Voorjaarsnota 2021

1

Inhoudsopgave Voorwoord ........................................................................................................................... 3 1.

Inleiding & leeswijzer ................................................................................................... 5

2.

Hoe staat de stad er voor, wat is er bereikt en in gang gezet? ................................. 6 2.1 Verdere groei van de bevolking.................................................................................... 6 2.2 Sociaal en cultureel kapitaal......................................................................................... 8 2.3 Economisch kapitaal ...................................................................................................10 2.4 Ecologisch kapitaal .....................................................................................................13 2.5 Doorkijk naar de toekomst ..........................................................................................14

3.

Financieel perspectief .................................................................................................16 3.1

Budgettair beeld .....................................................................................................16

3.1.1 Samenvattend beeld meerjarenperspectief...........................................................16 3.1.2 Toelichting autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten...........................17 3.1.3 Toelichting noodzakelijke ontwikkelingen .............................................................18 3.1.4 Toelichting mogelijke positieve ontwikkelingen .....................................................21 3.2

4.

5.

6.

7.

Nieuwe ontwikkelingen 2022-2025 .........................................................................22

3.2.1

Nominale ontwikkelingen ..................................................................................22

3.2.2

Ontwikkelingen gemeentefonds ........................................................................23

Aandachtspunten richting de toekomst ....................................................................25 4.1

Nieuwe ambities .....................................................................................................25

4.2

Overzicht overige aandachtpunten richting de toekomst ........................................26

Overige ontwikkelingen ..............................................................................................29 5.1

Wettelijke uitvoeringstaken .....................................................................................29

5.2

Ontwikkeling woonlasten ........................................................................................29

Investeringen ...............................................................................................................31 6.1

Uitwerking investeringen 2022 (IVP) en kansrijke investeringen .............................31

6.2

Toelichting vervangingsinvesteringen .....................................................................32

6.3

Nieuwe afwegingen ................................................................................................33

Risico's ........................................................................................................................35 7.1

Overzicht van risico’s .............................................................................................35

7.2

Omvang weerstandsvermogen ...............................................................................36

7.3

Ratio’s ....................................................................................................................37

2

Voorwoord Drie jaar geleden begonnen we aan deze bestuursperiode. Het vertrekpunt was goed. In de inleiding van ons coalitieakkoord uit 2018 constateerden we dat meer dan 91.000 Helmonders leven in een stad waarin de economie floreert. Dat ze leven in een sociale stad met meer werkgelegenheid en minder werkloosheid. In een stad bovendien, waarin de van oudsher hoge criminaliteitscijfers een dalende trend hebben ingezet. Maar we zagen ook volop uitdagingen. Niet iedereen profiteert van de gunstige economische omstandigheden. Mensen maken zich zorgen of ze in de toekomst nog wel een woning kunnen krijgen. Relatief veel gezinnen in Helmond leven in armoede of hebben grote schulden. En we zien grote verschillen tussen wijken, op het vlak van gezondheid, kansen en de levensverwachting van mensen. De criminaliteit is ook nog zeker niet verslagen. Genoeg te doen dus! De afgelopen jaren hebben we één centrale opgave steeds voor ogen gehouden: we willen de tweedeling in de stad voorkomen en verminderen, en tegelijkertijd Helmond ontwikkelen op een duurzame manier. Dat doen we met empathie en door bruggen te slaan in de samenleving. Maar ook door keuzes te maken die soms pijn kunnen doen: het algemeen belang gaat niet altijd hand in hand met het persoonlijk belang, en de (financiële) bomen groeien niet tot in de hemel.

Deze koers volgen we ook in het laatste jaar van onze bestuursperiode. Sinds maart 2020 is er natuurlijk wel een stevige hobbel bijgekomen: de coronacrisis brak uit. En die is nog steeds niet voorbij, al gaat het inmiddels de goede kant op. Met concrete (steun)maatregelen én met de Crisisen Herstelnota hebben we de crisis niet lijdzaam over ons heen laten komen, maar ook die handschoen – in nauwe samenspraak met de gemeenteraad – opgepakt. Want we wilden bovenal voorkomen dat de tweedeling in onze stad de wind in de rug zou krijgen, en zo de realisatie van ambities in de wielen zou rijden. Dat laatste is gelukkig niet gebeurd. We zijn volop doorgegaan met de uitvoering van het coalitieakkoord. En dat zal in 2022 en de jaren daarna zeker merkbaar zijn. De bouwmolens draaien op volle toeren, op verschillende plekken in onze stad. Met de slimme wijk Brainport Smart District als het vlaggenschip, waar sociale innovatie en duurzaamheid prachtig samenkomen. De eerste tijdelijke woningen worden eind dit jaar gerealiseerd en volgend jaar starten we met de permanente woningen. Verder staan we aan de vooravond van een stevige schaalsprong die met name in het centrum z’n beslag moet krijgen; het MIRT-onderzoek heeft daarvoor de basis gelegd.

