bijlage 1 bij agendapunt 9.1 milieuimpactbeoordeling gemeente hendrik-ido-ambacht

1.6.11

Beoordeling De gemeente scoort matig/redelijk op het gebied van groen en bewegen. Dit leidt tot een licht negatieve score in de huidige situatie en een voorspelling met een grotere kans op een negatieve score (vooral vanwege overgewicht)m dan een neutrale score. Op basis van de voorgaande passages is de beoordeling voor de huidige situatie en referentiesituatie als volgt:

Figuur 4.34 Beoordeling thema gezondheidsbevordering

1.6.12

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige en de referentiesituatie kan een aantal aanbevelingen worden gedaan:  Bij nieuwbouw en aanpassingen is vergroting van de groenstructuur aan te bevelen.  Bij inrichting van parken en andere soorten recreatie prikkels inbouwen om beweging te stimuleren.  Actief promoten van beweging in de omgeving rondom scholen, zoals beweegstimulerende schoolpleinen.  Zoek naar mogelijkheden om sportparken ook overdag in te zeten om te bewegen.

4.3

Klimaatadaptatie Door klimaatverandering staat de fysieke leefomgeving onder druk. Daarom is het van belang als gemeente om te begrijpen hoe de gemeente ervoor staat. Klimaatadaptatie is belangrijk met het oog op het bereiken van klimaatrobuustheid: het kunnen omgaan met de impact van extreme weerssituaties. Binnen het thema Klimaatadaptatie is ingegaan op hitestress, wateroverlast en droogtestress. In andere paragrafen is ingegaan op andere aspecten van klimaatadaptatie: waterveiligheid (paragraaf 4.3)m en biodiversiteit (paragraaf 4.6)m. Thema Klimaatadaptatie

1.6.13

Aspect Hitestress Wateroverlast Droogtestress

Huidige situate Hittestress In verstedelijkte gebieden kan hitestress ontstaan. Een gezonde leefomgeving voorkomt gezondheidsklachten als gevolg van hitestress, zoals benauwdheid en slapeloosheid. De fysieke leefomgeving kan hitestress verergeren. In gebieden waar het percentage verharding per buurt hoog is, ligt de temperatuur gemiddeld hoger ten opzichte van gebieden met een hoog percentage groen per buurt. De belangrijkste oorzaak van hitestress in bebouwde gebieden is dat zonlicht wordt geabsorbeerd door de aanwezige (donkere)m materialen, denk bijvoorbeeld aan daken, gevels en asfalt. Dit wordt het stedelijk hite-eiland efect genoemd, omdat er zo plekken in het stedelijk gebied kunnen ontstaan die tot wel 5°C hoger dan de daadwerkelijke temperatuur

kan oplopen. Gezondheidsklachten kunnen hierdoor ontstaan, zoals vermoeidheid, benauwdheid, misselijkheid en slapeloosheid. Ook kunnen waterkwaliteitsproblemen ontstaan door sterke opwarming van het oppervlaktewater. Op de kaart is te zien wat het temperatuurverschil is tussen de stedelijke en omliggende landelijke gebieden. Groen en water hebben een verkoelend efect op de leefomgeving en kunnen daarmee gezondheidsklachten door hitestress verminderen op zeer warme dagen. Groen en water hebben daarmee een positieve impact op de gezonde leefomgeving. In het westelijk deel van de gemeente (Sandelingen-Ambacht)m is relatief veel groen aanwezig. Dit is ook duidelijk te zien in de kans op hitestress. Ook de Noord levert een verkoelend efect op. Dit treedt niet alleen op het water op, maar heef een uitstralend efect naar en voorbij de oevers.

Figuur 4.35 Stedelijk hite-eiland efect in graden Celsius (bron: Klimaatefectatlas)

Met het veranderende klimaat neemt het aantal tropische dagen toe. Hitestress door warme nachten neemt toe van enkele dagen tot enkele weken per jaar. Wateroverlast Door klimaatverandering wordt vaker hevige regenval verwacht. De intensiteit van buien neemt tot 2050 met 12 tot 25 procent toe. De waterdiepte bij intense neerslag geef een indicatie waar water blijf staan na een bui van 70 mm in 2 uur. In het huidige klimaat komt deze bui circa 1 keer in de 100 jaar voor. De plaatsen waar water blijf staan zijn over het algemeen bebouwde gebieden waar de riool-capaciteit niet toereikend is. Het is niet doelmatig om enorme riolering aan te brengen. Bovendien kan altijd een bui vallen die groter is dan wat de riolering aankan. Verder hebben wij te maken met steeds meer ruimteclaims in de ondergrond. Daarom zoeken wij de oplossingen om wateroverlast tegen te gaan zoveel mogelijk bovengronds. Het toevoegen van groen en waterstructuren kan de opvangcapaciteit van hemelwater vergroten en daarmee de kans op wateroverlast verminderen.

Figuur 4.36 Waterdiepte na kortdurende, hevige neerslag (bron: Deltares/Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR), 2018)

Wateroverlast speelt met name op de bedrijventerreinen (Antoniapolder-Grotenoord)m en in laag gelegen gebieden met een beperkte drooglegging, zoals de Reeweg. Hier is ook vaak oude bebouwing te vinden die gevoelig is voor hemelwateroverlast. Hier is een hoog percentage verharding en een laag percentage groen aanwezig. Hemelwater kan daardoor minder goed in de bodem infiltreren. In het westelijk deel is het percentage verharding het laagst en ook de hitestress en wateroverlast lager. Daarnaast worden mogelijke enkele wegen in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, waaronder een hoofdweg, tijdelijk onbegaanbaar bij hevige regenval.

Figuur 4.37 Percentage verharding per buurt (bron: Klimaatefectatlas)

Naast wateroverlast door intense regenval kan er sprake zijn van wateroverlast door hoge grondwaterstanden van het ondiepe grondwater. Grondwateroverlast kan schade veroorzaken aan gebouwen, infrastructuur, tuinen, gewassen en groenvoorzieningen. In gemeente HendrikIdo-Ambacht kan dit een belangrijke factor zijn om rekening mee te houden doordat de gemeente is gelegen naast de Noord waardoor sprake kan zijn van kwel van het diepe grondwater. Te hoge grondwaterstanden kunnen ook nadelig zijn voor activiteiten. Door klimaatverandering verandert de kans op grondwateroverlast. Het is mogelijk dat in grote delen van de bebouwde kom een toename van grondwater zal plaatsvinden. De kans op grondwateroverlast in 2050 met de huidige klimaatverandering is weergeven op Figuur 4 . 38Error: Reference source not found.

Figuur 4.38 Toename grondwateroverlast door klimaatverandering (Deltares, 2016) in 2050

Droogtestress Naast hitestress en wateroverlast kan klimaatverandering ook voor verergerde droogte zorgen. Door neerslagtekorten en een toename van verdamping neemt de kans op droogte toe. Veel functies (zoals watervoorziening, landbouw en recreatie)m zijn afankelijk van zoetwater. Door klimaatverandering kunnen er tijdelijke watertekorten ontstaan, voornamelijk tijdens droge zomers. De verwachting is dat in de gemeente voldoende oppervlaktewater beschikbaar blijf. Op de figuur hieronder is te zien dat de groene/natuurrijke gebieden (ten noorden van de kern en in de polder Sandelingen-Ambacht)m met matige tot hoge risico’s van droogtestress te maken hebben. Daarnaast is de Noord gevoelig voor verzilting in periodes met lage rivieraanvoeren.

Figuur 4.39 Droogtestress in de gemeente (Bron: Klimaatefectatlas, 2017)

In de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht bevindt zich veen in de ondergrond. Door drooglegging van veenlagen in de ondergrond kan bodemdaling optreden. Voor een aanzienlijk deel van de gemeente bestaat de verwachting dat tussen 2020 en 2050 beperkte bodemdaling optreedt. In het westelijk deel van de gemeente bestaat er de verwachting dat er matige tot vrij sterke bodemdaling plaats zal vinden.

fguur 4.40: Bodemdaling (2020 tot 2050) (Klimaatefectatlas)

1.6.14

Referentesituate Het klimaat verandert. De eerste tekenen hebben zich de afgelopen jaren laten zien. Het wordt warmer, droger of juist veel nater. Wateroverlast door regenval is ook een aandachtspunt. Door klimaatverandering wordt neerslag intenser. Dit betekent dat in lage gebieden, versteende gebieden of gebieden met onvoldoende (riool)mafvoercapaciteit wateroverlast een groot aandachtspunt is. Klimaatverandering zorgt ook voor droogte. De toename in droogte zorgt er ook voor dat het natuurbrandrisico toeneemt en planten en dieren vaker te maken krijgen met droogtestress. Warmte kan ook te veel worden, en leiden tot hitestress. Op dit moment is hitestress in het bebouwd gebied van de gemeente al een aandachtspunt. Door een toename in warme en hete dagen, en een toename in bebouwing in de gemeente kan de hitestress nog verder toenemen. Op verschillende bestuurlijke niveaus moet daarom actie genomen om de klimaatverandering te beperken zoals terugdringen CO 2-uitstoot (klimaatmitigatie)m of aan te passen aan het veranderende klimaat (klimaatadaptatie)m. Door onzekerheid over de mate waarin de maatregelen efectief zijn en worden doorgevoerd bestaat er een marge van onzekerheid naar de toekomst toe.

