Bijlage1 bij Raadsvoorstel 9.2 Groenbeleid 2024 -2034

Groenbeleid 2024-2034 Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Team: Buitenruimte

Voorwoord Beste inwoners, Hierbij presenteer ik u het Groenbeleid van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voor de komende tien jaar. Veel groen, veel water en ruim van opzet. Dat zijn enkele kenmerken van Ambacht, kenmerken waar we terecht trots op zijn, die we koesteren en waar mogelijk versterken. Met dit beleid zorgen we ervoor dat het groen in onze gemeente er fijn, schoon en heel uitziet. Nu de uitdagingen door klimaatverandering steeds dringender worden, is het cruciaal dat we ons groenbeleid niet alleen beschouwen als een kwestie van uitstraling, maar als een integraal onderdeel van onze strategieën voor klimaatadaptatie. We nemen in dit beleid maatregelen die gericht zijn op het tegengaan van hittestress, het bevorderen van biodiversiteit en het versterken van groenstructuren die de veerkracht van onze gemeenschap vergroten. Met dit groenbeleid kijken we naar de uitdagingen die voor ons liggen. We zijn ons bewust van de noodzaak om voortdurend te innoveren en te streven naar verbetering in ons groenbeleid. Zodat we een leefomgeving kunnen creëren die niet alleen mooi is, maar ook veerkrachtig, duurzaam en inclusief voor alle inwoners. We willen inwoners hierin meenemen, want ook zij kunnen bijdragen aan een groene omgeving door hun tuin te vergroenen. Hoe we dit alles gaan doen in de komende jaren, leest u in dit beleidsstuk.

Op deze plek, in mijn voorwoord, permitteer ik me ook een kleine terugblik. Er is veel gebeurd in de zes jaar dat ik nu wethouder ben. Ik denk bijvoorbeeld aan de uitvoering van het plan om 500 extra bomen te planten, de digital twin die ons helpt bij het bepalen van de juiste boom op de juiste plaats, de komst van meer Tiny Forests en meer. Grote successen en kleine successen die één ding gemeen hebben: de gemeente had ze nooit alleen kunnen uitvoeren. Alleen dankzij de vele vruchtbare samenwerkingen met inwoners, het bedrijfsleven en organisaties zoals scholen, kunnen we Ambacht de groene toekomst geven die het toekomt. Ik kijk uit naar de uitvoering van dit mooie beleidsplan en de samenwerking met inwoners. Samen kunnen we blijven bouwen aan een groene gemeente, die groeit en bloeit in harmonie met de natuur. Met vriendelijke groet, Ralph Lafleur Wethouder Duurzaamheid

Groenbeleid 2024 – 2034

2

Samenvatting

Inleiding Vanwege gemeentelijke ambities en ontwikkelingen op diverse groene thema’s is er een grote naar en behoefte aan een integraal groenbeleidsplan voor de komende 10 jaar. De beleidsplannen Groenstructuur en Beeldkwaliteit zijn inmiddels verlopen. Het Bomenbeleidsplan 2018 – 2033 moet op onderdelen herzien worden. In dit beleidsplan voegen we het Bomenbeleidsplan en het Groenstructuurplan samen tot een integraal Groenbeleidsplan dat als doel heeft om het groen in stand te houden en te werken aan duurzame ambities die vastgesteld zijn in het Programma Duurzaamheid 2024 - 2030.

Groenvisie Hendrik-Ido-Ambacht is een groene gemeente met aantrekkelijke en leefbare woonwijken die groen van karakter zijn. Dit willen we zo houden en waar mogelijk uitbreiden en versterken. In dit beleidsplan leggen wij de gewenste koers vast voor de ontwikkeling van het groen tot en met 2034. Dat wil zeggen dat we ervoor zorgen dat het groen goed beheerd wordt. We houden de basis op orde door op tijd beheersmaatregelen zoals renoveren toe te passen. Daarnaast geven we meer aandacht aan de verschillende waarden van het groen en de ecosysteemdiensten die het levert. Dit doen we door te werken aan onze ambities. We streven naar een duurzame, natuurvriendelijke en klimaatadaptieve buitenruimte, waar fijn geleefd kan worden en plek is voor flora en fauna.

Groenstructuur De hoofdgroenstructuur is opgedeeld in groengebieden, groene linten en groenaccenten. We kunnen daarin verschillende structuurelementen onderscheiden, zoals parken, singels, waterpartijen, grote aaneengesloten groenstructuren en boomrijen. Om de groenstructuur te verbeteren, brengen we in kaart waar er ontbrekende stukken zijn in de hoofd- en secundaire structuur en waar barrières in de groenstructuur kunnen worden verholpen.

Bomenbeleid Bomen zijn niet alleen mooi om te zien, ze spelen een grote rol voor ecologie, gezondheid en welzijn. Bomen zijn dus belangrijk. We willen daarom ons bomenbestand uitbreiden en de diensten die bomen leveren behouden. Dit betekent dat we extra bomen planten, waardevolle bomen beschermen en gekapte bomen op een passende manier compenseren. Bij de aanplant van bomen hanteren we het principe van "de juiste boom op de juiste plek", en geven we bomen voldoende ruimte om te floreren.

Groenbeleid We willen een groene gemeente zijn waar de basis op orde is en waar we werken aan onze ambities. Daarom zorgen we ervoor dat we voldoen aan de beeldkwaliteit per zone. Om dit te realiseren wordt een zonering toegepast, waarbij de zones verschillen in toegepaste groentypes en in beeldkwaliteitsniveaus. We voeren een MJOP-inspectie (Meer jaren onderhoudsplan) uit om in beeld te krijgen welke MJOP-renovaties nodig zijn om het groenareaal op het gewenste kwaliteitsbeeld te brengen. Ook stellen we de volgende doelstellingen vast vanuit het Programma Duurzaamheid 2024 – 2030 die een relatie hebben tot het groenbeleidsplan.

Groenbeleid 2024 – 2034

3

Opgavelijn: Groen Subdoelen

Hoofddoel: Bestaand groen behouden en versterken Kaders opstellen voor groencompensatie We stellen kaders op voor groenverlies die optreedt bij projecten en renovaties. Hierbij kijken we naar een passende compensatie, bijvoorbeeld door te compenseren op basis van boomkroonvolume.

Bestaand groen versterken Door bestaand groen te versterken, bijvoorbeeld door groeiplaatsverbetering en het herstellen van groenstructuren, wordt de biodiversiteit gestimuleerd en de kwaliteit van het groen verhoogd.

500 extra bomen planten in deze collegeperiode Om ons groen te versterken, planten we 500 extra bomen. Deze bomen dragen bij aan een betere luchtkwaliteit, het verminderen van hittestress en het bevorderen de biodiversiteit.

Opgavelijn: Biodiversiteit Subdoelen

Hoofddoel: Versterken van het lokale ecosysteem Een hogere soortendiversiteit Een verhoogde soortendiversiteit draagt bij aan de veerkracht en stabiliteit van ecosystemen, en daarmee worden de ecosysteemdiensten van het groen versterkt.

Ecologische beheer uitbreiden We breiden ons ecologisch beheer uit omdat dit cruciaal is voor het behoud van gezonde ecosystemen. Dit omvat het herstellen van natuurlijke habitats, het behoud van inheemse flora en fauna, het beheersen van invasieve soorten en het ondersteunen van natuurlijke processen.

Meer bijenlinten aanleggen Hiermee bevorderen we de bijenpopulaties wat essentieel is voor bestuiving van gewassen en het in stand houden van ecosystemen.

Aanleg natuurvriendelijke oevers Natuurvriendelijke oevers zorgen voor een verbeterde waterkwaliteit en behoud van de biodiversiteit.

