Bijlage bij raadsvoorstel 9.1 Rapportage Wonen in Ambacht - Rekenkamercommissie Hendrik-Ido-Ambacht (versie incl. reactie B&W)

Aangezien er in de gemeente relatief weinig sociale huurwoningen zijn, concentreren kwetsbare inwoners zich vaak in bepaalde wijken of buurten. Dit zet de leefbaarheid van deze wijken en buurten onder druk. De gemeente is zich hier volgens de partners van bewust, maar heeft nog onvoldoende oog voor het feit dat het tekort aan sociale huurwoningen een directe oorzaak is van dit probleem. Zonder een groter aantal sociale huurwoningen en met de huidige taakstelling, is het volgens hen niet mogelijk om te zorgen voor een betere spreiding van kwetsbare huurders. De uitvoering van beleidsvoornemens verloopt niet altijd volgens plan De meeste gesprekspartners geven aan dat de gemeente er niet altijd in slaagt om beleidsvoornemens volgens plan uit te voeren. De ondervraagde projectontwikkelaar geeft bijvoorbeeld aan dat de gemeente stevig heeft ingezet op de bouw van woningen voor starters en senioren, maar dat er in de praktijk nog te weinig starters- en seniorenwoningen gerealiseerd zijn. De projectontwikkelaar kon hiervoor geen verklaring geven, maar vermoedt dat een tijdelijk gebrek aan ambtelijke capaciteit een rol heeft gespeeld. De gemeente is zich overigens wel bewust van dit specifieke probleem; binnenkort gaat de projectontwikkelaar op initiatief van de gemeente over dit onderwerp in gesprek met een aantal lokale betrokkenen.

Ondervraagde inwoners zijn over het algemeen optimistisch over de haalbaarheid van gemeentelijke plannen met betrekking tot het thema wonen; 13 van de 28 invullers denken dat de plannen haalbaar zijn. Inwoners die de haalbaarheid van de plannen in twijfel trekken, geven daarvoor als motivatie dat er wat hen betreft te veel verschillende speerpunten zijn, dat de gemeente te weinig ruimte of mogelijkheden heeft om de plannen te realiseren en dat het oplossen van het woningtekort om scherpere keuzes vraagt.

31

De gemeente kan een groter beroep doen op inwoners Hoewel de meeste ondervraagde inwoners aangeven dat zij geen mogelijkheden zien om zelf aan het realiseren van gemeentelijke woondoelen bij te dragen, ziet een minderheid (6) hier wel mogelijkheden toe. Uit nadere gesprekken wordt duidelijk dat sommige inwoners best bereid zouden zijn om zich vrijwillig in te zetten voor het verbeteren van de leefbaarheid, of het ondersteunen van kwetsbare inwoners. Daarbij denken zij bijvoorbeeld aan het gezamenlijk onderhouden van openbaar groen. Andere inwoners zouden graag zien dat de gemeente meer ruimte biedt voor maatschappelijke initiatieven. Eén inwoner noemt bijvoorbeeld mogelijkheden om een seniorenwoning op eigen erf te bouwen, een ander financiële steun voor het zelf verduurzamen van corporatiewoningen.

32

In dit hoofdstuk beschrijven we de rol van de gemeenteraad; hoe de gemeenteraad geïnformeerd wordt over het woonbeleid en hoe de raad zijn kaderstellende rol invult. Daarmee beantwoorden we de volgende deelvragen:

Over de informatievoorziening aan de raad en de inzet van sturingsinstrumenten door de raad zijn in Hendrik-Ido-Ambacht verschillende afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn onder meer vastgelegd in twee documenten: een Participatienota en een Projectkompas. Participatienota Eind 2019 en begin 2020 is er een klankbordgroep uit de raad begonnen met het verkennen van een participatienota. De raad heeft vervolgens een document opgesteld met kaders waaraan de participatienota moet voldoen. Dit document wordt door het college beschouwd als bouwsteen voor het verder ontwikkelen van de nota. De participatienota is eind 2020 opgeleverd. Projectkompas De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft een projectkompas opgesteld met een checklist informatievoorziening voor raads- en commissieleden bij grote projecten. Uit de interviews blijkt dat raadsleden hiervan op de hoogte zijn en dit zien als een nuttig monitoringinstrument. De raad maakt hierbij gebruik van verschillende instrumenten, zoals de jaarlijkse Kadernota en de (meerjaren)begroting. Ook met de vaststelling (en actualisering) van de gemeentelijke structuurvisie geeft de raad inhoud aan deze sturing op hoofdlijnen. Het college legt aan de raad verantwoording af over de wijze waarop de projecten worden uitgevoerd.

