1691br Accountantsverslag 2023 HIA def 4 juli 2024 wg

Accountantsverslag 2023 4 juli 2024

Aan de gemeenteraad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Postbus 15 3330 AA HENDRIK-IDO-AMBACHT

Dordrecht, 4 juli 2024 Ref.: 1691/ED/MG

Geachte leden van de gemeenteraad, Overeenkomstig uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2023 van Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht (verder genoemd: Hendrik-Ido-Ambacht) gecontroleerd. In overeenstemming met artikel 213 van de Gemeentewet en Controlestandaard 260 Communicatie met de met governance belaste personen, brengen wij verslag aan u uit over onze bevindingen. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden, het Controleprotocol WNT 2023 en het Controleprotocol van Hendrik-Ido-Ambacht, vastgesteld door de gemeenteraad op 8 juli 2023. Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel vastgesteld op € 1.044.000 en de rapporteringstolerantie voor dit accountantsverslag op € 350.000. Ter informatie en ter identificatie vermelden wij de belangrijkste bedragen zoals die blijken uit de door ons gecontroleerde jaarrekening 2023 en het bedrag van de door ons gehanteerde materialiteit bij de planning en uitvoering van de jaarrekeningcontrole: Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht (x € 1.000)

2023

2022

Balanstotaal

€ 170.035

€ 170.528

Eigen vermogen

€ 49.838

€ 48.421

Totaal lasten inclusief reservemutaties

€ 104.382

€ 113.431

Totaal baten inclusief reservemutaties

€ 106.537

€ 109.414

Resultaat (na mutaties in de reserves)

€ 2.155

€ -/- 4.017

Materialiteit

€ 1.044

€ 1.134

Jaarrekening

Het college heeft de jaarrekening 2023 vastgesteld op 28 mei 2024. De jaarrekening wordt goedgekeurd door de gemeenteraad op 8 juli 2024. Middels de Herziening grondexploitaties per project zijn de geactualiseerde grondexploitatieberekeningen per 1 januari 2024 (ongewijzigd) vastgesteld door het college op 21 mei 2024. In de vergadering van de gemeenteraad van 8 juli 2024 worden de geactualiseerde grondexploitatieberekeningen behandeld en goedgekeurd voordat de jaarstukken worden vastgesteld. Het is de verantwoordelijkheid van het college van B&W van Hendrik-Ido-Ambacht om de jaarrekening op te maken in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de Wet normering topinkomens (WNT) en de daarop berustende bepalingen. Het college is tevens verantwoordelijk voor de rechtmatige totstandkoming van baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen. Het college heeft in de jaarrekening 2023 de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen en heeft in de paragraaf Bedrijfsvoering in het jaarverslag onder 7 de belangrijkste bevindingen, afwijkingen en verbeterpunten nader toegelicht. Het is onze verantwoordelijkheid een controleverklaring over de getrouwheid van de jaarrekening te verstrekken.

De concepttekst van onze controleverklaring hebben wij bijgevoegd bij dit accountantsverslag. Wij hebben een ondertekende controleverklaring en een ‘was-getekend’ controleverklaring toegevoegd aan de vastgestelde jaarrekening 2023. Op grond van art. 197 van de gemeentewet dient het college uiterlijk twee weken voorafgaand aan de raadsbehandeling de jaarstukken met daarbij de controleverklaring aan te leveren. Graag ontvangen wij het vaststellingsbesluit van de gemeenteraad. In het geval dat de door ons gecontroleerde jaarrekening nog wordt gewijzigd, verzoeken wij u om zo snel mogelijk contact met ons op te nemen over de dan ontstane situatie. Onze bevindingen hebben wij op 4 juni 2024 voorgelegd aan uw organisatie en vervolgens toegelicht. op 6 juni 2024 aan uw concerncontroller en portefeuillehouder en op 19 juni 2024 aan uw Auditcommissie. Wij benadrukken dat dit accountantsverslag uitsluitend is bedoeld om u te informeren over onze controlebevindingen en aanbevelingen. Belanghebbenden kunnen u vragen om een afschrift van onze rapportage(s) voor hun beoordeling van de financiële stand van zaken van Hendrik-Ido-Ambacht en van de risico’s in haar bedrijfsvoering. Wij benadrukken dat wij niet aansprakelijk zijn voor eventuele gevolgen van externe verspreiding.

Wij vertrouwen erop u met dit verslag voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid om het nader toe te lichten.

Hoogachtend,

was getekend, W.P. de Vries RA

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 3

INHOUDSOPGAVE 1.

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in beeld........................................................................................5

2.

Onze belangrijkste boodschappen aan Hendrik-Ido-Ambacht .........................................................7

3.

2.1.

Opdrachtbevestiging .................................................................................................................7

2.2.

Materialiteit, normenkader en (rapporterings)toleranties .........................................................7

2.3.

Controleverklaring getrouwheid................................................................................................8

2.4.

Rechtmatigheidsverantwoording ..............................................................................................8

2.5.

Het verloop van onze controlewerkzaamheden ........................................................................9

Vermogen, resultaat en continuïteit ..............................................................................................10 3.1.

Analyse vermogen, resultaat en resultaatontwikkeling............................................................ 10

3.2.

Financiële positie en continuïteit............................................................................................. 10

3.3.

Interne beheersing.................................................................................................................. 11

3.4.

Weerstandsvermogen ............................................................................................................. 12

4.

Jaarverslag .....................................................................................................................................13

5.

Algemene controlebevindingen bij de jaarverslaglegging 2023 .....................................................14

6.

7.

5.1.

Rechtmatigheid....................................................................................................................... 14

5.2.

Grondexploitatie ..................................................................................................................... 19

5.3.

Sociaal domein........................................................................................................................ 21

5.4.

WNT-verantwoording ............................................................................................................. 21

5.5.

SiSa-verantwoording ............................................................................................................... 22

5.6.

IT-beheersing .......................................................................................................................... 23

5.7.

Verwerking van geconstateerde afwijkingen rechtmatigheid en getrouwheid ......................... 24

Overige onderwerpen ....................................................................................................................24 6.1.

Naleving van wet- en regelgeving en frauderisicobeheersing .................................................. 24

6.2.

Verplichte rapportering fraude en continuïteit in onze controleverklaring............................... 25

6.3.

Onafhankelijkheid ................................................................................................................... 26

6.4.

Duurzaamheid ........................................................................................................................ 27

Slot .................................................................................................................................................28

Bijlage 1 – SiSa bijlage 2023 gemeente Hendrik-Ido-Ambacht ..............................................................29

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 4

1. Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in beeld In onderstaand overzicht geven wij een totaalbeeld van de financiële positie en interne beheersing van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht met verwijzingen naar de verdere uitwerking in dit verslag. De onder “Financiële positie” opgenomen signalering is uitsluitend een cijfermatige berekening en aansluiting en is geen kwaliteitsaanduiding. De gehanteerde normen onder “Norm” zijn algemene, bruikbare normen waaraan wij de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht toetsen. Geen noemenswaardige bevindingen

Tekortkomingen en/of aandachtspunten met een verhoogd risico/verhoogde impact

Geen tekortkomingen, wel relevante bevindingen en/of aandachtspunten

Tekortkomingen en/of aandachtspunten met een hoog risico/grote impact

Beperkte tekortkomingen en/of bijzondere aandachtspunten

Onderwerp

Bevindingen 2023

Norm / paragraaf

Signalering 2023

2022

FINANCIËLE POSITIE

Saldo van baten en lasten

Gerealiseerde resultaat

Netto schuldquote

Saldo van baten en lasten (€ 1.420.000) als % van totale baten (€ 102.483.000).