Opgavelijn: Klimaatadaptatie Subdoelen

Hoofddoel: Gemeente klimaatadaptief en water robuust Geen functieloze verharding in de gemeente

Hierdoor kan de bodem meer water opnemen en is er minder risico op wateroverlast en verdroging. Minder verharding en meer groen dragen bij aan het verminderen van hittestress. We gebruiken een potentiële vergroeningskaart om functieloze verharding in beeld te brengen en kansrijke locaties om te vormen naar groen Tabel 1: Beleidsdoelstellingen uit het Programma Duurzaamheid 2024 - 2030

Communicatie & participatie Wij streven naar een groenere, biodiverse en klimaatadaptieve omgeving en betrekken hierbij actief bewoners en bedrijven. Via nieuwsbrieven, sociale media en onze website informeren en stimuleren we inwoners om hun tuinen te vergroenen. Bij herinrichtingsprojecten hanteren we een integrale aanpak en bieden we ondersteuning met initiatieven zoals tegeltaxi, plantenpakketten en tuincoaches. Meldingen over groenonderhoud via Fixi en feedback uit enquêtes gebruiken we om ons beleid te verbeteren. Het is mogelijk om openbaar groen te onderhouden met buurtbewoners.

Financiën Voor een effectieve uitvoering van ons groenbeleid zijn structurele werkzaamheden vereist. Deze omvatten: • Dagelijks onderhoud, inclusief onkruidverwijdering en het opruimen van zwerfafval; • Groot onderhoud; • Renovatie en vervanging; • Opgaven en ambities. Voor deze werkzaamheden zijn structurele budgetten nodig om ze uit te voeren. Voor de uitvoer van dit groenbeleid is het Beleidskader Groenbeleid 2024 - 2030 opgesteld waarin de scenario's en de financiële gevolgen zijn uitgewerkt.

Groenbeleid 2024 – 2034

4

Inhoudsopgave 1.

2.

3

4

5

6

7

8

Inleiding .................................................................................................................... 6 1.1

Aanleiding ........................................................................................................... 6

1.2

Doelstelling ......................................................................................................... 6

1.3

Afbakening .......................................................................................................... 6

1.4

Terugblik ............................................................................................................ 6

1.5

Leeswijzer .......................................................................................................... 6

Beleidskaders & uitgangspunten ........................................................................................ 7 2.1

Relevante wet- en regelgeving ................................................................................... 7

2.2

Coalitieprogramma 'Samen voor Ambacht' 2022 - 2026 ....................................................... 7

2.3

Gemeentelijke ambities en kaders .............................................................................. 7

Groenvisie ................................................................................................................. 9 3.1

Waarde van Groen ................................................................................................. 9

3.2

Basis op orde....................................................................................................... 10

3.3

Werken aan ambities ............................................................................................. 11

Groenstructuur ........................................................................................................... 12 4.1

Inleiding ............................................................................................................ 12

4.2

Hoofdgroenstructuur ............................................................................................. 12

4.3

Bomenstructuur ................................................................................................... 12

4.4

Secundaire groenstructuur ....................................................................................... 13

4.5

Wat gaan we doen? ............................................................................................... 13

Bomenbeleid ............................................................................................................. 14 5.1

Ambities voor bomen ............................................................................................. 14

5.2

Gebiedsontwikkeling.............................................................................................. 15

5.3

Juiste boom op de juiste plek ................................................................................... 15

5.4

Sortiment........................................................................................................... 16

5.5

Beheer en onderhoud ............................................................................................. 16

5.6

Kapbeleid .......................................................................................................... 18

5.7

Boomcompensatie ................................................................................................. 18

Groenbeleid .............................................................................................................. 19 6.1

Groen algemeen ................................................................................................... 19

6.2

Vastgestelde doelstellingen ..................................................................................... 20

6.3

Opgavelijn Groen ................................................................................................. 22

6.4

Opgavelijn biodiversiteit ......................................................................................... 23

6.5

Opgavelijn klimaatadaptatie .................................................................................... 24

6.6

Samenvatting voorgenomen acties ............................................................................. 25

Communicatie en participatie ......................................................................................... 26 7.1

Participatie voor het groenbeleid .............................................................................. 26

7.2

Participatie bij de uitvoering van het groenbeleid ........................................................... 26

7.3

Zelfbeheergroen .................................................................................................. 27

Financiën ................................................................................................................. 29 8.1

Financiering ........................................................................................................ 29

8.2

Beleidskader ....................................................................................................... 29

Bijlagen .......................................................................................................................... 30

Groenbeleid 2024 – 2034

5

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Vanwege gemeentelijke ambities en ontwikkelingen op diverse groene thema’s is er een grote vraag naar en behoeft aan een integraal groenbeleidsplan voor de komende 10 jaar. De beleidsplannen Groenstructuur en Beeldkwaliteit zijn verlopen. Het Bomenbeleidsplan 2018 – 2033 moet op onderdelen herzien worden. In aanloop naar het actualiseren van het groenbeleidsplan 2024 – 2034 is in 2022 al een Groenbeheerplan + opgesteld. De "plus" uit dit beheerplan was de voorbereiding om het gesprek met de raad te kunnen voeren over het toekomstig groenbeleid, en de te maken keuzes in ambities en financiële kaders. In dit plan wordt de inhoud van het Groenstructuurplan, het Beeldkwaliteitsplan en het Bomenbeleidsplan geïntegreerd. De bestaande beleidsplannen komen hiermee te vervallen.

1.2 Doelstelling Het coalitieprogramma 2022 - 2026 'Samen voor Ambacht' vormt de basis voor de visie in het groenbeleidsplan. De doelstelling is onze gemeente verder te ontwikkelen tot een duurzame, groene en leefbare gemeente. Dit houdt in dat we het huidige groen in stand houden en waar mogelijk versterken. Een heldere visie op groen, beleidskaders en randvoorwaarden voor duurzame beheer- en inrichtingskeuzes bieden de onderbouwing voor weloverwogen keuzes in ruimtelijke vraagstukken. In dit groenbeleidsplan zijn de beleidsdoelstellingen opgenomen voor bomen, groen en oevers.

1.3 Afbakening Het groenbeleidsplan bevat het beleid voor het openbaar groen. Voor dit groenbeleid kijken we integraal naar de openbare ruimte, speelplaatsen zijn hier ook onderdeel van. In dit beleidsplan is ook de reiniging van de openbare ruimte opgenomen. Reiniging houdt in: het beheersen van onkruid en het opruimen van klein zwerfafval in beplantingen en op verhardingen.

1.4 Terugblik Het groenbeleidsplan staat niet op zichzelf. In voorafgaande jaren is al beleid opgesteld om de structuur en kwaliteit van ons groen te waarborgen. In bijlage 1 is een terugblik te vinden en brengen we de stand van zaken van het groen in beeld. De beschrijving van de huidige stand van zaken is gebaseerd op inspecties, de meerjarig onderhoudsplanning (MJOP 2018) en de groenschouwen die zijn gehouden met de raad.

1.5 Leeswijzer Hoofdstuk

Omschrijving

H1 H2 H3 H4 H5 H6 H7 H8

Inleiding Welke beleidskaders en uitgangspunten zijn van toepassing op het groenbeleid? Onze visie op de groene buitenruimte en hoe werken we aan onze duurzame ambities Hoe zitten de groenstructuren van de gemeente in elkaar? Wat is het gemeentelijk bomenbeleid? Inclusief bestaande kap- en compensatiebeleid Wat is de vertaling van de ambities uit het Programma duurzaamheid naar het groenbeleid? Hoe betrekken we de bewoners? Wat doet de gemeente aan communicatie en participatie? Wat zijn de financiële consequenties van het beleid?

Tabel 2: Leeswijzer groenbeleidsplan

Groenbeleid 2024 – 2034

6

2. Beleidskaders & uitgangspunten Op verschillende niveaus is wet- en regelgeving vastgesteld die betrekking hebben op het beheer van groen. Het bijgevoegde schema illustreert de positie van het groenbeleidsplan binnen het geheel van beleidsdocumenten.

2.1 Relevante wet- en regelgeving Gemeenten hebben veel lokale keuzevrijheid, maar zijn gebonden aan wetten en regels. In het Groenbeheerplan + zijn de wettelijke kaders uitgebreid beschreven. In bijlage 2 is deze uitwerking ter informatie bijgesloten. Toegevoegd aan bijlage 2 is de Gedragscode voor Soortenbescherming, die is opgesteld in samenwerking met de Drechtsteden en bestaat uit een werkproces en drie werkprotocollen om schade aan flora en fauna te beperken, ondersteund door een digitale tool en een leefgebiedenkaart.