Dit gebeurt (onder meer) bij de gebruikelijke instrumenten in de planning- en controlcyclus en meer specifiek door tweemaal per kalenderjaar projectkaarten met een 'stoplichten'-overzicht en een planningsoverzicht voor te leggen.

33

Initiatieffase In deze eerste fase neemt het college van burgemeester en wethouders het initiatief om tot een nieuwe ontwikkeling c.q. project te komen. De projectleider stelt een startnotitie op. Het college stelt de startnotitie vast (en benoemt daarmee het gewenste resultaat en de globale kaders voor het project). Voorbeelden van producten in de initiatieffase zijn: startnotitie, haalbaarheidsstudie, een college- of raadsbesluit (go/no go) en/of een intentieovereenkomst. Richtinggevende vragen voor de commissie en/of de raad om de informatievoorziening vanuit het college in deze projectfase te beoordelen: • • • • • • • • •

Wat is de globale doelstelling en past het project in het gemeentelijk beleid? Wat is het beoogde projectresultaat? Zijn er alternatieven? Wat zijn de voorwaarden waarbinnen het project tot stand dient te komen? Wie zijn partners en (andere) belanghebbenden in het project? Hoe vindt de communicatie met deze partners en (andere) belanghebbenden plaats? Hoe wordt een eerste inzicht in de kosten van het project opgezet? Hoe worden risico's inzichtelijk gemaakt? Wat is de geschatte doorlooptijd van het project?

Taken/rollen voor de commissie en/of de raad zijn in deze fase bijvoorbeeld: • • • •

Het beoordelen van een startnotitie, inclusief de globale kaders en randvoorwaarden voor het project. Eventueel: het beschikbaar stellen van een voorbereidingskrediet. Eventueel: via de 'wensen-en-bedenkingen'-procedure een oordeel geven over het voornemen van het college tot het aangaan van een intentieovereenkomst of bijvoorbeeld een grondtransactie. Eventueel: het kennis nemen van een globaal haalbaarheidsonderzoek.

Ontwikkelingsfase Burgemeester en wethouders werken het plan verder uit in het projectplan en omschrijven daarbij het definitief gewenste eindresultaat (op basis van de besluitvorming in de initiatieffase). Het project krijgt vervolgens nader vorm in een (schets)ontwerp. Burgemeester en wethouders vullen ook de details in van de samenwerking met externe partners. De raad stelt de benodigde middelen beschikbaar en de projectleider tuigt de projectorganisatie op. Voorbeelden van producten in de ontwikkelingsfase zijn: projectplan, (schets)ontwerp, bestemmingsplan, samenwerkingsovereenkomst, grondverkoopovereenkomst, budget en projectorganisatie. Richtinggevende vragen voor de commissie en/of de raad om de informatievoorziening vanuit het college in deze projectfase te beoordelen: • • • •

Is het projectdoel duidelijk geformuleerd in termen van geld, tijd en kwaliteit? Wat is de begrenzing van het projectgebied? Op welke wijze worden partners (en andere belanghebbenden) bij het project betrokken? Zijn de risico's in kaart gebracht en zijn er voor zover nodig beheersmaatregelen geformuleerd?

34

•

Hoe ziet de projectplanning er uit en is daarbij zichtbaar op welke momenten besluitvorming van de raad vereist zal zijn?

