BIjlage 2 Adviesrapport Synarchis Visie op Sport en Bewegen

Adviesrapport Visie op sport en bewegen 2025-2030 Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

31 maart 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

1

1.1

Het belang van sport en bewegen

1

1.2

Nieuwe visie sport en bewegen als richting

1

1.3

Totstandkoming

2

1.4

Leeswijzer

2

2.

Speelveld

3

2.1

Trends en ontwikkelingen

3

2.1.1

Algemeen

3

2.1.2

Sport- en beweegruimte

4

2.2

Lokale data en beleidskader

6

2.2.1

Actieve inwoners in cijfers

6

2.2.2

Beleidskader

7

3.

Sportieve ambities

10

4.

Vervolg, middelen en monitoring

13

4.1

Hoe nu verder

13

4.2

De rol van de gemeente

13

4.3

Middelen

14

4.4

Monitoren en evalueren

16

Bijlage 1 Infographic KCSB

17

Bijlage 2 Opdracht coördinatiefunctie Sport en Preventie

20

Bijlage 3 Verslag stakeholderbijeenkomst

26

Bijlage 4 Verslag raadsinformatieavond

30

Bronnen

33

1.

Inleiding

1.1

Het belang van sport en bewegen

Of je nu sport voor je plezier of om prestaties te verbeteren, om fit te blijven of als vrijwilliger, voor diverse mensen zijn sport en bewegen een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven. Toch is het voor velen nog geen vaste routine. Inactiviteit en een gebrek aan beweging vormen een groeiend maatschappelijk probleem. Dit terwijl sport en bewegen talloze voordelen hebben, vooral op het gebied van fysieke en mentale gezondheid. Gezonde en vitale mensen melden zich minder vaak ziek en zijn productiever tijdens hun werkuren. Sport en bewegen tijdens schooluren hebben geen negatieve impact op de schoolprestaties. Bovendien brengen sport en bewegen plezier, dragen ze bij aan het zelfvertrouwen en verbeteren ze de kwaliteit van leven. Bewegen is ook goed voor de hersenen. Wanneer op de juiste manier aangeboden, met bijvoorbeeld begeleiding en maatwerk, kan het zelfs bijdragen aan sociale ontwikkeling. Hierbij is het belangrijk om rekening te houden met de wensen en behoeften van verschillende doelgroepen. Niet alleen leeftijd, maar ook levensfase en de sociale context plus omgeving spelen hierbij een cruciale rol. Investeren in sport en bewegen loont! Onderzoeks- en adviesbureau Ecorys heeft, in opdracht van Kenniscentrum Sport & Bewegen, in euro’s laten zien wat de sociaaleconomische waarde is van iemand die voldoet aan de beweegrichtlijnen.

Vervolgens hebben Rebel en het Mulier Instituut deze waarde gebruikt om een zogenaamde SROI (Social Return On Investment) van sport en bewegen te berekenen, een manier om het maatschappelijk rendement van investeringen uit te drukken. De SROI van sport en bewegen laat zien dat de maatschappelijke opbrengsten 2,76 keer hoger zijn dan de kosten, oftewel alle investeringen samen leveren maatschappelijke meerwaarde op. Sport en bewegen worden vaak ingezet als middel om ontmoeting, ontspanning of een beter welzijn te bevorderen. Steeds meer sociale sportinitiatieven richten zich, met behulp van professionals, op het aanleren van specifieke vaardigheden of op het ondersteunen van mensen in hun persoonlijke ontwikkeling. Toch zijn sport en bewegen, evenals het gevarieerde aanbod en de verschillende aanbieders, ook op zichzelf waardevol (sport en bewegen als doel). Het plezier dat mensen eraan beleven, is enorm. Veel mensen zijn actief of als vrijwilliger betrokken bij een sport omdat het voor hen, met liefde voor de club, de leukste manier is om hun tijd door te brengen. Het is belangrijk om sport en bewegen vanuit verschillende perspectieven te blijven bekijken, aan te sluiten bij de doelen en belangen van andere domeinen en oog te hebben voor mogelijke negatieve effecten(1).

1.2

Nieuwe visie sport en bewegen als richting

Hendrik-Ido-Ambacht streeft naar een samenleving waarin iedereen de mogelijkheid heeft om gezond, actief en betrokken te leven. Sport en bewegen zijn essentiële pijlers om dit doel te bereiken en spelen een centrale rol. Hendrik-Ido-Ambacht is een dynamische gemeente met ruim 32.000 inwoners. Er wordt tot 2050 een groei verwacht van zo’n 2.500 inwoners. Het sporten beweegaanbod is divers, met binnen- en buitensportaccommodaties, speeltuinen en natuurlijke omgevingen die uitnodigen tot bewegen. De gemeente heeft een rijke traditie van sportverenigingen en een breed scala aan sportfaciliteiten, die bijdragen aan de fysieke en mentale gezondheid van haar inwoners. In 2021 is door het Mulier Instituut een rekenkameronderzoek opgeleverd dat antwoord moest geven op de vraag in hoeverre het sportbeleid in Hendrik-Ido-Ambacht doeltreffend, doelmatig en toekomstbestendig is en hoe de sportstakeholders hierbij betrokken zijn (geweest). De conclusies uit dit onderzoek zijn: •

Sport staat niet op zichzelf in de gemeente en er is geen beleidskader sport.

•

De sportbeleidsdoelen zijn onvoldoende SMART en een aantal is in de periode 2016-2020 niet volledig gerealiseerd. Dit heeft deels te maken met heroverwegingen of andere besluitvorming. Doelen en uitvoering sluiten wel goed op elkaar aan en raadsleden worden goed geïnformeerd.

•

Realisatie is in lijn met de begroting en ad-hoc investeringen zijn beperkt. Richting sportverenigingen lopen er indirecte subsidiestromen naast de directe subsidies aan de exploitanten van de sporthallen.

•

Sportstakeholders worden actief en op innovatieve wijze betrokken bij het opstellen van de beleidskaders. De terugkoppeling is transparant. Er wordt wel een afstand benoemd tussen gemeente en sportverenigingen.

•

Aansluiting op nieuwe nationale beleidsthema’s is nog beperkt.

•

Qua voorzieningen lijkt de capaciteit, ook bij bevolkingsgroei, voldoende. 1

Er wordt aanbevolen om te komen tot een sport- en beweegvisie. De sport- en beweegvisie van de gemeente Hendrik-IdoAmbacht bouwt door op het Lokaal Sportakkoord II, dat streeft naar een gezonde, actieve en inclusieve gemeenschap. Deze visie beschrijft wat de gemeente wil bereiken en waarom. Het Sportakkoord bevat afspraken over hoe dit praktisch opgepakt wordt, met ruimte voor lokale initiatieven. Hierbij speelt Stichting Hi5Ambacht een belangrijke verbindende en aanjagende rol. Stichting Hi5Ambacht draagt actief bij aan het bevorderen van een gezonde leefstijl, mentaal welzijn en zelfredzaamheid van inwoners en lokale organisaties. Het biedt laagdrempelige en uitdagende activiteiten die aansluiten op de doelen van het gemeentelijk beleid en de behoeften van alle inwoners, met extra aandacht voor kwetsbare groepen. Stichting Hi5Ambacht vertaalt landelijke trends naar lokaal aanbod op het gebied van sport en bewegen, cultuur, gezondheid, natuur en duurzaamheid, waarbij gebruik wordt gemaakt van binnen- en buitenfaciliteiten. Het werkt samen met maatschappelijke organisaties, onderhoudt een lokaal netwerk en speelt een verbindende rol binnen het brede sociaal domein om zo inwoners in beweging te brengen en te houden.

We maken in de sport- en beweegvisie een nadrukkelijke koppeling met de omgeving, welzijn en preventie en benutten dan ook input en gegevens uit diverse beleidsdocumenten en visies van de gemeente, waaronder de Omgevingsvisie, het Preventieplan Sociaal Domein, de nota Gezondheid, het Coalitieprogramma en andere relevante stukken. Deze visie zal duidelijk maken hoe er naar sport en bewegen wordt gekeken en wat er wel of niet onder wordt verstaan. Het verheldert de rol van de gemeente en de verhouding tot sport en bewegen en de verenigingen. De sport- en beweegvisie leidt tot nieuw sport- en beweegbeleid met concrete doelen en heeft een duidelijke samenhang met de geactualiseerde Nota Accommodatiebeleid en de ambities uit het Integrale Plan van Aanpak Brede SPUK. Door integrale samenwerking en gerichte acties (met een focus op de breedtesport, niet op topsport) wil Hendrik-Ido-Ambacht meer sport en dagelijks bewegen toegankelijk maken voor iedereen en de positieve impact ervan op de samenleving vergroten. Sport en bewegen moeten structureel ingebed worden in de fysieke leefomgeving en een rol innemen bij andere gezondheidsvraagstukken binnen het brede sociaal domein. Er wordt preventief, levensfase bewust, met meer focus en buurtgericht gewerkt. Samen brengen we Ambacht in beweging!