2.2 Coalitieprogramma 'Samen voor Ambacht' 2022 - 2026 Het coalitieprogramma 'Samen voor Ambacht' zegt het volgende over groen in de openbare ruimte Buitenruimte Ambitie: We maken ons sterk voor een leefbare, schone en groene omgeving. Het is immers de plek waar jong en oud moet kunnen verblijven.

Onderhoudsniveau Ambitie: We vinden een kwalitatief goed onderhoudsniveau belangrijk. We groeien nog steeds als gemeente en daarbij hoort een goede kwaliteit van de openbare ruimte. Ons streven is om dit kwaliteitsniveau te verhogen.

Tabel 3: Het thema groen in het coalitieprogramma, p. 30 en 31

2.3 Gemeentelijke ambities en kaders Ambitie Behouden & versterken van het groene karakter Basis op orde

Beschrijving Bij gemeentelijke projecten wordt gekozen voor kwalitatief groen dat bijdraagt aan biodiversiteit en klimaatbestendigheid. De openbare ruimte voldoet aan het gestelde kwaliteitsniveau en wettelijke zorgplicht. Planmatig werken op basis van inspecties en meerjarenplannen

Natuurinclusief beheer

Streven naar natuurinclusief beheer met een zo natuurlijk mogelijke inrichting, beheer en onderhoud van het groen, rekening houdend met de functie en ligging. Verduurzamen van de leefomgeving door het verbeteren van groen en biodiversiteit. Duurzaamheid als selectiecriterium bij onderhoud, materiaalkeuze en selectie van aannemers Streven naar een leefbare omgeving waarin bewoners zich medeverantwoordelijk voelen. Bewoners zijn belangrijk bij het beheer en kunnen gemakkelijk meldingen doen. De gemeente reageert adequaat

Duurzaam en klimaatbestendig Leefbaarheid en participatie

Tabel 4: Gemeentelijk beleid op het gebied van groen

Groenbeleid 2024 – 2034

7

Bomenbeleidsplan 2018 - 2033 Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zet zich in voor een gezond, veilig en duurzaam bomenbestand, voor nu en voor de toekomst. Duurzaam boombeheer vraagt om vakkundige snoei en begeleiding. We plaatsen de juiste boom op de juiste plek. De inhoud van het boombeleidsplan is geïntegreerd in dit groenbeleidsplan en op punten aangevuld en geactualiseerd.

Groenbeheerplan+ 2022 - 2026 Beheer van openbaar groen is een kerntaak van de gemeente. In het Groenbeheerplan+ staat op welke wijze we het groen beheren. Met het meerjarig groenbeheerplan is inzicht gegeven in de financiële consequenties van de beheerkeuzes en de geformuleerde beleidsdoelstellingen en ambities. Het plan gaf ook inzicht in de kosten van het reguliere en achterstallige onderhoud.

Programma Duurzaamheid 2024 – 2030 In het coalitieprogramma is duurzaamheid één van de hoofdonderwerpen. De ambities en doelstellingen op het gebied van duurzaamheid zijn in diverse opgavelijnen verder uitgewerkt in het Programma Duurzaamheid 2024 - 2030. In het groenbeleidsplan staat de uitwerking van de doelstellingen van de opgavenlijnen groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Groenbeleid 2024 – 2034

8

3 Groenvisie Hendrik-Ido-Ambacht is een groene gemeente met aantrekkelijke en leefbare woonwijken die groen zijn van karakter, groen in de leefomgeving wordt als waardevol beschouwd. Dit willen we zo houden en waar mogelijk uitbreiden en versterken. Met deze groenvisie leggen wij de gewenste koers vast voor de ontwikkeling van het groen tot en met 2034. We brengen de basis op orde zodat het groen netjes, heel en schoon is en waar iedereen gebruik van kan maken. Daarnaast werken we via groen aan onze ambities die onder andere zijn vastgesteld in het Programma Duurzaamheid 2024 - 2030. In dit hoofdstuk beschrijven we de waarde van groen en op welke manier we ons groen kunnen behouden en versterken. Het inzetten van groen als multifunctionele oplossing, zoals waterretentie, het verminderen van hittestress en het stimuleren van beweging, maakt het een verstandige investering.

3.1 Waarde van Groen Wanneer we denken aan 'het groen' in onze gemeente denken we aan een aantrekkelijke leefomgeving. Mooie beplanting, bomen die schaduw brengen, hagen waar vogels nestelen en bloeiende bloemen die bezocht worden door bijen. Bij deze gedachten zien we al dat het groen in de buitenruimte verschillende functies heeft. Traditioneel werd groen gewaardeerd om de architectonische waarde die het heeft voor de inrichting van een gemeente. Tegenwoordig kijken we met een bredere blik naar groen, het heeft economische, maatschappelijke en ecologische waarden. Deze waarden of ‘diensten’ die het groen levert, zijn ecosysteemdiensten. Enkele belangrijke diensten staan in afbeelding 1 weergegeven.

Afbeelding 1: Ecosysteemdiensten en investeringen van groen

Groenbeleid 2024 – 2034

9

3.2 Basis op orde Om het groen multifunctioneel te laten functioneren, is het essentieel dat de basis op orde is. Dit betekent dat het groen moet voldoen aan het gestelde kwaliteitsniveau en aan de wettelijke zorgplicht voor bomen en dat onze groenstructuur behouden blijft en wordt versterkt. Onze parken vormen de dragers van onze groenstructuur en fungeren ook als recreatiegebieden. We richten deze parken zo groen mogelijk in, waarbij locaties zoals het Baxpark, van Ticheltplantsoen en het Sophiapark niet bebouwd worden. Het Sandelingenpark is geliefd bij onze inwoners en hoewel het park niet onder het gemeentelijk beheer valt, onderhouden we een goede relatie en zitten we aan tafel bij het recreatieschap. Binnen onze gemeente hebben inwoners toegang tot mooie en veilige wandel- en hardlooproutes in de parken. Met behulp van de volgende pijlers zorgen we voor een aantrekkelijke, leefbare en groene buitenruimte.

Duurzaam beheer We voeren het groenonderhoud planmatig uit op basis van inspecties en meerjarenplannen. Het onderhoud is erop gericht om het groen in de gemeente duurzaam in stand te houden.

De groenstructuur wordt beschermd Bestaande elementen van de groenstructuur en de hoofdbomenstructuur worden beschermd. Waardevolle bomen hebben een bijzondere plaats in de groenstructuur en hebben een passende groeiplaats. Groen blijft groen, daar waar de locatie een andere functie krijgt en groen vervalt moet dit elders gecompenseerd worden. Zo behouden we een sterke groenstructuur en het groene karakter van onze gemeente.

Op tijd renoveren Om de verschillende functies van groen te faciliteren is het van belang dat de basis van ons groenbeheer op orde is. Dat wil zeggen dat het groen in onze gemeente op de juiste wijze wordt onderhouden en dat er geen achterstanden in het onderhoud zijn of ontstaan. Op die manier waarborgen we de kwaliteit van het groen in de gemeente.

Groenbeleid 2024 – 2034

10

3.3 Werken aan ambities Natuurvriendelijke buitenruimte We willen een natuurvriendelijke gemeente zijn. Het groen is niet alleen om naar te kijken, maar vormt ook de leefomgeving voor insecten en andere kleine dieren. Deze dieren spelen een cruciale rol in het bevorderen van de biodiversiteit en de gezondheid van onze buitenruimte. Bij de inrichting van ons groen houden we dan ook rekening met de biodiversiteit. Dit doen we door zorgvuldig onze beplanting te kiezen, zodat deze als voedselbron kan dienen voor insecten en andere dieren. We leggen bijvoorbeeld bijenlinten aan en plaatsen hierbij bijenhotels en werken samen met scholen om onze Tiny Forests goed te onderhouden. We benutten kansen zoveel mogelijk om groen te laten bijdragen aan de biodiversiteit, waarbij we zorgvuldig de juiste (vergroenings)locaties kiezen. Onze gemeente richt zich op verschillende soorten groen in de bebouwde omgeving, zoals bermen, (natuurvriendelijke)oevers, plantsoenen, heestervakken en bosplantsoen. Met als doel om de biodiversiteit te vergroten. De toename in diversiteit kan ook bereikt worden door vegetatie op een meer extensieve manier te beheren of een andere beplantingssoort of inrichting te kiezen. Deze aanpassingen in beplanting en inrichting van de buitenruimte bieden verschillende dieren de kans zich te vestigen, wat de biodiversiteit ten goede komt.

