Voorjaarsnota 2024 gemeente Helmond

1

1

Inhoudsopgave Inleiding ....................................................................................................................................... 3 1.

Hoe staat de stad ervoor, en waar wordt de komende periode op ingezet? ................................. 7 1.1 Wie wonen en komen er in Helmond wonen? ........................................................................ 8 De Schaalsprong als verbindende opgave .................................................................................... 11 1.2 Hoofdopgave 1: Een veerkrachtige en inclusieve stad waarin iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen .............................................................................................. 13 1.3 Hoofdopgave 2 Een duurzame en leefbare stad, waarin iedereen profiteert van duurzame energie, een fijne en groene woonomgeving en waarin we klimaatveranderingen de baas zijn ........................................................................................................................................... 18 1.4 Hoofdopgave 3: Economisch vitale, innovatieve en aantrekkelijke stad ................................ 23 1.5 Bestuur & organisatie .......................................................................................................... 26 1.6 Bedrijfsvoering .................................................................................................................... 28

2.

Financieel perspectief .............................................................................................................. 32 2.1 Budgettair beeld.................................................................................................................. 33 2.2 Nieuwe ontwikkelingen 2025-2028 ...................................................................................... 41

3

Investeringen ........................................................................................................................... 44 3.1 Uitwerking investeringen 2024 (IVP) en kansrijke investeringen ........................................... 44 3.2 Realisatiekracht................................................................................................................... 46

4

Risico's..................................................................................................................................... 47 4.1 Overzicht van risico’s ........................................................................................................... 47 4.2 Omvang weerstandsvermogen ............................................................................................ 48 4.3 Ratio’s................................................................................................................................. 49

2

Inleiding Halverwege de bestuursperiode brengen wij deze Voorjaarsnota uit. Twee jaar zijn we nu bezig om Helmond sterker te maken voor iedereen. In de jaarverantwoording over 2023 doen we daarvan verslag. In de voorliggende Voorjaarsnota kijken we vooruit: welke accenten willen wij vanaf 2025 leggen en gaan we verder uitwerken in de komende meerjarenbegroting? ‘Brede Welvaart’ is onverminderd het fundament onder ons beleid. Waar welvaart vooral focust op economie, financiën en het koopkrachtplaatje gaat Brede Welvaart een stap verder. Belangrijk daarbij is dat winst niet het ultieme doel van economische groei is maar het middel om een inclusieve, leefbare en gezonde stad voor elkaar te boksen. In de eerste helft van deze collegeperiode hebben we verschillende visies opgesteld en maatregelen uitgevoerd die daar invulling aan geven. In de komende periode zetten we dat verder door. Tegelijkertijd maken we als Helmond een flinke ontwikkeling door en groeien we fors qua aantal inwoners. De schaalsprong die we als stad gaan maken, is daadwerkelijk begonnen. Dat vraagt investeringen in allerlei voorzieningen, om er zo voor te zorgen dat de schaalsprong leidt tot een sterkere stad voor iedereen. Bij de vorige begroting hebben we die ontwikkeling zichtbaar gemaakt door geld op zij te zetten voor toekomstige investeringen. Bij de komende begroting doen we dat opnieuw.

Daarbij moeten we wel rekening houden met minder financiële ruimte. Weliswaar wordt het financiële doemscenario in de recente Haagse voorjaarsnota wat verzacht, maar we stellen tegelijkertijd vast dat taken en middelen van gemeenten vanaf 2026 ernstig uit balans worden gebracht door het Rijk. Hoe het precies uitpakt is nog onzeker. Het parlement moet zich nog uitspreken over de voorstellen, die uiteindelijk pas bij de vaststelling van de rijksbegroting definitief worden. En we weten natuurlijk niet wat het nieuw te vormen kabinet voor de gemeenten in petto heeft. Maar dát het financieel perspectief minder gunstig is dan wij de afgelopen jaren gewend waren, is zeker. We worden bovendien geconfronteerd met kostenstijgingen; met name in het sociaal domein maar bijvoorbeeld ook door gestegen rentelasten en inflatie. Er is flink wat geld nodig om de indexering van lonen, prijzen, subsidies en gemeenschappelijke regelingen mogelijk te maken. In de begroting die we dit najaar presenteren, nemen we dan ook zeker ombuigingsvoorstellen op. Bezuinigingen die helaas niet te voorkomen zijn. Kortom: het maken van keuzes is belangrijker dan ooit. Nieuw beleid is op onderdelen zeker nodig, maar dan moet oud beleid wel daarvoor plaatsmaken. Geen stapeling dus.

En we gaan strakker sturen op nieuwe ambities: die moeten voortkomen uit het Ambitieakkoord en er moet een concreet plan aan ten grondslag liggen. Ook de personele capaciteit dwingt ons tot het maken van keuzes. We zien al meerdere jaren dat de uitvoeringskracht van onze organisatie haar grenzen kent. We zijn vorig jaar al gestart om een meer reëel beeld te creëren van wat uitvoerbaar is; ter voorbereiding op de komende begroting doen we dat opnieuw. Daarbij ramen we realistisch, kijken we goed naar de relatie tot het Ambitieakkoord en beoordelen we nadrukkelijk of onze organisatie de opgaven daadwerkelijk aan kan. Het is tegelijkertijd van belang onze organisatie te verstevigen, onder andere door meer in te zetten op het aantrekken en behouden van talent. De ambities uit het Ambitieakkoord van twee jaar geleden, zijn bij de vorige begroting voor het eerst vertaald in vier programma’s: 1. meedoen, rondkomen en vooruitkomen 2. duurzaam en leefbaar 3. economisch vitaal en aantrekkelijk 3

4. bestuur en organisatie Deze programma’s komen uiteraard weer terug in de komende begroting. In deze voorjaarsnota leggen we voor elk van die terreinen enkele accenten. Daarbij zien we de schaalsprong als de verbindende opgave. We groeien naar 115.000 inwoners en dat vraagt meer woningen, arbeidsplaatsen en nieuwe voorzieningen. Die groei willen we ook echt benutten om de stad sterker te maken voor iederéén. Dit jaar hebben we daarvoor een ontwikkelverhaal gemaakt dat concreet richting geeft aan deze groei met de positionering van Helmond als ‘Toekomstbestendige Makersstad’: een (her)waardering van Helmonds industriële makersmentaliteit, gekoppeld aan duurzame ambities in Helmonds groene omgeving. Het is een leidraad voor het maken van keuzes met het oog op de toekomst van de stad, zowel voor de gemeente als andere partijen in Helmond. Samen maken we de stad. Accenten binnen het programma Meedoen, Rondkomen en Vooruitkomen Hoewel de meeste inwoners zichzelf prima kunnen redden, geldt dat voor een deel niet. Zij moeten kunnen rekenen op goede ondersteuning: dichtbij, in samenhang en op maat. De komende jaren leggen we nóg meer accent op ‘de voorkant’: versterking van de sociale basis en verhoging van de veerkracht van mensen en wijken. We willen gebruikmaken van ervaringsdeskundigen en ontwikkelen een visie op hun inzet.

Voor verschillende inkomensondersteunende maatregelen is de draagkrachtnorm al verhoogd; voor 2025 bekijken we welke aanpassingen nodig en mogelijk zijn in de individuele inkomenstoeslag voor inwoners met een laag inkomen. In het beleidsplan Armoede en Schulden waarover de gemeenteraad zich dit jaar buigt, leggen we onder andere meer focus op begeleiding bij schuldhulp en op financiële educatie. Verder gaan we volop door met het versterken van basisvaardigheden, bijvoorbeeld door laaggeletterdheid tegen te gaan. We werken aan positieve gezondheid, met focus op gezond eten en bewegen, een rookvrije stad en ontmoediging van alcohol- en drugsgebruik. Nog dit jaar verschijnt de anti-discriminatieagenda, die de aanzet zal geven voor een concreet uitvoeringsprogramma in de komende jaren. We hebben een quick scan uitgevoerd naar de toekomstbestendigheid van sport- en beweegvoorzieningen. Komend jaar pakken we de eerste ondersteuningsvragen op. Ook de wijkaccommodaties krijgen onze aandacht; een beleids- en afwegingskader is daartoe in voorbereiding. Qua onderwijshuishuisvesting ligt de focus op het afronden van IHP fase 1, en het opstellen van een plan voor fase 2. Beide fases leggen de komende jaren overigens een flink beslag op ons investeringsbudget. Het Meerjarenprogramma Jeugd en de aanpak voor Preventie met Gezag vormen de basis voor ons jeugdbeleid in de komende jaren.