1.3

Totstandkoming

Om te komen tot deze sport- en beweegvisie heeft er op 22 mei 2024 een aftrapbijeenkomst plaatsgevonden. Op basis van deskresearch is een eerste overzicht opgesteld van alle aanwezige beleidsstukken en nieuwe trends en is er een gesprek gevoerd met wethouder Van Die. Het overzicht is ook besproken met het kernteam Sportakkoord. Dit kernteam bestaat uit Reddingsbrigade Hendrik-Ido-Ambacht, Stichting Cascade, Gymnastiekvereniging Souplesse, Volleybalvereniging Vollido, Voetbalvereniging ASWH, Voetbalvereniging IFC, loop-en wandelgroep Inner Circle Runners, Stichting Hi5Ambacht, SOL Ambacht, GGD Zuid-Holland-Zuid en de gemeente. Hierna hebben er aanvullende gesprekken plaatsgevonden met Stichting Hi5Ambacht en Stichting Cascade. Tevens zijn er gesprekken gevoerd met medewerkers van de teams Bedrijfsvoering (onderdeel communicatie), Buitenruimte en Sociaal Domein van de gemeente. De gemeente hecht belang aan een actieve bijdrage van stakeholders bij het opstellen van de nieuwe sport- en beweegvisie. Zo wordt lokale kennis en creativiteit benut en wordt betrokkenheid en draagvlak vergroot voor het eindresultaat: een breed gedragen sport- en beweegvisie voor Hendrik-Ido-Ambacht. Tijdens een stakeholderbijeenkomst zijn meningen, ervaringen, ideeën, wensen en behoeften van verenigingen en gebruikers opgehaald.

Op 12 november 2024 is de sport- en beweegvisie onderdeel geweest van de Raadsinformatieavond en op 14 januari 2025 is het voorgelegd aan de Beleidsadviesraad. In februari en maart 2025 heeft er, op basis van de feedback van de stakeholders, een concretiseringsslag plaatsgevonden.

1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 beschrijft de landelijke trends en ontwikkelingen in relatie tot sport en bewegen en bepalen in welk perspectief deze sport- en beweegvisie geplaatst kan worden. Tevens maakt dit hoofdstuk duidelijk waar Hendrik-Ido-Ambacht nu staat, qua actieve inwoners, sport- en beweegvoorzieningen en beleid dat op diverse terreinen gevoerd is de afgelopen jaren. De missie, visie en ambities die Hendrik-Ido-Ambacht de komende jaren nastreeft staan beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 is aandacht voor het vervolg, de rol van de gemeente en andere maatschappelijke organisaties, de middelen en de wijze van monitoren en evalueren. Daarnaast zijn er verschillende bijlagen opgenomen waarin achtergrondinformatie te vinden is.

2

2.

Speelveld

2.1

Trends en ontwikkelingen

In deze paragraaf worden de belangrijkste landelijke trends, ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen beschreven die van invloed kunnen zijn op sport- en beweeggedrag, de behoefte aan en het gebruik van sportaccommodaties. In paragraaf 2.2 volgt een vertaling naar Hendrik-Ido-Ambacht. 2.1.1

Algemeen

Demografisch Sport en bewegen zijn sterk verbonden met bevolkingskenmerken. Nederland ziet een groei van migranten, eenpersoonshuishoudens en ouderen, terwijl het aantal jongeren afneemt. Ook stijgen de levensverwachting en het opleidingsniveau, met meer aandacht voor leefstijl en een zorgwekkende toename van overgewicht. Deze trends beïnvloeden de sportdeelname en vrijwilligerswerk, waarbij vrijwilligers zich vaker richten op specifieke projecten. Om de sport- en beweegdeelname te bevorderen, is het essentieel om rekening te houden met de behoeften en belemmeringen van verschillende doelgroepen, zoals minder sportcommitment bij jongeren en tijdgebrek bij volwassenen. Alternatieve sportaanbieders en aanpakken kunnen helpen om meer mensen aan het bewegen te krijgen. In 2023 voldoen wekelijkse sporters ruim twee keer zo vaak aan de beweegrichtlijnen als mensen die niet wekelijks sporten. De wekelijkse sportdeelname ligt in 2023 stabiel rond 55%, met variaties per leeftijdsgroep en provincie. Nieuwe generaties ouderen sporten meer dan eerdere generaties, maar verschillen in sportdeelname nemen toe, vooral tussen mensen met lage en hoge inkomens en opleidingsniveaus. Laagopgeleiden en mensen met een laag inkomen sporten minder vaak, vaak vanwege gezondheidsproblemen, financiële beperkingen, schaamte of een gebrek aan kennis over gezonde leefstijl.

Hetzelfde geldt voor mensen met een beperking, met obstakels zoals vervoer en ontoegankelijke voorzieningen (2). Economisch Ondanks onrustige omstandigheden, zoals stijgende energieprijzen en dalend consumentenvertrouwen, blijft de Nederlandse economie weerbaar. De arbeidsmarkt blijft krap, met een lichte stijging van de werkloosheid. De werkdruk neemt toe, wat leidt tot meer verzuim, aandacht voor mentale gezondheid en het positieve effect van sport en bewegen hierop. De koopkracht herstelt door dalende inflatie en loongroei, maar steeds meer mensen leven onder de armoedegrens. Kansenongelijkheid in sport is zichtbaar, vooral voor mensen met een laag inkomen. Belemmeringen zoals gebrek aan bekendheid met regelingen zoals het Jeugdsport- en cultuurfonds of Stichting Leergeld maken deelname lastig. Overheden besteden jaarlijks 3,8 miljard euro aan sport, waarvan gemeenten 1,7 miljard. Het merendeel gaat naar sportaccommodaties. Het belang van deze investeringen wordt onderstreept door een Social Return On Investment (SROI) van 2,76, wat betekent dat de maatschappelijke opbrengsten bijna drie keer zo hoog zijn als de kosten. Sporters besteden jaarlijks 2,8 miljard euro aan activiteiten, met 1,8 miljard voor commerciële aanbieders en 1 miljard voor sportverenigingen.

De georganiseerde sport in Nederland draait grotendeels op vrijwilligers, wat een economische waarde vertegenwoordigt van meer dan 2 miljard euro. Zonder deze vrijwilligers zou verenigingssport vrijwel onbetaalbaar worden(3). Het groeiende tekort aan vrijwilligers vormt een steeds grotere uitdaging voor sportverenigingen. Om dit te doorbreken hebben verenigingen vaak concrete ondersteuning nodig. Sociaal/technologisch Er is steeds meer aandacht voor gezondheidsverschillen en de aanpak daarvan vereist een brede strategie waarbij sport en bewegen een belangrijke rol spelen. Sportbeoefening is de laatste jaren individueler en informeler geworden, met een toename van ongeorganiseerde/ anders georganiseerde en alternatieve vormen. Mensen zoeken meer naar beleving, vrijheid en flexibiliteit in hun vrijetijdsbesteding. Verenigingslidmaatschappen blijven stabiel, terwijl de ‘ondernemende’ sportsector, zoals fitness, groeit. Tegelijkertijd winnen activiteiten in de openbare ruimte, zoals wandelen en hardlopen, aan populariteit. Eén van de groepen die je hier over het algemeen minder ziet, zijn tienermeiden. De vraag is of er bij het ontwerp van de omgeving wel voldoende rekening wordt

3

gehouden met de wensen en behoeften van meiden en vrouwen. Jongeren kiezen steeds vaker voor gamen en tablets boven traditionele sport. We bewegen te weinig en eenzijdig, zitten meer en de motorische vaardigheden van kinderen nemen al jaren af. Dit is zorgwekkend, omdat dit de gezondheid, sportdeelname en persoonlijke ontwikkeling negatief beïnvloedt. De uitdaging ligt in het combineren van technologie met beweging en het aanpassen van sport- en beweegaanbod aan de moderne leefwereld. Minder dan de helft van de Nederlanders voldoet aan de beweegrichtlijnen, met specifieke groepen waar gezondheidswinst te behalen is, zoals kleuters, jongeren, sportende volwassenen die overdag te veel zitten, sociaal kwetsbare mensen en thuiswonende ouderen. Vitale aanbieders kunnen niet alleen een goed georganiseerd sport- en beweegaanbod bieden, maar ook bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen, bijvoorbeeld als opleidingsinstituut of accommodatiebeheerder (4). Ecologisch De fysieke omgeving beïnvloedt ons sport- en beweeggedrag, maar helaas ontwikkelt zich een obesogene omgeving die inactiviteit bevordert en overeten stimuleert. Nederland beschikt over een rijke sportinfrastructuur, maar gebruikers stellen steeds hogere eisen aan de kwaliteit van voorzieningen. In stedelijke gebieden neemt de druk op ruimte en milieu toe, wat sportdeelname beïnvloedt.