> 0% < 0%

Resultaat na reservemutaties (€ 2.155.000) als % van totale baten (€ 102.483.000).

> 0% < 0%

Wettelijke onderdelen (€ 88.680.000) als % van totale baten (€ 102.483.000).

< -2%

< -2% <100 % > 100% > 130%

Vermogenspositie

Eigen vermogen (€ 47.685.000) als % van totaal vermogen (€ 170.035.000).

> 20% < 20% < 0%

Weerstandsvermogen

Accountantsverslag 2023

Het beschikbare weerstandsvermogen als factor van de benodigde weerstandscapaciteit bedraagt 2,1.

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

> 1,5 > 1,0 < 1,0

Pagina 5

Onderwerp

Bevindingen 2023

Norm / paragraaf

Signalering 2023

2022

INTERNE BEHEERSING

Jaarrekeningproces

De samenwerking tussen uw organisatie en Verstegen is goed, prettig en constructief verlopen. Naar aanleiding van onze controle zijn afwijkingen geconstateerd met effect op vermogen en resultaat.

Risicobeheersings- en controlesysteem

Het evalueren van risico’s en beheersingsmaatregelen heeft voldoende de aandacht in de planningen control cyclus. Dit is ook voldoende zichtbaar en aantoonbaar in de periodieke voortgangsrapportages hierover.

Risicobeheersings- en controlesysteem (fraude)

Hendrik-Ido-Ambacht beschikt nog niet over een geactualiseerde frauderisicoanalyse. Wij adviseren de opgestelde frauderisicoanalyse zo snel mogelijk actualiseren en vervolgens te verankeren binnen de (verbijzonderde) interne controle.

6.1

(Verbijzonderde) interne controle

De VIC van Hendrik-Ido-Ambacht is van goede kwaliteit. De tijdigheid en volledigheid van de VIC is een aandachtspunt. De VIC werkzaamheden worden door Hendrik-Ido-Ambacht vooralsnog gegevensgericht en achteraf uitgevoerd, wij zien hierin mogelijkheden voor verdere doorontwikkeling van de VIC.

3.3

Grondexploitaties

Hendrik-Ido-Ambacht heeft zorgvuldige aandacht besteed aan een correcte waardering van haar grondposities in de jaarrekening 2023.

5.2

Sociaal domein

Hendrik-Ido-Ambacht is voor een tijdige verantwoording afhankelijk van derden. De definitieve cijfers vanuit de verbonden partijen zijn juist verwerkt in de jaarrekening.

5.3

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

2.5

Pagina 6

Onderwerp

Bevindingen 2023

Norm / paragraaf

Aanbestedingen

Uit onze controle is vastgesteld dat een aantal inkoopopdrachten door Hendrik-Ido-Ambacht niet rechtmatig is aanbesteed en Europees aanbesteed had moeten worden. Dit betreft zowel contracten uit het verleden, als een aantal nieuwe contracten die in 2023 zijn afgesloten.

5.1.4

Single information, Single audit (SiSa)

Wij signaleren aandachtspunten in de interne beheersing voor wat betreft de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten, baten en balansposities die verband houden met de SiSaregelingen.

5.5

Signalering 2023

2022

n.v.t.

2. Onze belangrijkste boodschappen aan Hendrik-Ido-Ambacht 2.1 .

Opdrachtbevestiging In onze opdrachtbevestiging hebben wij de tussen Hendrik-Ido-Ambacht en Verstegen accountants en adviseurs gemaakte afspraken ten aanzien van het controleren van de jaarrekening 2023 bevestigd.

2.2 .

Material ite it, nor menkader en ( rapporter ings)tole ranties Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening 2023 als geheel vastgesteld op € 1.044.000. De berekening hebben wij verricht conform het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) gebaseerd op 1% van de totale werkelijke lasten over 2023 inclusief de toevoegingen aan de reserves. De rapporteringstolerantie voor dit accountantsverslag is overeenkomstig het Controleprotocol van Hendrik-Ido-Ambacht vastgesteld op € 350.000. Afwijkingen als gevolg van fraude of fouten zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen materieel zijn.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 7

Met ingang van verslagjaar 2023 geeft het college van B&W een rechtmatigheidsverantwoording af, voor het eerst bij de jaarrekening 2023. Voor de controle van de jaarrekening 2023 heeft u in uw Financiële verordening, Controleverordening en Beleidskader Rechtmatigheidsverantwoording 2023 hierover afspraken gemaakt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met: • •

Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden; en het Controleprotocol WNT 2023.

Wij baseren onze controleopdracht op de uitgangspunten die zijn vastgelegd in: •

• • •

2.3 .

de Gemeentewet, het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de normen afkomstig van de Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden (BADO), allen in aangepaste vorm voor de rechtmatigheidsverantwoording; de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid 2023 van de commissie BBV, vanwege de rechtmatigheidsverantwoording; de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023; Controleprotocol van Hendrik-Ido-Ambacht, vastgesteld door het de gemeenteraad op 3 juli 2023 en uw eigen verordeningen, kaders en afspraken.

Controlever klar ing get rouwheid Wij hebben de controle van de jaarrekening 2023 van Hendrik-Ido-Ambacht afgerond. Wij geven bij de jaarrekening 2023 een controleverklaring af voor getrouwheid. Dit onder het voorbehoud dat deze jaarrekening ongewijzigd wordt goedgekeurd door de gemeenteraad. De accountantscontrole over verslagjaar 2023 leidt hiermee indirect tot een oordeel over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties, via een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording. In onze controleverklaring nemen wij een zogenaamde paragraaf ter benadrukking van bepaalde aangelegenheden op, voor de rechtmatigheidsverantwoording 2023. Dit is een verplicht toelichtende paragraaf en dient ter benadrukking van de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen en/of onduidelijk zijn. Ons oordeel is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheid.

2.4 .

Rechtmatigheid sverantwoording Op pagina 138 van de jaarrekening is de rechtmatigheidsverantwoording van het college opgenomen. Het college heeft conform de door de gemeenteraad vastgestelde financiële verordening 3% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves als verantwoordingsgrens (€ 3.132.000) gehanteerd. Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat er rechtmatigheidsfouten boven deze verantwoordingsgrens zijn geconstateerd. In de paragraaf bedrijfsvoering is een nadere toelichting opgenomen ten aanzien van de rechtmatigheid en zijn rechtmatigheidsfouten en/of onduidelijkheden boven de door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens van € 350.000 toegelicht.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 8

In paragraaf 5.1 hebben wij onze bevindingen bij de rechtmatigheidsverantwoording nader uitgewerkt. Op grond van onze controle zijn wij van oordeel dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geeft.

2.5 .

Het ver loop van onze controle werk zaamhed en Wij hebben onze controlewerkzaamheden uitgevoerd overeenkomstig de tussen de Hendrik-Ido-Ambacht en Verstegen opgestelde opdrachtafspraken. Ter ondersteuning daarvan zijn vooraf risicoanalyses opgesteld, werkafspraken gemaakt en tussentijdse controlewerkzaamheden uitgevoerd. Met betrekking tot het controleproces 2023 constateren wij het volgende: De concept-jaarrekening 2023 was bij aanvang van onze jaarrekeningcontrole op 15 april 2024 voor een groot deel gereed. Een aantal belangrijke paragrafen en bijlagen ontbrak. De rechtmatigheidsverantwoording en de toelichting rechtmatigheid in de paragraaf Bedrijfsvoering zijn nieuw in de jaarstukken 2023. Hendrik-Ido-Ambacht en Verstegen hebben onderling intensief samengewerkt met als resultaat dat de interne en externe rechtmatigheidscontrole kon worden uitgevoerd en de rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de daaraan gestelde eisen. De jaarrekening heeft door uw organisatie hoge prioriteit gekregen. De kwaliteit van de voorbereidingen voor de jaarrekeningcontrole waren in lijn met voorgaand jaar, met uitzondering van de rechtmatigheidsverantwoording. De voorbereidingen ten aanzien van de rechtmatigheidsverantwoording en verbijzonderde interne controle is voor verbetering vatbaar. De dossiervorming als basis voor onze controle was voldoende op het moment van start van onze controle.