We werken meer ‘impact gedreven’, wat bijvoorbeeld leidend gaat zijn bij het verlenen van subsidies. We starten met jeugdnetwerken in drie wijken, waar alle signalen van straat, school, gezin en online samenkomen. Ons ouderenbeleid krijgt een meer integrale insteek, waarbij we voortbouwen op de bestaande netwerken. Focus komt te liggen op bewustwording bij ouderen om zich voor te bereiden op hun oude dag, op de vindbaarheid van het ondersteunings- en activiteitenaanbod, op passende woonruimte en op valpreventie. De druk op de voorzieningen van de sociaal-maatschappelijke opvang neemt helaas toe. Komend jaar bekijken we welke aanpassingen in de keten van maatschappelijke opvang nodig zijn om die druk te kunnen beheersen. De voorbereiding van de Time-out & Verblijfsvoorziening loopt volop. Met belanghebbenden en omwonenden zijn randvoorwaarden opgesteld. Binnenkort verwachten we de benoeming van een kwartiermaker die de verdere planontwikkeling coördineert.

4

Accenten binnen het programma Duurzaam en Leefbaar We staan als samenleving op een kruispunt. Nu niet investeren in duurzaamheid leidt op langere termijn onherroepelijk tot grote problemen. In het afremmen van klimaatverandering is de energietransitie van belang. Immers, als gemeente Helmond willen we in 2035 klimaatneutraal zijn; een stad waar het nu én in de toekomst fijn wonen, werken en recreëren is. Speciale aandacht gaat uit naar inwoners die ondersteuning bij deze opgave goed kunnen gebruiken. Iedereen moet immers aan de transitie mee kunnen doen. We zetten onverminderd in op de groei van het aantal woningen. Dat gaat wel extra inspanningen vragen, want de marktomstandigheden zijn niet gunstig door stijgende bouwkosten en personeelsschaarste. Daarom werken we aan een woonfonds (mogelijk in de vorm van een reserve), dat moet helpen om woningbouw vlot te trekken wanneer business cases niet rond zijn te krijgen. Met extra personele inzet proberen we ons aandeel in de keten te versterken. Verder doen we natuurlijk ook een beroep op de rijksmiddelen die de komende jaren in deze regio worden gestoken en die kunnen helpen om bouwprojecten en gebiedsontwikkeling vlot te trekken. De ontwikkeling van het centrum levert een grote bijdrage aan de schaalsprong. Niet alleen door woningbouw, maar ook door het creëren van een prettige en veilige omgeving.

Bijvoorbeeld door de Stadse Aa weer verder boven de grond te brengen, zoals in het nieuwe 25 Septemberpark. Komend jaar maken we daar nog meer plannen voor. Ook het autoluwer maken van het centrum zorgt voor een meer prettige leefomgeving; we starten met de Kanaaldijk. Houtsdonk wordt een nieuwe, levendige en autoluwe wijk, waarvoor we een ruimtelijk ontwikkelplan opstellen. En voor het voormalige Brainport Smart District maken we in 2024 een nieuw stedenbouwkundig ontwerp en omgevingsplan, waarna in 2025 de benodigde procedures volgen om eind 2026 en begin 2027 met de bouw van de eerste woningen te kunnen starten. We gaan door met de uitvoering van vastgestelde wijkontwikkelingsplannen; die voor Rijpelberg is ook in de maak. In dat plan speelt de ontwikkeling van een nieuwe multifunctionele wijkaccommodatie een prominente rol. Ons dagelijks werk in de wijken nemen we onder de loep en gaan we nog beter organiseren. De aanpak van ondermijning zetten we onverminderd door en ook digitale criminaliteit en risicojongeren zijn volgend jaar de speerpunten in ons veiligheidsbeleid.

Accenten binnen het programma Economisch Vitaal en Aantrekkelijk Het aantrekken en behouden van talent is van groot belang om onze regio economisch vitaal te houden. Dat stimuleren we – samen met onze partners – vanuit het verder te ontwikkelen regionale Werkcentrum Helmond-De Peel. Hier bieden we één integrale toegang aan inwoners, werkgevers en werkenden. Bedrijventerreinen zijn cruciaal voor onze economische ambities. Samen met ondernemers maken we een visie en ontwikkelkader, waarmee we inspelen op ontwikkelingen als klimaatverandering, netcongestie en de behoefte aan extra arbeidsplaatsen. Komende tijd gaat de ontwikkeling van Varenschut Noord en van het regionale bedrijventerrein op het grondgebied van Helmond en Someren veel tijd en energie van ons vragen. Voor de Automotive Campus werken we samen met de twee andere campuseigenaren aan een PPSstructuur en een slagvaardige campusorganisatie. Dat moet in 2025 z’n beslag krijgen. De krapte op het stroomnet baart ons zorgen. Op allerlei manieren proberen we mee te helpen bij het vinden van oplossingen. Zoals het verkorten van doorlooptijden van ruimtelijke procedures bij verzwaring van het lokale elektriciteitsnet en door stimulering van een efficiënter gebruik van het bestaande net. Bijvoorbeeld via energiehubs waarbinnen bedrijven samenwerken. 5

Het cultuuraanbod in onze stad willen we laten meegroeien met de schaalsprong. Aan de basis daarvoor ligt de cultuurvisie, die kortgeleden is gepresenteerd en naar verwachting nog voor de komende zomervakantie door de gemeenteraad wordt behandeld. Een visie waarin de verbindende betekenis van cultuur centraal staat; zowel de verbinding tussen mensen, tussen wijken alsook de verbinding met andere beleidsterreinen. Wanneer de gemeenteraad instemt met de visie, stellen we de bijbehorende uitvoeringsagenda op.

Accenten binnen het programma Bestuur en Organisatie Een betrouwbare en dienstbare overheid die meedenkt, zich openstelt, transparant communiceert en dicht bij de leefwereld van de inwoner staat. In het Ambitieakkoord dat we twee jaar geleden presenteerden, besteedden we veel aandacht aan deze ‘andere overheid’. Binnen het sociaal domein wordt daar via de Helmond-Aanpak al volop invulling aangegeven. Het nieuwe participatiebeleid, de gemoderniseerde dienstverlening in het Huis voor de Stad en ‘in de stad’ zoals met het thuisbezorgen van paspoorten, de ‘ViP-meldingen’ bij Openbare Ruimte en een project als ‘Heldere Taal’ zijn daar ook uitwerkingen van. De komende tijd leggen we de focus op het versterken van het wijkgericht werken en op de oprichting van een ‘Newsroom’. Deze Newsroom is een fysieke plek in het Huis voor de Stad waar een veelheid van informatie samenkomt en wordt geanalyseerd. Dat zal ons meer bewust maken van wat er in de stad speelt en hoe we daar als gemeente op kunnen inspelen. Het vergroot de externe gerichtheid van onze organisatie en helpt om ons als overheid dienstbaar en betrouwbaar op te stellen. Binnen onze bedrijfsvoering is het noodzakelijk om extra te investeren in de ICT-voorzieningen. Dat gaat om het beheer van bestaande voorzieningen, vervangingsinvesteringen en bescherming tegen cybercrime.