Terwijl sportdeelname in stedelijke gebieden groeit, daalt deze op het platteland, waar voorzieningen verdwijnen door leegloop. Dit vraagt om clustering en multifunctionele centra om sportmogelijkheden te behouden. Klimaatverandering, voedsel- en grondstoffenschaarste en vervuiling vereisen gedragsverandering en duurzame aanpassingen, vooral bij sportaccommodaties. Energiebesparende maatregelen zoals ledverlichting en zonnepanelen worden al toegepast, maar warmtepompen en circulaire maatregelen krijgen nog te weinig aandacht. De vraag naar bewegen in het groen groeit, wat vraagt om een gezonde, groene leefomgeving met minder auto's en meer ruimte om te bewegen. Dit bevordert betere luchtkwaliteit, vaker fietsen en lopen en meer sociale interactie. Het realiseren van zo’n omgeving vereist een brede aanpak en aanzienlijke investeringen vanuit gezondheid, verkeer en milieu (5). Politiek Politieke ontwikkelingen beïnvloeden de sport- en beweegsector aanzienlijk. Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 krijgt gezondheid (inclusief sport en bewegen) meer prioriteit bij ruimtelijke beslissingen. Het Integraal Zorgakkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Sportakkoord (SA) en de Brede SPUK vergroten de aandacht voor sport, bewegen en preventie en bevorderen de verbinding tussen sport en de maatschappelijke agenda.

Decentralisatie van zorgtaken naar gemeenten vergroot lokaal de focus op sport en sociaal welzijn, maar verdere ondersteuning en maatwerk zijn nodig. Overheidsfinanciën staan onder druk, met zorgen over budgetkortingen (het ravijnjaar) waardoor gemeenten volgens VNG bijvoorbeeld in een onmogelijke positie komen om IZA uit te voeren. De veelbesproken BTW-verhoging is voorlopig van de baan. Gemeenten spelen een rol in het aanbieden van bewegingsonderwijs, dat sinds augustus 2023 minimaal 1,5 uur per week moet worden gegeven door bevoegde leerkrachten, wat leidt tot meer gebruik van accommodaties. Het schoolzwemmen, dat in veel gemeenten is afgebouwd, staat mogelijk voor een comeback, maar hierover is nog geen besluit genomen. In HendrikIdo-Ambacht staat schoolzwemmen niet ter discussie. De participatiesamenleving biedt kansen, maar niet iedereen kan meedoen. Sport wordt soms gezien als wondermiddel voor maatschappelijke problemen, terwijl ook negatieve aspecten, zoals verruwing van omgangsvormen, zichtbaar zijn. Bewijslast blijft nodig om de waarde van sport en bewegen te onderbouwen(6). 2.1.2

Sport- en beweegruimte

Middels het Hoofdlijnen Sportakkoord II wordt er, naast vitale sport- en beweegaanbieders, ingezet op (het behouden van) kwalitatief goede en duurzame sportaccommodaties en een sport- en beweegvriendelijke openbare ruimte. Deze omgevingen bieden voorwaarden om te sporten en te bewegen, maar om tot (meer) beweeg- en sportgedrag te komen is een combinatie van fysieke, sociale en individuele elementen noodzakelijk plus afstemming op de lokale context. Het gebruik van sportaccommodaties is verschillend per leeftijdsgroep. Kinderen maken vooral gebruik van sporthallen, sportvelden en openbare plekken. Bij een toename van de leeftijd neemt het gebruik van dit soort voorzieningen af. Ook maken kinderen het vaakst gebruik van 4

zwembaden. Vanaf 18 jaar blijft dit redelijk stabiel. Sporters van 18-34 jaar maken meer gebruik van fitnesscentra. We sporten en bewegen steeds vaker in de openbare ruimte(7). Qua algemene ontwikkelingen met betrekking tot accommodaties voor bewegingsonderwijs, binnen- en buitensportaccommodaties, zwembaden en sport en bewegen in de openbare ruimte zien we het volgende: Accommodaties voor bewegingsonderwijs De gemeente speelt een wettelijke rol in het realiseren van accommodaties voor bewegingsonderwijs. Waar vroeger gymnastieklokalen (21 x 12 x 5,5 m) gebruikelijk waren, zien we tegenwoordig een trend naar grotere gymzalen (24 x 14 x 5,5 m), sportzalen (minimaal 28 x 22 x 7 m) en sporthallen (minimaal 44 x 24 x 7 m). Deze grotere accommodaties kunnen dubbel worden gebruikt door verenigingen en andere sportaanbieders. Bijna alle scholen in Nederland hebben binnen 1 km een gymnastieklokaal. Landelijk daalt het aantal leerlingen, maar in grote steden wordt juist een toename verwacht. Verouderd materiaal en slecht onderhoud vormen grote belemmeringen voor scholen. Innovaties zoals de Beweegbox en het Athletic Skills Model (ASM) worden geïntroduceerd om bewegingsonderwijs te verbeteren.

Het optimaliseren van gymaccommodaties en schoolpleinen draagt bij aan een beweegvriendelijke omgeving en kan helpen tegen de achteruitgang van motorische vaardigheden en toenemend overgewicht bij kinderen(8). Binnen- en buitensportaccommodaties In Nederland zijn er ongeveer 25.000 sportaccommodaties en binnen 2 kilometer vindt de gemiddelde Nederlander een fitnesscentrum, sporthal, zwembad, voetbal- en tennisaccommodatie. Over het algemeen zijn Nederlanders zeer tevreden over deze voorzieningen, vooral wat betreft bereikbaarheid, kwaliteit, diversiteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. In dunbevolkte gebieden is het voorzieningenniveau (nog) hoog, terwijl sportaccommodaties in gebieden met een lage sociaaleconomische status vaak ontbreken. Hier zijn wel meer speelplekken. De toenemende druk op ruimte, vooral in stedelijke gebieden, vraagt om creatieve oplossingen zoals stapeling van voorzieningen. In landelijke gebieden zijn bereikbaarheid en leefbaarheid belangrijker. Door stijgende kosten staan sportaccommodaties onder druk en het beter benutten ervan is een complexe uitdaging vanwege de balans tussen maatschappelijke waarde en exploitatie. Sinds 2017 is het eigenaarschap van sportaccommodaties stabiel gebleven, met een grotere rol voor verenigingen in het onderhoud.

Multifunctionaliteit en meervoudig gebruik, zoals voor maatschappelijke activiteiten, worden steeds belangrijker. Publiek-private samenwerkingen (zoals in Hendrik-Ido-Ambacht met Stichting Cascade) en clustering bieden voordelen. Stedelijkheid beïnvloedt de huurtarieven, maar vooralsnog zijn er geen sterke stijgingen in die huurtarieven. Sportvoorkeuren fluctueren: zaalsporten (op basketbal na) zien een daling in ledenaantallen, terwijl damesvoetbal, sportvissen, golf en padel in populariteit toenemen. Padel groeit snel en veel tennisverenigingen leggen padelbanen aan om nieuwe leden aan te trekken. Dit gaat soms gepaard met uitdagingen zoals geluidsbeperkingen en concurrentie van commerciële aanbieders. Naast padelbanen is ook het aantal blaashallen en beachvelden de afgelopen jaren sterk toegenomen, wat bijdraagt aan de diversiteit van sportmogelijkheden in Nederland(9). Zwembaden In Nederland zijn bijna 1.900 zwembaden geregistreerd in de Database SportAanbod (DSA). Negen op de tien Nederlanders beschouwen een zwembad als een basisvoorziening in de gemeente. Het aantal openbare zwembaden per hoofd van de bevolking daalt, vooral in dichtbevolkte gebieden waar grotere zwembaden vaker voorkomen.