Vragen en opmerkingen die wij hadden zijn grotendeels goed en tijdig beantwoord. Het onderwerp rechtmatigheid en specifiek de rechtmatigheidsverantwoording en SiSa heeft een groot beslag op uw en onze capaciteit gelegd. Dit valt deels buiten de invloedsfeer van Hendrik-Ido-Ambacht. De kwaliteit van de voorbereidingen ten aanzien van de SiSa waren goed. Het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording en de rechtmatigheidscontrole heeft voor vertraging gezorgd in het controleproces. De wederzijdse afspraken over planning en afronding en uw en onze extra inspanningen hebben ertoe geleid dat de controle binnen de bestuurlijke planning kon worden afgerond. De samenwerking tussen uw organisatie en Verstegen is wederom goed, prettig en constructief verlopen. Wij zijn, rekening houdend met het vorenstaande, van mening dat onze gerealiseerde tijdsbesteding en de door ons gerealiseerde controlewerkzaamheden voldoende zijn voor een kwalitatief toereikende uitvoering van onze controlewerkzaamheden, overeenkomstig de voor ons geldende controle- en overige standaarden (COS).

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 9

3. Vermogen, resultaat en continuïteit 3.1 .

Analyse ve rmogen , resul taat en resu ltaatontwikke ling Het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna: BBV) is voor Hendrik-Ido-Ambacht het geldende verslaggevingsstelsel. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Het is niet toegestaan baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen te muteren. Mutaties in het eigen vermogen vinden plaats op basis van besluitvorming door de gemeenteraad. De jaarrekening 2023 van Hendrik-Ido-Ambacht is opgesteld in overeenstemming met het van toepassing zijnde model. Bij de jaarrekening 2023 is een SiSa-bijlage gevoegd voor de SiSa-regelingen. In paragraaf 5.5 in dit verslag gaan wij hier nader op in. De door ons gecontroleerde jaarrekening 2023 geeft een eigen vermogen aan per 31 december 2023 van € 49,8 miljoen (2022: € 48,4 miljoen) en een voordelig resultaat na mutaties in de reserves over 2023 van € 2,2 miljoen (nadelig resultaat 2022: € -4,0 miljoen na mutaties in de reserves). Het verschil kent diverse oorzaken. Voor een analyse van de verschillen per programma tussen begroting en realisatie verwijzen wij naar de samenvattende analyse van de gemeente in de jaarstukken op pagina 4 en naar de programmaverantwoording per programma.

Voor een uitgebreide toelichting op de stortingen en onttrekkingen in de reserves wordt verwezen naar de toelichting op het Eigen vermogen op pagina 149 van de jaarrekening. De opbouw van het rekeningresultaat 2023 is als volgt:

3.2 .

Financiël e pos itie en continuïteit De omvang van het eigen vermogen is in 2023 toegenomen met een bedrag van € 1,4 miljoen. Hendrik-Ido-Ambacht heeft een sluitende begroting voor de jaren tot en met 2027. Dit is niet conform het landelijke beeld (ravijnjaren), waarbij veel gemeenten in Nederland significante begrotingstekorten begroot hebben in de jaren 2026 en 2027.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 10

De jaarrekening is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. Het college van Hendrik-Ido-Ambacht bevestigt dat er geen twijfel bestaat ten aanzien van de financiële omvang van het vermogen van Hendrik-Ido-Ambacht om de continuïteit te waarborgen. Wij hebben de continuïteitsveronderstelling als basis voor de jaarrekening 2023 beoordeeld en wij kunnen ons verenigen met de toepassing van de continuïteitsveronderstelling in de jaarrekening. Onderstaand overzicht geeft een beeld van de ontwikkeling van het eigen vermogen.

Onderstaand overzicht, overgenomen uit de jaarstukken 2023 van de gemeente HendrikIdo-Ambacht geeft aan de hand van kengetallen een beeld van de ontwikkeling in het eigen vermogen, de schuldpositie en overige indicatoren van Hendrik-Ido-Ambacht per balansdatum.

We merken op dat de kengetallen over het algemeen gelijk zijn ten opzichte van 2022. Hendrik-Ido-Ambacht licht toe dat de financiële kengetallen positief zijn en dat de gemeente financieel gezond is.

3.3 .

Interne behe er sing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. Onze bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot de interne beheersingsmaatregelen hebben wij gerapporteerd in onze managementletter 2023 van 5 december 2023. Wij verwijzen naar deze managementletter.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 11

Vanuit onze controleopdracht hebben wij de kwaliteit beoordeeld van de interne beheersingsmaatregelen die een directe relatie hebben met de externe verslaglegging en jaarrekening van Hendrik-Ido-Ambacht. Als een interne beheersingsmaatregel de basis vormt voor onze verdere controlewerkzaamheden, dan toetsen wij ook de werking ervan gedurende het jaar. Hendrik-Ido-Ambacht verricht verbijzonderde interne controle (hierna: VIC) voor de belangrijkste processen van de gemeente. Deze verbijzonderde interne controles zijn voor uw organisatie van belang omdat ze inzicht geven in de kwaliteit van de belangrijkste processen en de naleving van de rechtmatigheidseisen waaraan Hendrik-Ido-Ambacht moet voldoen, voorafgaand aan onze controle. Voor onze (externe) controle van Hendrik-Ido-Ambacht maken wij, conform onze afspraken met de gemeente en onze controleaanpak, gebruik van uitgevoerde verbijzonderde interne controle en zijn deze werkzaamheden ondersteunend aan onze controle. Dat betekent dat onze accountantscontrole uitgaat van een gegevensgerichte controleaanpak, waarbij de VIC van Hendrik-Ido-Ambacht van goede kwaliteit is en op tijd gereed is om er tijdens onze controle gebruik van te maken. Het tijdig afronden van de verbijzonderde interne controlewerkzaamheden is een aandachtspunt.

Bij de start van zowel de interim- als de jaarrekeningcontrole was de verbijzonderde interne controle niet volledig afgerond en kon pas later in het proces aan ons worden opgeleverd voor onze controle De VIC controlewerkzaamheden worden door de gemeente vooralsnog gegevensgericht en achteraf uitgevoerd, hierin zien wij mogelijkheden voor een verdere doorontwikkeling van de VIC, ook in het licht van de rechtmatigheidsverantwoording die vanaf dit jaar van toepassing is. In onze managementletter 2023 hebben wij een aantal adviezen ter doorontwikkeling van de VIC vermeld. Wij vinden dat er binnen Hendrik-Ido-Ambacht – rekening houdend met de aard en omvang van de (administratieve) organisatie – geen sprake is van ernstige tekortkomingen in de voor de jaarrekeningcontrole relevante interne beheersingsmaatregelen. Enkele van onze bevindingen en aanbevelingen behoeven aandacht.

3.4 .