Maar ook ambities op het vlak van dienstverlening en het sociaal en fysiek terrein en nieuwe wet- en regelgeving, vereisen investeringen in digitale voorzieningen. Komende tijd gaan we verder met de implementatie van strategische personeelsplanning, om zo te zorgen voor een optimale bezetting en ontwikkeling van onze medewerkers. Vertrekpunt is het organisatierapport dat vorig jaar, mede op basis van een externe analyse, is opgesteld en waarvan de implementatie volop loopt. Bovendien doen we dit jaar - net als in 2019 - weer mee aan een benchmark-onderzoek om meer inzicht te krijgen in de omvang en kosten van onze organisatie ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Daarbij wordt ook goed gekeken naar de balans tussen de ambities en de capaciteit van de organisatie.

6

1.

Hoe staat de stad ervoor, en waar wordt de komende periode op ingezet?

In dit hoofdstuk wordt geschetst hoe Helmond er nu voor staat en aan welke grote opgaven gewerkt wordt of gewerkt gaat worden. Het ambitieakkoord ‘Een sterker Helmond voor iedereen’ stelt het werken aan een inclusief, duurzaam en levendig Helmond centraal. Wat wij doen, moet bijdragen aan onze hoofdopgaven: 1. Een veerkrachtige en inclusieve stad waarin iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen. 2. Een duurzame en leefbare stad, waarin iedereen profiteert van duurzame energie, een fijne woning en een groene leefomgeving, waarin we klimaatveranderingen de baas zijn. 3. Een economisch vitale, innovatieve en aantrekkelijke stad, met voldoende werk en scholingsmogelijkheden op alle niveaus voor het stimuleren en ontwikkelen van talent en een leven lang ontwikkelen. In dit hoofdstuk schetsen we per hoofdopgave steeds eerst hoe Helmond ervoor staat op de onderliggende deelopgaven (licht gele blokken). Vervolgens geven we per deelopgave aan waarop we de komende periode gaan inzetten. Tot slot gaan we in het laatste deel l ‘Bestuur en Organisatie’ in op wat er binnen onze organisatie nodig is om onze ambitie te bereiken. Dit hoofdstuk is gebaseerd op informatie uit de Kennisagenda Helmond. Hierin is ook de monitor Vinger aan de Pols te vinden waarmee we elk kwartaal een zo actueel mogelijk beeld schetsen van hoe de stad ervoor staat.

Zo krijgen we snel inzicht welke invloed (wereldwijde) ontwikkelingen, zoals de energie- en koopkrachtcrisis hebben op de stad. Brede welvaart Zowel in het ambitieakkoord als bij de indeling van de begroting is brede welvaart het uitgangspunt. Bij brede welvaart gaat het om veel meer dan alleen materiële welvaart en economische groei. Het gaat ook over kwaliteit van leven, over welzijn en een gezonde leefomgeving. In onderstaand figuur staan de drie pijlers die samen een beeld geven van hoe de brede welvaart zich in Helmond ontwikkelt. Op middellange termijn zien we op alle drie de pijlers (sociaal-cultureel, economisch en ecologisch) een positieve ontwikkeling.

De ontwikkelingen die we in Helmond willen realiseren bekijken we ook met deze brede welvaartsbril op. De beoogde groei(sprong) van Helmond willen we benutten om een kwaliteitssprong te maken. Zodat we komen tot de inclusieve, leefbare en gezonde stad, zoals verwoord in ‘Helmond Ambitie 2040’. Met de duurzaamheidsbalans van PON|TELOS monitoren we de ontwikkelingen op de verschillende 7

domeinen die relevant zijn voor brede welvaart. Om tot een duurzame ontwikkeling te komen is het belangrijk dat de stad evenwichtig groeit op het sociaal-cultureel, ecologisch en economisch kapitaal. Dit betekent dat de ontwikkeling binnen het ene kapitaal niet ten koste gaat van een ander kapitaal, en er idealiter juist zelfs aan bijdraagt of versterkt. Sinds 2020 loopt de ontwikkeling op de kapitalen enigszins uiteen Het beeld wordt enigszins vertekend doordat op het ecologische kapitaal de normen en meetmethodiek van de kwaliteit van water zijn aangescherpt. De feitelijke waterconditie is daarmee niet per se achteruitgegaan, er is alleen een toename van kennis over de kwaliteit van water die niet met terugwerkende kracht kan worden verwerkt in de cijfers. De groei op het ecologische kapitaal is vooral toe te schrijven aan de toename van het gebruik van duurzame energie, zoals het gebruik van zonnestroom en hernieuwbare energie. Op het sociale kapitaal zien we dat de groei na even door de coronaepidemie tot stilstand te zijn gekomen, weer zichtbaar wordt. De groei op het economische kapitaal lijkt af te vlakken. Op het gebied van arbeid, waar we onder andere een lage werkloosheid en een beperkt aantal faillissementen zien, gaat het goed met Helmond. Vooral de infrastructuur en bereikbaarheid, denk daarbij ook aan OV, lijkt wat achter te blijven.

Op de overallscore scoort Helmond redelijk vergelijkbaar met andere middelgrote steden (met een industrieel verleden en vaak liggend tegen een andere grote stad, zoals Heerlen, Venlo, Hengelo, Vlaardingen en Schiedam). Vanuit deze benchmark wordt wel duidelijk dat er in Helmond een aantal hardnekkige sociaaleconomische vraagstukken zijn. Op het economisch en ecologisch kapitaal scoort Helmond vaak net wat hoger dan deze steden. Ook bij de andere B7-steden (Eindhoven, Tilburg, Breda, Den Bosch, Oss en Roosendaal) blijft de score van Helmond op het sociaal kapitaal achter. De vier grootste steden van Brabant scoren op de 3 kapitalen beter dan Helmond. Het beeld vanuit Accentueer het verschil: een regionaal perspectief op achterstanden in Nederland bevestigd de Helmondse uitdagingen op het sociaal kapitaal. De door PON&Telos ontwikkelde Multiple Deprivation Index (MDI) geeft de ruimtelijke concentratie en spreiding van achterstanden in Nederland in beeld. Achterstanden op de domeinen inkomen, werk, opleiding, gezondheid, veiligheid, huisvesting en woonomgeving. In 2022 stond Helmond op de 18e plek met de meeste achterstanden, voornamelijk toe te wijzen aan achterstand op de domeinen van werk, opleiding, maar ook veiligheid en huisvesting. Het zijn vooral de grote en middelgrote steden waar de achterstanden voorkomen (en in de top 20 staan).

1.1

Wie wonen en komen er in Helmond wonen?

Huidige en verwachte bevolkingsontwikkelingen Helmond telde op 1 januari 2024 95.940 inwoners. Zo’n 1.000 meer dan een jaar eerder. Helmond groeit sinds 2016 met name door migratie: er vestigen zich meer mensen in Helmond dan er vertrekken. Dit is in tegenstelling tot de periode tussen 2000 en 2015 toen groeide Helmond meer door natuurlijke groei. Dan worden er meer baby’s geboren dan er inwoners sterven. Door de vergrijzing van de bevolking stijgt het aantal overlijdensgevallen. Doordat daarnaast het aantal vrouwen in de vruchtbare periode terugloopt, daalt het aantal geboorten. De laatste jaren zien we daardoor een afnemend geboortesaldo. In 2023 was het geboortesaldo zelfs negatief (meer sterfgevallen dan geboortes). De toegenomen arbeidsmigratie en de inval van Rusland in de Oekraïne verklaren het toegenomen migratiesaldo. 8

Door de verstedelijkingsafspraken in de regio is het de verwachting dat het aantal inwoners van Helmond tot 2040 toeneemt tot zo’n 115.000. Dit aantal moet vooral gerealiseerd worden door meer inwoners van buiten de stad aan te trekken.