Ongeveer de helft van de zwembaden beschikt uitsluitend over één of meerdere binnenbaden Een derde van de zwembaden (33%) heeft alleen één of meerdere buitenbaden Het kleinste deel, 11% van de zwembaden, heeft zowel minstens één binnenbad als minstens één buitenbad. Sportfondsen Zwembad de Louwert in Hendrik-Ido-Ambacht is hier een voorbeeld van. Hoewel sporthallen en gymzalen wijdverspreid zijn, bevinden zwembaden zich meestal in gebieden met een groot verzorgingsgebied. Het zwembadbezoek is de afgelopen 25 jaar gedaald, van vijf naar 2,5-3,5 bezoeken per jaar per inwoner. Recreatief zwemmen neemt af door demografische veranderingen en concurrentie van andere recreatiemogelijkheden. Echter, begeleide activiteiten zoals aquasporten blijven populair, vooral bij senioren, voor wie zwemmen ideaal is vanwege de lage belasting op het lichaam. Instructiezwemmen blijft een belangrijke taak van zwembaden, met toenemende eisen aan de kwaliteit van instructeurs en communicatie(10).

5

Sport en bewegen in de openbare ruimte De omvang van sport en bewegen in de openbare ruimte is de afgelopen jaren sterk toegenomen en is nu de meest populaire vorm van lichaamsbeweging, versterkt door de COVID-19-pandemie. In 2022 waren wandelen, hardlopen en fietsen de topactiviteiten, vooral onder volwassenen. Kinderen spelen echter minder buiten dan voorheen. Gemeenten richten zich steeds meer op het creëren van beweegvriendelijke omgevingen om gezondheidsproblemen zoals overgewicht tegen te gaan. Dit gebeurt door de openbare ruimte sportiever te maken en sportvoorzieningen toegankelijker. Denk in Hendrik-Ido-Ambacht aan de beweegroutes, buitenfitness en het skatepark. Lokaal beleid moet maatwerk bieden, afgestemd op de specifieke context en behoeften van de bevolking. Het ‘wat werkt voor wie en wanneer’ moet duidelijk zijn, want als gelegenheid, aanbod en het proces achter het aanbod op elkaar zijn afgestemd, kan het sport- en beweeggedrag gemaximaliseerd worden. Het Mulier Instituut heeft aangetoond dat verschillende groepen de openbare ruimte anders gebruiken: mannen voor hardlopen en fietsen, vrouwen voor groepsfitness, ouderen om te wandelen en jongeren als sociale ontmoetingsplaats. Gemeenten spelen een cruciale rol in het planmatig ontwikkelen van deze beweegvriendelijke omgevingen, waarbij de Omgevingswet en diverse nationale akkoorden belangrijke kaders vormen.

Factoren zoals verkeersveiligheid, toegankelijkheid, nabijheid van voorzieningen en de kwaliteit van de openbare ruimte beïnvloeden het gebruik ervan. Trendsporten zoals skatebanen, outdoor fitness en calisthenics zijn populair, maar vereisen goede locatiekeuze, onderhoud en begeleiding om ‘duurzaam’ in gebruik te zijn(11). 2.2

Lokale data en beleidskader

Deze paragraaf belicht de lokale trends in het sport- en beweeggedrag in Hendrik-Ido-Ambacht en de ‘scores’ op de indicatoren die hierop van invloed zijn. Daarnaast laten we de verwachte bevolkingsontwikkeling zien. Aanvullend zijn de (beleids)documenten, waarin ambities/keuzes op het gebied van sport en bewegen of in relatie tot sport en bewegen zijn vastgelegd, beknopt samengevat. 2.2.1

Actieve inwoners in cijfers

Uit het rapport ‘Kansen op sportieve groei?’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP, 2019) blijkt dat motieven om te sporten, sportgedrag van ouders of partner, omgeving en sociaaleconomische kenmerken belangrijk zijn in het verklaren waarom er wel of niet gesport wordt. Beleid draagt hier vaak indirect aan bij. Kenniscentrum Sport & Bewegen heeft de meest actuele data hieromtrent op een rij gezet in een infographic (zie bijlage 1). We weten dat voldoende bewegen toeneemt met het opleidingsniveau en het inkomen. In Hendrik-Ido-Ambacht zijn er minder hoogopgeleiden dan gemiddeld in Nederland. Het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt daarentegen hoger. Op 1 januari 2024 had de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht 32.689 inwoners, waarvan 16.116 man en 16.573 vrouw. De bevolkingspiramide laat in de leeftijdscategorie van 20 tot en met 30 jaar een zeer slanke ‘taille’ zien. Per saldo neemt de bevolkingsgroei gestaag toe. De jongste groep en de middengroep blijven nagenoeg stabiel. Opvallend is de groei van de groep 7584 jaar en die van 85+ (zie tabel onder aan deze pagina). Qua trend zien we in Nederland een toenemende vergrijzing en een stijging van het percentage mensen met een migratie achtergrond. In Hendrik-Ido-Ambacht is sprake van dubbele vergrijzing. Het percentage personen met een niet-westerse migratieachtergrond is lager dan landelijk gemiddeld. 2025

2030

2035

2040

2045

2050

0-14 jr. 15-24 jr. 25-34 jr. 35-44 jr. 45-54 jr. 55-64 jr. 65-74 jr. 75-84 jr. 85 jr. en ouder

6.700 3.860 3.585 4.485 4.245 4.040 3.035 2.055 691

6.450 3.995 3.450 4.495 4.170 3.960 3.440 2.375 744

6.570 3.985 3.495 4.335 4.495 3.760 3.655 2.590 1.031

6.600 3.855 3.455 4.275 4.545 3.675 3.555 2.960 1.221

6.685 3.930 3.380 4.350 4.480 3.940 3.305 3.170 1.425

6.760 4.150 3.325 4.270 4.580 4.050 3.265 3.140 1.708

Totaal

32.696

33.079

33.916

34.141

34.665

35.248

6

De sociaal-maatschappelijke situatie in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is over het algemeen positief. Op diverse thema's scoort de gemeente gunstig. Tegelijkertijd laat de fysieke gezondheid van inwoners ruimte voor verbetering. Accommodaties en de sportieve buitenruimte spelen hierin een essentiële rol; ze zijn niet alleen cruciaal voor het behouden van deze gunstige uitgangspositie, maar ook voor het aanpakken van bestaande uitdagingen. Hoewel de participatie in georganiseerde en ongeorganiseerde sportactiviteiten in lijn ligt met het landelijke gemiddelde, blijft het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen en het percentage dat wekelijks sport relatief laag. Dit wijst op kansen om de vitaliteit van inwoners te verhogen, met name in buurten waar extra aandacht nodig is voor het stimuleren van fysieke en mentale gezondheid. Daarnaast kan het gericht inzetten van accommodaties bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid en het versterken van sociale cohesie. Kijkend naar een aantal gezondheidsindicatoren in Hendrik-Ido-Ambacht dan blijkt dat de ervaren goede gezondheid zo goed als op het landelijke gemiddelde ligt, net als het percentage personen met ernstig overgewicht. Stress wordt minder ervaren onder de mensen uit Hendrik-Ido-Ambacht dan in Nederland gemiddeld.

