinding van groenelementen Lijn- of vlakvormige structuren kunnen een belangrijke meerwaarde geven aan andere groenelementen. Door bijvoorbeeld parken en bosgebieden door bomenrijen met elkaar te verbinden neemt de ecologische betekenis ervan toe. Zo ontstaat er een natuurlijke migratieroute voor vogels en andere diersoorten. Ook kunnen lijnvormige elementen een belangrijke rol vervullen in de verbinding tussen dorp en buitengebied. Het gaat hier om boomstructuren die een verbindingselement vormen voor de regionale groenstructuur of met het Natuurnetwerk Nederland1. • Historische lijnen Lijnvormige structuren kunnen verwijzen naar de geschiedenis van Hendrik-Ido-Ambacht.

Zoals rijbeplantingen langs oude invalswegen of een laanbeplanting langs de oprijlaan van een al verdwenen buitenplaats. Randvoorwaarden hoofdstructuurbomen • Technische levensduur De boom dient een resterende technische levensduur te hebben van meer dan 5 jaar. Bomen met een zeer slechte levensverwachting komen niet in aanmerking voor aanwijzing. De technische levensduur dient op deskundige wijze te worden bepaald door een boomspecialist (European Tree Technician of gelijkwaardig niveau). Voor het bepalen van de technische levensduur zijn de volgende aspecten van belang: • De conditie van de boom in relatie tot het herstelvermogen van de boomsoort; • De mate waarin er sprake is van mechanisch onherstelbare veiligheidsproblemen; • De mate waarin er sprake is van parasitaire ziekten of aantastingen die het voortbestaan van de boom bedreigen; • De mate waarin er sprake is van een afname in kwaliteit en/of kwantiteit van de ondergrondse groeiruimte. In het Groenstructuurplan is dit netwerk van alle groen- en boomstructuren als lijnen en punten vastgelegd, zowel de bestaande als de gewenste structuren. Bomen die op basis van de aanwijscriteria voor structuurbomen redelijkerwijs aan deze structuurlijnen en -punten gekoppeld kunnen worden, worden gelabeld als structuurboom.

Bomen die op basis van de aanwijscriteria tezamen in aanmerking zouden komen als bomenstructuur maar niet zijn opgenomen in het Groenstructuurplan, kunnen worden voorgedragen als potentiële nieuwe bomenstructuur bij de volgende actualisering van het Groenstructuurplan. • Groeiplaatsinrichting Een aansprekende omvang of leeftijd vergroot de waarde van een bomenstructuur. Hier moet bij aanplant dan ook zoveel mogelijk rekening mee gehouden worden. Een structuurboom moet een groeiplaats hebben (benodigde ondergrondse en bovengrondse ruimte passend bij de boomsoort) dat de ambitieleeftijd van 40 jaar redelijkerwijs haalbaar is.

Groenbeleid 2024 – 2034

40

Overige bomen Onder overige bomen vallen alle reguliere laan- en straatbomen en bomen in bosplantsoenvakken in eigendom van de gemeente. De overige particuliere bomen, die niet als waardevol zijn geregistreerd, vallen buiten de reikwijdte van het Bomenbeleidsplan. Randvoorwaarden overige gemeentelijke bomen • Groeiplaats voor 40 jaar Een boom dient in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zodanig te worden aangeplant (groeiplaats, ondergrondse en bovengrondse ruimte) dat de ambitieleeftijd van 40 jaar redelijkerwijs haalbaar is. De normen voor groeiplaatsen zoals gesteld in het Handboek Bomen 2014 zijn hierbij leidend. Ook bomen in bosplantsoenvakken kunnen vallen in de categorie overige bomen, als ze een diameter van minimaal 10 centimeter op 1,3 meter hoogte boven maaiveld hebben. Bosplantsoenvakken als geheel dienen zodanig te zijn aangeplant dat deze tenminste 40 jaar gehandhaafd kunnen worden. • Eigendom van gemeente Overige gemeentelijke bomen en bosplantsoenvakken zoals geregistreerd binnen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zijn eigendom van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bomen die eigendom zijn van derden en niet waardevol of onderdeel van een bomenstructuur zijn, zijn niet geregistreerd. Dit zijn daarmee ook geen overige gemeentelijke bomen zoals bedoeld in dit document.

Groenbeleid 2024 – 2034

41

Bijlage 4: Analyse Fixi-meldingen Het aantal Fixi-meldingen is de afgelopen jaren relatief stabiel, tussen de 1140 – 1202 meldingen op 12.387 huishoudens. Dat is ongeveer 10%. Er is gefilterd op enkele trefwoorden om wat meer inzicht te krijgen in de aard van de meldingen klachten.

Tabel 7: Verdeling Fixi-meldingen groen * niet ontdubbeld, sommige meldingen bevatten meer dan één trefwoord.

Fixi - meldingen 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 2020 # meldingen

2021 boom/bomen

2022 snoei

onkruid

2023 blad

afval

Afbeeldingen 11: Overzicht Fixi-meldingen 'groen' 2020 - 2023

Te zien is dat het aantallen meldingen over onkruid op verharding is toegenomen met ongeveer 50%. De oorzaak van deze stijging is uitgezocht, de conclusie is dat de aannemer voldoet aan de afgesproken beeldkwaliteit (gemiddeld wordt een B-kwaliteit gerealiseerd). De meldingen gaan over blad op verharding, bladval en bladresten. Bij onkruid in goten en randstroken scoort de aannemer een C. Deze score komt voort uit het feit dat we niet of weinig vegen op voetpaden en blad verwijderen op voetpaden. De huidige inzet is te laag om een voedingsbodem voor onkruid tegen te gaan. Om dit beeld te verbeteren is het nodig om de voedingsbodem aan te pakken. Dit vraagt om een aanpassing van het beheer en dus de inzet van het vegen van voetpaden.

Groenbeleid 2024 – 2034

42

Bijlage 5: Opbrengsten participatie groenbeleid

Afbeelding 12: Resultaten participatie groenbeleidsplan

Groenbeleid 2024 – 2034

43