Meer ouderen Het aantal 65-plussers – nu zo’n 17.000 – zal tot 2040 met een kleine 8.500 toenemen. Dit is mede te verklaren door het grote aantal mensen dat in de naoorlogse periode is geboren. De groep schuift als leeftijdscohort door richting de leeftijd van 65 jaar en ouder. Voor het beeld een 60’er van nu leeft gemiddeld nog zo’n 20-25 jaar. Bovendien blijft het grootste deel van de 65-plussers wonen in de gemeente waar zij nu al wonen. Deze trend zien we in heel Nederland en de westerse wereld. Toename aantal inwoners is afhankelijk van de migratie De extra woningbouw, mede gepland vanwege de arbeidskrachten die in de Brainport-regio komen werken, zal vooral inwoners tussen de 25 en 50 jaar aantrekken. Veelal komen zij alleen of als (echt)paar zonder kinderen of met jonge kinderen. Deze groep inwoners zal in de komende jaren het hardst groeien. Vervolgens zien we ook het aantal jongere kinderen toenemen, omdat deze ‘nieuwe’ inwoners vaak een gezin stichten. Meer inwoners met herkomst van buiten Nederland In 2024 heeft 32% van de Helmonders een herkomst van buiten Nederland. We zien als effect van wereldwijde ontwikkelingen het aandeel inwoners met een niet-Nederlandse herkomst toenemen. 14% van de inwoners is afkomstig uit Europa. De helft van de inwoners met een Europese achtergrond (excl.

Nederland) is afkomstig uit een van de Oost-Europese landen die in 2007 zijn toegetreden tot de Europese Unie (2007). Zij zijn vrij om in Nederland te werken en te wonen. Uitbreiding van de woningvoorraad nodig voor de bevolkingsgroei Op 1 januari 2024 stonden er 43.215 woningen in Helmond. Met bijna 900 woningen was 2023 wat betreft uitbreiding van de woningvoorraad een top jaar. Gemiddeld groeide de woningvoorraad sinds 2000 met 474 per jaar. Verschillende, vaak ook externe oorzaken, zoals de economische crisis, leidden tot lagere aantallen per jaar. Richting 2040 zullen er zo’n 15.000 woningen bijkomen. Kijkend naar de kortere termijn dan is in de woondeal Zuidoost afgesproken dat in de periode 2022-2030 6.450 woningen in Helmond worden gerealiseerd. Dit kan op nieuwe uitleglocaties, maar ook door transformatie van bijvoorbeeld bedrijfspanden naar woningen of op inbreidingslocaties binnen de bestaande stad. Ook na 2030 zal het aantal woningen in Helmond in het kader van de afspraken in de regio blijven groeien. De groei is nodig om huishoudens die in de regio komen werken te kunnen huisvesten. 9

10

De Schaalsprong als verbindende opgave Aanleiding en kansen van de Schaalsprong De regio Brainport groeit snel. Deze groei legt een toenemende druk op de woningmarkt, het mobiliteitssysteem, de energievoorziening, de natuur en de bestaande stad, terwijl de druk op de regio nu al groot is. Om deze groei mogelijk te maken is een schaalsprong van de regio noodzakelijk, waarbij Helmond ook verantwoordelijkheid neemt om deze bevolkingsgroei de komende jaren op te vangen. Samen met Rijk, provincie en de regio is afgesproken dat Helmond een flink deel van deze groei voor haar rekening neemt (Verstedelijkingsakkoord Stedelijk Gebied Eindhoven, juni 2022). Dit betekent dat het aantal inwoners van Helmond de komende jaren sterk toeneemt: naar 115.000 inwoners in 2040. Daarvoor worden woningen gebouwd, zelfs een groot deel in de bestaande stad. Naast woningen gaat het ook om arbeidsplaatsen en voorzieningen en zal er meer te doen zijn in de stad op cultureel gebied. Dit maakt de stad sterker en een plek waar veel mensen de kans krijgen om mee te doen. Het biedt ook de kans om de positionering van Helmond te realiseren en de herkenbaarheid van de stad te vergroten. In aanleg heeft Helmond de kans om de functie van hofleverancier van vakmensen te vervullen in de Brainportregio. Dat kunnen we doen door te investeren in innovatie en samenwerking.

Maar we hebben ook te maken met ontwikkelingen als klimaatverandering, decentralisatie, alsmaar snellere technologische ontwikkelingen en een economische transformatie die een grote impact hebben op onze toekomst. Bij het ‘maken’ van de stad, moeten we hier natuurlijk ook rekening mee houden. Als we de unieke positie van Helmond in de Brainportregio als toekomstbestendige makerstad kunnen vergroten, pakken we de kans om kwaliteit toe te voegen aan onze stad. Helmond wordt dan nog meer een woon-, werk- en leefomgeving voor makers van de toekomst. Daarvoor schept de gemeente de nodige voorwaarden samen met partners in de stad, regio, provincie en het Rijk. We willen een omgeving creëren waar de huidige en toekomstige makers in kunnen gedijen. Ruimte om te ontwikkelen, om innovaties toe te passen in diensten en producten en opleidingen te faciliteren die hier handen en voeten aan geven. Dit doen we samen als stad. Verbindend verhaal Afgelopen jaar (2023) hebben we het ontwikkelverhaal gemaakt dat richting geeft aan de schaalsprong. Bij het schrijven van dit verhaal zijn lokale kwaliteiten, ontwikkelingen en ambities meegenomen. Het ontwikkelverhaal omvat 4 verhaallijnen die ook een samenhang hebben met de drie hoofdopgaven: -

-

-

-

Toekomstbestendige Makersstad: Een (her)waardering van Helmonds industriële makersmentaliteit, gekoppeld aan duurzame ambities in Helmonds groene omgeving. (Samenhang met hoofdopgave 3: Economisch vitale, innovatieve en aantrekkelijke stad.) Talentvolle en vakkundige stad: Helmond heeft een lange traditie van vakmanschap en ambacht, industrieel erfgoed gekoppeld aan onderwijs en talentontwikkeling, maakt de stad aantrekkelijker voor het talent van de toekomst. (Samenhang met hoofdopgave 3: Economisch vitale, innovatieve en aantrekkelijke stad.) Veerkrachtige en inclusieve stad: Om in een continu veranderende wereld relevant te blijven is meebewegen essentieel, evenals een open blik naar anderen. Meer veerkracht en inclusiviteit ontstaan enkel als Helmonders zich met elkaar verbonden voelen. Cultuur en sport spelen hierbij een belangrijke rol. (Samenhang met hoofdopgave 1: Een veerkrachtige en inclusieve stad waarin iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen.) Groene en duurzame stad: Helmond heeft de ideale kans om duurzaamheid te koppelen aan technologie, data en innovatie. Door het omliggende (Peel) landschap met beekdalen in te zetten als proeftuin voor innovaties, kan de woon- en leefkwaliteit sterk worden vergroot.

(Samenhang met hoofdopgave 2 Een duurzame en leefbare stad, waarin iedereen profiteert van duurzame energie, een fijne en groene woonomgeving en waarin we klimaatveranderingen de baas zijn.) 11

Dit ontwikkelverhaal geeft ook richting aan bestaand en nieuw beleid, programma’s en projecten. Het geeft ook een handvat voor onze partners in de stad om elk vanuit hun eigen positie inkleuring te geven aan de ‘Toekomstbestendige Makersstad’. Zodat iedereen gericht kan bijdragen aan het vergroten van de aantrekkelijkheid van Helmond. Zo maken we van Schaalsprong 2040 samen ook daadwerkelijk een kwaliteitssprong. Ruimtelijk perspectief Momenteel (2024) werken we aan het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040: een integrale ruimtelijke vertaling van beleidsdoelstellingen voor klimaatadaptatie, gezondheid, mobiliteit en verdichting, als voorwaarden voor een vitale economie en een stad van en voor iedereen. Het ontwikkelperspectief bouwt voort op het ontwikkelverhaal en is de strategische en tactische uitwerking van onze Omgevingsvisie. Vanuit de kwaliteiten van Helmond geredeneerd, zijn de ambities en beleidsdoelstellingen vertaald naar een ruimtelijk kader voor het schaalspronggebied. Dit ruimtelijk kader vormt het Ontwikkelperspectief richting 2040: een perspectief waar Helmond stapsgewijs naartoe kan ontwikkelen, door verdichting hand in hand met bereikbaarheidsingrepen en maatregelen voor klimaatadaptatie, gezondheid en leefkwaliteit te realiseren. Het ontwikkelperspectief geeft richting en invulling aan de verstedelijkingsopgave voor het Centrum+-gebied in Helmond.