Klimaatadaptieve buitenruimte Het klimaat verandert en dat merken we ook in Hendrik-Ido-Ambacht. Het is daarom belangrijk dat onze buitenruimte is voorbereid op heftigere weersomstandigheden. Daarom richten wij onze buitenruimte zo klimaatadaptief mogelijk in. Onze groenvoorzieningen spelen hierin een belangrijke rol, maar we kijken ook naar de kansen voor vergroening van onze speeltuinen en naar het omvormen van nutteloze verharde gebieden tot groene oases, waarbij we klimaatadaptieve oplossingen integreren.

Afbeelding 2: Vergroeningsresultaat functieloze verharding Agnes Bartoutslaan 2023

We werken toe naar een groennorm om ervoor te zorgen dat er voldoende groen beschikbaar is in de openbare ruimte. In het Programma Duurzaamheid is hiervoor de 3-30-300 regel opgenomen. Deze norm wordt waar mogelijk toegepast bij de (her)inrichting van de openbare ruimte. Het groen moet hittestress tegengaan door voldoende schaduw te creëren en water op kunnen vangen. Niet alleen zijn er mogelijkheden voor vergroening in de openbare ruimte, waar we willen profiteren van de voordelen van groen, maar er zijn ook nog veel verbeteringen mogelijk in particuliere tuinen. Daarom werken we met bewoners samen wanneer we als gemeente de buitenruimte vergroenen. We moedigen hen aan om ook hun eigen tuin aan te pakken en zo trekken we samen op.

Groenbeleid 2024 – 2034

11

4 Groenstructuur

4.1 Inleiding Het groene aanzien van ons dorp wordt bepaald door de aanwezigheid, schaal en opbouw van groenvoorzieningen. In de gemeente is het groen grotendeels stapsgewijs aangelegd bij de ontwikkeling van de diverse wijken en kleinschalige uitbreidingen. Het groen had vooral de functie van aankleding voor de woonwijk. De groenvoorzieningen vertonen hierdoor vaak weinig onderlinge samenhang. Door het groen te verbinden kan deze samenhang alsnog worden gerealiseerd. Daarbij moet naar het groene karakter van de gemeente als geheel worden gekeken. Het doel is om deze gemeentelijke groenstructuren te behouden en versterken waarbij ook rekening wordt gehouden met de ecologische hoofdstructuur.

4.2 Hoofdgroenstructuur De hoofdgroenstructuur is opgedeeld in groengebieden, groene linten en groenaccenten. We kunnen daarin verschillende structuurelementen onderscheiden, zoals parken, singels, waterpartijen, grote aaneengesloten groenstructuren en boomrijen. Een deel van de structuurelementen valt direct in het oog, zoals het Burgemeester Baxpark en het Sophiapark als grote aaneengesloten groenelementen. Deze elementen worden getypeerd als belangrijke “parels” van de groenstructuur. We houden de groenstructuur intact voor het belang van de biodiversiteit. Daarnaast is het voor het stimuleren van meer beweging en sport onder onze inwoners belangrijk om samenhang te creëren tussen verschillende elementen. Ons streven is om delen van de hoofdgroenstructuur met elkaar te verbinden door barrières weg te nemen en het groen met elkaar te verbinden. Deze barrières (verharde pleinen, grijze industrieterreinen, faunaonvriendelijke watergangen, enz.) kunnen bestaan uit ontbrekende groenstructuren of fysieke obstakels.

4.3 Bomenstructuur Bomen vormen in grote mate de structuur van de omgeving. Bomen verfraaien de leefomgeving en hebben een belangrijk functie voor de natuur. Ze bieden vogels nestgelegenheid en een essentiële voedselbron. Bomen bieden ook structuur voor de vliegroutes van vleermuizen. We streven naar de instandhouding en ontwikkeling van een robuuste en duurzame bomenstructuur. Als laan- en straatbomen verdwijnen door ziekte, storm of bouwplannen dan worden deze gecompenseerd. De basis voor het beleid is dat gezonde bomen niet worden gekapt. Bij ruimtelijke ontwikkelingen ontwerpen we zoveel mogelijk natuurinclusief, met behoud van bestaande bomen en boomstructuren. De ongehinderde kap van bomen bij bouwprojecten moeten worden voorkomen. De boomstructuren zijn in kaart gebracht waarbij het type structuur (weg, natuur, landschap, cultuurhistorie) is aangegeven. Elke boom binnen een structuur is gelabeld in het gemeentelijk beheersysteem. Hierdoor is inzichtelijk of een boom deel uitmaakt van een vastgelegde structuur bij renovatieplannen. Bij renovaties is het behoud van de bomen binnen de boomstructuur essentieel.

Groenbeleid 2024 – 2034

12

Afbeelding 3: Hoofdgroenstructuur

4.4 Secundaire groenstructuur De secundaire groenstructuur bepaalt het beeld en karakter van de gemeente op wijk- en straatniveau. Voor inwoners is groen binnen deze structuur van groot belang en zorgt het voor woongenot. Daarom zetten we in om binnen de secundaire structuur gevarieerd groen met een hoge belevingswaarde toe te passen. Daarbij ondersteunt de gemeente initiatieven vanuit de buurt zoals minder verstening van tuinen en zelfbeheer van openbaar groen om de belevingswaarde te vergroten. Naast het versterken is het behoud van de secundaire structuur belangrijk. Daarom dient bij planvorming te worden beoordeeld of er schade wordt toegebracht aan de bestaande secundaire groenstructuur en wat de mogelijke effecten daarvan zijn. Als er schade optreedt, moet er een afweging worden gemaakt tussen de omvang van de schade en het belang van de planvorming en gekeken worden naar alternatieven voor het doel van de planvorming. Binnen de structuur zijn ook gebieden aangewezen als locatie waar traumahelikopters kunnen landen, deze locaties blijven binnen dit groenbeleid behouden.

Snippergroen De gemeente ontvangt geregeld verzoeken van inwoners om gemeentelijk groen over te nemen. Meestal betreft dit zogenaamd 'snippergroen', groen dat vanwege zijn omvang en locatie niet gemakkelijk door de gemeente kan worden beheerd. Groenvoorzieningen van de gemeente zijn een waardevol bezit maar een maatschappelijk belang kan echter leiden tot verkoop van (snipper)groen. Het uitgangspunt is bij snippergroen verhuur en geen verkoop. Als een verzoek wordt ingediend dat afwijkt van genoemd uitgangpunt dan wordt dit altijd inhoudelijk afgewogen met beheer en beleid.

4.5 Wat gaan we doen? Om de bestaande groenstructuur te versterken wordt in kaart gebracht waar zich ontbrekende schakels in de hoofd- en secundaire structuur bevinden en waar barrières verholpen kunnen worden. De verdere uitwerking staat in hoofdstuk 6, opgavelijn groen.