Weerstandsver mogen Het weerstandsvermogen van Hendrik-Ido-Ambacht heeft de aandacht van management, college en gemeenteraad. Risicomanagement vindt onder andere plaats in de vorm van een risicotabel, waarin Hendrik-Ido-Ambacht de risico’s in beeld brengt en periodiek monitort. In de jaarstukken 2023 is een risicotabel opgenomen in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicoparagraaf”. Ook de structurele exploitatieruimte is in deze paragraaf uitgewerkt. Dit kengetal geeft aan welke ruimte de gemeente heeft om eigen lasten te dragen. In de jaarrekening is aangegeven dat de structurele exploitatieruimte een negatief percentage (-/- 2,0%) heeft over 2023 maar dat dit kengetal wel verbeterd is ten opzichte van 2022 (-/- 4,5%).

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 12

Op basis van de huidige inzichten schat Hendrik-Ido-Ambacht in dat per eind 2023 volgens de vermelde risicotabel in paragraaf 1 van de jaarstukken, een onderbouwde kans bestaat dat een bedrag van € 12,1 miljoen noodzakelijk is om aan de zo reëel mogelijk ingeschatte financiële structurele risico's weerstand te bieden. Voor een nadere specificatie verwijzen we naar pagina 60 van de jaarstukken 2023. Vervolgens is de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen weerstandscapaciteit die benodigd zou moeten zijn. Op grond van deze analyse is een weerstandscapaciteit van € 28,2 miljoen beschikbaar (2022: € 27,9 miljoen). Volgens de analyse van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zijn de belangrijkste financiële risico’s geïdentificeerd in de verbonden partijen en in de wijzigingen van het gemeentefonds. De beschikbare ratio weerstandsvermogen komt uit op 2,1 (2022: 2,3). Hiermee verwacht Hendrik-Ido-Ambacht voldoende weerstandsvermogen beschikbaar te hebben om de genoemde risico’s het hoofd te bieden. Gezien het risicoprofiel van Hendrik-Ido-Ambacht adviseren wij u de ontwikkeling van de risico’s en de ontwikkeling van de reserves die aangewezen zijn als dekking van de risico’s tussentijds en nauwlettend te blijven volgen.

Hoewel er geen harde norm is voor de gewenste omvang van het weerstandsvermogen, kan worden gesteld dat uw gemeente voldoende weerstandscapaciteit bezit om onvoorziene financiële tegenvallers op te vangen.

4. Jaarverslag Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvatten de jaarstukken 2023 andere informatie, die bestaat uit: jaarverslag, bestaande de uit inleiding, infographic, programma's, paragrafen en bijlagen. Samen met de jaarrekening, het bestuursverslag en de overige gegevens, publiceert Hendrik-Ido-Ambacht bij de jaarrekening bijlagen die betrekking hebben op: baten en lasten per taakveld; SiSa-verantwoording. Wij hebben de overige informatie gelezen en vastgesteld dat de daarin opgenomen informatie niet strijdig is met de jaarrekening of onze controlebevindingen. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten uit het BBV en de Nederlandse Standaard 720 Nadere Voorschriften Controlestandaarden en de verantwoordelijkheden van de accountant met betrekking tot andere informatie. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Het jaarverslag en andere informatie mag geen ander beeld oproepen bij de lezer dan de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag 2023 van Hendrik-Ido-Ambacht de vereiste informatie in voldoende mate weergeeft en niet strijdig is met de jaarrekening of onze controlebevindingen.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 13

5. Algemene controlebevindingen bij de jaarverslaglegging 202 3 5.1 .

Rechtmatigheid

5.1 .1.

Inlei din g In eerdere managementletters en accountantsverslagen hebben wij u geïnformeerd over de rechtmatigheidsverantwoording. Hendrik-Ido-Ambacht heeft actief geacteerd op de komst van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij verwijzen naar onze (tussentijdse) bevindingen en de aanbevelingen en aandachtspunten die wij hebben gerapporteerd. Hendrik-Ido-Ambacht heeft in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording van het college opgenomen. De rechtmatigheidsafwijkingen (rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden) boven de overeengekomen verantwoordingsgrens worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. In de paragraaf Bedrijfsvoering in het jaarverslag heeft het college een nadere toelichting gegeven over de onderwerpen die de rechtmatigheid raken en op welke wijze de interne beheersing en verbeteracties zijn vormgegeven.

5.1 .2.

Ontwikkel ingen rechtm ati gheid sverantw oor ding Ingangsdatum rechtmatigheidsverantwoording verslagjaar 2023 Op 27 september 2022 is de Wet versterking decentrale rekenkamers aangenomen door de Eerste Kamer. In deze wet is geregeld dat de rechtmatigheidsverantwoording, opgesteld door het college van Hendrik-Ido-Ambacht, onderdeel wordt van de jaarrekening. Hiermee is het college van een gemeente zelf verantwoordelijk voor afleggen van verantwoording over de rechtmatigheid van het gevoerde bestuur en de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties. Dit betekent dat de accountant met ingang van de jaarrekening 2023 alleen een controleverklaring met een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief rechtmatigheidsverantwoording) als geheel afgeeft. Tot en met 2022 was dat een controleverklaring met een oordeel over zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben u, uw college en uw organisatie hierover eerder geïnformeerd. Aanpassing Gemeentewet, nog geen aanpassing accountantsnormen Eerder is de Gemeentewet aangepast aan de nieuwe rechtmatigheidsverantwoording.

Tegen de voorgestelde wijzigingen in de normen voor de accountantscontrole: het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de normen afkomstig van de Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden (BADO) heeft de Algemene Rekenkamer (AR) begin 2024 fundamentele bezwaren geuit. Dit heeft tot gevolg dat de voorgestelde wijzigingen in het BBV en in het BADO niet definitief zijn en formeel ongewijzigd blijven voor verslagjaar 2023.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 14

Wel een oordeel over rechtmatigheid Gemeenten en gemeenschappelijke regelingen werden opgeroepen om de rechtmatigheidsverantwoording wel op te nemen in de jaarrekening. Dit conform besluitvorming door de Eerste Kamer op 27 september 2022 en de door u inmiddels aangepaste en vastgestelde (interne) verordeningen en afspraken die hierover door vertegenwoordigende organen met de gemeenteraad gemaakt zijn. Omdat de verslaggevings- en accountantsnormen niet zijn aangepast en accountants hiermee geen formele grondslag hebben voor het kunnen afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening 2023, is aan accountants en ook aan Verstegen verzocht om te wachten met het afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening 2023 van gemeenten en gemeenschappelijke regelingen en dus ook bij Hendrik-Ido-Ambacht. Hiermee is het enige tijd onzeker geweest of BBV en BADO nog tijdig konden worden aangepast voor verslagjaar 2023. Dit standpunt hebben wij gevolgd. Medio april jl. hebben wij bericht ontvangen over de wijzigingen in de verantwoordingsen accountantsnormen in het BBV en BADO.

Dit geeft uitsluitsel voor gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en controlerend accountants over het definitief opmaken van de jaarrekening 2023 en de bestuurlijke behandeling en besluitvorming en over de afronding van onze controlewerkzaamheden en het afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening van Hendrik-Ido-Ambacht. De accountantscontrole over verslagjaar 2023 leidt tot een oordeel over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties. Het accountantsoordeel komt hiermee tot uitdrukking in een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording. In onze controleverklaring nemen wij een zogenaamde paragraaf ter benadrukking van bepaalde aangelegenheden op, voor de rechtmatigheidsverantwoording 2023. Dit is een verplicht toelichtende paragraaf en dient ter benadrukking van de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen en/of onduidelijk zijn. Ons oordeel is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheid. Dit is een voorlopige oplossing voor verslagjaar 2023. Wij houden u op de hoogte van de ontwikkelingen. 5.1 .3.