Het laat zien welke stad Helmond momenteel is, welke stad het wil en kan zijn en waarop ingezet moet worden om dat te worden. Het wijst cruciale sleutelprojecten, stadsstructuurversterkende projecten en ontwikkellocaties aan ter ondersteuning van besluitvorming binnen deze verstedelijkingsopgave. Slim omgaan met deze substantiële woonopgave in Helmond centrum betekent kansen om economie en samenleving een impuls te geven. De verstedelijkingsopgave gaat integraal samen met de mobiliteitstransitie, het benutten van OV-bereikbaarheid, meer ruimte voor wandelen en fietsen, het vergroenen van de buitenruimte en het verduurzamen van de energie-infrastructuur en biedt meekoppelkansen voor kwetsbare wijken. Doorkijk naar het vervolg In de schaalsprong komt veel samen: ontwikkeling van woon- en werklocaties, infrastructurele ingrepen en openbare ruimteprojecten. De volgorde waarin deze ontwikkelingen plaatsvinden, wordt bepaald door hun onderlinge afhankelijkheid, de beschikbaarheid van budget, capaciteit en politieke keuzes. Het ontwikkelperspectief geeft de handvatten voor de volgordelijkheid. In de loop van dit jaar zal een voorstel voor deze volgordelijkheid wordt opgesteld, die als basis dient voor het uitvoeringsprogramma voor de daaropvolgende jaren.

Dit uitvoeringsprogramma zal periodiek worden bijgesteld op basis van nieuwe inzichten en kansen (financieel, ruimtelijk, markt) die zich voor kunnen doen.

12

1.2 Hoofdopgave 1: Een veerkrachtige en inclusieve stad waarin iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen Helmonders geven begin 2024 gemiddeld een 7,6 aan het leven. Maar niet iedereen geeft een voldoende aan het leven. Mensen die zich eenzaam voelen, geven een lager cijfer. Maar ook mensen die zich zorgen maken over zaken als hun financiën, beschikbaarheid van de medische zorg, de buurt of het onderwijs van hun kinderen geven hun leven gemiddeld een lager cijfer. Afgelopen jaren is veel aandacht gekomen voor het mentaal welbevinden van jongeren (16-25 jaar). Veel rapporten signaleren mentale problemen bij jongeren, zoals prestatiedruk, gevoelens van eenzaamheid, angst en depressie. Vooral bij deze groep lijken de effecten van de beperkende maatregelen van de coronaperiode nog zichtbaar. Ook de invloed van social media e.d. is een belangrijke factor voor het mentale welbevinden van vooral meiden.

Grote verschillen tussen inwoners Net zoals in de rest van Nederland, zien we steeds duidelijker dat niet iedereen in gelijke mate profiteert van de (stijgende) welvaart in Nederland. De werkloosheid is laag, veel mensen hebben een baan, maar toch zien we ook een groep die nog steeds afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Ook het aandeel huishoudens met een langdurig laag inkomen blijft constant.: bijna 5.000 huishoudens hebben een inkomen dat al minstens 4 jaar niet hoger ligt dan 130% van het sociaal minimum. Door de gestegen prijzen zien we ook dat de groep met een inkomen net boven de 130% het financieel zwaar heeft. Voor veel toeslagen en inkomensregelingen komen zij niet in aanmerking. Daarnaast is er ook een groep inwoners met schulden die zo hoog zijn dat ze als problematisch worden gezien. Slechts een deel van deze mensen zoekt financiële hulp. Ruim een kwart van de huishoudens krijgt via de gemeente ondersteuning in de vorm van een Wmovoorziening, aanbod vanuit de Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en/of andere inkomensondersteuning. Daarnaast krijgt een deel van de inwoners ondersteuning vanuit algemeen toegankelijke voorzieningen en via landelijke voorzieningen, zoals de wet langdurige zorg.

Grote verschillen tussen wijken De mate van weerbaarheid van de inwoners ligt vooral in de oudere delen van de stad lager. Weerbaarheid zegt iets over de mate waarin mensen kunnen omgaan met (negatieve) veranderingen en de hulpbronnen die ze daarbij kunnen inzetten. In de oudere delen van Helmond wonen relatief veel mensen die niet werken, een lager inkomen hebben en/of niet economisch zelfstandig zijn. Vaak speelt er ook problematiek op andere fronten, zoals laaggeletterdheid, onvoldoende digitale vaardigheid, een ongezonde leefstijl en gezondheidsproblemen. De gemiddelde levensverwachting van mensen in wijken met een lage sociaal-economische status (wijken waarin de weerbaarheid lager is) is zeven jaar korter dan voor mensen in wijken met een hogere sociaal-economische status. De vaak eenzijdige woningvoorraad binnen een wijk zorgt er vaak voor dat de verschillen tussen wijken blijven bestaan. De oververtegenwoordiging van (kleinere) sociale huurwoningen, speelt hierbij een rol. Door de toewijzingsregels stromen hier – na vrijkomen van de woning – weer huishoudens met lagere inkomens in. In andere wijken, zoals Dierdonk, Warande, maar ook Brandevoort en Stiphout, staan juist veel (duurdere) koopwoningen en is de huur vaker in handen van particuliere verhuurders.

13

Weerbaarheid van de wijk (= de mate waarin bewoners kunnen omgaan met (negatieve) veranderingen en de hulpbronnen die ze daarbij kunnen inzetten. Klik hier om de score per wijk in meer detail te zien.

1.2.1 Waar zetten we op in? Een sociale en inclusieve stad waarin we de tweedeling tegengaan De kadernota Sociaal Domein is geactualiseerd en de nieuwe versie voor 2024-2028 vormt de basis voor ons sociaal beleid. Onze koers draait al een hele tijd om één belangrijke ambitie: alle Helmonders moeten kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Als dat nodig is helpen we ze daarbij met hulp en ondersteuning uit het sociaal domein. Nu, maar ook in de toekomst willen we er voor ze kunnen zijn (Kadernota sociaal domein 2024-2028). Als we dat willen waarmaken, dan moeten we zorgen dat we koersvast zijn, steeds vinger aan de pols houden en een lange adem hebben. Want de sociaal-opgaven in onze stad zijn groot en ingewikkeld. De aanpak ervan is nauw verweven met de inzet vanuit het ruimtelijk, cultureel, onderwijs en economisch domein. Het merendeel van de inwoners lukt het zelf om mee te komen in de samenleving. Maar er zijn ook inwoners die zichzelf niet kunnen redden. Niet op eigen kracht en ook niet met hulp uit hun omgeving. Deze inwoners moeten kunnen rekenen op goede ondersteuning: dichtbij, in samenhang en op maat. Vooral voor de inwoners die ons het hardste nodig hebben willen we er zijn en nu en in de toekomst, goede zorg en ondersteuning garanderen.

Zeker nu de toegankelijkheid zowel in het sociaal als medisch domein steeds meer onder druk komt te staan vanwege vergrijzing, krapte op de arbeidsmarkt etc. De komende jaren gaan we onze focus nog meer leggen op de ‘voorkant’. We versterken de sociale basis en preventie en zorgen dat onze kwetsbare inwoners en wijken een sterkere veerkracht hebben en minder afhankelijk zijn van professionele hulp. Hun belang staat steeds voorop. Als we gelukkige inwoners en leefbare wijken willen, dan zijn een goede gezondheid, financiële stabiliteit, toegang tot goede voorzieningen waar iedereen terecht kan én een sociaal leven in een buurt waar mensen bij elkaar betrokken zijn, belangrijk. Zo voorkomen we meteen ook te grote vraag naar zorg en ondersteuning. En dat is een belangrijke bijvangst om te zorgen dat deze toegankelijk en betaalbaar 14

blijft. Bovendien gaan we extra focussen op de manier waarop we werken. Wat we doen met elkaar, doen we goed en moet echt verschil maken. We werken hierbij meer en meer regionaal en domeinoverstijgend samen met zorgpartijen en zorgverzekeraars aan de juiste zorg op de juiste plek en het terugdringen van zorggebruik. In de komende periode verschuift het accent nog meer naar preventie, gezondheid en het versterken van de sociale basis en kansengelijkheid. Dit doen we om zorg te voorkomen, maar is ook een doel op zich. Een gezonde generatie met gezonde, weerbare mensen die gezond opgroeien, wonen en werken in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Daarnaast willen we in samenspraak met onze partners meer gebruik maken van ervaringsdeskundigen in het zorgdomein. Door hierin samen op te trekken ontwikkelen we een breed gedragen visie op ervaringsdeskundigheid als basis.