Groenbeleid 2024 – 2034

13

5 Bomenbeleid

Afbeelding 4: De functies van bomen voor de leefomgeving

5.1 Ambities voor bomen Bomen zijn niet alleen mooi om te zien, ze spelen een grote rol voor ecologie, gezondheid en welzijn. Bomen leveren ecosysteemdiensten zoals schone lucht, verkoeling en waterretentie. Een goede, evenwichtige boomstructuur is essentieel voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving, maar bomen hebben ook veel economische waarde en potentie. Zo dragen bomen bij aan een betere (mentale) gezondheid. Huizen in een fraaie groene omgeving zijn meer waard en bomen hebben een sterk positief effect op het vestigingsklimaat voor bedrijven en werknemers. Bomen groeien en ontwikkelen zich gedurende vele decennia, waardoor bomen een blijvend positief effect hebben op het milieu en de samenleving. We willen daarom het bomenbestand in onze gemeente vergroten. De ambitie is om gedurende deze coalitieperiode (2022 – 2026) extra bomen te planten. Vanwege de essentiële rol die bomen spelen in de leefomgeving, krijgen bomen een prominente plek in dit groenbeleidsplan. De volgende drie punten vormen de basis van onze ambities voor bomen: Kwaliteit: We willen de kwaliteit van het gemeentelijke bomenbestand verbeteren door te werken met strenge kwaliteitseisen bij aanplant en beheer. Duurzaamheid: We willen de overlast en (boom)ziekten verminderen door de juiste boom op de juiste plek te planten. We brengen meer variatie in het groen, met name in de lanen.

Hierdoor krijgen ziekten, zoals de essentaksterfte minder snel de kans om zich te verspreiden. Bescherming: Oude bomen worden gekoesterd. Voor de biodiversiteit is het beter om één oude boom te hebben van 80 jaar dan tien boompjes van vijf jaar. De ecologische waarde van een boom krijgt pas echt vorm als een boom 40 jaar of ouder is. Een stadsboom wordt nu slechts 30 jaar. Door bomen een goede groeiplaats te geven krijgen bomen de kans om oud(er) te worden en kan er geprofiteerd worden van de ecosysteemdiensten.

Groenbeleid 2024 – 2034

14

5.2 Gebiedsontwikkeling Bij de inrichting van de openbare ruimte bepalen bomen als inrichtingselement mede het totaalbeeld en leveren daarmee een belangrijke bijdrage aan de sfeer en het karakter van de gemeente. Bij de planvorming, het ontwerp en de uitvoering wordt hier rekening mee gehouden. Om te zorgen dat dit goed gebeurt hanteren we de volgende uitgangspunten: • Bij aanvang van een project in de openbare ruimte worden bomen standaard als inrichtingselement in de planvorming en het ontwerp meegenomen. We hanteren daarbij de 3-30-300 regel (De regel houdt in dat iedereen vanuit huis 3 bomen moet zien, buurten 30% bladerdek moeten hebben, en iedereen binnen 300 meter van groen moet wonen) als richtlijn zoals is vastgesteld in het Programma duurzaamheid 2024 – 2030. • De gewenste eindbeelden, omlooptijden en status van de bomen moeten vooraf duidelijk zijn. Met deze uitgangspunten wordt de benodigde groeiruimte boven- en ondergronds per te planten boom bepaald conform het “Handboek Bomen”. Dit wordt in het planontwerp meegenomen. Als bomen op de locatie staan van een (bouw)project of wegreconstructie, is het uitgangspunt bomen in het ontwerp op te nemen. We behouden bomen waarbij de inspanningen voor het behoud opwegen tegen de maatschappelijke en economische waarde van de boom.

De conditie en vitaliteit zijn medebepalend voor de haalbaarheid om de boom al dan niet te behouden. Als de boom geen reële toekomstverwachting heeft of vanuit veiligheidsoogpunt niet haalbaar is, vindt compensatie plaats. De bomen die in het ontwerp behouden blijven, worden tijdens de uitvoering zodanig fysiek beschermd dat ze na oplevering van het project nog steeds hun functie kunnen vervullen. De voorbereiding van deze bescherming wordt al in de ontwerpfase meegenomen. Bij aanvang van een project wordt altijd een Bomen Effect Analyse (BEA) uitgevoerd conform Handboek Bomen, om te bepalen of bestaande bomen worden beïnvloed door het project. Als dit het geval is, wordt bepaald wat de invloed is, welke mogelijkheden er zijn om negatieve invloed te voorkomen of te verminderen en hoe de toekomst van de bomen veiliggesteld kan worden. Hierin wordt het beschermingsniveau van de betreffende boom of bomen meegenomen. Die bepaalt mede de bereidheid tot extra inspanningen voor behoud.

5.3 Juiste boom op de juiste plek Bij de inrichting van de openbare ruimte kiezen we als gemeente voor kwaliteit boven kwantiteit en voor de juiste boom op de juiste plek. Het kiezen van de juiste boom is cruciaal omdat niet alle bomen geschikt zijn voor alle locaties. Sommige bomen doen het niet goed in bepaalde grondsoorten of groeiomstandigheden. Verder kan een boom overlast veroorzaken op een ongeschikte plek. Dit houdt in dat we de juiste boomsoorten planten op geschikte locaties en investeren in optimale groeiplaatsen. Hiermee zorgen we ervoor dat de bomen maximaal kunnen bijdragen aan de leefomgeving en zo min mogelijk overlast veroorzaken.

Groenbeleid 2024 – 2034

15

Bij het selecteren van bomen hanteren we de volgende uitgangspunten:

Uitstraling Bij het planten van de juiste boom op de juiste plek houden we rekening met de uitstraling van de locatie. Net als bomen hebben locaties in onze gemeente verschillende functies. Bij de soortkeuze kijken we naar de functie van een bepaalde boomsoort op de locatie. Eigenschappen als kleur, bladvorm, bloesem, geur en bloeitijd bepalen de uitstraling van bomen. Kleurrijk en divers groen draagt bij aan een beter welzijn van inwoners. We streven dus naar een grote diversiteit in assortiment, leeftijd en grootte.

Locatie Bij de soortkeuze van bomen wordt rekening gehouden met het gebruik van de locatie waar de bomen geplaatst gaan worden. Zo zijn vruchtdragende bomen bijvoorbeeld niet wenselijk boven een parkeerplaats of bij een speeltuin (wespenoverlast), en zijn grote, breed uitgroeiende bomen niet handig naast een woonhuis of tuin in verband met de schaduwworp.

Groeiplaats We zien graag dat ecosysteemdiensten van de bomen optimaal benut worden. Daarvoor zijn brede groenstructuren nodig waarin bomen en andere soorten groen bij elkaar staan. Indien mogelijk kiezen we bij aanplant van een boom voor een groeiplaats in een groenvak i.p.v. een boomspiegel. Daarnaast moet de boomgrootte afgestemd zijn op de boven- en ondergrondse groeiruimte.

5.4 Sortiment Een divers bomenbestand, met een veelvoud aan soorten zorgt niet alleen voor een gevarieerd beeld, maar helpt ook om de mogelijke verspreiding van (meestal soort specifieke) ziekten en aantastingen te verminderen. Bij soortkeuze voor bomen waarbij een lange levensduur voorzien is, zal vooral gekozen worden voor boomsoorten die goed tegen ziektes kunnen. Bij de (doorgaande) hoofdstructuren waar een zeker eenduidig beeld gewenst is, kan gekozen worden voor afwisseling van verschillende soorten, om lijnvormige verspreiding van ziekten te verminderen.

Biodiversiteit We nemen bomen met een hoge nectarwaarde op in ons bomenbestand. Deze bomen bieden gedurende verschillende maanden van het jaar een voedselbron voor bijen en andere verstuivers. Door het gevarieerde bomenbestand creëren we ook een geschikte leefomgeving voor diverse dieren. Daarom kiezen we ervoor om bomen te planten die bijdragen aan deze biodiversiteit.

Inheems of uitheems Inheemse bomen hebben een grotere ecologische waarde dan uitheemse soorten. Het inheemse sortiment is echter beperkt, waardoor lang niet voor elke stedelijke groeiplaats een optimaal passende inheemse boomsoort beschikbaar is. Bovendien zijn de stedelijke groeiplaatsomstandigheden vaak afwijkend (meer verharding, hogere temperaturen en meer droogte) dan de natuurlijke groeiplaatsen van veel inheemse soorten. Uitheemse soorten kunnen dan een meerwaarde hebben. Voor het maken van de juiste keuze is de locatie en vooral ook de functie die de bomen moeten vervullen van belang. Om een weloverwogen keuze te maken over de bomen die we in onze gemeente planten, met daarin de afweging tussen inheemse en uitheemse soorten, ontwikkelen we (mede in het kader van de biodiversiteit en klimaatadaptatie) een soortenlijst met bomen die geschikt zijn voor onze omgeving.