Taken/rollen voor de commissie en/of de raad zijn in deze fase bijvoorbeeld: • • • • • •

Het beoordelen van het projectplan (dat een nadere uitwerking en meer inzicht geeft dan de startnotitie). Eventueel: via de 'wensen-en-bedenkingen'-procedure een oordeel geven over het voornemen van het college tot het aangaan van samenwerkingsovereenkomst(en). Het beoordelen van de voortgang aan de hand van de rapportage projecten structuurvisie (projectkaarten, stoplichtenoverzicht en planningsoverzicht), twee keer per kalenderjaar. Eventueel: het beschikbaar stellen van een (voorbereidings)krediet. Eventueel: het vaststellen van een grondexploitatie. Eventueel: het beoordelen van ingekomen zienswijzen en vaststellen van het bestemmingsplan.

Uitvoeringsfase De projectleider start met de uitvoering van het projectplan. Hij bespreekt de voortgang met de bestuurlijk opdrachtgever (in een stuurgroep of in het portefeuillehouderoverleg). De stuurgroep en/of het college van burgemeester en wethouders neemt tussentijdse besluiten over de deelproducten. Burgemeester en wethouders stellen de eindafrekening op na de oplevering van het eindresultaat. De projectleider maakt een evaluatierapport en legt deze ter bespreking voor aan de bestuurlijke opdrachtgever. Voorbeelden van producten in de uitvoeringsfase zijn: periodieke voortgangsrapportages (projectkaarten), realisatie infrastructuur, realisatie bouwproject, acceptatie oplevering, financiële afsluiting, projectevaluatie. Richtinggevende vragen voor de commissie en/of de raad om de informatievoorziening vanuit het college in deze projectfase te beoordelen: • • • •

Loopt het project binnen het geplande tijdpad en geplande budget? In welke mate wijkt de voortgang af van de planning? In hoeverre hebben de beheersmaatregelen geleid tot een inperking van de risico's? Hoe ziet de evaluatie van het project er uit?

Taken/rollen voor de commissie en/of de raad zijn in deze fase bijvoorbeeld: • • •

Het beoordelen van de voortgang aan de hand van de rapportage projecten structuurvisie (projectkaarten, stoplichtenoverzicht en planningsoverzicht), twee keer per kalenderjaar. Eventueel: het herzien/actualiseren van de grondexploitatie. Na de uitvoering van alle werkzaamheden overgaan tot het afsluiten van de grondexploitatie.

Nazorgfase Een opdrachtnemer moet soms na de oplevering bepaalde gebreken herstellen. De projectleider spreekt de opdrachtnemer hierop zo nodig aan.

35

Richtinggevende vragen voor de commissie en/of de raad om de informatievoorziening vanuit het college in deze projectfase te beoordelen: • •

Zijn er gebreken geconstateerd en wanneer worden die hersteld? Zijn er nog bepaalde risico's die zich na de voltooiing van het project kunnen voordoen?

De raad wordt door het college van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht geïnformeerd doormiddel van de structuurplanning en raadsinformatiebrieven. Raadsinformatiebrieven worden vooral gebruikt om de raad te informeren over belangrijke resultaten in het woondossier, zoals het maken van prestatieafspraken en de uitwerking van de regionale woonvisie. Regionaal vindt er elk half jaar verantwoording plaats aan de hand van de Groeiagenda. De gemeenteraad heeft in overleg met de portefeuillehouder afgestemd dat de monitoring minder frequent mag. De Groeiagenda zal nu jaarlijks worden gepubliceerd.

Datum

Onderwerp

13 september 2018

Uitwerking van de regionale woonvisie

10 januari 2019

Start lokaal actieplan duurzaamheid

15 juni 2020

Witte vlekkenplan

19 juni 2020

Participatienota

19 januari 2021

Prestatieafspraken woningbouwcorporaties 2021

8 april 2021

Monitor Groeiagenda winter 2021

19 juli 2021

Uitvoering woonvisie - stand van zaken medio 2021

De raad vindt de informatievoorziening wisselvallig Een meerderheid van de geïnterviewde raadsleden voelt zich niet volledig geïnformeerd als het gaat over ontwikkelingen van het woonbeleid. Uit het interview blijkt dat een deel van de raad worstelt met de vraag welke bevoegdheden de gemeenteraad heeft op het woonbeleid. De raad zou hier liever eerder over geïnformeerd willen worden. Zo kunnen raadsleden nog input geven op aspecten waar ze wel invloed op hebben. Ondanks dat de meerderheid van de raad het gevoel heeft dat ze onvoldoende geïnformeerd wordt, zijn er voorbeelden waarin ze naar eigen zeggen wel voldoende geïnformeerd en betrokken werd (zoals delen van de Ambachts Lint, Perenlaantje en de Volgerlanden). De raad is over het algemeen positief over de informatievoorziening vanuit de regio. Voorheen werd er vanuit de Drechtraad informatie verstrekt aan de raadsleden. De Drechtraad is nu opgeheven, waardoor