Begrotin gso nrechtmat ighe id Onderdeel van de (interne) rechtmatigheidscontrole en de rechtmatigheidsverantwoording is begrotingsrechtmatigheid. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid beoordeelt Hendrik-Ido-Ambacht de begrotingsafwijkingen per programma voor zowel de lasten en de baten als de afwijkingen op investeringskredieten. Over 2023 heeft Hendrik-Ido-Ambacht volgens de gewijzigde begroting 2023 € 109,0 miljoen aan lasten voor bestemming begroot (primitieve begroting 2023 € 100,6 miljoen) tegenover € 101,1 miljoen aan werkelijke lasten. Aan baten heeft Hendrik-Ido-Ambacht over 2023 een bedrag geraamd van € 106,9 miljoen volgens de gewijzigde begroting 2023 (primitieve begroting 2023 € 101,8 miljoen), tegenover € 102,5 miljoen aan werkelijke baten. Dit betekent een onderrealisatie van de lasten en baten in 2023.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 15

Hendrik-Ido-Ambacht kent meerdere programma’s. Op deze programma’s is in 2023 sprake van de volgende begrotingsafwijkingen op de lasten en de baten: Programma (bedragen (x 1000)

Lasten 1. Sociaal, welzijn en educatie 2. Ruimtelijke ordening, economie en wonen 3. Buitenruimte 4. Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen 5. Algemene dekkingsmiddelen 6. Overhead Baten 1. Sociaal, welzijn en educatie 2. Ruimtelijke ordening, economie en wonen 3. Buitenruimte 4. Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen 5. Algemene dekkingsmiddelen 6. Overhead

Werkelijk 2023

Begroot (na wijziging) 2023

Afwijking begroting 2023

€ 50.415

€ 50.943

-€ 528

€ 18.358 € 15.371

€ 25.620 € 16.125

-€ 7.262 -€ 754

€ 7.752 € 1.275 € 7.873

€ 7.151 € 2.049 € 7.089

€ 601 -€ 774 € 784

€17.515

€17.181

€ 334

€15.095 €8.343

€21.711 €8.493

€ -6.616 € -150

€1.328 €60.086 €116

€606 €58.836 €67

€ 722 € 1.250 € 49

In 2023 is er geen sprake van begrotingsafwijkingen op de investeringskredieten. In november 2023 is door de commissie BBV in de gewijzigde Kadernota Rechtmatigheid 2023 een nadere duiding gegeven aan het begrip Begrotingsonrechtmatigheid: 1. Er is hiervan sprake als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt. 2. Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld voor het einde van het boekjaar. 3. Bij onderschrijdingen van lasten of investeringskredieten en ook bij lagere/hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig* met begrotingswijzigingen is aangepast. Het derde onderdeel is een uitbreiding van het begrip begrotingsonrechtmatigheid. *Hoe niet tijdig wordt geïnterpreteerd, wordt bepaald door de ‘spelregels’ tussen de gemeenteraad en het college. De spelregels met betrekking tot het informeren en vaststellen van begrotingswijzigingen bij onderschrijdingen van lasten en investeringsbudgetten (kredieten) en bij lagere/hogere baten ten opzichte van de begroting zijn veelal in de financiële verordening art. 212 Gemeentewet opgenomen.

Hendrik-Ido-Ambacht heeft in het door de raad vastgestelde “Afwijkingenbeleid 2016” voor het begrip tijdigheid reeds afspraken opgenomen over wat in dit opzicht tijdig is voor het indienen van begrotingswijzigingen.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 16

In dit beleid is bepaald dat onderschrijdingen van lasten en investeringsbudgetten (kredieten) en afwijkingen van baten niet als onrechtmatig worden beschouwd indien deze passen binnen het bestaande beleid en er tot een bedrag van maximaal €150.000 op taakveldniveau geen begrotingswijziging is ingediend, maar wel worden gemeld en toegelicht in de jaarrekening. Voor investeringsbudgetten en mutaties in de reserves heeft de raad de volgende grensbedragen besloten: • • •

tot € 200.000 de grens van 25%; van € 200.000 tot € 1.000.000 de grens van 10%; boven € 1.000.000 de grens van 5%.

Voor de toelichting op de begrotingsafwijkingen per programma voor zowel de lasten en de baten als de afwijkingen op investeringskredieten verwijzen wij naar uw inhoudelijke analyses in de jaarrekening in hoofdstuk I (programmaverantwoording) en de bijlage investeringen in de jaarstukken. Hendrik-Ido-Ambacht heeft in de paragraaf bedrijfsvoering de afwijkingen gewogen en bepaald welke afwijkingen rechtmatig zijn, onrechtmatig zijn en welke onrechtmatigheden volgens het beleid van de gemeenteraad acceptabel worden verklaard. De conclusie is dat er begrotingsonrechtmatigheden zijn vastgesteld bij Hendrik-Ido-Ambacht. 5.1 .4.

(Eu ropese) a anbested ing Onderdeel van het vastgestelde normenkader van Hendrik-Ido-Ambacht zijn regels en voorschriften ten aanzien van Europese aanbestedingsregels. Hendrik-Ido-Ambacht controleert of juiste naleving van deze Europese (EU) aanbestedingsregels heeft plaatsgevonden. Deze controle is een belangrijk onderdeel van de (interne) rechtmatigheidscontrole en van de rechtmatigheidsverantwoording. Hendrik-Ido-Ambacht ziet voorafgaand aan aanbestedingen toe dat bij het aangaan van nieuwe opdrachten de regels ten aanzien van EU-aanbesteding strikt worden nageleefd. Tijdens onze controle en de gesprekken met uw organisatie hierover hebben wij vastgesteld dat dit bewustzijn aanwezig is en dat wij deze aandacht terugzien in uw organisatie op meerdere momenten in het jaar. Hendrik-Ido-Ambacht heeft vanuit de verbijzonderde interne controle inkopen opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording die niet rechtmatig zijn aanbesteed. Naar aanleiding van onze controle constateren wij 4 inkopen die als onrechtmatig aangemerkt moeten worden. De totale rechtmatigheidsfout betreft afgerond € 4.672.000. De onrechtmatige aanbestedingen zijn nader toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

5.1 .5.

Toetsings kader rechtm atig heid Wij adviseren u een toetsingskader op te stellen waarmee Hendrik-Ido-Ambacht inzichtelijk kan maken aan welke voorwaarden voldaan moet worden. Het is belangrijk dat Hendrik-Ido-Ambacht vervolgens zichtbaar intern toetst of wordt voldaan aan de relevante (financiële) bepalingen van de interne en externe wet- en regelgeving uit het normenkader, bijvoorbeeld via werkprogramma’s voor de betreffende processen of in checklists. Op deze wijze kan Hendrik-Ido-Ambacht zelf en tijdig zichtbaar maken dat aan alle relevante (financiële) bepalingen van de interne en externe wet- en regelgeving uit het normenkader wordt voldaan.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 17

Het is van essentieel belang dat het normenkader voor de goedkeuring van de jaarstukken wordt vastgesteld. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar onze managementletter 2023. 5.1 .6.