1.6.15

Beoordeling De gemeente scoort matig op het gebied van klimaatadaptatie. Hitestress is een aandachtspunt en dit neemt naar de toekomst toe. Samengevat leidt dit tot een gemiddelde score voor klimaatadaptatie in de huidige situatie, maar door de klimaatverandering en de gevoelige ligging van de gemeente zal sprake zijn van een (licht)m negatieve trend, met name rondom gevoeligheid voor wateroverlast. Op basis van de voorgaande passages is de beoordeling voor de huidige situatie en referentiesituatie als volgt:

Figuur 4.41 Beoordeling thema klimaatadaptate

1.6.16

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige en de referentiesituatie kan een aantal aanbevelingen worden gedaan:  Bij nieuwbouw en aanpassingen is aandacht voor wateroverlast en hitestress belangrijk. Denk hierbij aan schaduw door bomen en waterpartijen.

 

4.4

Pas bestaande bestrating aan bij onderhoud en kijk naar minder hite uitstotende materialen en actief vergroenen waar mogelijk. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heef het Convenant Klimaatadaptief bouwen ondertrekend en steekt in op het bij dit convenant behorende eisenpakket. Klimaatadaptief bouwen kan in samenhang met andere thema’s als biodiversiteit en voorkomen hitestress, bijvoorbeeld middels wadi’s.

Natuur De natuurlijke leefomgeving is belangrijk voor de mens en staat centraal in een gezonde omgeving. Een natuurlijke leefomgeving kan verschillende vormen aannemen, zoals publiek groen en natuurgebieden. In het natuurbeleid wordt veelal een onderscheid gemaakt in beleid voor gebieden en beleid voor soorten. Om het aantal soorten te omschrijven wordt het concept biodiversiteit gebruikt. Biodiversiteit is niet alleen iets van natuurgebieden, maar van de hele gemeente. In deze paragraaf staan drie deelaspecten centraal: natuurgebieden, biodiversiteit en de groene woonomgeving. Thema Natuur

1.6.17

Aspect Natuurgebieden Biodiversiteit Groene woonomgeving

Huidige situate Natuurgebieden Het Natuurnetwerk Nederland is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. De Noord (de rivier)m, de Crezéepolder en de Sophiapolder behoren tot het Natuurnetwerk Nederland. Het beheer van deze gebieden is een taak van de provincie.

Figuur 4.42 Natuurnetwerk (NNN) (bron: IPO, 2018)

Binnen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is geen Natura 2000-gebied gelegen. Vlak ten noorden van de gemeente bevindt zich wel een Natura 2000-gebied: Boezems Kinderdijk. Dit Natura 2000-gebied is minder dan één kilometer verwijderd van de noordelijkste punt van Hendrik-Ido Ambacht. De boezems bestaan uit open water, riet- en zeggemoerassen, ruigten, grienden, struwelen en boezemkaden. De aangrenzende polders – die ook tot het gebied behoren – bestaan uit wei- en hooilanden. Er is hier sprake van de vogelrichtlijn en er is geen overbelasting van stikstof. Een ander Natura 2000-gebied nabij de gemeente is de Oude Maas, ten zuiden van Barendrecht. Dit gebied ligt op een kleine vijf kilometer van Hendrik-Ido-Ambacht. Hier geldt de habitatrichtlijn. Er is geen overbelasting van stikstof. Op circa zes kilometer van Hendrik-IdoAmbacht bevindt zich het bekende Natura 2000-gebied de Biesbosch. Hier geldt zowel de habitat- als de vogelrichtlijn. Ook is er sprake van overbelasting door stikstof. Andere nabijgelegen Natura 2000-gebieden zijn het Oudeland van Strijen en de Donkse Laagten. Beide gebieden hebben niet te maken met een overbelasting door stikstof (het zijn ook vogelrichtlijngebieden)m. Het thema stikstof is momenteel veelbesproken. Gelet op de landelijke ontwikkelingen rondom stikstof, is dit een aandachtspunt voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, zoals nieuwe woningbouw.

Figuur 4.43: Natura 2000-gebieden (bron: Natura 2000)

Biodiversiteit Bij biodiversiteit wordt naar de diversiteit aan dier- en plantensoorten gekeken. Daarbij gaat het om het aantal levensvatbare soorten dat aanwezig is binnen een gebied. De twee figuren hieronder schetsen een hele grove weergave van de soortendiversiteit binnen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Te zien is dat het (reguliere)m aantal soorten verspreid over de gemeente vrij hoog ligt. Rond de Noord zijn meer soorten waargenomen dan binnen de kern van de gemeente.

Figuur 4.44 Soortendiversiteit (bron: NDFF, 2017)

Rode lijstsoorten zijn soorten die dreigen te verdwijnen. Deze soorten zijn verdeeld over het gemeentegebied, maar zijn vooral ten noorden van de gemeente waar te nemen (Figuur 4 .45)m.

Figuur 4.45 Soortendiversiteit van Rode Lijstsoorten (bron: NDFF, 2017)

Groene woonomgeving Op Figuur 4 .46 is te zien hoe groen over de gemeente verspreid is. Het gaat hierbij om groen inclusief agrarisch gebied. Groen is niet gelijk aan natuur. Dit is om twee redenen. Ten eerste kan natuur ook in waterrijke (en dus minder groene)m gebieden voorkomen. Ten tweede is het type groen bepalend voor natuurwaarden. Zo zijn agrarische percelen waar één gewas, zogeheten monoculturen, wordt geteeld niet heel soortenrijk. Zo is de Sophiapolder bijvoorbeeld een zeer natuurrijk gebied (NNN)m, maar is het op de figuur niet als groen weergegeven. Groen concentreert zich vooral binnen de polder Sandelingen-Ambacht en in de Crezee- en Sophiapolder. In de kern van de gemeente is veel verharding. Het Burgemeester Baxpark en het Sophiapark zijn de grotere groengebieden in de kern. Al met al is het aandeel groen in de gemeente beperkt. Dat komt door het versteende karakter en het gegeven dat de gemeente over weinig buitengebied beschikt.

Figuur 4.46 Groenkaart (bron: RIVM, 2018)

1.6.18

Referentesituate Ook in de referentiesituatie heef Hendrik-Ido-Ambacht aandacht voor de natuurlijke en groene leefomgeving. Echter, natuurwaarden staan onder druk. Dat is op nationale en lokale schaal het geval. Meer en meer soorten hebben moeite met het overleven. Daarnaast zet stikstofdepositie de natuurwaarden onder druk. Ook door gevolgen van klimaatverandering, zoals extreme regenval, hite of droogte, kan de natuur negatief beïnvloed worden. De komende jaren gaat er – geregisseerd door de provincies – echter veel gebeuren om de stikstofemissie en -depositie te verminderen, om natuurherstel te realiseren.

1.6.19

Beoordeling Hendrik-Ido-Ambacht heef een overwegend versteend karakter. Er zijn wel groene gebieden en natuurgebieden. In en om Hendrik-Ido-Ambacht bevinden zich (beperkt)m verschillende vormen van natuur. De natuurwaarden zijn de afgelopen jaren echter onder druk komen te staan. Ook de uitdaging van de aanpak van klimaatverandering is groot. Dat vormt kansen, maar ook een bron van onzekerheid richting 2040.