5.5 Beheer en onderhoud De gemeente heeft als eigenaar van het bomenbestand (ruim 13.000) een zorgplicht voor goed beheer. Als de gemeente dit nalaat, kunnen we aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade of letsel. Beheer en onderhoud richten zich op een veilige en duurzame instandhouding van het aanwezige bomenbestand. Begeleidingssnoei van jonge bomen, onderhoudssnoei van volwassen bomen en periodieke boomveiligheidscontroles met daaruit volgende maatregelen voor onderhoud worden zoveel mogelijk planmatig uitgevoerd. Het 'Handboek Bomen' is daarbij van toepassing.

Groenbeleid 2024 – 2034

16

Snoei Om het bomenbestand veilig en duurzaam te beheren, moeten bomen in het stedelijk gebied in de meeste gevallen periodiek gesnoeid worden. Er zijn verschillende redenen om te snoeien. Veiligheid voor de omgeving is de belangrijkste reden. De rapportages van de boomveiligheidscontroles laten zien welke bomen om veiligheidsredenen gesnoeid moeten worden. Verder is de benodigde snoei afhankelijk van voorwaarden, zoals de doorrijhoogte, de levensfase en conditie van een boom. Na aanplant is snoei gericht op het ontwikkelen van een doorgaande stam met de gewenste takvrije lengte en een goed ontwikkelde, blijvende kroon, wat ook wel bekend staat als begeleidingssnoei. Daarna wordt gesnoeid met als doel schade te voorkomen en de gezondheid van de boom zo goed mogelijk te behouden, wat bekend staat als onderhoudssnoei. Ook wordt vormsnoei uitgevoerd voor het in stand houden van de gewenste vorm van een boom. Ontwikkelingen met betrekking tot het behoud van zoveel mogelijk boomkroonvolume ten gunste van de ecosysteemdiensten volgen wij op de voet en passen we toe waar dit mogelijk is.

Overlast van bomen De gemeente is terughoudend met het snoeien van bomen op verzoek van inwoners. Hinder door allergie, schaduw, luizen, vrucht evenmin als schaduwvorming op zonnepanelen is géén reden om te snoeien. Bij ervaring van overlast, meldt een inwoner dit bij de gemeente. De gemeente beoordeelt de situatie, rekening houdend met alle wettelijke kaders. Wordt de situatie vervolgens als onacceptabel bestempeld, dan kan de gemeente overwegen maatregelen te treffen. Het is mogelijk dat één boom verschillende typen overlast veroorzaakt, waardoor het totaal aan ervaren overlast dusdanig groot is dat ingrijpen wenselijk is. Dit zijn vaak hele specifieke situaties, waarvoor maatwerk nodig is.

Afwegingen bij overlast De gemeente kiest altijd voor de minst ingrijpende maatregel, als deze de overlast kan oplossen. Het beschermingsniveau van een overlast gevende boom bepaalt mede de inspanning die de gemeente wil doen om die boom te behouden. Zo zal voor een beschermwaardige boom meer moeite gedaan worden om de boom te behouden, terwijl bij 'overige bomen' in een woonstraat eerder gekozen kan worden voor vervanging. Hierbij volgen we het volgende stappenplan:

1. Allereerst bekijken we of de overlast verholpen kan worden door boombehoudende maatregelen, zoals het snoeien van de boom.

2. Alle gemeentelijke bomen worden tijdens de geplande onderhoudsmomenten gesnoeid. Staat de boom al ingepland voor een periodieke snoeironde, die op korte termijn zal plaatsvinden, dan wordt dit met de melder gecommuniceerd en onderneemt de gemeente geen extra actie.

3. Wanneer er geen andere oplossingen zijn dan het verwijderen van één of meerdere bomen dan moet worden bepaald of er ruimte is voor nieuwe aanplant. Het is hierbij vooral van belang dat zeer zorgvuldig wordt bekeken of de nieuwe aanplant in de toekomst geen overlast zal geven.

4. Wanneer er volgens de gemeentelijke planning bomen moeten worden vervangen op locaties waarvan bekend is dat er veel overlast wordt ervaren, dan zal een zorgvuldige keuze worden gemaakt voor de nieuw aan te planten boomsoort. Afbeelding 5: Stappenplan bij overlast gevende bomen

Schade aan bomen Indien schade aan gemeentelijke bomen wordt toegebracht door derden, wordt deze schade zoveel mogelijk op de veroorzaker verhaald. De schade wordt vastgesteld conform NVTB-richtlijnen. Deze voorzien in een standaard manier om schadeposten aan bomen vast te stellen.

Groenbeleid 2024 – 2034

17

5.6 Kapbeleid Bomen zijn belangrijk. Daarom kappen we bomen in de regel niet zomaar. Toch zal soms een boom gekapt moeten worden, vooral vanwege veiligheidsredenen. Bijvoorbeeld als een boom dood is of als er omvalgevaar is. Wanneer dit gebeurt compenseren wij de boom altijd.

Beschermingsniveaus & groene kaart We willen het groene karakter van ons dorp behouden en bevorderen. Omdat te realiseren behouden we beschermwaardige bomen en voorkomen dat deze bomen zomaar gekapt worden. Dit kunnen zowel gemeentelijke als particuliere bomen zijn. Op de 'Groene Kaart' is vastgelegd welke bomen over een kapverbod beschikken. Zonder ontheffing is het niet toegestaan om deze bomen te kappen. Op de Groene kaart staan ook de specifieke kenmerken van de bomen en waarom deze bomen behouden moeten blijven. De gemeente controleert en werkt de Groene Kaart regelmatig bij voor de waarborging en bescherming van waardevolle bomen. Beschermwaardige bomen zijn onderverdeeld in de volgende twee subcategorieën: 1a. Waardevolle bomen Dit zijn solitaire bomen die een bijzondere waarde voor de omgeving hebben. Ze zijn monumentaal of hebben een grote cultuurhistorische waarde. 1b. Hoofdstructuurbomen Meerdere bomen die samen in een lijn of vlak een bijzondere bijdrage leveren aan de omgeving krijgen de aanduiding hoofdboomstructuur. Ze kunnen samenhangen hebben met de wegenstructuur van de gemeente, vormen structuren met een natuur- of landschappelijke waarde, of vormen een cultuurhistorische structuur. Het behoud van samenhang van de hoofdboomstructuur is belangrijker dan het belang en behoud van individuele bomen binnen de structuur. 2.

Overige bomen Alle overige gemeentelijke en particuliere bomen vallen onder de statuscategorie 'overige bomen'. Ze vormen de groene aankleding van de leefomgeving. Dit zijn bomen die niet tot de 1 e categorie behoren. Voor deze bomen is geen ontheffing nodig als ze worden gekapt. De gemeente communiceert in het gemeentenieuws het voornemen tot kappen van bomen uit deze subcategorie.

5.7 Boomcompensatie De herinrichting van de openbare ruimte gebeurt op een natuurinclusieve manier, waarbij bomen zoveel mogelijk behouden blijven. Het kappen van bomen zorgt voor verlies van kapitaal en ecosysteemdiensten. Hoe groter de bomen, hoe groter het verlies. Om dit verlies na kap te compenseren hanteren wij een herplantplicht voor bomen. Dit doen wij om ons bomenbestand te behouden en bij verlies van ecosysteemdiensten deze zoveel mogelijk te herstellen. De herplantplicht houdt in dat een gekapte boom gecompenseerd wordt in de vorm van het verloren boomkroonvolume (BKV). De herplant moet binnen drie jaar na kap plaatsvinden en gecompenseerde bomen moeten binnen 10 jaar na aanplant het verloren boomkroonvolume gecompenseerd hebben. Dit betekent dat een grote boom die verloren gaat gecompenseerd moet worden door meerdere en/of grotere bomen. Omdat één jonge boom meer dan 10 jaar nodig heeft om uit te groeien tot een vergelijkebare boom met dezelfde waarde in ecosysteemdiensten. In de nieuw te ontwikkelen groencompensatierichtlijn zal een gedetailleerde uitwerking van de boomcompensatie worden opgenomen op basis van boomkroonvolume en ecosysteemdiensten. We proberen bomen die herplant plichtig zijn op de oorspronkelijke locatie terug te planten. Als dit niet mogelijk is, hanteren wij het volgende vervangingsstappenplan: 1.