36

de informatievoorziening vooral via het college en de fracties verloopt. Bij de woonvisie van de Drechtsteden is de raad nauw betrokken geweest

De raad heeft zelf beperkt gestuurd aan de hand van moties en amendementen. Op 8 mei 2017 is er een motie ingediend door SGP - Christenunie. Deze motie riep op tot het vergroenen van het plan Volgerlanden-Oost. In juli 2017 heeft de PvdA een motie ingediend om een blijverslening in te stellen. Dit zorgt ervoor dat senioren geld kunnen lenen om hun huis geschikt te maken voor het ouder worden en de ongemakken die daar bij horen. SGP en VVD stemden tegen de motie, D66, GemeenteBelangen en AUB stemden voor. Verder zijn er enkele sets raadsvragen gesteld, onder andere over het Ambachts Lint. De raad geeft in interviews aan dat hij instrumenten als moties, amendementen en initiatiefvoorstellen beperkt inzet om het woonbeleid aan te passen. Een deel van de raadsleden zegt dit te doen omdat er weinig valt aan te passen. De (regionale) afspraken waar het college mee komt, staan vaak al vast. Voorstellen vanuit de raad om die bij te sturen, hebben in de ogen van de raadsleden geen zin. Daar komt bij dat aangenomen moties niet altijd worden uitgevoerd. Het gebrek aan vertrouwen op een tijdige en volledige uitvoering leidt ertoe dat raadsleden minder moties indienen. Het is niet bekend wat het effect is als de raad het college hierop aanspreekt. Er is geen gebruikgemaakt van de mogelijkheid om het woonbeleid te amenderen of aan te passen.

Uit de interviews blijkt dat er een grote mate van consensus is over het huidige woonbeleid. De raad zou graag up-to-date blijven over de beslissingen en waar nodig kunnen bijsturen. Dit is nu onvoldoende mogelijk. Het zou wenselijk zijn om meer inbreng te kunnen leveren als raad in het aantal en soort woningen dat op dit moment nodig is. Dit vraagt, volgens de raad, om een actuelere insteek in het huidige woonbeleid. Nu zijn het vaak processen die jaren duren. De raad kan hiervoor geen input meer leveren, omdat de beslissingen die lang geleden zijn genomen, vaststaan.

37

Gesprekspartners In het onderstaande overzicht is een lijst opgenomen met de interviews die voor dit onderzoek hebben plaatsgevonden.

Datum

Organisatie

Deelnemende functionarissen

18 november 2021

Gemeente

Wethouder Wonen

Hendrik-Ido-Ambacht 25 november 2021

Gemeente Hendrik-Ido- Beleidsadviseur ruimtelijke ordening Ambacht

Beleidsmedewerker wonen Projectleider Volgerlanden Projectleider woningbouwprojecten Programmamanager projecten Beleidsadviseur wonen

20 december 2021

Gemeenteraad

Een afvaardiging van 11 raadsleden uit de

Hendrik-Ido-Ambacht

gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht, wethouder wonen en beleidsmedewerker wonen

17 februari 2022

Woningbouwcorporatie Portefeuillemanager

17 februari 2022

Woningbouwcorporatie Manager woning en vastgoed

17 februari 2022

Huurdersraad

21 februari 2022

Woningbouwcorporatie Portefeuillestrateeg

21 februari 2022

Projectontwikkelaar

Directeur

21 februari 2022

Huurdersraad

Voorzitter

21 februari 2022

-

Vier inwoners

Voorzitter

Bronnen Voor de bronvermelding verwijzen we naar voetnoten in de lopende tekst.

38