Figuur 4.47 Beoordeling thema natuur

1.6.20

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige situatie en de referentiesituatie wordt een aantal zaken aanbevolen.  Inzet op het versterken van groenstructuren om bij te dragen aan natuurherstel en biodiversiteit. Zowel door natuurinclusiviteit centraal te zeten (menging van natuur met andere functies)m als het aanwijzen van gebieden waar natuur het primaat heef, kan worden bijgedragen aan het beperken van de druk op de natuur.  Verdere vergroening van wijken. Door een afname van verharding en inzet op meer groen worden klimaatadaptatie en gezondheid bevorderd. Dat komt de kwaliteit van de leefomgeving ten goede.  Biodiversiteit: zorg dat bij het plaatsen van nieuwe functies de natuur niet verstoord wordt, door bijvoorbeeld (extra)m recreatie, verlichting of hekwerken. Daarnaast is het uitgangpunt van het in standhouden van biodiversiteit dat het soortenaantal (van fora en fauna)m in stand blijf of vergroot; dit is van belang bij het eventueel verkleinen van het oppervlak groen. Hiervoor kan gekozen worden om nieuwe inheemse bomen- en plantensoorten (nog niet in het park aanwezige soorten, maar wel aansluitend op soorten in de omgeving)m aan te planten. Groen en biodiversiteit vergroten de veerkracht tegen hevige regenval, hitestress en ziektes.

4.5

Bodem, water en ondergrond Het aspect ‘bodem, water en ondergrond’ heef betrekking op de samenstelling van de bodem, grondgebruik en bodemkwaliteit. Het bodem- en watersysteem bieden belangrijke randvoorwaarden hoe er moet worden omgegaan met de fysieke leefomgeving, en wat er in de toekomst voor ontwikkelingen een grote rol zullen spelen. Thema Bodem, water en ondergrond

1.6.21

Aspect Bodemkwaliteit Oppervlaktewater Grondwater

Huidige situate Bodemkwaliteit De bodem in de gemeente bestaat voornamelijk uit zeekleigronden en rivierkleigronden, met een mix van veengrond. In het buitengebied worden in de bovengrond lichte verontreinigingen verwacht. De ondergrond daarentegen is naar verwachting niet of licht verontreinigd. Met name langs de Noord is de bodemkwaliteit verminderd. Langs het Noordeinde en de Veersedijk zijn gronden aanwezig waar de bodem niet toepasbaar is. Dit betekent dat de grond afgevoerd of gereinigd dient te worden.

Figuur 4.48 Algemene Bodemkaart (bron: provincie Zuid-Holland)

Figuur 4.49 Bodemkwaliteit in het buitengebied bovengronds (links) en ondergronds (rechts) (bron: provincie Zuid-Holland)

fguur 4.50: BKK Ontgravingskaart bovengrond (Omgevingsdienst Zuid-Holland zuid)

De bodemkwaliteit dient ook bekeken te worden vanuit het perspectief van ecologie. De koolstofcyclus is van belang voor de koolstof- en energiehuishouding van het ecosysteem. In de bodem is een grote hoeveelheid gereduceerd koolstof opgeslagen die als energiebron dient voor het bodemleven en zorgt voor het functioneren van de bodem. Op de figuur hieronder is te zien dat de koolstofdynamiek in Hendrik-Ido-Ambacht hoger dan gemiddeld is. Dat komt het ecosysteem van de bodem ten goede. Echter, veel gebied in Hendrik-Ido-Ambacht is natuurlijk bebouwd.

Figuur 4.51 Koolstofcyclus en -dynamiek in de bovenste bodemlaag (relatef) (bron: RIVM, 2015)

Oppervlaktewater In de volgende figuur is het watersysteem rondom de gemeente te zien. De Noord en Waal zijn de twee belangrijkste waterlopen. In de gemeente liggen diverse waterkeringen. Langs de Noord is dit een primaire kering, de overige betrefen regionale keringen.

Figuur 4.52 Watersysteem en afwateringsgebieden (Rijkswaterstaat, 2021)

Figuur 4.53 Waterkeringen naar functe (bron: Waterschap Hollandse Delta, 2022)

Grondwater Bij Hendrik-Ido-Ambacht worden de uiterwaarden langs de Noord benut als waterwingebied. In waterwingebieden wordt drinkwater ontrokken uit het diepe grondwater. Hier gelden provinciale regels om de kwaliteit van het grondwater te beschermen, Figuur 4.48.

Figuur 4.54 Grondwaterbeschermingsgebieden (bron: provincie Zuid-Holland)

Waterbergend vermogen beschrijf de mate waarin de bodem water op kan slaan. Zo kan de bodem een wateroverschot aan water vasthouden en afgeven in tijden van droogte. In Figuur 4.55 is het waterbergend vermogen binnen de gemeente te zien. De rode en oranje plekken geven de gebieden aan waar de bodem minder water kan opvangen, omdat er minder ruimte is

in de grond voor water. Door bodemdaling en klimaatverandering zijn deze gebieden extra kwetsbaar voor extreme regenval. Hierdoor zal er vaker wateroverlast ontstaan op plekken waar minder ruimte is voor water om weg te stromen. Daarom is het verstandig om opslagplekken te maken waar extra regen tijdelijk naar toe kan. Minder stenen en meer ruimte bedekt met groen zorgen dat het water makkelijker de grond in kan.

Figuur 4.56 Waterbergend vermogen ondergrond (bron: Deltares, 2017)

Op de volgende kaart is de verwachte ontwikkeling van grondwateroverlast te zien. Wanneer gebruiksfuncties negatief worden beïnvloed door hoge grondwaterstanden, is er sprake van grondwateroverlast. Er kan bijvoorbeeld schade optreden aan gebouwen, infrastructuur, tuinen en groenvoorziening. Deze kaart laat zien in hoeverre de kans op overlast door stijging van grondwater toeneemt in 2050.

Figuur 4.57 Ontwikkeling kans grondwateroverlast in 2050 (bron: Klimaatefectmonitor)

1.6.22

Referentesituate In de voorgaande paragraaf zijn verschillende trendkaarten opgenomen. Hieruit blijkt dat een van de belangrijkste aandachtspunten voor de referentiesituatie de omgang met mogelijke grondwateroverlast zal zijn. Het oppervlaktewater (in Hendrik-Ido-Ambacht en Nederland als geheel)m warmt autonoom op. 7 Dat heef een negatieve invloed op de waterkwaliteit in de gemeente. Het zuurstofgehalte in het water neemt dan bijvoorbeeld af en dat kan leiden tot vissterfe. Wanneer (stilstaand en ondiep)m water opwarmt tot boven 20 graden Celsius, neemt het risico op botulisme toe. Botulisme is een vergifiging die door een bacterie wordt veroorzaakt. Vooral vissen en watervogels sterven eraan, maar ook voor mensen kan het fataal zijn.

1.6.23

Beoordeling De gemeente scoort redelijk tot zeer licht positief op het gebied van bodem, water en ondergrond. De bodemkwaliteit is overwegend positief, maar grondwater en verdere opwarming van het oppervlaktewater vormen aandachtspunten. Met name het waterbergend vermogen en daarmee kans op grondwaterproblematiek zal in de toekomst voor problemen kunnen zorgen. Op basis van de voorgaande passages is de beoordeling voor de huidige situatie en referentiesituatie als volgt:

7 Klimaatefectatlas. Opwarming oppervlaktewater. htps://www.klimaatefectatlas.nl/nl/opwarming-oppervlaktewater/.

Figuur 4.58 Beoordeling thema bodem, water en ondergrond

1.6.24

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige situatie en de referentiesituatie aanbevolen om het waterbergend vermogen te vergroten. Het is verstandig om opslagplekken te maken waar extra regen tijdelijk naar toe kan. Minder stenen en meer ruimte bedekt met groen zorgen dat het water makkelijker de grond in kan.

4.6

Historisch kapitaal In deze paragraaf over het historisch kapitaal is ingegaan op cultuurhistorische en landschappelijke waarden in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)m onderscheidt drie categorieën, waarop het beoordelingskader is gebaseerd: 1. Landschappelijke elementen, gebieden en ruimtelijke patronen waarin de historische wisselwerking tussen mens en maatschappij enerzijds en de fysieke omgeving anderzijds tot uitdrukking komt: het historische landschap; 2. Historische gebouwen, erven, tuinen, parken en stedenbouwkundige structuren; 3. In de bodem (op land en onder water)m bewaarde sporen en resten van menselijke bewoning vanaf het eerste begin van de menselijke bewoning. Thema Historisch kapitaal

1.6.25

Aspect Archeologie Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden

Huidige situate Archeologie Het gemeentelijk archeologiebeleid is in 2014 vastgesteld. 8 Archeologisch Adviesbureau RAAP heef een rapportage opgesteld, die het fundament van het gemeentelijk beleid vormt. 9 In de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht liggen twee AMK-terreinen. Eén terrein is van zeer hoge archeologische waarde: de laatmiddeleeuwse terp met resten van de stenen kamer Waelnes en de grachtschuur. Kasteel Witensteen is van hoge archeologische waarde. Kijkend naar de archeologische verwachtingswaarde, kent het grootste deel van de gemeente een middelhoge 8 Nota Archeologie gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. 9 De Boer & Wink, 2013. Via Oostendam naar Ambacht: een archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht.

trefkans. Het gebied aan de oever van de Noord kent een lage trefkans. Ten noorden en noordwesten van de kern Hendrik-Ido-Ambacht is de trefkans hoog (Figuur 4 .59)m.