Rechtmatig heids afwijki ngen 20 23 In de rechtmatigheidsverantwoording 2023 in de jaarrekening heeft u de rechtmatigheidsafwijkingen opgenomen en de afwijkingen die daarvoor in aanmerking komen nader toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hieronder hebben wij het kader van de gemeenteraad voor de (interne) rechtmatigheidscontrole en rechtmatigheidsverantwoording opgenomen waaraan Hendrik-IdoAmbacht moet voldoen. Het kader is uitgebreid met de normen waaraan de accountant moet voldoen. Onderwerp Totale lasten 2023 Realisatie volgens Jaarrekening 2023 Toevoegingen aan de reserves 2023 Realisatie volgens Jaarrekening 2023 Basis voor berekening goedkeuringstolerantie getrouwheid en verantwoordinggrens rechtmatigheid Accountant Materialiteit BADO voor getrouwheidsfouten Materialiteit BADO voor onzekerheden in de controle Rapporteringstolerantie voor toelichting getrouwheidsfouten en onzekerheden in de controle in het accountantsverslag Rechtmatigheid Verantwoordingsgrens (regulier) voor de financiële rechtmatigheidstoetsing, vastgesteld door de gemeenteraad Rapporteringsgrens voor individuele rechtmatigheidsfouten en rechtmatigheidsonduidelijkheden in de paragraaf Bedrijfsvoering Rechtmatigheidsafwijking

Begrotingscriterium Taakvelden overschrijdingen programma 1 Taakvelden overschrijdingen programma 2 Taakvelden overschrijdingen programma 3 Taakvelden overschrijdingen programma 4 Subtotaal begrotingscriterium

Accountantsverslag 2023

Rechtmatigheidsfout

Percentage/norm n.v.t.

Bedrag € 101.063.000

n.v.t.

€ 3.319.000

n.v.t.

€ 104.382.000

1% 3% n.v.t.

€ 1.044.000 € 3.132.000 € 350.000

3%

€ 3.132.000

n.v.t.

€ 350.000

Rechtmatigheidsonduidelijkheid

Waarvan acceptabel

€ 2.178.000

€ 2.178.000

€ 267.000

€ 267.000

€ 160.000

€ 160.000

€ 1.155.000

€ 1.155.000

€ 3.769.000

€ 3.769.000

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Waarvan nietacceptabel

Pagina 18

Rechtmatigheidsafwijking

Voorwaardencriterium Ten onrechte contracten niet Europees aanbesteed Subtotaal voorwaardecriterium TOTAAL

5.2 .

Grondexploitati e

5.2 .1.

Algemeen

Rechtmatigheidsfout

Rechtmatigheidsonduidelijkheid

Waarvan acceptabel

Waarvan nietacceptabel

€ 4.672.000

€ 4.672.000

€ 4.672.000

€ 4.672.000

€ 8.441.000

€0

€ 3.769.000

€ 4.672.000

De gemeentelijke grondexploitaties van Hendrik-Ido-Ambacht vormen een belangrijk aandeel van het balanstotaal van Hendrik-Ido-Ambacht. Belangrijk onderdeel van onze controle is de controle van de juiste waardering van de grondexploitaties. Voor alle grondexploitaties van Hendrik-Ido-Ambacht vinden jaarlijks actualisaties plaats. Over de ontwikkelingen wordt de raad tussentijds geïnformeerd. Over de uitkomsten van de actualisatie per 1 januari 2024 wordt de raad geïnformeerd via de Grondexploitatie 2024 Bedrijvenpark Ambachtsezoom Fase 1, Grondexploitatie Volgerlanden en de Grondexploitatie Genieterrein-Waterbusplein. Hendrik-Ido-Ambacht heeft zorgvuldige aandacht besteed aan een correcte waardering van haar grondposities in de jaarrekening 2023 en het proces dat hiertoe moet leiden. Jaarlijks worden de grondexploitaties geactualiseerd en aangeboden aan de gemeenteraad. Hierin wordt verantwoording afgelegd en inzicht gegeven in alle activiteiten met betrekking tot het beheren en exploiteren van gronden, bestaande uit de grondexploitaties. 5.2 .2.

Actual isat ie gr ondex plo itat ies 1-1- 20 24 Om inzicht te krijgen in de verwachte inkomsten en uitgaven en in de risico’s en kansen actualiseert Hendrik-Ido-Ambacht tweemaal per jaar (vaststellen jaarstukken en vaststellen van de begroting) de grondexploitatieberekeningen. Dit is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag, zoals het inflatiecijfer waartegen toekomstige kosten en opbrengsten worden gecorrigeerd, gehanteerde rentepercentages, de looptijd van het project, fasering van geplande opbrengsten en kosten en uitgifteprijzen. Deze variabelen bepalen in hoge mate het verwachte financiële resultaat. De uitgangspunten die bij de actualisaties worden gehanteerd, hebben grote impact op de netto contante waarde van beide grondexploitaties. De uitgangspunten voor de ramingen zijn toegelicht in de Grondexploitatie 2024 Bedrijvenpark Ambachtsezoom Fase 1, Grondexploitatie Volgerlanden en de Grondexploitatie Genieterrein-Waterbusplein.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 19

De gemeentelijke grondexploitaties van Hendrik-Ido-Ambacht zijn naar de stand van 1 januari 2024 geactualiseerd en worden voorafgaand aan het vaststellen van de jaarstukken goedgekeurd door de gemeenteraad. Hierbij zijn door Hendrik-Ido-Ambacht belangrijke keuzen gemaakt en standpunten ingenomen. Met deze berekeningen heeft Hendrik-Ido-Ambacht ook beoordeeld of de onderhanden werk positie in de balans van 2023 op een juiste wijze is gewaardeerd en in welke mate Hendrik-Ido-Ambacht verliesvoorzieningen moet treffen en/of (tussentijds) resultaat moet nemen over 2023. In de paragraaf Grondbeleid en in de toelichting op de balans (voorraden) is dit nader uiteengezet. 5.2 .3.

Bevindingen Op basis van een risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties gecontroleerd. Naar aanleiding daarvan constateren we dat de beheersing van de projecten en inschatting en bewaking van de belangrijke risico’s toereikend is. De risico’s die Hendrik-Ido-Ambacht loopt zijn toereikend toegelicht in de jaarrekening. Wij verwijzen naar de toelichting onder de voorraden in de jaarrekening, waarin het college van de drie grondexploitaties onder meer status, voortgang, schattingen, bijbehorende risico’s en verwachte financiële uitkomsten toelicht. In de actualisatie van de grondexploitaties heeft het college rekening gehouden met de meest recente ontwikkelingen, zoals de gehanteerde veronderstellingen met betrekking tot het uitgiftetempo, de verwachte verkoopprijzen, de ontwikkeling van de plankosten ontleend aan recente verkopen i.c. de belangstelling van potentiële kopers, extern onderzoek, taxatierapporten en statistische gegevens. De mogelijke risico’s zijn door Hendrik-Ido-Ambacht naar beste schatting in kaart gebracht. Het gaat daarbij om algemene risico’s die voor alle projecten gelden (bijvoorbeeld de ontwikkeling van de indexen) en risico’s die verband houden met een specifiek project. De uitgangspunten en onderbouwingen van Hendrik-Ido-Ambacht zijn gebaseerd op gedegen voorbereiding en onderzoek.