Het percentage eenzaamheid ligt in Hendrik-IdoAmbacht lager dan het Nederlands gemiddelde, maar is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het hoogste percentage eenzaamheid wordt gerapporteerd in de buurt Oostendam. Uit de sport- en beweegdata wordt duidelijk dat in Hendrik-Ido-Ambacht te veel mensen te weinig bewegen. De score op de beweegrichtlijnen is lokaal laag (38%) t.o.v. landelijk (47,5%). Dit zie je terug bij de 18-64 jarigen (39,4% t.o.v. 50,3%), maar ook bij de 65-plusser (33% t.o.v. 38,9%). Wijk het Centrum en dan specifiek Oostendam scoort het laagst. Er zijn minder wekelijkse sporters in Hendrik-Ido-Ambacht (48,2%) dan gemiddeld in Nederland (53,6%). Het aantal verenigingsleden dat is aangesloten bij een sportbond is gemiddeld net iets hoger (24,4% lokaal t.o.v. 24% landelijk). Hier scoort vooral de leeftijdscategorie 10-24 jaar goed. Op ongeorganiseerd of anders-georganiseerd sporten blijven de percentages maar iets achter ten aanzien van Nederland. Op hardlopen scoort Hendrik-Ido-Ambacht boven het gemiddelde. Het fietsgebruik is lokaal laag (23,4%) t.o.v. landelijk (26,3%). Hendrik-Ido-Ambacht scoort minder hoog op de indicator ‘dichtheid sportaccommodaties (het aantal recreatieve sportaccommodaties per 10.000 inwoners)’ dan het Nederlands gemiddelde. De afstand die moet worden afgelegd naar een sporthal is kort.

In Hendrik-Ido-Ambacht zijn twee sporthallen (De Ridderhal en De Sophiahal), één zwembad (binnen- en buitenbad), twee gymzalen, een aantal fitnesscentra en twee culturele accommodaties. Naast deze binnenfaciliteiten kent Hendrik-Ido-Ambacht het Sportpark Schildman met voetbal-, korfbal-, tennis- en beachvolleybalvelden, jeu de boules en de schietvereniging en een verscheidenheid aan parken en natuurgebieden, al dan niet specifiek ingericht om het bewegen te stimuleren. Onderdeel hiervan zijn twee openbare buiten fitnessruimtes (BaxFit en SophiaFit), een skatepark, twee hardlooproutes en een kidsbeweegroute, die mede tot stand zijn gekomen door participatietrajecten met partners en bewoners. Omtrent het aanbieden van kunst en cultuur en het faciliteren van binnensport heeft de gemeente een overeenkomst met Stichting Cascade. Zij zijn verantwoordelijk voor beheer en exploitatie, moeten aanbod verzorgen en zorgen dat er voldoende (goed onderhouden) ruimtes beschikbaar zijn. Stichting Cascade ontvangt subsidie en moet onder andere rapporteren over de bezettingsgraden. De gemeentelijke uitgaven aan sport in Hendrik-Ido-Ambacht zijn wat lager dan gemiddeld in Nederland. De indicator beweegvriendelijke omgeving gaat van 0 tot 100 en laat zien in hoeverre de openbare ruimte mogelijkheden biedt voor mensen om te sporten en te bewegen.

De veronderstelling is dat een beweegvriendelijke omgeving (dus een hogere score) het beweeggedrag positief beïnvloedt. Hendrik-Ido-Ambacht scoort hier bovengemiddeld (75 t.o.v. 65 landelijk). De goede score komt met name door een hoge score op (de nabijheid van) speelplekken en sportaccommodaties. 2.2.2

Beleidskader

Het Coalitieprogramma 'Samen voor Ambacht' 2022-2026 omschrijft de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht als ruim, groen, dorps, rustig en veilig. Een sterk verenigingsleven en diverse vrijetijdsvoorzieningen zijn belangrijke kenmerken. De prioriteiten zijn transparant besturen, regionale samenwerking, duurzaamheid, woningbouw en inclusie. Hoewel de financiële situatie solide is geweest, lijkt deze nu onder druk te staan. Sport en bewegen vallen binnen het programma ‘Sociaal, Welzijn en Educatie’, gericht op veilig en gezond opgroeien, aandacht voor ouderen, dementie, eenzaamheid, cultuur en vrijwilligerswerk. Multifunctionele, toegankelijke voorzieningen en een rookvrije generatie staan centraal. Het programma ‘Ruimtelijke ordening, Economie en Wonen’ legt de nadruk op duurzaamheid, groen en mobiliteit. De nieuwe Omgevingswet biedt kansen om groene ruimte, 7

beheer en sport te integreren. Het programma ‘Buitenruimte’ stimuleert ontmoeting, buitenspelen en bewegen. Veiligheid en leefbaarheid zijn cruciaal voor een beweegvriendelijke omgeving die vitaliteit en een aantrekkelijk vestigingsklimaat bevordert. Sportakkoord I werd ontwikkeld tijdens de coronacrisis en richtte zich op bredere sportdeelname, beweging voor senioren en mensen met een beperking en duurzame sportfaciliteiten. Sportakkoord II bouwt hierop voort met een focus op meetbare resultaten en integrale samenwerking. Het fundament moet op orde zijn en het bereik groter. Het akkoord legt een duidelijke link met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en benadrukt de maatschappelijke waarde van sport en bewegen, zoals het tegengaan van eenzaamheid en het bevorderen van gezondheid. De thema’s inclusie, sociaal veilige sport, vitale aanbieders, motorische vaardigheden bij kinderen en jongeren en een toegankelijke sportinfrastructuur blijven centraal staan. Er is aandacht voor het wegnemen van belemmeringen, multifunctioneel gebruik van voorzieningen en herziening van het accommodatiebeleid. De Nota Accommodatiebeleid 2013-2020 richt zich op efficiënt gebruik van gemeentelijke accommodaties, zoals sport-, cultuuren onderwijsvoorzieningen.

Belangrijke uitgangspunten zijn multifunctioneel gebruik, kwaliteit, gedeelde verantwoordelijkheid, transparantie over tarieven en een hoge bezettingsgraad. De accommodaties worden volgens een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) beheerd en onderhouden. Meervoudig gebruik en meer samenwerken geeft kansen. Deze nota wordt momenteel geactualiseerd en heeft een duidelijke link met deze visie. Vanwege het waterrijke karakter van Hendrik-Ido-Ambacht speelt zwemveiligheid een belangrijke rol. In de Visie op Schoolzwemmen is het doel waterveiligheid bevorderen, met een focus op plezier en lichamelijke ontwikkeling. - Het programma Swim2Play richt zich op deze uitgangspunten en is als pilot ingezet. De eerste bevindingen van de pilot worden als positief ervaren. Het programma wordt in de komende jaren verder ontwikkeld. Hierbij wordt voor de jongere groepen busvervoer georganiseerd. Het vervangingsplan Sportpark Schildman 2023-2027 richt zich op het uitbreiden van de capaciteit van Sportpark Schildman vanwege ledengroei bij de voetbalverenigingen. Belangrijke uitgangspunten van het plan zijn dat iedereen in Hendrik-Ido-Ambacht moet kunnen sporten, er geen ledenstop komt en dat de velden naar behoefte gebruikt worden, met een huur gebaseerd op deze behoefte. Korte termijn aanpassingen omvat onder andere de renovatie van twee kunstgrasvelden, die inmiddels zijn gerealiseerd.

Op langere termijn wordt gekeken of extra kunstgrasvelden benodigd zijn vanwege ledengroei en eventuele uitbreiding buiten de huidige contouren. Het Speelruimteplan 2020-2030 heeft als doel buitenspelen te bevorderen voor gezondheid, sociale ontwikkeling en leefbaarheid. Veel speelplekken richten zich nu op jonge kinderen, terwijl uitdaging en ontmoetingsplekken ontbreken. Het plan stelt diversiteit, inclusie, vergroening en dynamisch gebruik centraal en adviseert minder, maar kwalitatief betere speelplekken. Het Integrale Plan van Aanpak Brede SPUK 2023-2026 benadrukt het belang van preventie, vroegsignalering en inclusie. Belangrijke thema’s zijn en blijven onder andere overgewicht, beweging, mentale gezondheid, mantelzorg, valpreventie en eenzaamheid. Het PvA streeft naar een levensfasebewuste inzet met als doelen het vergroten van deelname aan de samenleving, het versterken van de sociale basis en het voorkomen en terugdringen van achterstanden en problemen. Daarnaast richt het zich op het bieden van ruimte voor innovatie en het benutten van kansen, met name op het gebied van cultuur en de openbare ruimte. Het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen moet omhoog, met meer aandacht voor inclusie, diversiteit, elkaar aanspreken en een gevarieerd sport- en beweegaanbod voor jong en oud.