Figuur 4.59 Indicateve Kaart van Archeologische Waarden (bron: RAAP, 2013)

Cultuurhistorische waarden De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht ontstond in 1855, tot die tijd heete de gemeente HendrikIdo-Schildmanskinderen-Ambacht en de Oostendam. In dat jaar werden Sandelingenambacht en Hendrik-Ido-Ambacht met het bijbehorend Schildmanskinderen Ambacht samengevoegd.

Volgens het Genootschap Onze Taal heete de gemeente ooit Hendrik Ido Oostendam en Schildmanskinderen Ambacht, en misschien ook ooit Hendrik-Ido-OostendamSchildmanskinderen-Groot-en-Klein-Sandelingen-Ambacht. Dit zou de langste plaatsnaam van geheel Europa zijn geweest. Na de Tweede Wereldoorlog maakte de gemeente een sterke groei door. In de jaren '40 en '50 werden de wijken Oostendam en Overkerk gebouwd. Later volgden de wijken Krommeweg en De Sandeling. Aan het begin van deze eeuw werd De Volgerlanden gerealiseerd. Ondanks de jonge ontstaansgeschiedenis van de huidige gemeente, vonden er enkele decennia geleden al diverse activiteiten plaats. Hoewel er geen grote historische kern is en cultuurhistorische elementen niet alomtegenwoordig zijn, worden de (schaarse)m plekken met cultuurhistorische waarde sterk gewaardeerd. De oude dorpskern, met in de kern de Dorpskerk, is de meest onderscheidende historische karakteristiek van de gemeente. Ook diverse structuren zoals het Perenlaantje en de Oude Haven zijn van cultuurhistorische waarde. Figuur 4 .62 geef de cultuurhistorische hoofdstructuur weer. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht telt 45 gemeentelijke monumenten en 10 rijksmonumenten. Figuur 4 .60 geef de rijksmonumenten weer. Te zien is dat een groot deel van de rijksmonumenten in de gemeente aan de Waal gelegen zijn.

Tussen de rijksmonumenten ziten oude boerderijen, woonhuizen, de Dorpskerk en hoeve Waelnes.

Figuur 4.60 Rijksmonumenten (bron: Rijksdienst Cultureel Erfgoed, 2019)

Landschappelijke waarden Het landschap van Hendrik-Ido-Ambacht is de afgelopen 70 jaar sterk verstedelijkt. Dat is te zien op de figuur hieronder, die de ontwikkeling met vier plategronden weergeef.

Figuur 4.61 Ontwikkeling van Hendrik-Ido-Ambacht en omgeving (bron: topotjdreis.nl)

De landschapskenmerken zijn op de figuur hieronder te zien. De kern van de gemeente bestaat uit komafzetngen. Het gebied rond de Noord kenmerkt zich door stroomgordelafzetngen. In het westen, in de polder Sandelingen-Ambacht, is er sprake van rivierduinafzetngen. Het landschap is divers: de stedelijke kern is omringd door water en natuur. De forse groei en verstedelijking van de gemeente heef het landschap de afgelopen decennia ingrijpend veranderd.

Figuur 4.62 Cultuurhistorische Hoofdstructuur Provincie Zuid-Holland (bron: RAAP, 2013)

1.6.26

Referentesituate Voor dit aspect is de referentiesituatie grotendeels gelijk aan de huidige situatie. Enkel door grootschalige ontwikkelingen (uitbreiding van woningen bijvoorbeeld)m treden er veranderingen in het landschap op.

1.6.27

Beoordeling De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heef de afgelopen eeuw een zeer forse groei doorgemaakt. Dat heef het landschap ingrijpend veranderd. Archeologische verwachtingswaarden zijn bekend. Zo wordt bijgedragen aan de bescherming ervan bij ontwikkelingen. Daarnaast kent de gemeente enkele cultuurhistorische parels. Hedendaagse ontwikkelingen kunnen cultuurhistorie en landschap onder druk zeten. De gemeente waakt hiervoor.

Figuur 4.63 Beoordeling thema historisch kapitaal

1.6.28

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige situatie en de referentiesituatie is dit de aanbeveling: - Het waarderen en behouden van cultuurhistorische en archeologische elementen, ook bij nieuw te ontwikkelen locaties.

4.7

Wonen en voorzieningen De woningmarkt is een belangrijk onderwerp op dit moment. In een groot deel van Nederland is er sprake van grote krapte en een grote vraag naar woningen. Dat geldt ook voor de regio Drechtsteden. Daarnaast is het een uitdaging om de woningvoorraad aan te laten sluiten bij maatschappelijke ontwikkelingen, zoals vergrijzing. Naast woningen zijn voorzieningen een belangrijke indicator voor een gezonde fysieke leefomgeving. Het voorzieningenniveau op een bepaalde locatie hangt sterk samen met groei of krimp in de regio. Voor dit aspect wordt gekeken naar de aanwezigheid van verschillende voorzieningen, zoals winkel-, onderwijs- en zorgvoorzieningen. Thema Wonen en voorzieningen

1.6.29

Aspect Woningvoorraad Voorzieningenniveau Leefaarheid

Huidige situate Woningvoorraad In 2022 zijn er in Hendrik-Ido-Ambacht 12.613 woningen (BAG)m. Hiervan is driekwart eengezinswoning en een kwart meergezinswoningen (zoals fats, appartementen en bovenwoningen)m. Het grootste deel van de woningen in het oudere gedeelte is zowel naoorlogs als in de jaren ’70 tot ‘90 gebouwd, de woningen in De Volgerlanden zijn veel recenter gebouwd

(tussen 2000 en heden)m, zie onderstaande figuur. Het percentage koopwoningen (70%)m is een stuk hoger dan het Nederlandse gemiddelde (57%)m. De bezetngsgraad van onze gemeente is 2,45 personen per woning.

Figuur 4.64 Bouwjaar panden (bron: Kadaster, 2018)

De afgelopen jaren is de gemiddelde woningwaarde toegenomen. In 2008 betrof de gemiddelde woningwaarde 231.000 euro. In 2015 daalde deze waarde naar 208.000 euro om vervolgens weer te stijgen tot 280.000 euro in 2020. De woningvoorraad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht bestaat uit relatief veel koopwoningen (Hendrik-Ido-Ambacht: 72% , Nederland: 57%)m. Het aandeel overige huur is lager dan gemiddeld in Nederland (5% in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht versus 14% in Nederland)m.

Nederland

Overige huur; 14.12% Corporatiewonin gen; 28.64%

Koopwoningen Corporatiewoningen

Koop- Overige huur woningen; 57.24%

Hendrik-Ido-Ambacht 5.13% 22.84%

72.03%

Figuur 4.65 Verdeling woningvoorraad (CBS StatLine)

Net als in veel andere gemeenten wordt de bevolking steeds ouder (vergrijzing)m en trekken jongeren weg. De vergrijzende bevolking heef gevolgen voor het aanbod en type woningen waar behoefe aan ontstaat. Door onder andere huishoudensuitdunning is nog steeds behoefe aan woningen, daarnaast ook sprake van een behoefe aan meer goedkope (koop)mwoningen. Daarbij is sprake van een tekort aan woningen voor kleine huishoudens. De prognose is dat er in de periode 2015 t/m 2027 nog zeker 2.268 woningen gebouwd worden (Lokale Woonvisie 2019-2025)m. Dit aantal bestaat voor een groot deel uit de laatste ontwikkelingen van Volgerlanden-Oost en de ontwikkeling van de Noordoevers. Hoewel er daarna weinig plek is voor nieuwe woningbouwplannen, is het mogelijk om in te spelen op de landelijke trends zoals: fexibele bouwvormen en bijzondere en collectieve woonvormen. Vanwege de energietransitie is het nodig dat we minder elektra en aardgas gebruiken in onze woningen. Dit kan bijvoorbeeld door bestaande woningen beter te isoleren en ze stapsgewijs aardgasvrij te maken. Ook moet de energie die we gebruiken duurzaam worden opgewekt. Nieuwbouwwoningen kunnen we bovendien zo bouwen dat deze zo goed mogelijk omgaan met energie en warmte, waarbij het regionale doel energieneutraal en liever energieleverend bouwen is.