Hoewel de huidige marktontwikkelingen onzekerheden met zich meebrengen, hebben deze ontwikkelingen volgens de inschatting van de gemeente geen materiële gevolgen voor de schattingen en uitkomsten van de grondexploitaties van Hendrik-Ido-Ambacht en voor vermogen en resultaat. De grondexploitaties bevatten omvangrijke ramingen van kosten en opbrengsten. Voor een groot deel zijn deze ramingen van kosten en opbrengsten nog normatief bepaald op basis van nu beschikbare uitgangspunten. Een deel van de ramingen wordt daarom nog nader onderbouwd en de (normatieve) schattingen en ramingen worden geactualiseerd. Het college en de raad (h)erkennen dat het zo goed mogelijk schatten van uitkomsten onzekerheden met zich meebrengt, doch is van mening dat de ramingen en scenario’s naar dit moment de beste inschattingen zijn. De kwaliteit van de risicoanalyses valt of staat met de (schriftelijke) onderbouwing van de uitgangspunten om te komen tot een inschatting van risicopercentages en grondslagen. Een kleine afwijking in een risicopercentage of een grondslag kan al snel een groot effect hebben op de risicoraming (kwantitatief). Wij merken op dat de risicoanalyse van de onderhanden werk projecten is opgesteld en toegankelijk is onderbouwd en adviseren naar gelang de uitvoering van het project de risico’s en kansen nader te bepalen, te onderbouwen en vervolgens te documenteren.

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht maakt gebruik van Excel-bestanden om de financiële vertaling per project te duiden.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 20

Hoewel wij geen fouten geconstateerd hebben in de berekeningen adviseren wij om te onderzoeken of gebruik gemaakt kan worden van specifieke tooling voor de grondexploitaties waardoor menselijke fouten minder snel gemaakt kunnen worden bij het opstellen van de onderhanden projecten. Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft ter afdekking van risico’s in de grondexploitaties enerzijds voorzieningen getroffen voor verlieslatende projecten. Daarnaast zijn er bestemmingsreserves gevormd ter afdekking van de risico’s. Dit zijn:

5.3 .

•

algemene reserve Grondbedrijf ter hoogte van € 0,9 miljoen;

•

voorziening verlies de Volgerlanden €7,4 miljoen;

•

voorziening verlies Genietterrein-Waterbusplein €4,4 miljoen.

Sociaal dome in Vanuit de regio zijn de GR Sociaal en DG&J SOJ belangrijke verbonden partijen in het kader van het sociaal domein. Diverse taken van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zijn in mandaat dan wel in delegatie ondergebracht binnen deze gemeenschappelijke regelingen. Wij hebben inzage gekregen in de accountantscontrole van de GR Sociaal en controle-informatie verkregen dat de definitieve cijfers vanuit de DG&J SOJ niet significant afwijken ten opzichte van de cijfers verwerkt in de opgemaakte jaarrekening van HendrikIdo-Ambacht. De late opmaakdata van de jaarstukken van de verbonden partijen heeft ook dit jaar voor vertraging in het controleproces gezorgd voor Hendrik-Ido-Ambacht. Om vertragingen te voorkomen in het jaarrekeningproces van de gemeenten is het van belang dat deze tijdig beschikbaar zijn voor Hendrik-Ido-Ambacht.

5.4 . 5.4 .1.

WNT-verantwoording Contro lebevind ingen en aan bevelingen Wij hebben de in de jaarrekening opgenomen WNT-verantwoording 2023 gecontroleerd overeenkomstig de door de minister vastgestelde Regeling controleprotocol WNT 2023. Daarbij zijn door ons geen afwijkingen geconstateerd.

5.4 .2.

Beperkingen in de reikw ijdte va n o nze c ontr olewerkz aamheden Het doel van het controleprotocol WNT is om vast te stellen of de bezoldiging van de directie en het bestuur overeenkomt met de bepalingen van de WNT en juist is gepresenteerd in de WNT-verantwoording. Wij kunnen op grond van de uitvoering van het WNT-protocol niet uitsluiten dat er verschillen zijn tussen de uitbetaalde bezoldiging en de daarover gemaakte afspraken tussen het bestuur en de directie. Bijvoorbeeld omdat wij geen weet hebben van een separaat gemaakte bezoldigingsafspraak. Het kan daardoor voorkomen dat de WNT correct is toegepast, terwijl de bezoldiging afwijkt van gemaakte afspraken. Als de in de WNT-verantwoording verantwoorde bezoldiging niet overeenkomt met uw beeld van de gemaakte afspraken of met uw eigen administratie, verzoeken wij u ons zo snel mogelijk daarover te informeren. Wij kunnen dan op grond van uw informatie onze controlebevindingen evalueren.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 21

5.5 .

SiSa-verantwoording Bij de jaarrekening 2023 voegt Hendrik-Ido-Ambacht als bijlage de SiSa-verantwoording toe. De SiSa-verantwoording is geen onderdeel van de verbijzonderde interne controle van Hendrik-Ido-Ambacht. Voor deze specifieke uitkeringen is in de wet bepaald dat de accountant in de controleverklaring opneemt of de baten en lasten (alsmede de balansmutaties) met betrekking tot specifieke uitkeringen rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit betekent dat naast het getrouwheidsoordeel bij de jaarrekening als geheel, expliciet nog een oordeel van de accountant wordt gevraagd bij de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen in de SiSa-bijlage. In de controle van de specifieke uitkering (SiSa) is met de komst van de rechtmatigheidsverantwoording hierin niets veranderd. Dat betekent dat wij ook in ons accountantsverslag 2023 rapporteren over de SiSa regelingen en een tabel met bevindingen opnemen per SiSa-regeling. Het is de taak van de accountant om als onderdeel van de controle van de jaarrekening vast te stellen dat Hendrik-Ido-Ambacht de SiSa correct en volledig heeft ingevuld en aan de voorwaarden heeft voldaan. Wij hebben tijdens onze controle de SiSa-bijlage gecontroleerd, die door Hendrik-IdoAmbacht is opgemaakt, op basis van de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023 van versie 9 april 2024.

Wij benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Wij merken op dat het aantal SiSa-regelingen voor gemeenten fors is toegenomen. Voor Hendrik-Ido-Ambacht waren dit in 2021 22 regelingen en in 2022 24 regelingen. In de jaarrekening 2023 verantwoordt Hendrik-Ido-Ambacht inmiddels 30 regelingen. Wet Inburgering 2021 (SiSa-regeling G10) Ten aanzien van de Wet Inburgering 2021 (SiSa-regeling G10) merken wij op dat de gemeente een algemeen M&O beleid heeft, maar dat dit nog specifiek gemaakt moet worden voor de Wet Inburgering. Hierdoor kon de opzet, bestaan en effectieve werking van het M&O beleid van de Wet Inburgering in 2023 niet worden vastgesteld. De omvang van de uitgaven in 2023 is overigens beperkt.

5.5 .1.

Opvang Oekr aïense vluchtel in gen Hendrik-Ido-Ambacht heeft de opvang van Oekraïense vluchtelingen op de bestaande locatie in 2023 voortgezet. Daarnaast zijn ook kosten gemaakt om de opvangplekken te realiseren om zo het aantal gemeentelijke opvangplekken in 2024 te kunnen bieden. Hendrik-Ido-Ambacht heeft deze aanvullende kosten apart geregistreerd en heeft de kosten gecontroleerd via interne controle en verbijzonderde interne controle op getrouwheid en rechtmatigheid. Het is uw verwachting dat de compensatie over 2023 tenminste dekkend (budgetneutraal) zal zijn. De bijdrage over 2022 heeft het Rijk nog niet vastgesteld.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 22

Voor de vergoeding van meerkosten en de verantwoording van meerkosten in de jaarrekening 2023 van Hendrik-Ido-Ambacht zijn landelijk afspraken gemaakt, onder meer in het Bekostigingsbesluit en een Verantwoordinginstructie (Oekraïne). De verantwoording over de besteding van de meerkosten eerste opvang ontheemden Oekraïne verloopt via de SiSa-systematiek (Single information, Single audit). In het Verantwoordingsoverzicht SiSa 2023 in de jaarrekening 2023 van Hendrik-Ido-Ambacht legt Hendrik-Ido-Ambacht verantwoording of over ontvangen bijdragen en de bestedingen. 5.5 .2.