Op dezelfde plek (1:1) • Is dit niet mogelijk dan volgt:

2. Binnen dezelfde locatie • Is dit niet mogelijk dan volgt:

3. Grenzend aan de locatie • Is dit niet mogelijk dan volgt:

4. Elders in de gemeente op aangewezen locaties

Afbeelding 6: Vervangingsladder boomcompensatie

Groenbeleid 2024 – 2034

18

6 Groenbeleid 6.1 Groen algemeen We vinden een goed onderhoudsniveau belangrijk. Ons streven is om dit kwaliteitsniveau waar mogelijk te verhogen. Aspecten die daarbij van belang zijn: • De zonering van de gemeente • Het gewenste kwaliteitsniveau per zone • Bescherming van de waardevolle bomen

Zoneringskaart Voor een duurzame en aantrekkelijke woonomgeving is variatie in het openbaar groen essentieel, waarbij beheersing van de onderhoud- en beheerkosten een randvoorwaarde zijn. Om dit te realiseren wordt een zonering toegepast, waarbij de zones verschillen in toegepaste groentypes en verschillen in beeldkwaliteitsniveaus. We hanteren de volgende zoneringskaart om duidelijkheid te bieden over de kwaliteit van het groen voor zowel bewoners als aannemers. We onderscheiden in onze gemeente drie verschillende zones:

Representatieve zone Locaties met hoge eisen voor inrichting en onderhoud. Het groen heeft een sierfunctie en vereist intensief onderhoud. Dit groen is gedetailleerd, van kleine omvang en vorm, en bevat veel kleur. Begraafplaatsen vallen binnen deze zone.

Stadszone Woonwijken en bedrijventerreinen behoren tot de stadszone. Het groen in de zone is gericht op gebruik zoals spelen, wandelen, fietsen, begeleiding en afscherming.

Natuur & landschapszone Deze zone kenmerkt zich door extensief beheer. De ontwikkeling van flora en fauna op een natuurlijke wijze nabij de woonomgeving staat centraal Afbeelding 7: Bestaande zoneringskaart groen

Kwaliteitsniveaus De openbare ruimte van de gemeente moet een verzorgde uitstraling hebben. De gewenste kwaliteit van het groen wordt getoetst aan de landelijke CROW-systematiek voor beeldkwaliteit op basis van beeldmeetlatten. Een beeldmeetlat beschrijft per type groen, bijvoorbeeld de grashoogte van gazon, hoe de gewenste kwaliteit eruit dient te zien. Deze beeldmeetlatten stellen ons in staat om helder te communiceren met bestuurders, bewoners en aannemers over het gewenste onderhoudsniveau. Daarnaast maken ze het mogelijk om te toetsen of het groen aan de gewenste kwaliteit voldoet. In het Groenstructuurplan 2013 – 2023 zijn de kwaliteitsniveaus vastgelegd. De nieuwe gewenste kwaliteitsniveaus voor het groenbeleidsplan 2024 – 2034 worden in het beleidskader groen 2024 – 2030 vastgesteld.

MJOP 2018 In 2018 zijn achterstanden in de technische kwaliteit vastgesteld. Om deze weg te werken, is een meerjarenonderhoudsplan (MJOP 2018) opgesteld voor de renovatie van MJOP-groenvakken in de jaren 2019 - 2024. Naar schatting is de helft van de MJOP-groenvakken daadwerkelijk gerenoveerd. De MJOP-groenvakken die nog niet zijn gerenoveerd zijn in deze periode in beheer van de aannemer gebleven, een deel van de MJOP-vakken heeft zich door onderhoudsmaatregelen enigszins hersteld. De staat van de MJOP-vakken is daardoor wel beter dan op basis van de beschikbare MJOP- data wordt verwacht. Een MJOP-inspectie wordt uitgevoerd om in beeld te krijgen, welke MJOP-renovaties nodig zijn om het groenareaal op het gewenste kwaliteitsbeeld te brengen.

Groenbeleid 2024 – 2034

19

6.2 Vastgestelde doelstellingen In onderstaande tabel staan de beleidsdoelstellingen van dit groenbeleidsplan: Opgavelijn: Groen Hoofddoel: Bestaand groen behouden en versterken Subdoelen Kaders opstellen voor groencompensatie We stellen kaders op voor groenverlies die optreedt bij projecten en renovaties. Hierbij kijken we naar een passende compensatie, bijvoorbeeld door te compenseren op basis van boomkroonvolume.

Bestaand groen versterken Door bestaand groen te versterken, bijvoorbeeld door groeiplaatsverbetering en het herstellen van groenstructuren, wordt de biodiversiteit gestimuleerd en de kwaliteit van het groen verhoogd.

500 extra bomen planten in deze collegeperiode Om ons groen te versterken, planten we 500 extra bomen. Deze bomen dragen bij aan een betere luchtkwaliteit, het verminderen van hittestress en het bevorderen de biodiversiteit.

Opgavelijn: Biodiversiteit Subdoelen

Hoofddoel: Versterken van het lokale ecosysteem Een hogere soortendiversiteit Een verhoogde soortendiversiteit draagt bij aan de veerkracht en stabiliteit van ecosystemen, en daarmee worden de ecosysteemdiensten van het groen versterkt.

Ecologische beheer uitbreiden We breiden ons ecologisch beheer uit omdat dit cruciaal is voor het behoud van gezonde ecosystemen. Dit omvat het herstellen van natuurlijke habitats, het behoud van inheemse flora en fauna, het beheersen van invasieve soorten en het ondersteunen van natuurlijke processen.

Meer bijenlinten aanleggen Hiermee bevorderen we de bijenpopulaties wat essentieel is voor bestuiving van gewassen en het in stand houden van ecosystemen.

Aanleg natuurvriendelijke oevers Natuurvriendelijke oevers zorgen voor een verbeterde waterkwaliteit en behoud van de biodiversiteit.

Opgavelijn: Klimaatadaptatie Subdoelen

Hoofddoel: Gemeente klimaatadaptief & water robuust Geen functieloze verharding in de gemeente Hierdoor kan de bodem meer water opnemen en is er minder risico op wateroverlast en verdroging. Minder verharding en meer groen dragen bij aan het verminderen van hittestress. We gebruiken een potentiële vergroeningskaart om functieloze verharding in beeld te brengen en kansrijke locaties om te vormen naar groen

Tabel 5: Beleidsdoelstellingen uit het Programma Duurzaamheid 2024 - 2030

Groenbeleid 2024 – 2034

20

Ruud Vat, voorzitter stichting CAI Fonds

“Groen brengt leven, gezondheid en een prettige leefomgeving” De introductie van digitale, draadloze televisie en radio zette nogal wat in beweging. Zo leverde de verkoop van het oude kabel-tv- en radionetwerk de gemeente een aardig bedrag op. Geld wat de stichting CAI Fonds in beheer kreeg en moest besteden aan het algemene belang van de inwoners; ook aan groen. Tot vreugde van voorzitter Ruud Vat.