Een veranderend klimaat kan tot vaker en meer extreme neerslag of extreme droogte/hite leiden. Zoals het Convenant Klimaatadaptief Bouwen stelt, moeten woonwijken daarom voldoende ruimte hebben voor groen, mogelijkheden bieden voor schaduw (door bijvoorbeeld extra bomen te plaatsen)m en genoeg mogelijkheden bieden om regenwater op te vangen. Inzet op circulariteit en natuurinclusief bouwen is hierbij ook van belang. Voorzieningenniveau

Voorzieningen zijn nodig om fijn te kunnen wonen. Voorzieningen zijn de hulpmiddelen in de gemeente waar bewoners gebruik van kunnen maken. Denk aan winkels voor boodschappen, de bank om geldzaken te regelen, de huisartsenpost om naar toe te gaan en nog veel meer. Het is belangrijk dat er voldoende voorzieningen in de buurt zijn en dat deze van goede kwaliteit zijn. Dit noemen we ook wel het voorzieningenniveau. Onze wereld verandert razendsnel door digitalisering. We zien steeds meer ouderen in onze gemeente door vergrijzing. Hier volgt een niet-limitatieve lijst met voorzieningen in de gemeente: - winkels; - scholen; - kinderdagverblijven; - woonzorgcomplexen; - maatschappelijke dienstverlening; - huisartsen, tandartsen, consultatiebureaus en andere voorzieningen voor hulp, ondersteuning en niet-medische zorg; - ontmoetingsplekken voor jong en oud; - horeca; - kerken; - culturele voorzieningen zoals bibliotheken, muziekscholen en sociaal-culturele voorzieningen; - sportmogelijkheden zoals zwembad, sportscholen, binnen- en buitensportverenigingen. De gemeente heef vier winkelcentra (Reeweg, De Schoof, Louwersplein en Hoog Ambacht)m met in totaal ruim 100 winkels. De Schoof is hiervan met afstand het grootst: hier bevinden zich 59 winkels.10 De afstand tot voorzieningen is afgelopen jaren redelijk gelijk gebleven.

Zo bedraagt de afstand tot een huisartsenpraktijk 2010 800 meter en in 2020 700 meter. Ook de afstand tot winkels voor de dagelijkse boodschappen is nagenoeg gelijk gebleven (600 meter in 2010 en 700 meter in 2020)m. De afstanden tot kinderopvang zijn gedaald (1.1 kilometer in 2010 en 600 meter in 2020)m. De afstanden tot het voortgezet onderwijs is wel toegenomen van 1,4 kilometer in 2010 tot 2,5 kilometer in 2020 (Bron: CBS StatLine)m. Leefbaarheid De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht staat er over het algemeen goed voor op het vlak van leefaarheid (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)m, 2021)m. Er is over het algemeen ook sprake van een positieve ontwikkeling tussen 2014 en 2020 (score gaat van ruim voldoende naar goed)m. Op sommige onderdelen valt nog winst te behalen. Met name op de indicator Voorzieningen (onderdeel van de leefaarheidsscore)m is op diverse plekken in de gemeente sprake van een lagere beoordeling dan gemiddeld in Nederland.

10 Economische kengetallen 2021 Hendrik-Ido-Ambacht. Onderzoekscentrum Drechtsteden.

Figuur 4.66 Leefarometer (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelates (BZK), 2021)

1.6.30

Referentesituate In de referentiesituatie zal de vraag naar woningen toenemen. De gemeente heef reeds goed bijgedragen aan de huisvestingsopgave en verwacht na 2027 niet dat er nog een grootschalige woningbouwopgave ligt. Er is vooral sprake van een risico dat de woningvoorraad niet aansluit bij de demografische ontwikkelingen van de huishoudens (zoals vergrijzing en huishoudensuitdunning)m. Hier ligt een aandachtspunt. Het doorzeten van de positieve trend op het gebied van leefaarheid is afankelijk van ontwikkelingen op het gebied van woningvoorraad, inrichting fysieke leefomgeving, voorzieningen, sociale samenhang en overlast/onveiligheid. Zonder plannen van de gemeente scoren deze thema’s gemiddeld genomen gelijk.

1.6.31

Beoordeling De woningvoorraad is aardig op orde. Belangrijkste aandachtspunt betref de aansluiting van de woningvoorraad op de behoefe. De voorzieningen en leefaarheid ontwikkelen zich afgelopen jaren positief en zal naar verwachting gelijk kunnen blijven. Wel liggen er op diverse gebieden mogelijkheden om de positieve trend verder door te zeten. De beoordeling voor de huidige situatie en referentiesituatie is als volgt:

Figuur 4.67 Beoordeling thema wonen en voorzieningen

1.6.32

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige en de referentiesituatie kan een aantal aanbevelingen worden gedaan:  Bij nieuwbouw is aandacht voor aansluiting op woningbehoefe in de toekomst belangrijk. Voornamelijk vergrijzing, huishoudensuitdunning en betaalbaarheid van woningen spelen hierbij een belangrijke rol.  Er liggen kansen om de positieve trend op het gebied van voorzieningen en leefaarheid van afgelopen jaren door te zeten. Dit kan door aandacht te hebben voor inrichting van de fysieke leefomgeving (bijvoorbeeld toepassing van groen, bewegings- en ontmoetingsplekken)m, behoud van het voorzieningenniveau en behoud van een woningvoorraad die aansluit op de behoefe.

4.8

Economie en werkgelegenheid Het thema economie en werkgelegenheid gaat dieper in op de stand van zaken zoals werkgelegenheid en werkloosheid, de mate van een positief vestigingsklimaat voor bedrijven, de type sectoren en bedrijven. Ook wordt toerisme en recreatie in de gemeente belicht. Thema Economie werkgelegenheid

1.6.33

en

Aspect Werkgelegenheid en werkeloosheid Vestigingsklimaat Werklocaties Landbouw Toerisme en recreatie

Huidige situate Werkgelegenheid en werkeloosheid De gemeente kent meerdere winkelgebieden en enkele industrie- en bedrijventerreinen. De werkgelegenheid in de gemeente is voornamelijk gericht op zakelijke dienstverlening, groothandel, detailhandel, bouwnijverheid en gezondheid en welzijn.

Figuur 4.68 Werkgebieden (bron: CBS, 2015)

Het aantal banen is de afgelopen jaren toegenomen. Dit is ook terug te zien in het aantal WWuitkeringen. De efecten van COVID-19 zijn hierin nog niet verwerkt. Van de inwoners was in 2013: 28% hoogopgeleid, 50% gemiddeld opgeleid, 22% laagopgeleid.

Figuur 4.69 Ontwikkeling van de werkgelegenheid in Hendrik-Ido-Ambacht (aantal banen) (bron: LISA)

Figuur 4.70 Werkloosheid (lichtblauw: Nederland; donkerblauw: Hendrik-Ido-Ambacht)

De functiemengingsindex is een manier om de verhouding tussen het aantal banen en woningen aan te geven. Bij een index van 0 wordt er alleen gewoond in een gemeente, terwijl bij een index van 100 er alleen gewerkt wordt. Een waarde van 50 geef aan dat er evenveel banen als woningen zijn. In de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht ligt de functiemengingsindex in op 43,1. Dit betekent dat er naar verhouding meer woningen zijn dan banen in de gemeente. Inwoners van de gemeente werken in de gemeente Roterdam (2900 banen)m; de gemeente Hendrik-IdoAmbacht (2300 banen)m; de gemeente Zwijndrecht (1800 banen)m en de gemeente Dordrecht (1600 banen)m. Werkenden in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht wonen voornamelijk de gemeente zelf (2300 inwoners)m; de gemeente Zwijndrecht (1000 inwoners)m; de gemeente Roterdam (700 inwoners)m en Ridderkerk (600 inwoners)m.