Het toevoegen van woningen en stedelijke werkmilieus aan ons centrum leidt tot verschillende positieve effecten: meer werkgelegenheid, een aantrekkelijker centrum voor bewoners en bezoekers en een groter draagvlak voor voorzieningen zoals winkels, horeca, cultuur en vrije tijd. Dit moet gepaard gaan met versterking van duurzamere vervoersmiddelen zoals lopen, fietsen, deelmobiliteit en het openbaar vervoer. Kortom, een wezenlijke verandering van ons reisgedrag. Op het sociale domein zijn veel concrete inspanningen verricht om mensen vooruit te helpen, maar werken we ook aan structurele veranderingen. Zo zien de eerstelijns ondersteuning en toegang er volgend jaar anders uit, omdat de aanbesteding van de Sociale Teams is gestart. En het subsidiebeleid gaan we ook veranderen, zodat we dat meer opgavegericht kunnen inzetten. Verder zijn we wijkgericht aan de slag om de leefbaarheid en de gezondheid in de stad te verbeteren; daarbij maken we dankbaar gebruik van nieuwe samenwerkingsverbanden, onder andere voortkomend uit een driedaags digitaal congres ‘Ruimte om te leven’ waaraan vele cruciale partners deelnamen. De

3

sportieve infrastructuur krijgt een enorme impuls met de realisatie van Sport- en beleefcampus De Braak, die over drie jaar klaar is. Op het terrein van duurzaamheid hebben we dit jaar, in goede regionale samenwerking, de lijnen voor de toekomst uitgezet in de Regionale Energiestrategie (RES). Tegelijkertijd hebben we ook hier aandacht voor het tegengaan van tweedeling, door met name lagere inkomens te ondersteunen bij het doormaken van de transitie. Uiteraard houden we ook oog voor de economische basis onder onze samenleving. Waar nodig jagen we het economisch herstel na deze crisisperiode aan en gaan we door met de structurele versteviging daarvan; denk aan de verzelfstandiging van de Automotive Campus en de programmering van bedrijventerreinen. En onze ondernemers mogen rekenen op goede dienstverlening, met speciale aandacht voor de starters. Eén loket voor ‘leven lang ontwikkelen’ gaat daar zeker bij helpen. Kortom, de coronacrisis heeft ons niet afgeremd, maar eerder gemotiveerd om door te gaan op de ingeslagen weg. Natuurlijk hebben wij op sommige terreinen moeten herprioriteren, maar de koers staat stevig overeind. In het overdrachtsdossier dat we begin 2022 samenstellen, hopen we het volgende college een goed vertrekpunt te geven om voor de jaren daarop ook weer eigen accenten te kunnen leggen.

4

1. Inleiding & leeswijzer Met de voorjaarsnota start de begrotingsvoorbereiding voor het jaar 2022. Een voorjaarsnota waarin we koers bepalen en richting geven aan de beleidsmatige en budgettaire ontwikkelingen die van belang zijn bij het opstellen van de Programmabegroting 2022 - 2025. Schets kaders en ontwikkelingen De coronacrisis heeft nog steeds grote impact en maatschappelijke en economische effecten blijven onze aandacht vragen. Bij de Programmabegroting 2021 – 2024 hebben we daarom meerjarig middelen vrijgemaakt om de structuur van de stad te versterken. De al bestaande ambities van dit college worden in deze Voorjaarsnota financieel doorgezet tot en met 2022. Enerzijds om de ingezette ontwikkelingen in lijn met de strategische koers van de huidige bestuursperiode in gang te houden, anderzijds, omdat terughoudend wordt omgegaan met het ontwikkelen van nieuw beleid. De komende begrotingsperiode worden er voornamelijk door een nieuw bestuur accenten gelegd. In deze voorjaarsnota zien we ook dat actuele ontwikkelingen leiden tot extra kosten ten opzichte van de vastgestelde begroting. Deze komen voort uit autonome ontwikkelingen, zoals indexeringen, maar ook doordat ze onontkoombaar of onvermijdelijk zijn. Echte nieuwe ambities komen terug in het overdrachtsdossier. De verwachte positieve ontwikkelingen vanuit het Rijk zijn op dit moment nog onvoldoende duidelijk.