SiSa-b ijla ge Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO), artikel 5, lid 4, rapporteren wij in ons accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 in het kader van SiSa worden verantwoord. Het is volgens de nota verwachtingen accountantscontrole voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsdocumenten elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Wij hebben de SiSa-bijlage van Hendrik-Ido-Ambacht opgenomen in Bijlage 1.

5.6 .

IT-behee rs ing Vanuit onze controle van de jaarrekening zijn geen aanwijsbare risico’s geconstateerd voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze werkzaamheden richten zich vooral op de IT-beheersingsmaatregelen die relevant zijn in het kader van onze opdracht voor het controleren van de jaarrekening. Wij benadrukken dat onze werkzaamheden zich niet richten op alle IT-risico’s en beheersingsmaatregelen, zoals bijvoorbeeld de risico’s en beheersingsmaatregelen die voortvloeien uit cybercriminaliteit. Het huidige IT-landschap wordt gedomineerd door Cloud- en SaaS-oplossingen. Het zwaartepunt van IT-beheersing verschuift daardoor naar toegangsbeheer en het reduceren van het risico van cybercriminaliteit. Hierbij hebben wij nog enkele verbeterpunten geconstateerd. Die hebben wij gerapporteerd in onze managementletter. Wij benadrukken dat ons onderzoek van de IT-beheersingsmaatregelen in het kader van onze jaarrekeningcontrole belangrijke informatie kan geven over IT-risicogebieden van Hendrik-Ido-Ambacht. Er kan echter ook sprake zijn van risicogebieden die niet door ons onderkend worden. De oorzaak hiervan is de beperkte scope van ons onderzoek.

Vanuit de door ons uitgevoerde werkzaamheden in het kader van de controle van de jaarrekening hebben wij geen significante tekortkomingen, risico’s of aandachtspunten geconstateerd voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij concluderen dat de algemene IT-beheersmaatregelen, voor zover relevant voor de jaarrekeningcontrole van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, toereikend zijn.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 23

Wij verwijzen voor de aanbevelingen ter verbetering van de regionale automatiseringsomgeving, relevant voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, naar de “Regionale Managementletter 2023” d.d. 5 december 2023 die de accountant van de regio heeft opgesteld. Hierin staan aandachtspunten voor de gemeente Hendrik-IdoAmbacht opgenomen ter verbetering van de logische toegangsbeveiliging, change management en continuïteit.

5.7 .

Verw erk ing van geconstatee rde afw ijkingen rechtmat igheid en getrouwhe id Tijdens de jaarrekeningcontrole zijn naar aanleiding van onze controle geen materiële correcties doorgevoerd in de jaarrekening 2023. Er hebben naar aanleiding van onze controle correcties plaatsgevonden in de jaarstukken, dit betroffen cijfermatige correcties en tekstuele aanpassingen, zoals aanpassingen met betrekking tot presentatie-, rubricerings- en toelichtingsvereisten van het BBV, begrotingsrechtmatigheid en de rechtmatigheidsverantwoording. Inhoudelijk zijn er over de jaarrekening 2023 en de doorgevoerde correcties geen meningsverschillen geweest met uw organisatie. Naar aanleiding van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden resteren geen ongecorrigeerde getrouwheidsfouten en onzekerheden in de controle groter dan de rapporteringstolerantie van € 350.000. Herstelbare getrouwheidsfouten werken volgens bijlage 6 ‘Beslisboom getrouwheid- en rechtmatigheidsbevindingen’ van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV niet door als rechtmatigheidsfout voor de rechtmatigheidsverantwoording (voorwaardencriterium). Het totaal van de geconstateerde afwijkingen op het gebied van de getrouwheid blijft binnen de goedkeuringstoleranties voor fouten van € 1.044.000 en onzekerheden van € € 3.132.000. Hierdoor is de strekking van de controleverklaring 2023 goedkeurend voor getrouwheid.

6. Overige onderwerpen 6.1 .

Naleving van w et - en r egelgev ing en frauder isi cobeheer sing Wij betrekken bij onze controlewerkzaamheden, overeenkomstig de voor ons geldende standaarden, de naleving van wet- en regelgeving en frauderisico’s. Daarbij richten wij ons op risico’s die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang in de jaarrekening. Wij hebben op basis van onze controlewerkzaamheden de risicofactoren voor overtredingen van wet- en regelgeving en fraude geëvalueerd. Frauderisicofactoren kunnen voortvloeien uit bijvoorbeeld leveranciersselectie, (contant) geldverkeer, bewuste beïnvloeding door het bestuur en/of het management van de presentatie (jaar)cijfers teneinde een ander beeld voor te stellen dan de werkelijkheid en misbruik/oneigenlijk gebruik van bedrijfsmiddelen van Hendrik-Ido-Ambacht.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Pagina 24

Onze controle heeft geen afwijkingen van wet- en regelgeving of aanwijzingen voor fraude aan het licht gebracht. Hendrik-Ido-Ambacht heeft beleid dat gericht is op het systematisch identificeren en beheersen van deze risico’s. Wij constateren dat er in de bedrijfsvoering belangrijke maatregelen zijn getroffen om dergelijke risico’s te beheersen. Deze maatregelen bestaan hoofdzakelijk uit het toewijzen van taken en verantwoordelijkheden, het realiseren van functiescheiding, procedures, intern toezicht en externe controle. Naar onze mening wordt het risico van (materiële) fraude en overtreding van wet- en regelgeving hierdoor teruggebracht. Wij adviseren hierbij nog wel om als onderdeel van het risicomanagementsysteem periodiek een separate risicoanalyse op deze thema’s uit te voeren en daarbij te evalueren of er voldoende beheersingsmaatregelen zijn getroffen. Wij verwijzen hiervoor naar onze bevindingen die wij in onze managementletter hebben gerapporteerd. Onze eigen controlewerkzaamheden hebben overigens geen relevante afwijkingen van wet- en regelgeving of aanwijzingen voor fraude aan het licht gebracht. Daarbij merken wij nog wel op dat van ons niet verwacht kan worden dat elke overtreding van wet- en regelgeving of fraude door ons ontdekt wordt. Dat heeft onder andere te maken met het mogelijk opzettelijke karakter van dergelijke overtredingen en fraude.

In onze gesprekken met de organisatie is bevestigd dat er geen fraude heeft plaatsgevonden en ook geen vermoeden is van fraude.

6.2 .

Verpl ichte rapporter ing fraude en continuït eit in onze control everk laring De controle van de jaarrekening van Hendrik-Ido-Ambacht is aan te merken als een wettelijke controleopdracht. Dit impliceert dat wij in onze controleverklaring bij de jaarrekening vanaf 2022 rapporteren over fraude- en continuïteitsrisico’s die relevant zijn geweest bij het plannen en uitvoeren van onze controlewerkzaamheden. Daarbij geven wij aan hoe wij op deze risico’s hebben ingespeeld. De rapportage van de accountant over fraude en continuïteit is in de basis geënt op de verantwoording van frauderisicobeheersingsmaatregelen en de toelichting op de continuïteitsverwachtingen in het jaarverslag. Uiteraard dient de inhoud van het jaarverslag ook op deze thema’s proportioneel te zijn en een juiste en volledige voorstelling van zaken te geven.