Sociale basis – versterken persoonlijke veerkracht Versterken bestaanszekerheid We versterken de bestaanszekerheid van kwetsbare inwoners in Helmond. Om deze inwoners te ondersteunen verhogen we gefaseerd de draagkrachtnorm voor inkomensondersteunende maatregelen. Op deze manier kunnen meer inwoners een beroep doen op financiële ondersteuning en voorzien in hun levensonderhoud. Vanaf dit jaar is de draagkrachtnorm voor het merendeel van de producten bijzondere bijstand en de Collectief Aanvullende Verzekering (CAV) verhoogd naar 130% van het sociaal minimum. Voor 2025 onderzoeken we mogelijke aanpassingen in de Individuele Inkomenstoeslag voor inwoners met een laag inkomen. We werken dit jaar ook aan een gezamenlijk plan van aanpak met inwoners en partners uit de stad over de inzet van ervaringsdeskundigheid bij het tegengaan of voorkomen van uitsluiting door (generatie-) armoede. Het doel is om dit voor 2025 structureel geborgd te hebben. In 2024 wordt het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden (2024-2028) vastgesteld. Voor de uitvoering in 2025 ligt de focus op extra begeleiding bij of na een schuldhulpregeling en financiële educatie. Gezondheid en Basisvaardigheden Met zowel fysieke als sociale interventies leveren we langdurige inspanningen om de sociale structuur, leefbaarheid en gezondheid in de meer kwetsbare wijken te versterken.

Dit doen we vanuit het idee dat de aanpak van de bestaande gezondheidsverschillen verder gaat dan leefstijlinterventies. We kijken steeds meer naar het concept van Positieve Gezondheid, waarbij gezondheid veel meer is dan de afwezigheid van ziekte en gebreken. We blijven inzetten op succesvolle elementen uit het Helmonds Preventieakkoord. Dit akkoord is met vele partners uit de stad gesloten. Hierin leggen we de focus op gezond eten en bewegen, op een stad die steeds meer rookvrij wordt en op het ontmoedigen van alcohol- en drugsgebruik. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vormen de kaders van het toekomstige gezondheidsbeleid. Hierbij staan versterken van sociale basis en veerkracht van inwoners centraal. Met GALA hebben we ruimte om te investeren in bestaande lokale initiatieven. Via het IZA regioplan werken we samen met het medische domein aan juiste zorg op de juist plek en het terugdringen van 1e en 2e lijns zorg. Anderzijds ligt de focus onvermoeid op het versterken van de (digitale) basisvaardigheden. Het Stadsplan basisvaardigheden Helmond biedt een sluitende aanpak om laaggeletterdheid tegen te gaan, waarbij we een nadrukkelijke koppeling leggen tussen de thema’s gezondheid, armoede en bestaanszekerheid. De doorontwikkeling van het Taalhuis is hierin essentieel. 15

Sociale basis – veerkracht van wijken en gemeenschappen Inwonersinitiatieven We faciliteren inwonerinitiatieven die zich richten op samenredzaamheid en wederkerigheid. We houden er daarbij rekening mee dat een inwonerinitiatief zijn eigen dynamiek heeft en dat zich dat lastig laat sturen. Bovendien ondersteunen we dat inwoners eigenaar zijn en blijven van hun initiatieven. We werken in 2024 en 2025 aan ontwikkeling en uitvoering van beleid op inwonerinitiatieven, zodat inwoners snel en laagdrempelig toegang hebben tot middelen en faciliteiten om kleinschalige initiatieven te starten. Inclusie en antidiscriminatie agenda De komende jaren gaan wij ons inzetten voor de emancipatie en versterking van de positie van ‘minderheden’ binnen onze stad. Dit kan gaan over mensen die te maken hebben met een handicap of chronische ziekte, maar ook om mensen uit de LHBTIQ+ gemeenschap, inwoners die moeilijk kunnen rondkomen of die laaggeletterd zijn. Onze aanpak richt zich op het bevorderen van bewustwording en acceptatie en om een verbeterde toegankelijkheid op alle leefgebieden, fysiek, digitaal en sociaal. Ook ontwikkelen we in 2024 samen met de stad een meerjarige anti-discriminatie agenda Helmond.

De resultaten van het onafhankelijke onderzoek naar discriminatie in Helmond uit 2023 en de naar verwachting medio 2024 gewijzigde Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorziening zijn hiervoor de basis. In 2025 geven hier met onze partners in stad uitvoering aan. Over het onderzoek om te kunnen voorzien in de ruimtebehoefte van eeuwig durende grafrust, volgt later dit jaar meer informatie.

Sociale basis – versterking infrastructuur in wijken We zetten komende periode op diverse terreinen in op het versterken van de sociale infrastructuur in onze stad. Op basis van de quickscan naar de toekomstbestendigheid van de huidige sport- en beweegvoorzieningen, gaan we actief aan de slag met de actuele ondersteuningsvraag van: RKSV Mierlo-Hout, Polaris Sporthal en Hockeyclub Helmond. Daarnaast houden we oog voor de sportverenigingen die nu geen, maar binnen vijf jaar mogelijk wel knelpunten ervaren. Bij de quickscan hebben we gezien dat dat veel verenigingen geen reserves hebben om de locatie op te knappen en te verduurzamen. Verder ligt komende periode de focus op het afronden van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs fase I. Het afronden van deze fase, in combinatie met de bouw van de multifunctionele accommodatie in de Rijpelberg, vraagt nog om een extra impuls. We komen hiervoor met een voorstel naar de raad. Tegelijkertijd wordt er voor de periode 2026-2040 (fase II) een nieuw Integraal Huisvestingsplan opgesteld. Daarnaast werken we samen met omwonenden en partners verder aan de realisatie van een Time-out & Verblijfsvoorziening.

Samen met alle betrokken zorg- en veiligheidspartners, buurtbewoners en belanghebbenden (vertegenwoordigd in een klankbordgroep) zijn we gekomen tot een uitwerking van de randvoorwaarden voor een optimaal plan ter realisatie van een voorziening voor kwetsbare inwoners met complexe meervoudige problematiek. Samen met de partners benoemen we ook een kwartiermaker die de planontwikkeling coördineert en stuurt op de oplevering van onder meer het bouwontwerp en veiligheids- en beheersplan. De exploitant van de voorziening zal bovendien een bouwontwerp uitwerken. De doorlooptijd tot aan de opening van de voorziening bedraagt 2 tot 3 jaar en hangt af van mogelijke bezwaar- en beroepsprocedures en voortgang in de bouw.

Vluchtelingen en arbeidsmigranten De opgaven rondom vluchtelingen en arbeidsmigranten is groot. We verkennen richting de begroting op welke wijze we de organisatorische structurele inbedding realiseren. 16

Versterken preventie Kansrijk, gezond en veilig opgroeien We werken de komende periode aan een samenhangende uitvoering van het Meerjarenprogramma Jeugd 2024-2032 én de Aanpak Preventie met Gezag. Met het meerjarenprogramma versterken we onze aanpak en regie op het terrein van jeugd en zorgen voor een sterke collectieve en preventieve basis in onze stad en wijken. Dit doen we door impact gedreven te werken. In 2025 geven we een vervolg aan het impact gedreven subsidiëren van activiteiten voor jeugd en gezin en verbeteren zo de kwaliteit van de beschikbare interventiepallet. Ook doen we in 2025 de eerste ervaringen op met de Wijkprogrammering in de drie Preventie met Gezag wijken. In deze wijken gaan in het kader van Preventie met Gezag ook de zogenaamde jeugdnetwerken van start. Deze netwerken zijn belangrijk om alle signalen van straat, school, gezin en online samen te brengen, zodat een jeugdige op de juiste plek, met de juiste partners kan worden opgepakt. En indien nodig extra interventies kunnen worden ingezet speciaal bedoeld om jongeren weerbaarder te maken en te voorkomen dat ze in de criminaliteit terecht komen of daarin doorgroeien.