Er is namelijk nog geen besluit genomen over de herijking van het gemeentefonds en de eerste uitkomsten, die overigens positief zijn voor Helmond, worden nog nader bekeken. Totdat het Rijk uitsluitsel geeft over de herijking mogen we de resultaten niet opnemen in de Programmabegroting. Recent is bekend geworden dat het Rijk voor 2022 ruim € 1,3 miljard extra uitkeert aan gemeenten, ter compensatie van de tekorten op de jeugdzorg. Deze bijdrage mag worden meegenomen in de begroting voor 2022. Leeswijzer Deze Voorjaarsnota begint in hoofdstuk 2 met een schets van de verwachte beleidsmatige ontwikkelingen. Hoe staan we er voor als stad, wat is er bereikt en in gang gezet. In hoofdstuk 3 gaan we in op de budgettaire kaders en ontwikkelingen (meerjarenperspectief). Ten opzichte van de begroting 2021 leiden onontkoombare ontwikkelingen tot een aanpassing van de beschikbare ruimte. Daarnaast worden de verwachtingen met betrekking tot de loon- en prijsontwikkeling en het gemeentefonds toegelicht. Hoofdstuk 4 bevat aandachtpunten richting de toekomst. In dit hoofdstuk zijn nieuwe ambities opgenomen die bijdragen aan de strategische doelen van de stad. Voor enkele ambities adviseren we om voor 2022 middelen toe te kennen, de overige komen terug in het overdrachtsdossier.

In hoofdstuk 5 staan de overige ontwikkelingen zoals wettelijke uitvoeringstaken en de ontwikkeling van de woonlasten en in hoofdstuk 6 gaan we in op de beschikbare investeringsruimte voor 2022 en latere jaren. De definitieve besluitvorming over de op te nemen investeringen in 2022 vindt plaats bij de begrotingsbehandeling. Hoofdstuk 7 tenslotte geeft inzicht in het geactualiseerde beeld van de risico’s in relatie tot het weerstandvermogen en de financiële positie van onze gemeente. De voorjaarsnota wordt op 6 juli behandeld in uw raad. 5

2. Hoe staat de stad er voor, wat is er bereikt en in gang gezet? In de inleiding van deze Voorjaarsnota wordt geschetst hoe Helmond er nu voor staat, wat er in deze coalitieperiode is bereikt en welke ontwikkelingen op stapel staan. Tot slot wordt er een doorkijk gegeven naar wat deze ontwikkelingen op de langere termijn voor Helmond betekenen. Met het coalitieakkoord ‘Helmond. Stad in beweging 2018-2022’ is het werken aan een duurzame, sociale, en economisch-vitale toekomst voor Helmond centraal gesteld. Daarvoor is het belangrijk dat de groei op het sociaal-cultureel, economisch en ecologisch kapitaal op een evenwichtige wijze gebeurt. Dit betekent dat de ontwikkeling binnen het ene kapitaal niet ten koste gaat van een ander kapitaal, en idealiter zelfs eraan bijdraagt. Op dit moment zijn de scores in Helmond op de drie kapitalen redelijk met elkaar in balans. Uit de vergelijking met andere (middelgrote) steden wordt duidelijk dat er een aantal hardnekkige, met name grote sociale vraagstukken zijn. Deze hangen samen met de (sociaal-economische) geschiedenis van Helmond en de ligging aan de rand van het economisch gebied van Nederland. De coronapandemie stelt extra uitdagingen aan de ingezette ontwikkelingen en aan de veerkracht van onze inwoners, maatschappelijke en culturele instellingen en bedrijven, zoals is toegelicht in ‘Een jaar Corona in Helmond’.

Het Dashboard Impact coronacrisis op Helmond (januari 2021) toont de impact van corona op Helmond meer in detail. Dit dashboard wordt elk kwartaal geactualiseerd. De informatie op basis waarvan de staat van de stad wordt geschetst is terug te vinden in de recent verschenen digitale kennisagenda Helmond.