Stichting Hi5Ambacht speelt een sleutelrol in het aanbieden van duurzame sport-, beweeg-, cultuur- en natuuractiviteiten. De leefomgeving wordt rookvrij, is veilig en toegankelijk en nodigt uit tot ontmoeten, spelen, sporten en bewegen. De Nota "Ambacht Gezond, Zorgzaam en Vitaal" richt zich op gezonde leefstijl, mentale weerbaarheid en een beweegvriendelijke leefomgeving. De nota benadrukt dat gezond leven een keuze van de inwoners is en het beleid creëert de randvoorwaarden om die keuze te ondersteunen. Er wordt ingezet op het verbeteren van de bestaanszekerheid en het verstevigen van de sociale basis van inwoners. Belangrijke speerpunten zijn het terugdringen van gezondheidsachterstanden volgens een buurtgerichte aanpak, valpreventie, dementie en eenzaamheid. De GGD speelt een cruciale rol in onderzoek en interventies. Het preventieplan “De Kracht van Ambacht” streeft naar een inclusieve, betaalbare samenleving en zelfstandige participatie van inwoners. Het legt de nadruk op preventie, innovatie, samenwerking en extra aandacht voor kwetsbare groepen. Het visiedocument Sociaal Domein geeft een bundeling van de visie op het sociaal domein in zijn geheel en op de verschillende thema’s. 8

(Het behoud en versterken van) sport en bewegen wordt gezien als belangrijk voor de fysieke en mentale gezondheid, welzijn, een gezonde leefstijl en het opbouwen van een sociaal netwerk. Naar vermogen bijdragen, armoede bij kinderen voorkomen, laagdrempelige schuldhulpverlening, inclusieve, mensgerichte zorg en tijdige jeugdhulp gericht op het welzijn van het hele gezin is van belang. Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2020 en verder richt zich op duurzame, eigentijdse schoolgebouwen met ruimte voor talentontwikkeling, een gezonde schoolomgeving en voldoende sport- en beweegmogelijkheden. Efficiënt gebruik van lokalen en een kwaliteitsimpuls voor scholen in Hendrik-Ido-Ambacht West zijn prioriteiten. Belangrijke uitgangspunten zijn het ontwikkelen van kleinere scholen met meer ruimte en aandacht voor kinderen van 0 tot 13 jaar en het versterken van de relatie tussen onderwijs en zorg. De wijze waarop het bewegingsonderwijs momenteel is ingericht binnen de gemeente geeft voor schoolbesturen en gemeente geen aanleiding hier iets aan te veranderen. Nieuwbouw in De Volgerlanden moet het tekort aan ruimte opvangen, terwijl verouderde gebouwen in Hendrik-Ido-Ambacht West worden vervangen. De Omgevingsvisie 2040 benadrukt duurzaamheid, veiligheid en gezondheid, met vitale en leefbare wijken, een groene leefomgeving en een energieneutrale toekomst.

De visie behandelt twaalf thema’s, waaronder wonen, voorzieningen, gezondheid, welzijn, veiligheid en milieu. In de periode 2015 tot en met 2027 worden 2.268 nieuwe woningen verwacht. Qua voorzieningen moet er rekening worden gehouden met vergrijzing, extramuralisering en digitalisering. Een speerpunt is het inzetten op een goede kwaliteit van accommodaties voor binnen- en buitensport, met een divers aanbod voor jong en oud. Het streven is dat alle voorzieningen binnen 15 minuten fietsen bereikbaar zijn. Hendrik-Ido-Ambacht heeft een groene en beweegvriendelijke leefomgeving die uitnodigt tot beweging en wil dit behouden en versterken met meer sportieve uitdaging, betere recreatiemogelijkheden en (verkeers)veiligheid. De Woonzorgvisie laat zien dat zorgzaamheid, respect en deelname centraal staan in de samenleving. Er is behoefte aan meer geclusterde woonvormen en aangepaste woningen. Arbeidsmarktkrapte in de zorg en een tekort aan geschikte woningen zijn uitdagingen, die onder andere worden aangepakt via domeinoverstijgende samenwerking en preventie. De gemeente wil een inclusieve samenleving bevorderen door een mix van woonvormen en gemeenschapszorg.

9

3.

Sportieve ambities

In dit hoofdstuk zijn de missie en visie van Hendrik-Ido-Ambacht op sport en bewegen weergegeven. De missie en visie zijn vervolgens vertaald in concrete ambities en doelstellingen. In algemene zin geldt: op het gebied van sport en bewegen willen we graag behouden (en versterken) wat goed gaat. Om aan te blijven sluiten op de veranderende behoeften en ontwikkelingen moeten we accenten verleggen en ruimte creëren voor nieuwe ontwikkelingen. Bij de keuze voor de ambities is, conform het advies van het Rekenkameronderzoek, aansluiting gezocht bij het Sportakkoord. Daarnaast is gekeken wat aanvullend hierop naar voren is gekomen in het participatietraject dat is doorlopen met de stakeholders en de keuzes die zijn gemaakt in het gemeentelijk beleid zoals omschreven in hoofdstuk 2. Dit heeft geleid tot 3 ambities. Deze ambities benadrukken de inclusiviteit, duurzaamheid en vitaliteit van de sport- en beweeginfrastructuur en aanbieders binnen Hendrik-Ido-Ambacht, met een duidelijke focus op toegankelijkheid en samenwerking binnen de gemeenschap. Deze sport- en beweegvisie heeft een zeer nadrukkelijke link met het Integrale Plan van Aanpak Brede SPUK en de nota Publieke Gezondheid. We streven er naar dat in 2030 meer organisaties en inwoners zich bewust zijn van het belang van sport en bewegen.

Tegen die tijd dragen sport en het verenigingsleven aantoonbaar meer bij aan maatschappelijke effecten. Specifiek gaat het daarbij om de thema’s (mentale) gezondheid en vitaliteit, meedoen aan de samenleving door iedereen, eenzaamheid en vroegsignalering. Parallel aan deze sport- en beweegvisie wordt de Nota Accommodatiebeleid herschreven. Hierin is specifiek aandacht voor de optimalisatie van ruimte, kwaliteit, capaciteit, betaalbaarheid, tarieven en toegankelijkheid van de sportvoorzieningen. Het streven is hier om de toekomstbestendigheid van het huidige aanbod behouden, accommodaties efficiënt en duurzaam in te zetten, een koppeling te maken met maatschappelijke opgaven en te zorgen voor balans in vraag- en aanbod. Ambitie 1:

Inclusieve en veilige sport- en beweegomgeving

Hendrik-Ido-Ambacht streeft naar een inclusieve, veilige samenleving waarin iedereen kan meedoen. Iedere inwoner is echter zelf verantwoordelijk voor zijn/ haar eigen gezondheid en de mate waarin zij sporten en bewegen, maar belemmeringen door leeftijd, fysieke of mentale gezondheid, etnische achtergrond, seksuele geaardheid of sociale, financiële positie zijn er nog te vaak. Hierdoor is een leven lang voldoende bewegen, je welkom en veilig voelen, erbij horen, je eigen sport- of beweegkeuzes maken en vooral veel plezier beleven aan sport en bewegen nog niet voor elke inwoner vanzelfsprekend. Fysieke, sociale en praktische toegankelijkheid zijn hierin zeer belangrijke randvoorwaarden. Voor een echt inclusieve en veilige sport- en beweegomgeving is er verder meer samenwerking en bewustwording bij organisaties (o.a. sociale partners en eerstelijnszorg) over (het belang van) inclusief sporten en bewegen nodig en bij de organisatie van sport- en beweegactiviteiten dient de doelgroep te worden betrokken. In Hendrik-Ido-Ambacht ligt het aantal volwassen inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen duidelijk onder het landelijke gemiddelde. Om de deelname te verhogen is het van belang dat er een passend en kwalitatief goed sport- en beweegaanbod is plus deskundig kader.