Tabel 4- 4: Aantal werkenden per gemeente aan de hand van woon- en werkregio’s (CBS, 2020)

Woonregio

Werkregio Hendrik-IdoAmbacht

Hendrik-IdoAmbacht Rotterdam Zwijndrecht Dordrecht Ridderkerk

Roterdam 2300

2900

Zwijndrech t 1800

Dordrech t 1600

Ridderkerk 900

700 1000 500 600

tabel 4- 5: Woon-werkafstand per woon- en werkregio

Woonregio Hendrik-IdoAmbacht Rotterdam Zwijndrecht Dordrecht Ridderkerk

Werkregio Hendrik-IdoAmbacht 0,9 km

Roterdam

Zwijndrecht

Dordrecht

Ridderkerk

17,4 km

3,4 km

8,7 km

6,1 km

16 km 4 km 9,3 km 6,2 km

Vestigingsklimaat Het vestigingsklimaat wordt onder andere bepaald door de bereikbaarheid van de gemeente. De bereikbaarheid van de gemeente op een kruispunt van noord-zuid en oost-westverbindingen is gunstig. Wel is een toename van autoverkeer waar te nemen waardoor de files rondom de gemeente toenemen. De gemeente heef geen treinstation, maar is wel met bus en waterbus te bereiken, maar aansluiting op het spoornetwerk zou bijdragen aan een beter vestigingsklimaat voor bedrijven. De beroepsbevolking in de gemeente in afgelopen 20 jaar toegenomen. Dit bevordert het vestigingsklimaat.

Figuur 4.71 Arbeidsdeelname in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Het opleidingsniveau in een regio heef een belangrijke invloed op het vestigingsklimaat en het type bedrijven dat aangetrokken wordt. Nieuwe bedrijven die zich in de gemeente willen vestigen moeten geschikt personeel kunnen vinden. Het aantal laagopgeleide personen van de beroepsbevolking ligt relatief wat hoger dan gemiddeld in Nederland (24% van de beroepsbevolking in Hendrik-Ido-Ambacht versus 19% in Nederland)m. Werklocaties In Hendrik-Ido-Ambacht zijn de volgende bedrijventerreinen:  De Sandeling  Ambachtsezoom  Antoniapolder-Grotenoord (inclusief Veersedijk)m Op een bedrijventerrein zijn meerdere sectoren gevestigd zoals de handel, logistiek, maakindustrie, bouw en zakelijk. Ambachtsezoom is het nieuwste bedrijventerein. Het betref een bedrijventerrein van ca. 22 hectare groot. Het uitgeefaar terrein is ca.15 hectare. De gemeente ontwikkelt het terrein duurzaam volgens het Cradle to cradle principe. Het grootste is Antoniapolder-Grotenoord. Het terrein is 58 ha bruto en 49 ha neto. Landbouw In de gemeente komt geen grootschalig agrarisch gebruik voor. Alleen in het gebied Polder Sandelingen-Ambacht komt akkerbouw en glastuinbouw voor. In 2017 waren er drie biologische landbouwbedrijven gevestigd. Hoewel meer recente data hiervan ontbreken, is er nationaal gezien sprake van een groei van het aandeel biologische bedrijven.

Toerisme en recreatie De gemeente kent diverse vormen van recreatie en toerisme. De groengebieden bieden een aantrekkelijke mogelijkheid voor dagrecreatie in de vorm van wandelen of fietsen in de polders en de parken. Zo liggen aan de oostzijde mooie natuurgebieden, is in het westen een groot uitgestrekt recreatiepark (recreatiegebied Sandelingen-Ambacht)m aanwezig en vormt het Baxpark en het Sophiapark in de kern een groen hart. Het recreatie- en natuurgebied SandelingenAmbacht kent groene zones, een recreatieplas, restaurant, een jeugdspeelpark en de Frelustal. Ook is dit een uitlaatgebied, dus een geliefde plek voor hondenbeziters. Tot slot kent de gemeente diverse evenementen waar veel waarde aan wordt gehecht. Mogelijkheden voor verblijfsrecreatie zijn beperkt in de gemeente. Er is wel sprake van een behoefe hieraan.

1.1.1

Referentesituate Het vestigingsklimaat van de gemeente is zeer gunstig en de gemeente biedt diverse bedrijventerreinen. De ontwikkeling van de werkgelegenheid is positief. Trends voor de komende jaren liggen op het gebied van verduurzaming van bedrijven en bedrijventerreinen en de ontwikkeling van innovaties. In rap tempo worden innovaties ontwikkeld op het gebied van technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Technologische ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld digitalisering en nieuwe productietechnieken. Maatschappelijke ontwikkelingen zijn klimaatverandering, energieneutraliteit en -vermindering, circulariteit. Hier zal komende jaren aandacht voor nodig zijn, waarbij er ook juist kansen ontstaan voor de ontwikkeling van de economie.

1.6.34

Beoordeling De beoordeling van economie en werkgelegenheid is in de referentiesituatie gelijk gebleven met een voorspelling naar boven vanwege de gunstige ligging en het aanbod op bedrijventerreinen. Een negatieve beoordeling wordt gegeven voor de mogelijk beperkte bereikbaarheid als gevolg van toename van files. De beoordeling is als volgt:

1.6.35

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige en de referentiesituatie kan een aantal aanbevelingen worden gedaan.  Aandacht voor stimuleren van innovaties, zowel op het gebied van technologische als maatschappelijke ontwikkelingen;  Aandacht voor verduurzaming van bedrijven en bedrijventerreinen.

4.9

Energie en grondstofen Thema Energie en grondstofen

1.6.36

Aspect Energiegebruik Duurzame energieopwekking Broeikasgassen Circulariteit

Huidige situate Energiegebruik Het gemiddeld gasverbruik van woningen in Hendrik-Ido-Ambacht is de laatste jaren voor zowel koop- als huurwoningen (licht)m afgenomen. De ontwikkeling van Hendrik-Ido-Ambacht volgt de trend van Nederland (zie onderstaande figuur)m. Het gasverbruik ligt in Hendrik-Ido-Ambacht over het algemeen iets lager dan gemiddeld in Nederland.

Figuur 4.72 Gemiddeld gasverbruik woningen in m3 (bron: CBS KWB)

Kijkend naar de gegevens van heel Nederland, zijn de energielabels in Hendrik-Ido-Ambacht over het algemeen vrij goed (zie onderstaande figuren)m. Dit is vooral te verklaren omdat de woningvoorraad relatief jong is. Met name het aandeel woningen met label A is een stuk groter dan gemiddeld in Nederland. Kijkend naar de minder goede labels is het verschil ten opzichte van de Nederland als geheel kleiner.

Figuur 4.73 Energielabel woningen (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) (2022)

Inmiddels zijn er in Hendrik-Ido-Ambacht al woningen aangesloten op het warmtenet. Hierbij gaat het om een deel van de woningen in de wijk Volgerlanden. Het aantal woningen dat op het warmtenet is aangesloten wordt de komende tijd verder uitgebreid. Daarbij wordt ook gekeken

naar maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed en naar VvE’s. Bedoeling is dat de warmte op termijn wordt verkregen door de energie uit het water ‘de Rietbaan’, ten oosten van Volgerlanden te halen. Totdat deze duurzame bron gereed is, gebruikt HVC een tijdelijke warmtecentrale voor het verwarmen van de woningen. 11 Duurzame energieopwekking De hoeveelheid hernieuwbare energie is gestegen. Van de hernieuwbare energie wordt het grootste aandeel gewonnen uit biobrandstof en hernieuwbare warmte. Hernieuwbare warmte kan op verschillende manieren worden opgewekt, zoals biogas, biomassaverbranding, geothermie, ondiepe bodemenergie en houtkachels.

Figuur 4.74 Bekende hoeveelheid hernieuwbare energie (Bron: Klimaatmonitor)

Het opgewekt vermogen zonne-energie per inwoner fuctueert gedurende het jaar. Dit komt door seizoen verschillen in zoninstraling. Het opgewekt vermogen per inwoner ligt in HendrikIdo-Ambacht wel lager dan gemiddeld in Nederland. In de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is 0,3 kW per 1000 inwoners opgewekt door bedrijven en op woningen. Gemiddeld voor kernen tussen de 25.000 en 50.000 inwoners is 1.2 kW per 1000 inwoners. In de afgelopen jaren is een groei te zien in het opgestelde vermogen op woningen, en in beperktere mate niet-woningen.

11 Warmtenet Hendrik-Ido-Ambacht. htps://www.hvcgroep.nl/warmtenet-h-i-ambacht/.

Figuur 4.75 Opgewekte zonne-energie in kWh per inwoner (bron: NetAnders)

fguur 4.76: Alle zonnepanelen woningen, niet-woningen en landbouw (gerealiseerd) (Bron: Klimaatmonitor)

De beperkte netcapaciteit vormt in Nederland een uitdaging op het gebied van duurzame energieopwekking en gebruik. Het energienetwerk raakt op veel plekken namelijk overbelast. Op termijn zijn afname en invoeding (leveren van elektrische energie aan het net)m van duurzame energie dan niet meer mogelijk. Op onderstaande figuur is de situatie in en om Hendrik-IdoAmbacht te zien. Er is hier nog relatief weinig sprake van overbelasting van het energienet.