Verder brengen we komende periode de gevolgen van de landelijke hervormingsagenda jeugd in beeld en voeren we de hieruit benodigde aanpassingen en aanscherpingen door in de Helmondse aanpak en de regionale inkoopsamenwerking ‘Eén 10 voor de jeugd’. Vitaal ouder worden We gaan aan de slag met integraal aanpak ouderen. We bouwen voort op de sterke samenwerking, realisatie en samenhang van initiatieven gericht op ouderen samen met de partners van het Netwerk Aandacht voor Ouderen, de partijen verbonden aan de uitvoering van de Visie op Wonen, Welzijn en Zorg en de netwerkpartners mantelzorgondersteuning. Denk aan het verbeteren van de vindbaarheid en bekendheid van ondersteunings- en activiteitenaanbod, de ontwikkeling van valpreventieprogramma’s, de bewustwording bij ouderen om zich voor te bereiden op hun oude dag en het zorgen voor voldoende passende woonruimte en doorstromingsmogelijkheden voor ouderen. Met onze Zo Helmond campagne maken we in 2024 onze inwoners bewust van de vraagstukken die langskomen als je ouder wordt. We doen dit in samenhang met Netwerk Aandacht voor Ouderen, die via een wijkgerichte aanpak 'Praat vandaag over morgen' met 60-plussers in gesprek gaat over hoe we omgaan met ouder worden.

Krachtige sociale teams Met krachtige sociale teams zorgen we voor vrij toegankelijke brede basisondersteuning voor wie het niet zelf redt en aanvullende specialistische zorg en ondersteuning voor als dat nodig is. De brede basisondersteuning is erop gericht om zoveel mogelijk inwoners met een vraag laagdrempelig - zonder dat daarvoor een beschikking nodig is – verder te helpen. Eind 2026 eindigt de opdracht aan Stichting Sociale Teams Helmond. In 2025 besluiten we over het al dan niet verlengen van de overeenkomst.

Maatschappelijke opvang In onze stad zien we toenemende druk op de voorzieningen van de sociaal maatschappelijke opvang. Met een groter wordende groep van economische daklozen en jeugdigen werklozen willen voor 2025 op zoek naar mogelijkheden om de keten van maatschappelijk opvang opnieuw in te richten, passend bij deze nieuwe realiteit.

17

1.3 Hoofdopgave 2 Een duurzame en leefbare stad, waarin iedereen profiteert van duurzame energie, een fijne en groene woonomgeving en waarin we klimaatveranderingen de baas zijn De aarde warmt op, het klimaat verandert daardoor. Meer extreme weersomstandigheden doen zich voor, zoals warmere zomerdagen, dat er in kortere tijd meer regen valt en dat het steviger waait. Om dit af te remmen is het ook zaak dat we in Helmond inzetten op hernieuwbare energie, energiebesparing, klimaatadaptatie, circulair ondernemen en de gescheiden verwerking van afvalstromen. Afgelopen jaren zijn erop steeds meer woningen zonnepanelen gelegd. Op ruim een kwart van de woningen liggen nu zonnepanelen. Ook stijgt het aantal elektrische auto’s. In de openbare ruimte zien we steeds meer (semi)publieke laadpunten komen. Per 1.000 inwoners ligt het aantal elektrische auto’s als ook de laadpalen nog wel lager dan gemiddeld in Nederland. Inwoners zetten in Helmond iets minder afval langs de weg dan gemiddeld in Nederland en stedelijk gebied met een vergelijkbare dichtheid. 13% van de woningen heeft een energielabel D of lager. Dat aandeel ligt lager dan gemiddeld in Nederland. Ondanks dat, zien we dat het risico op energie-armoede (een laag inkomen in combinatie met een hoge energierekening of een woning van slechte energetische kwaliteit) in Helmond wel hoger is dan gemiddeld in Nederland.

Als stad is er in Helmond meer sprake van hittestress dan gemiddeld in Nederland. Verhoudingsgewijs is een kleiner deel van het oppervlak bedekt met groen en/of bomen. Het meer stenige karakter van een stad brengt dat met zich mee. Enkele feiten over de stad

28% v.d. woningen heeft zonnepanelen

13% v.d. woningen heeft label D of lager

25% landelijk

25% landelijk

5,0 (semi) publieke e-laadpunten per 1.000 inwoners 8,2 landelijk

8,3% huishoudens risico op energie armoede 7,4 landelijk

36,0% oppervlak bedekt met groen, 23,6% met bomen 46,8% groen landelijk 25,0% bomen

437 kg huishoudelijk afval, 126 kg restafval per inwoner 457 kg huishoudelijk 151 kg restafval

Per wijk een andere uitdaging De 11 Helmondse woonwijken kennen allemaal hun eigen geschiedenis. De tijdsperiode waarin de wijk is ontstaan, bepaalt mede de uitdagingen die zij kennen op het gebied van duurzaamheid en leefbaarheid. De meer verstedelijkte wijken hebben vaker te maken met hittestress. Hier is minder groen te vinden. Denk daarbij aan de Binnenstad, Helmond-Oost en Helmond-West. In Helmond-Noord is vergeleken bij deze oudere wijken relatief veel openbaar groen te vinden. Zeker ook aan de randen van de wijk is dit het geval. De combinatie tussen minder groen en meer steen leidt tot een hoger risico op hittestress. Ook het type woning en de kwaliteit van de woning verschilt van wijk tot wijk. De wijken van voor 1980 hebben vanuit een energetisch oogpunt minder zuinige woningen. De aanpak om te komen tot energiezuinigere woningen hangt mede samen met het eigendom van de woningen (huur versus koop), de kaders die we stellen voor nieuwbouw, maar ook met de (financiële) draagkracht van de inwoners. Door dit laatste kan niet iedereen in gelijke mate meedoen aan verduurzaming en de mogelijke besparingen die dit kan opleveren. 18

Naast de verduurzaming van de wijk en woningvoorraad is ook de betaalbaarheid van wonen een aandachtspunt. De huidige koopmarkt blijft krap en de prijzen van de koopwoningen zijn gestegen. In combinatie met een gestegen hypotheekrente zitten starters, die door de hoogte van hun inkomen niet in aanmerking komen voor de huurwoningen van de corporaties, klem. Het aanbod aan woningen met een huur vanaf de huurtoeslaggrens (zo'n 880 euro) tot zo’n 1.000 euro is beperkt. De vraag is hoe het aanbod dat gerealiseerd gaat worden met de schaalsprong leidt tot een gezonde woningmarkt. Een woningmarkt waarbij iedereen een woning kan vinden die bij hem past. Denk aan gelijkvloerse woningen voor de groeiende groep ouderen. Maar ook woningen met voldoende ruimte voor gezinnen met kinderen. Naast dat er in de schaalsprong ruimte gevonden moet worden voor een flink aantal woningen, moet ook rekening gehouden worden met ruimte voor onder meer (dagelijkse) voorzieningen, mobiliteit, stedelijke werkmilieus, etc. De (vrije) ruimte om te bouwen is beperkt en daar komt bij dat de ontwikkelingen ook een bijdrage zullen moeten leveren aan duurzaamheid en klimaatadaptatie. Leefbaarheid van de wijk (= hoe aantrekkelijk is de wijk om er te wonen, vanuit het perspectief van de fysieke, veilige en ecologische omgeving). Klik hier om de score per wijk in meer detail te zien