Herinnert u zich de nieuwbouw van zwembad De Louwert? Die is voor een groot deel betaald uit het CAI Fonds. En ook de theaterstoelen van Cascade en de hangingbaskets in ons dorp werden afgerekend met dit geld. Er ging verder een bijdrage naar sportverenigingen en het Historisch Genootschap. Op een gegeven moment naderde de bodem van het potje, het was dus tijd voor de grote finale, de eindbesteding van de laatste centen. Wat te doen? 10 bijzondere bomen Voorzitter Ruud Vat van de stichting wist het direct: “Groen is zo belangrijk en dus stemden alle bestuursleden direct in met het voorstel de laatste € 350.000 te besteden aan ‘groene’ projecten in Hendrik-Ido-Ambacht.” Het bestuur nam zelf contact op met de gemeente om meer groen aan te brengen en stelde als voorwaarde het planten van 10 bijzondere bomen. Behalve deze 10 bomen heeft de gemeente onder meer ook de damwand naar de natuurlijke oever in het Baxpark gerenoveerd en bloemen en een bijenlint bij het zwembad aangelegd. Groen op kantoor Ruud noemt zichzelf overigens geen kenner van groen, wel een groot liefhebber. In zijn ruime tuin in Hendrik-Ido-Ambacht staat een aantal bijzondere bomen, waaronder een prachtige rododendron waar Ruud bevlogen over spreekt. “Mensen worden blij van groen. Hoe kan het ook anders: groen brengt leven, gezondheid en zorgt voor een prettige leefomgeving.

Als ondernemer vind ik het bijvoorbeeld belangrijk dat er veel groen op kantoor is. Die liefde voor groen is gezaaid in mijn prille jeugd. Als 10-jarige werkte ik thuis met veel plezier mee in de tuin en tijdens de zomervakanties in mijn middelbareschooltijd hielp ik de aangrenzende tuinder.” Meer kan altijd De stichting CAI Fonds nadert het einde, het geld is op. De laatste besteding zorgt de komende jaren voor heel wat groenplezier voor Ambachters en de bezoekers. “Laatst reed ik door ons dorp”, vertelt Ruud aan het eind, “en ik dacht: het is eigenlijk best wel groen hier. Maar, en dat dacht ik ook, het kan altijd meer. Ik vind het bijzonder en een eer om daar via de weg van het CAI Fonds een bijdrage aan te hebben geleverd.”

Groenbeleid 2024 – 2034

21

6.3 Opgavelijn Groen Bestaand groen versterken We kunnen het groen versterken door ecologische verbindingen tussen natuurgebieden en gemeentelijk groen te ontwikkelen en te verbeteren. De ecologische verbinding met natuurgebieden zorgt voor de verspreiding en uitwisseling van flora en fauna en stimuleert de biodiversiteit. We brengen ontbrekende verbindingen in kaart, zoals bomen die ontbreken in een bomenrij of groenvlakken die nog niet met elkaar verbonden zijn, maar waar een ecologische verbinding wenselijk is. Voor het versterken richten we ons op een integrale aanpak, waarbij veelbelovende ontbrekende verbindingen prioriteit krijgen. Het vergroenen en omvormen van nutteloze verharding in woonwijken is zeer geschikt om als ecologische verbinding te dienen tussen groen en natuurgebieden. We versterken bestaande bomen door hun groeiplaats te optimaliseren, bijvoorbeeld door een kleine boomspiegel te verbinden met een groenstrook. Hierbij passen we opnieuw een integrale aanpak toe door dit te combineren met het verwijderen van nutteloze verharding. Een verbeterde groeiplaats zorgt ervoor dat bomen hun verkoelende functie beter kunnen vervullen, een boom in een groenvak heeft een grotere waterretentiecapaciteit dan een boom in een boomspiegel. Beplanting onder een boom draagt bij aan het stimuleren van de biodiversiteit.

Door te investeren in het verbeteren van de groeiplaats van beschermwaardige bomen, wordt de levensduur van deze waardevolle bomen verlengd.

Ambitie 500 bomen De ambitie is om het aantal gemeentelijke bomen met 500 uit te breiden. Voor deze ambitie heeft de gemeente deelgenomen aan een pilot voor de ontwikkeling van een Digital Twin. Dit is een virtuele representatie van de gemeente, waarin zowel bovengrondse als ondergrondse infrastructuur in 3D zijn opgenomen. Met behulp van deze Digital Twin zijn de meest geschikte locaties in beeld gebracht voor het planten van de 500 bomen, waar ze de grootste impact kunnen hebben op klimaatthema's zoals hittestress en de 3-30-300 regel.

Groencompensatie We willen richtlijnen voor elk verlies aan groen dat optreedt bij projecten en renovaties. Deze richtlijnen bouwen voort op het bestaande boomcompensatiebeleid en worden uitgebreid. In de groencompensatierichtlijn wordt gekeken naar de omvang van de vervanging, waarbij factoren zoals het volume van de boomkroon en het verlies van ecosysteemdiensten die het groen biedt, worden meegenomen.

Ecologisch beheer uitbreiden Waar mogelijk breiden we het ecologisch beheer uit. Hierbij letten we op zichthoeken en de verkeersveiligheid. De uitwerking hiervan staat hierna beschreven in de opgavelijn biodiversiteit.

Groenbeleid 2024 – 2034

22

6.4 Opgavelijn biodiversiteit Versterken van lokale ecosystemen Ecologisch maaibeheer uitbreiden Vanwege het groeiende belang van ecologie willen we naar een ander maaibeheer van ons gras. Door natuurlijk maaibeheer toe te passen, willen we de biodiversiteit vergroten. Met ecologisch beheer kunnen we al veel bereiken voor de biodiversiteit met relatief kleine ingrepen. Het is belangrijk om op te merken dat niet elke locatie geschikt is voor ecologisch beheer. We maken een maaikaart waarop we vastleggen welke grasvelden we willen omvormen en welk ecologisch maaibeheer we toepassen. Bij het overgaan naar ecologisch beheer ligt de focus op integrale renovatie omdat renovaties een uitstekende gelegenheid zijn om meer ruimte te creëren voor de biodiversiteit. Natuurvriendelijke oevers (NVO) Ons doel is het realiseren van meer natuurvriendelijke oevers. In het Beheer- en onderhoudsplan oeverbeschermingen 2018 - 2026 staat over natuurvriendelijke oevers de volgende uitgangspunten: • Traditionele beschoeiing vervangen we bij renovaties voor natuurvriendelijke oevers • Bij vervanging wordt gekeken of uittreedtrappetjes voor fauna geplaats kunnen worden We hebben een inventarisatie uit 2017 van het potentieel om traditionele oeverbeschoeiing om te vormen tot natuurvriendelijke oevers.

Ongeveer 1.750 meter aan traditionele beschoeide oevers kan technisch worden omgevormd tot natuurlijke of natuurvriendelijke oevers. We brengen in kaart welke oevers de komende jaren worden omgevormd tot natuurvriendelijke oevers (NVO's) en nemen deze omvormingen op in onze meerjarenplanning. Bij het omvormen naar natuurvriendelijke oevers richten we ons op het versterken van ecologische verbindingen.

Kwaliteit van groen verbeteren Soortendiversiteit Het groen in de gemeente ziet er vaak nog traditioneel uit, een groenvak bestaat uit één plantensoort. Om de soortenrijkdom te vergroten gaan we meer aandacht besteden aan het soort beplanting en de verhoudingen van plantsoorten in een groenvak. We vergroten de soortenrijkdom vooral tijdens renovaties en stellen een soortenlijst op van heesters en vaste planten die de biodiversiteit versterken. Omdat vaste planten gedurende een lang seizoen veel diversiteit aan bloemen hebben zorgen we voor voedsel voor bijen, vlinders en andere insecten. In de woonwijken kiezen we voor de juiste combinatie van stuifmeelrijke en besdragende heesters. Op representatieve locaties kiezen we ervoor om monotone heestervakken om te vormen naar vaste planten combinaties. Gelaagdheid bosplantsoen Met het oog op de biodiversiteit creëren we bij ons bosplantsoen, waar mogelijk, een zoom-mantelkern opbouw (zie afbeelding 8). Gelaagd bosplantsoen is zeer soortenrijk omdat soorten uit het lage grasland en het hogere bosplantsoen samenkomen. Het gelaagde zoomgebied staat vol met bloeiende kruiden en besdragende struiken. Dit zorgt voor meer beschutting tegen weer en wind, wat aantrekkelijk is voor allerlei dieren