Figuur 4.77: Capaciteitskaart elektriciteitsnet (links afname, rechts invoeding) (bron: Netbeheer Nederland, 2023)

Hendrik-Ido-Ambacht maakt onderdeel uit van de RES-regio Drechtsteden. Op basis van de bronnenstrategie uit de RES 1.0 zet de gemeente in op een mix van restwarmte en aquathermie.12 De gemeente heef daarnaast aandacht voor zonnepanelen op daken en in restruimten. Met het oog op de warmtetransitie zet Hendrik-Ido-Ambacht in op het warmtenet en all-electric. Broeikasgassen Totaal broeikasgassen De totale uitstoot van broeikasgassen wordt gedomineerd door de CO 2-uitstoot. Deze is het grootst in de industriële gebieden. Een ander broeikasgas is methaan, dat in Nederland voor een groot deel door veeteelt uitgestoten wordt. De totale uitstoot van broeikasgassen in Hendrik-IdoAmbacht is 7,42 kg CO2-eq per m2. Dat is niet erg weinig, maar ook niet erg veel.13 In deze Leefomgevingsfoto zijn data over CO 2 en methaan weergegeven. Echter, ook andere broeikasgassen hebben een (schadelijk)m efect op de leefomgeving. Voorbeelden hiervan zijn distikstofoxide en F-gassen (gefuoreerde broeikasgassen)m. Met name F-gassen hebben een zeer sterk broeikasgasefect. Daarvoor is Europese wet- en regelgeving opgesteld. Op gemeenteniveau zijn hier geen openbare data over verzameld. CO2-emissies De CO2-uitstoot ten gevolge van aardgas- en elektriciteitsverbruik is afgenomen, mogelijk door een groter aandeel hernieuwbare energie en de afname van gasgebruik.

De afname die in Hendrik-Ido-Ambacht te zien is, volgt de nationale trend.

12 Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0, p. 52. 13 CBS. Waar worden broeikasgassen uitgestoten. Uitstoot broeikasgassen totaal, 2020.

Figuur 4.78 CO2-uitstoot ten gevolge van gas en elektriciteitsverbruik (bron: Klimaatmonitor)

Onderstaande figuur toont de CO2-uitstoot uitgesplitst naar hoofdsectoren. Hier is te zien dat het deel dat door de sectoren ‘verkeer en vervoer’ en ‘gebouwde omgeving’ uitgestoten wordt, in de gemeente relatief groot is ten opzichte van gemiddeld in Nederland.

Figuur 4.79 CO2-uitstoot per sector (bron: Klimaatmonitor)

Overige broeikasgassen

Methaan Methaan (CH4)m is na CO2 het belangrijkste broeikasgas waarvan de hoeveelheid in de atmosfeer toeneemt door menselijke activiteiten. Er wordt gesteld dat het 25 tot 80 keer schadelijker kan zijn dan CO2.14 Menselijke bronnen zijn onder andere het verbruik van fossiele brandstofen, de veehouderij en vuilstortplaatsen. De methaanuitstoot is laag in Hendrik-Ido-Ambacht (0,2 kg CO 2eq per m2)m.15 Er is namelijk weinig agrarische bedrijvigheid in de gemeente. Circulariteit Het totaal huishoudelijk afval ligt wat hoger dan in de rest van Nederland ( Figuur 4 .80)m. Van 2019 tot 2020 is na een aantal jaren van daling een stijgende lijn te zien. Het scheidingspercentage beschrijf welk deel van het afval goed gescheiden is ( Figuur 4 .81)m. Het scheidingspercentage van fijn huishoudelijk afval lag in 2021 op 37 procent; het scheidingspercentage van grof huishoudelijk afval lag in 2021 op 84 procent. Voor grof huishoudelijk afval betekent dit een sterke verbetering t.o.v. 2003. In 2003 werd 52 procent van het grof huishoudelijk afval goed gescheiden. Ook voor fijn huishoudelijk afval heef een verbetering opgetreden. In 2003 werd 30 procent van het fijn huishoudelijk afval goed gescheiden. Door de invoering van een recycletarief/gediferentieerde tarieven en het sinds 1 januari 2023 wekelijks ophalen van plastic afval werkt de gemeente aan circulariteit van de afvalstromen.

Figuur 4.80 Totaal huishoudelijk afval (bron: CBS)

14 Rijkswaterstaat. htps://www.rijkswaterstaat.nl/nieuws/archief/2022/07/early-warning-van-de-maand-nemen-wemethaan-uitstoot-uit-oppervlaktewater-wel-serieus-genoeg/. 15 CBS. Waar worden broeikasgassen uitgestoten. Uitstoot methaan, 2020.

Figuur 4.81 Scheidingspercentages soorten afval (bron: gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2022)

Binnen de gemeente wordt ingezet op het circulaire bedrijventerrein Ambachtsezoom. Tevens ligt er een uitvraag om het zorgcomplex aan de Zuidwende circulair te bouwen. Bedrijven hebben ook aandacht voor afvalverwerking en grondstofgebruik. Door het afvalproces collectief te organiseren kan er ook bespaard worden op de vuilniswagenbewegingen en is de mogelijkheid aanwezig dat afval van het ene bedrijf als grondstof kan dienen voor het ander.

1.6.37

Referentesituate Aandacht voor energie en grondstofen neemt afgelopen jaren fors toe en dit zal komende jaren nog verder toenemen. De gemeente zal daarin de landelijke trend volgen, maar heef nog wel stappen te zeten. De CO2-uitstoot ten gevolge van gas- en elektriciteitsverbruik daalt. De situatie omtrent energie verbetert dus. Het is de verwachting dat deze positieve trend doorgezet wordt. Dat moet ook om de gestelde energie- en klimaatdoelen te behalen. Hoewel de uitstoot van broeikasgassen in Nederland de laatste jaren is gedaald, is dit wereldwijd nog niet het geval. Zo nam de toename van methaan in de atmosfeer wereldwijd in 2021 nog sneller toe dan ooit. 16 Er blijf de komende jaren veel werk aan de winkel op dit thema. Er liggen uitdagingen op het gebied van vermindering gasverbruik, opwek hernieuwbare energie en circulariteit. Zeker gelet op het feit dat het energieverbruik relatief groot is in de gebouwde omgeving, vormt het isoleren van woningen, kantoren en bedrijfsgebouwen een uitdaging in de komende jaren. Landelijk is de trend waarneembaar dat netcongestie op verschillende plekken al een belemmerende factor is. In de gemeenten rondom dreigt al dat er onvoldoende tansportcapaciteit ontstaat op het net. 17 De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht staat er, kijkend naar de rest van Nederland, nog relatief 16 KNMI.nl Sterke toename van methaan in 2021.

17 Capaciteitskaart elektriciteitsnet (netbeheernederland.nl)m

goed voor wat betref de naderende netcongestie. De congestieproblematiek kan de komende jaren ook in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht echter een grotere rol gaan spelen.

1.6.38

Beoordeling Hoewel de trendgrafiek voor de afgelopen jaren een stijgende lijn toont, is de huidige situatie vrij negatief beoordeeld. De reden daarvoor is de grote en urgente energieopgave die in de komende decennia volbracht moet worden. Er is wereldwijd nog onvoldoende gedaan om een duurzame toekomst veilig te stellen. Er zullen de komende jaren forse stappen gezet moeten worden om blijvende negatieve efecten van klimaatverandering zoveel mogelijk in te perken.

Figuur 4.82 Beoordeling thema energie en grondstofen

1.6.39

Aanbevelingen Op basis van de beoordeling van de huidige en de referentiesituatie kan een aantal aanbevelingen worden gedaan.  Zet in op het energiebesparende maatregelen in de gebouwde omgeving, zeker gelet op het energieverbruik in de gebouwde omgeving. Denk hierbij aan het isoleren van woningen, kantoren en bedrijfspanden.  Verduurzaming van mobiliteit kan bijdragen aan afname van de uitstoot van broeikasgassen door de sector verkeer en vervoer. Maatregelen als toename van laadpalen voor elektrisch vervoer en inzeten op verbetering van openbaar vervoer kunnen bijdragen aan vermindering van de CO2-uitstoot.  Er is integrale aandacht nodig voor het verder terugdringen van broeikasgassen.  Om de ambitie energieneutraal in 2050 te halen is meer opwekking van hernieuwbare energie nodig. Aandacht voor (het uitbreiden van)m de capaciteit van het energienet is hierbij nodig. Daarnaast worden energieopslag en -management steeds belangrijkere punten.  Blijf actief in gesprek met de landelijke en regionale netbeheerders om de ontwikkeling van netcongestie in de gaten te houden en waar nodig hierop te kunnen anticiperen.  Zowel de gemeente als de andere overheden gaan actief aan de slag met de ambities op het gebied van circulariteit. Stimuleer inwoners en ondernemers actief om te denken in kringloop.