Anders verplaatsen, andere mobiliteit De schaalsprong zal leiden tot een toename van het aantal verplaatsingen wat door het huidige mobiliteitssysteem niet verwerkt kan worden. Om in de toekomst een leefbare, bereikbare en verkeersveilige stad te kunnen zijn, moeten we anders gaan denken over mobiliteit. Het anders door of om de stad leiden van de auto is een optie. Maar zeker zo belangrijk is daarbij dat we de auto zo veel als mogelijk laten staan en meer kiezen voor fietsen, lopen en openbaar vervoer (ov). De helft van de inwoners geeft aan dat dit voor de korte afstand geen grote opgave is, maar dit is nog niet bij iedereen een automatisme. Uit een onderzoek naar de ov-behoefte in Helmond komt de auto-dominantie naar voren. Vergeleken met landelijke cijfers groeide het aantal auto’s in Helmond de afgelopen vijf jaar harder en blijft het deelvervoer achter. Ook heeft Helmond gemiddeld minder (semi-)publieke laadpunten voor elektrische auto’s dan landelijk. Wat het ov betreft is de aanwezigheid van de vier treinstations een sterk punt voor Helmond. Tot slot vragen inwoners ook aandacht voor het aantrekkelijk maken van het fietsen in Helmond. 19

Inwoners aan het woord: Vanuit de auto richting fiets, te voet en OV (2023)

Veiligheid en leefbaarheid blijven aandacht en inzet vragen Gemiddeld beoordelen onze inwoners de veiligheid en leefbaarheid in hun buurt met een ruime 7 (2023). Deze cijfers zijn vergelijkbaar met twee jaar eerder. Ook de veiligheidsbeleving is vergelijkbaar met twee jaar eerder. Ongeveer een op de vijf inwoners voelt zich wel eens onveilig in de eigen buurt. Een beperkt gedeelte van de inwoners geeft aan dat dit vaak het geval is. Begin 2024 gaf ongeveer de helft van de inwoners aan zich (een beetje) zorgen te maken over de situatie in de buurt. Verloedering, verschillende vormen van overlast door anderen en criminaliteit komen dan als reden terug. Als we kijken naar de aangiften bij de politie dan zien we dat er vooral meer (brom-, sport-) fietsen zijn gestolen dan 2 jaar geleden. De steeds vaker aangeschafte dure (elektrische) fietsen spelen daarbij een rol. Het totaal aan inbraken uit woningen en schuurtjes ligt in 2023 lager dan enkele jaren geleden. Het aantal geweldsdelicten blijft redelijk gelijk. Wat we wel zien is dat er sinds corona meer (buren)ruzies bij de politie worden geregistreerd. Het aantal meldingen van overlast van anderen neemt toe. Zo blijft het aantal meldingen met betrekking tot personen met verward gedrag van jaar op jaar stijgen en is ook de overlast door alcohol en drugs gelijk gebleven.

De jeugdoverlast kende in de twee corona jaren een piek en is daarna weer gedaald. Uit de meest recente Veiligheidsmonitor (najaar 2023) blijkt dat 14% van de Helmonders slachtoffer is geweest van online criminaliteit. 2 jaar eerder lag dat percentage nog op 17%. Hoewel online criminaliteit de laatste jaren een hoge vlucht heeft genomen, lijkt het aandeel slachtoffers niet verder door te zetten. Uit de landelijke Veiligheidsmonitor (CBS, 2023) weten we dat deze cijfers geen volledig beeld geven, omdat een deel van de slachtoffers geen melding doen uit schaamte of een gevoel van falen. Daarnaast kunnen slachtoffers een incident op meer plekken dan alleen bij de politie melden. Uit het onderzoek Zicht op Ondermijning (met data tot 2021) blijkt Helmond een van de meest ondermijningsgevoelige gemeenten wat betreft drugshandel, witwassen en mensenhandel. Het aandeel risicojongeren dat opgroeit in een (thuis)situatie met veel risicofactoren om in de (drugs)criminaliteit terecht te komen, ligt 2% hoger dan gemiddeld in Nederland. We zien daarbij grote verschillen tussen wijken onderling, met als voornaamste reden de verschillen in sociaal-economische, culturele en demografische kenmerken. Financiële problemen maken mensen kwetsbaarder voor beïnvloeding of alternatieve, illegale en snelle manieren om geld te verdienen.

Kortom, de situatie in Helmond is beheersbaar, maar blijft de aandacht vragen.

20

Aangifte en meldingen bij de politie

1.3.1 Waar zetten we op in? In 2035 willen we klimaatneutraal zijn We staan als samenleving op een kruispunt. Nu niet investeren in duurzaamheid leidt op langere termijn onherroepelijk tot grote problemen. In het afremmen van klimaatverandering is de energietransitie van belang. Immers als gemeente Helmond willen we in 2035 klimaatneutraal zijn waar het nu en in de toekomst fijn wonen, werken en recreëren is. We zetten we in op: duurzame energie in plaats van fossiele brandstoffen, minder energie verbruik, vergroenen van de gebouwde omgeving en geven we zelf het goede voorbeeld. Waarbij de transitievisie warmte de basis vormt voor een uitwerking per wijk. Ook hier zien we grote uitdagingen. Het elektriciteitsnet zit vol (congestie), waardoor organisaties en bedrijven geen aansluitingen meer kunnen krijgen. En de urgente zoektocht naar locaties om zon-energie op te wekken is een lastige, zeker in een verstedelijkte omgeving. Ook de zoektocht naar duurzame warmte en de mogelijkheden voor isoleren vragen een integrale kijk naar onze stad. Waarbij we niet alleen bogen op technische innovaties maar de transitie in gedrag en bewustwording ten aanzien van energie- en materiaalgebruik en mobiliteit misschien wel nog belangrijker zijn. Speciale aandacht gaat uit naar onze inwoners die ondersteuning bij deze opgave goed kunnen gebruiken.

Iedereen moet immers aan de transitie mee kunnen doen. Hierom werken we met onze stad aan de trajecten rondom Energiearmoede en de pilot verduurzaming voorzieningen koopwoningen voor deze specifieke doelgroep. Ten behoeve van de wijkaanpak werken we samen op basis van de transitievisie warmte. Hierin zijn de wijken waarin collectieve voorzieningen een logische oplossing zijn benoemd en wordt op dit moment met de wijken hieraan uitwerking gegeven. Onderdeel van de transitie naar duurzame energie is ook het vraagstuk rondom warmtenetten. Landelijk wordt er op dit moment gesproken over de nieuwe wet collectieve warmte. Vooruitlopend hierop onderzoeken we als gemeente de opties die dit biedt en de rol die wij eventueel hierin moeten nemen. Hierbij staan betaalbaarheid en transparantie voorop.

21

De inzet op een aantrekkelijk en levendig stadscentrum gaat door De ontwikkeling van het centrum van Helmond zal een belangrijke bijdrage leveren aan de schaalsprong die we als stad willen gaan maken. Hier bouwen we duizenden woningen erbij. Grote woningbouwprojecten zijn al zichtbaar in en om het centrum. Er wordt niet alleen gebouwd, we werken ook aan het realiseren van een prettige en veilige omgeving voor wonen, verblijven en winkelen. Daarom zal er begin worden gemaakt met de uitvoering van de mobiliteitsvisie. We starten met het autoluwer maken van delen van het centrum, te beginnen met de kanaaldijk. Dit doen we om voetgangers en fietsers voorrang te geven en ruimte te maken voor meer verblijfskwaliteit, zoals meer terrassen, speel- en zitplekken. Voor Houtsdonk wordt een ruimtelijk ontwikkelplan opgesteld. Dit gebeurt in overleg met de wijk en partijen binnen het gebied. Hiermee treffen we voorbereidingen om van Houtsdonk een nieuwe levendige stadswijk te maken, die autoluw is met goede loop- en fietsverbindingen naar het centrum en Station(skwartier). Nieuwe koers Brainport Smart District In oktober 2023 heeft het college besloten een nieuwe koers in te slaan voor de gebiedsontwikkeling van BSD. Aanleiding daarvoor was de fors negatiever uitpakkende grondexploitatie dan beoogd. De raad zal binnenkort een besluit nemen over de nieuwe uitgangspunten voor de wijk.