Het kader moet in staat zijn om een effectief sport- en beweegaanbod te leiden in de specifieke context en bij de doelgroep. Om dit te kunnen doen, zijn opleiding en competenties van trainers/begeleiders van belang. Deelname aan sport- en beweegactiviteiten moet betaalbaar zijn voor alle inwoners. In het stimuleren van sportdeelname is er extra aandacht nodig voor kwetsbare groepen zoals ouderen, mensen met een beperking en mensen met een laag inkomen. Ook communicatie, promotie en bekendheid van het aanbod vraagt aandacht, waarbij we rekening houden met culturele verschillen en leeftijd. Iedere doelgroep vraagt om een eigen/andere benadering. Daarnaast willen we ons inzetten om de sportdeelname van de ‘middengroep’ te verhogen. De deelname bij deze groep staat onder druk door de volle agenda van werk, zorg voor kinderen en ouders. Een sociaal veilige, positieve en plezierige omgeving is essentieel voor iedereen die wil sporten en bewegen. Ongewenst gedrag pakken we aan en streven naar zo laagdrempelig mogelijke regelgeving. We helpen onze sportaanbieders hierbij, net als bij hun vitaliteit en toekomstbestendigheid, de blik naar buiten en het thema vrijwilligers. Ambitie 2:

Gezondheid en welzijn door sport en bewegen

Hendrik-Ido-Ambacht streeft naar een samenleving waarin iedereen de mogelijkheid heeft om gezond, actief en betrokken te leven. Gezondheid wordt hierin gezien als het vermogen om veerkrachtig te zijn, eigen regie te voeren en zich aan te passen. 10

Hierbij gaat het om dagelijks functioneren, meedoen, kwaliteit van leven, zingeving, mentaal en fysiek welbevinden. De vijf pijlers van een gezonde leefstijl zijn omgeving, voeding, ontspanning, slaap en beweging. Mensen die voldoende sporten en bewegen hebben minder kans op gezondheidsklachten. Voldoende bewegen heeft invloed op het gewicht en verbetert de motoriek. Het is tevens goed voor de ontwikkeling van de hersenen en de mentale gezondheid, onder andere omdat bewegen stressregulatie verbetert. Daarnaast gaat beweging chronische ziektes tegen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en overgewicht. Ook is aangetoond dat sport en bewegen bijdragen aan welzijn en geluk. In Hendrik-Ido-Ambacht ligt al een stevige basis op het gebied van preventie en vroegsignalering en op deze basis bouwen we verder. We kiezen hierbij voor een levensfasebewuste inzet, van jong tot oud. Het aantal inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen moet omhoog en een leven lang sport- en beweegplezier begint voor ons bij de jeugd. Op jonge leeftijd draagt bewegen bij aan de ontwikkeling van motorische vaardigheden. Goed ontwikkelde motorische vaardigheden zijn op hun beurt weer van belang om deel te nemen aan sport- en spelactiviteiten in de kinderjaren én op latere leeftijd.

Op het gebied van kansrijk starten en valpreventie en in samenwerking met onder andere de GGD zetten we sport- en beweeginterventies in. We onderzoeken de mogelijkheden tot aansluiting bij individuele en groepsaanpakken, zoals Kind naar Gezond Gewicht (KNGG) of Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). Er wordt op verschillende plekken bewogen; binnen het gezin, de kinderopvang, op school, bij een sport- en beweegaanbieder, in de wijk en in de zorg. Hierbij is het noodzaak dat professionals in de verschillende sectoren en domeinen gezamenlijk het belang inzien van bewegen (o.a. sociale partners en eerstelijnszorg) en dat we de betekenis en successen van sport en bewegen voor de maatschappij nog beter zichtbaar maken in Hendrik-IdoAmbacht. Ambitie 3:

Duurzame, toekomstbestendige en toegankelijke sport- en beweeginfrastructuur

Hendrik-Ido-Ambacht streeft naar een groenere en duurzamere toekomst oftewel een duurzame, prettige en gezonde leef-, woon- en werkomgeving, waarbij toekomst- en klimaatbestendige keuzes worden gemaakt. Opgaven liggen er op het gebied van de energietransitie, CO2-reductie, circulariteit, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en groen. Ook de sporten beweegsector moet hierin zijn rol pakken. In Nederland zijn er namelijk nogal wat sportaccommodaties die veel energie verbruiken, denk aan verouderde sportzalen en vooral ook zwembaden. Als gemeenten aan de slag gaan met een duurzame sport- en beweeginfrastructuur, kan dat enorme besparingen opleveren. Dat geldt ook voor het thema klimaatadaptatie. Door slimme innovaties kunnen sportterreinen met kunstgras fungeren als opvang van grote hoeveelheden regenwater, dat bovendien gezuiverd en hergebruikt kan worden. Goede beplanting zorgt voor de vermindering van hittestress en verbetering van de luchtkwaliteit en dus een fijne omgeving om in te zijn. Het zwembad in Hendrik-Ido-Ambacht is voor een zwembad erg duurzaam en hetzelfde geldt voor de Sophiahal. Voor de Ridderhal is dit een ander verhaal. Recent hebben veel verenigingen middels de CAI-gelden een incentive gekregen voor het verduurzamen van hun vastgoed. Met de verduurzaming van de accommodaties gaat het de goede kant op.

De toekomstbestendigheid van de sport- en beweeginfrastructuur wordt bepaald of met de voorzieningen nu en in de toekomst adequaat ingespeeld kan worden op de behoeften van de inwoners en de ontwikkelingen daarin. In de geactualiseerde Nota Accommodatiebeleid worden de bevindingen en aanbevelingen van deze visie meegenomen en wordt in scenario's beschreven welke aanpassingen de komende jaren nodig zijn voor een toekomstbestendig aanbod in Hendrik-Ido-Ambacht. Kwaliteit gaat daarbij voor kwantiteit. Om in te kunnen spelen op de behoefte aan ruimte voor sport, spelen en bewegen zorgen we voor maatwerk per wijk (zie Speelruimteplan) en zullen we flexibel inspelen op veranderingen. Multifunctionaliteit maakt efficiënt gebruik van de ruimte mogelijk, kan kosten besparen, zorgt voor levendigheid en sociale cohesie en draagt ook weer bij aan duurzaamheid. We willen de integrale samenwerking binnen onze gemeente vergroten, leren we van wat wel en wat niet werkt en zo de samenwerking blijven verbeteren. Zoals eerder benoemd is toegankelijkheid van sportaccommodaties, routes en beweegvoorzieningen ook in Hendrik-Ido-Ambacht een belangrijke voorwaarde om mensen te kunnen laten sporten en bewegen. Hierbij stellen we ons steeds de volgende vraag (de 9 B’s): zijn de voorzieningen: •

Beschikbaar

•

Bereikbaar

•

Bruikbaar

•

Betaalbaar

•

Bekend

•

Betrouwbaar

•

Begrijpelijk 11

•

Betreedbaar

•

Begripvol Missie Onze missie is om alle inwoners van Hendrik-Ido-Ambacht te stimuleren om deel te nemen aan sport- en beweegactiviteiten. We streven naar een inclusieve, veilige, vitale, toegankelijke en duurzame gemeenschap waar iedereen betaalbaar kan sporten en bewegen. Visie Wij zien Hendrik-Ido-Ambacht als een gemeente waar sport en bewegen centraal staan. Onze visie is een toekomst waarin iedereen het belang van sport en bewegen inziet en toegang heeft tot diverse mogelijkheden. We werken samen met lokale partners om een breed en toegankelijk aanbod te creëren. Ambitie 1 Inclusieve en veilige sport- en beweegomgeving

Ambitie 2 Gezondheid en welzijn door sport en bewegen

Ambitie 3 Duurzame en toegankelijke sport- en beweeginfrastructuur

Verhoging van sport- en beweegparticipatie bij kwetsbare groepen In 2030 is het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen en het percentage van de wekelijkse sportdeelname hoger dan in 2024. We richten ons hierbij specifiek op de kwetsbare doelgroepen: ouderen (65+), mensen met een beperking, mensen met een laag inkomen en de 'middengroep' (25- 55 jaar).

(Meer) samenwerking voor breed motorische ontwikkeling en uitvalpreventie bij jongeren Door samenwerking tussen diverse partners kan de breed motorische ontwikkeling van de jongste jeugd verbeterd worden en kan uitval bij jongeren voorkomen worden, met speciale aandacht voor kwetsbare wijken.

Tevredenheid over sport- en beweegvoorzieningen In 2030 zijn de inwoners van HendrikIdo-Ambacht tevreden over de sporten beweegvoorzieningen, inclusief toegankelijkheid, zichtbaarheid, kwaliteit, veiligheid, multifunctionaliteit en duurzaamheid. Inwoners kunnen bewegen en verblijven in een gezonde, rookvrije sport- en beweegomgeving en duurzame sportkantines.

Financiële toegankelijkheid Geen financiële belemmering voor sport- en beweegparticipatie.

Kwalitatief goed beweegaanbod voor de 'middengroep' en (beginnend) senioren De middengroep en (beginnend) senioren worden gestimuleerd om in beweging te blijven, via kwalitatief goed beweegaanbod.