5

Beoordeling efecten keuzes Voor de omgevingsvisie Hendrik-Ido-Ambacht zijn zes keuzes uitgevoerd (zie tabel hieronder)m. Deze zijn voorgelegd aan de raad van Hendrik-Ido-Ambacht en behandeld in een uitgebreide keuzesessie, waar over de zes keuzes nader is gediscussieerd. In deze milieu-impactbeoordeling is per keuze een beoordeling gegeven. Daarbij staan de vier domeinen centraal:  gezondheid en veiligheid;  omgevingskwaliteit;  leefaarheid;  duurzaamheid. Bij de keuzes hieronder is op deze zes vragen ingegaan: Nr. 1 2 3 4 5 6

Te beoordelen keuzes Hoe zien we de balans tussen een rustige, pretge woonomgeving en meer levendigheid en reuring? Op welke locatie en op welke manier kan voldoende duurzame energie worden opgewekt? Wie heef straks welke rol bij het revitaliseren en verduurzamen van de verouderde bedrijventerreinen? Als we aan de slag gaan met meer groen in onze woonwijken mag dit dan ten koste gaan van parkeerplaatsen en andere verharding of zoeken we andere oplossingen? Als we ruimte willen geven aan ontwikkelingen in het Baxpark, hoe doen we dat dan? Hoe zien we in het gebied Sandelingen-Ambacht de balans tussen toerimse en recreatie enerzijds, en natuurwaarden en groen anderzijds?

Hoewel voor sommige van de keuzes elementen al vast lijken te staan, zijn deze toch meegenomen in de milieu-impactbeoordeling. Zo is later te herleiden dat een gemaakte keuze ook vanuit milieuperspectief een goede keuze is geweest, of dat een afwijking van de beste keuze vanuit milieuperspectief goed onderbouwd is met andere valide argumentatie.

1.7

Beoogd type woonmilieu Toelichting Vraag: Hoe zien we de balans tussen een rustge, pretge woonomgeving en meer levendigheid en reuring? Hendrik-Ido-Ambacht biedt een pretge en rustige woonomgeving. We zien dat er relatief weinig jongeren wonen in de gemeente in vergelijking met grotere steden als Dordrecht of Roterdam. Jongeren verhuizen vaker naar de grote stad, bijvoorbeeld voor de studie. Hendrik-Ido-Ambacht is een ander soort gemeente, waarbij passende reuring nodig is. Als er evenementen worden georganiseerd in Ambacht, dan is dit voor een breder publiek: inwoners van jong tot oud waarderen deze evenementen. Denk bijvoorbeeld aan de Zomerparkdag en het foodtruckfestival. Beoordeling Opte A: Een levendige kern Het inzeten op meer evenementen zorgt voor zeer positieve economische efecten voor de toeristische en recreatieve sector. Het zorgt voor meer mogelijkheden voor ontmoeten en levendigheid, waardoor de sociale impuls groeit. Bij veel meer reuring gaat dat echter mogelijk gepaard met geluidsoverlast en dat heef invloed op het woonplezier van andere inwoners. Het is noodzakelijk hier een leefare balans in te behouden. De sociaal/economische score is zeer positief; de overige domeinen worden neutraal beoordeeld.

Opte B: Een rustge woonomgeving In een rustige woonomgeving kunnen buurtbewoners in het dagelijks leven op hun eigen tempo sociale contacten leggen. Een gedeelde openbare leefomgeving zorgt voor meer betrokkenheid en buurtbinding. Een rustig woonmilieu met af en toe activiteiten voor gemengde doelgroepen behoudt de pretge woonomgeving passend bij bewoners van de gemeente. De positieve efecten op het sociaal/economisch domein zijn hiermee positief, maar iets beperkter dan bij optie A.

Beschouwing keuze omgevingsvisie We willen in de gemeente de rust koesteren, voornamelijk in de woonwijken. Dit betekent niet dat het continu stil en rustig moet zijn. We willen voldoende evenementen toestaan die passen bij de gemeente. Dit willen we bij voorkeur in samenwerking met de lokale horeca doen. Hier hebben we ook de ruimte voor in de gemeente (bijvoorbeeld in het Baxpark of op het Waterbusplein)m. Op deze manier bedienen we jong en oud in de gemeente. Ook moeten we Cascade meer profileren als ontmoetingspunt voor alle inwoners. Als we de regels met elkaar naleven dan kan rust en reuring goed met elkaar samengaan. De combinatie van rust in de woonwijken en de ruimte die op plekken wordt geboden aan evenementen zorgt ervoor dat het voor iedere doelgroep aantrekkelijk blijf om te wonen en te verblijven. De beoordeling op het sociaal/economisch domein is zeer positief.

1.8

Energie-opwekkende maatregelen Toelichting Vraag: Op welke locate en op welke manier kan voldoende duurzame energie worden opgewekt? De energietransitie is de uitdaging om het gebruik van fossiele energie te verminderen. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is onderdeel van de energieregio Drechtsteden. In deze regio wordt gekeken naar hoeveel energie wordt opgewekt, maar ook gebruikt. Met de zes andere gemeenten en twee waterschappen in de regio is een Regionale Energiestrategie (RES)m gemaakt. Dat is een plan waarin met elkaar wordt bepaald hoe een duurzaam en slim energiesysteem in de

Drechtsteden moet worden vormgegeven. Ook wordt hierin bepaald waar de verschillende vormen van duurzame energie het beste opgewekt kunnen worden en worden afspraken gemaakt over de verdeling en het transport van energie. De opties hieronder weerspiegelen verschillende ‘uitersten’ en zorgen ervoor dat de hoeken van het speelveld inzichtelijk worden gemaakt. Dat geef het meeste inzicht in de milieuefecten als gevolg van mogelijk te maken keuzes. Bij de beschouwing van de uiteindelijke keuze voor de omgevingsvisie ligt het voor de hand om meer bij bestaande beleidsambities (in dit geval de RES)m te blijven. De omvang en plaatsing van energie-opwekkende maatregelen Opte A: Maatregelen van kleine schaal, verspreid door de gemeente Inzet op enkel duurzaamheidsmaatregelen met een relatief kleine schaalgroote is naar verwachting onvoldoende om in de forse energieopgave te kunnen voorzien. Door bijvoorbeeld in te zeten op alleen zonnepanelen zal elke functie geheel zijn eigen stroom moeten kunnen opwekken om energieneutraal te zijn. Daarnaast zijn de sterkte van de zon en het aantal zonuren afankelijk van het seizoen, waardoor er altijd een andere energiebronnen en energieopslag nodig is om op alle momenten aan de gewenste vraag te kunnen voldoen.

Tevens is er meer infrastructuur nodig als deze alleen benut wordt met opwek door zon en niet in combinatie met wind, want zon en wind zijn voor ca. 95% complementair aan elkaar. Een voordeel is wel dat zonnepanelen individueel op daken, aan gevels, en in restruimtes zoals boven parkeerplaatsen geplaatst kunnen worden, waardoor de kwaliteit natuurlijke omgeving niet of nauwelijks wordt aangetast. Deze optie kan mogelijk aangevuld worden met kleine windmolens in het buitengebied of op bedrijventerreinen. Hierbij moet er rekening gehouden worden met de landschappelijke inpassing en de capaciteit en verbinding van het energienet. Kleinschalige en verspreide maatregelen zijn an sich makkelijker in te passen dan grootschalige maatregelen. Echter, versnippering en verspreiding van energieopwekking kan ook leiden tot negatieve efecten op de omgevingskwaliteit. Zeker als de gemeente in haar grote opgave voor energieopwekking wil voorzien, moet er veel (kleinschalige, versnipperde)m maatregelen getrofen worden. De beoordeling van het domein omgevingskwaliteit is daarom neutraal. Inzet op enkel kleinschalige duurzaamheidsmaatregelen is naar verwachting onvoldoende om in de forse energieopgave te voorzien.