Meer sportief gebruik van de openbare ruimte In 2030 is het gebruik van de openbare ruimte voor sport en bewegen toegenomen door een goede balans in de drie onderdelen van het Beweegvriendelijke Omgeving model (BVO)-model).1

Veilig sportklimaat In 2030 bieden alle sportaanbieders een veilig en inclusief sportklimaat, ondersteund door de vier basiseisen voor veiligheid (de 4 V's) van NOC*NSF.2

Gezondere sport- en beweegomgeving Inzet van sport- en beweeginterventies om gezondheidsverschillen (overgewicht, bewegen en eenzaamheid) te verkleinen in samenwerking met lokale partners binnen het brede sociaal domein

Structurele samenwerking om onderlinge relaties te versterken In 2030 zijn sport- en beweegaanbieders, scholen, zorg- en welzijnsorganisaties en inwoners actief met elkaar verbonden om de relaties te versterken en ervaringen te delen.

Vitale sport- en beweegaanbieders In 2030 zijn sport- en beweegaanbieders zichtbaar, vitaal en gezond, met een centraal aanspreekpunt en de juiste ondersteuning via buurtsportcoaches.

Een concretiseringsslag van deze doelstellingen is terug te vinden in het visiedocument (pagina’s 15 tot en met 21).

1 https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/producten/bvo-model/ 2 https://nocnsf.nl/nederland-sport-veilig/4-vs-voor-veiligheid

12

4.

Vervolg, middelen en monitoring

4.1

Hoe nu verder

De komende jaren gaan we aan de slag met de ambities van onze sport- en beweegvisie. Nu de inhoudelijke kaders middels deze visie zijn vastgesteld, kunnen we stappen zetten richting de komende jaren. Onder het kopje monitoren en evalueren en in het visiedocument is terug te lezen hoe we de ambities willen bereiken.

4.2

De rol van de gemeente

In regionaal verband werken we als gemeente samen en delen we kennis op verschillende onderdelen, zoals (landelijke) projecten en ontwikkelingen, accommodaties en aangepast sporten. Waar nodig worden bestaande netwerken ingezet of (nieuwe) samenwerkingen opgezocht om nieuwe initiatieven, passend binnen de opgestelde doelen, te ontplooien. De rol van de gemeente op het gebied van sport en bewegen is verbindend, stimulerend, faciliterend en regisserend: Verbindend Er zijn veel verschillende organisaties, partijen en verenigingen die zich bezighouden met sport en bewegen of sport en bewegen als middel inzetten. De gemeente wil de verbinding tussen alle betrokken partijen vergroten. Hierbij kan gedacht worden aan onderlinge samenwerkingen tussen sportverenigingen, de link met onderwijs, welzijn en cultuur, het verbinden van zorg en sport of de samenwerking met maatschappelijke organisaties om specifieke doelgroepen te bereiken. Stimulerend De meeste inwoners zijn in staat om uit eigen beweging te sporten of te bewegen, maar dit is niet voor iedereen zelfsprekend. Deze inwoners hebben extra ondersteuning nodig. Voor deze doelgroepen willen we deelname aan sport en bewegen extra stimuleren. Faciliterend De gemeente vervult een faciliterende rol door sportvoorzieningen in stand te houden en door de openbare ruimte beweegvriendelijk in te richten.

We willen als gemeente faciliterend zijn, omdat we het positieve maatschappelijke effect van sport en bewegen (blijvend) willen ondersteunen. Daarnaast worden er randvoorwaarden geschept via het subsidie- en tarievenbeleid. Regisserend Naast bovengenoemde rollen zal de gemeente een actieve rol spelen in het monitoren en evalueren van de opgestelde ambities en doelstellingen, zoals verwerkt in het visiedocument. We monitoren aan de hand van lerend beleid en stellen daar waar nodig de opgestelde doelen bij (zie ook paragraaf 4.4). Hierbij legt de gemeente de verbinding met de geactualiseerde Nota Accommodatiebeleid en de ambities uit het GALA en IZA (zie Plan van Aanpak Brede SPUK). Binnen de gemeentelijke organisatie is team Sociaal Domein verantwoordelijk voor het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van onder meer het sport- en beweegbeleid. Team Buitenruimte draagt zorg voor het uitvoeringsbeleid op het gebied van beheer en onderhoud van onder andere de sportaccommodaties. De gemeente draagt bij aan sport- en beweegstimulering (o.a. doorverwijzing) en vervult met betrekking tot eigendom, beheer, onderhoud en exploitatie van accommodaties een regierol. De gemeente wenst bij strategische accommodaties de grond en in beginsel ook de opstallen in eigendom te houden.

Strategische accommodaties zijn accommodaties die van groot belang zijn om het voorzieningenniveau in Hendrik-Ido-Ambacht op een kwalitatief hoog niveau te houden en waarmee kan worden ingespeeld op de (veranderende) vraag. Strategische accommodaties zijn onder meer zwembad De Louwert, sporthallen De Ridderhal en De Sophiahal en de velden op sportpark Schildman en het Baxpark (bron: Nota Accommodatiebeleid 2013-2020; juli 2013). Marktpartijen en maatschappelijke organisaties hebben op het gebied van beheer, onderhoud, exploitatie en uitvoering van activiteiten een grote verantwoordelijkheid. Differentiatie en maatwerk wordt als gewenst gezien vanwege de verschillen tussen accommodaties en in activiteiten. In de praktijk heeft dit als volgt vorm gekregen:

13

•

De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van alle sportvelden en de daarbij behorende elementen. Met buitensportverenigingen worden nieuwe afspraken gemaakt over zelfredzaamheid en de bijdrage die verenigingen daarvoor ontvangen (bron: Vervangingsplan Sportpark Schildman; 2023).

•

Stichting Cascade beheert en exploiteert, naast cultureel centrum Cascade, ook de twee sporthallen in Hendrik-Ido-Ambacht: De Ridderhal en De Sophiahal en beheert de verhuur van de gymzalen Admiraal en Bekestein.

•

Sportfondsen Hendrik-Ido-Ambacht is risicodragend verantwoordelijk voor beheer en exploitatie van zwembad De Louwert. Daarvoor is een 10-jarige huur- en exploitatieovereenkomst gesloten die eindigt op 1 september 2029.

•

Stichting Hi5Ambacht organiseert activiteiten voor jong en oud met als doel kinderen en jongeren goedkoop (vaak zelfs gratis) kennis te laten maken met sport, cultuur en hun eigen talenten. Stichting Hi5Ambacht heeft de ambitie om HendrikIdo-Ambacht leuker, leerzamer en gezonder te maken. Het team bestaat uit onder andere vakleerkrachten lichamelijke beweging, buurtsportcoaches en een beweegcoach. Binnen het Sportakkoord en ook in deze sport- en beweegvisie is Stichting Hi5Ambacht een belangrijke schakel binnen het (sport)netwerk. Daar waar mogelijk ondersteunt zij bij de realisatie van de opgestelde doelen en geeft de organisatie uitvoering aan de projecten. Dit mede door de duofunctie van de Coördinator Sport & Preventie, die onlangs binnen Stichting Hi5Ambacht is belegd. Een uitgebreide toelichting op deze functie is terug te vinden in bijlage 2.

•

Sportverenigingen hebben als hoofddoel activiteiten te organiseren die leden in de gelegenheid stellen om hun favoriete sport te beoefenen.

•

Voor de uitvoering van het Sportakkoord is als kartrekker een platform opgericht. Dit Sportakkoord platform (het kernteam) komt eenmaal in de zes weken bij elkaar om aanvragen te bespreken en te beoordelen en bestaat uit een afvaardiging van sportverenigingen en maatschappelijke organisaties. Mede in deze samenstelling wordt gekeken naar de prioritering van de opgestelde doelen uit deze sport- en beweegvisie en de voortgang en realisatie ervan.

•

Naast verenigingen en exploitanten als Sportfondsen en Cascade zijn er nog tal van andere ‘ondernemende aanbieders’ van sport- en beweegactiviteiten in Hendrik-Ido-Ambacht. Dit varieert van loop- en wandelgroepen, tot personal trainers die groeps- en conditietrainingen aanbieden en sportscholen.

•

Last but not least zijn er talloze inwoners van onze gemeente, die individueel of samen actief zijn zonder daarvoor gebruik te maken van het aanbod van hierboven genoemde organisaties.