2.1 Verdere groei van de bevolking (Verwachte) bevolkingsontwikkelingen Op 1 januari 2021 woonden er 92.644 inwoners in Helmond en dit aantal neemt jaarlijks toe. Afgelopen decennium groeide Helmond meer door de natuurlijke groei dan door migratie. De afgelopen paar jaar is dat veranderd. Helmond is meer gaan groeien doordat meer mensen zich in Helmond vestigden dan dat zij vertrokken (relatief veel instroom vanuit Oost-Europa). Door de vergrijzing van de bevolking loopt het aantal geboorten terug. Door COVID-19 zien we in 2020 meer sterfte dan geboorten in Helmond. Bevolkingsontwikkeling tot 2021 feitelijk, vanaf 2021 prognose (bron: gemeente Helmond en Provincie Noord-Brabant

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039

2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 -500 -1.000

natuurlijke groei (geboorten-sterften)

migratiesaldo

6

Grotere uitbreiding van de woningvoorraad kan zorgen voor een sterkere bevolkingsgroei Op 1 januari 2021 staan er 41.222 woningen in Helmond. Jaarlijks groeit de woningvoorraad. Afgelopen decennium lag de woningproductie wat lager onder andere door de financiële crisis die in 2008 startte. Op dit moment is er afgesproken dat er in Helmond in het kader van de verstedelijkingskoers richting 2040 ongeveer 10.000 woningen bijkomen. Deze ontwikkeling zal vragen om een sterkere groei van het aantal huishoudens en inwoners door deze van buiten Helmond aan te trekken (hoger migratiesaldo).

De juiste voorwaarden scheppen voor een aantrekkelijk stadscentrum De gewenste levendigheid staat mede vanwege de coronapandemie nog onder druk, desondanks wordt er met het herijkte centrumperspectief hard gewerkt de juiste voorwaarden te scheppen voor een aantrekkelijk stadscentrum. Zo is een vergroeningsslag gaande, met natuurlijk het Burgemeester Geukerspark, het terugbrengen van de Oude Aa, en straks ook het Watertorenpark. De kop van de Markt gaan we herinrichten en meer kindvriendelijk maken. De beweging naar een autoluw centrum is ingezet met het nieuwe parkeerbeleid, de visie op bereikbaarheid en parkeren en de lussenstructuur. Er zijn deze collegeperiode ruim 500 woningen opgeleverd in en om het centrum (centrum, Suytkade/Annawijk, stationskwartier en Steenweg en omstreken). Momenteel zijn er nog eens ongeveer 200 woningen in aanbouw. De verwachting is dat er later dit jaar nog eens honderden in aanbouw worden genomen, met de start van onder andere de Weef, Oranjekade, en de transformatie van het belastingkantoor in het stationsgebied. De verwachting is dat de ingezette koers naar meer verstedelijking sterk zal bijdragen aan de verdere positieve ontwikkeling van het centrumgebied.

Brainport Smart District (BSD), een wijk die groei op de drie kapitalen mogelijk maakt Komende jaren is het streven om een kwart van de woningbouwopgave te realiseren in slimme wijk BSD, in samenwerking met de Provincie Noord-Brabant, TU/e Eindhoven, Universiteit Tilburg, Brainport Development én met de toekomstige bewoners. De essentie van het plan is in 2019 uitgewerkt in de stedenbouwkundige visie en heeft geleid tot acht programmalijnen die met het Qbook dit jaar door de gemeenteraad is vastgesteld. Eind 2021 worden de eerste vijftig tijdelijke woningen neergezet waarvoor met de Woningbouwimpuls een rijkssubsidie van € 3,2 miljoen is binnengehaald. Voor het einde van 2021 wordt het financieel-ruimtelijk kader aan de gemeenteraad ter vaststelling aangeboden. Met de beoogde vaststelling van het bestemmingsplan in 2022 kan er een start worden gemaakt met de bouw van de eerste permanente 150 tot 200 woningen. Uiteindelijk moeten er zo’n 2.500 woningen komen, waarvan 500 tijdelijke. 7

2.2 Sociaal en cultureel kapitaal Binnen het sociaal-cultureel kapitaal zien we de afgelopen jaren vooruitgang op economische participatie, onderwijs en maatschappelijke participatie. Maar we zien ook steeds duidelijker dat niet iedereen in gelijke mate meeprofiteert. Zo is in de periode 2016-2019 het aantal mensen met een langdurig laag inkomen gegroeid, maar is er tegelijkertijd minder langdurig werkloosheid. In met name de oudere delen van de stad, met relatief veel (kleinere) sociale huurwoningen, wonen relatief veel mensen die niet werken, een lager inkomen hebben en/of niet economisch zelfstandig zijn. Vaak speelt er ook problematiek op andere fronten zoals laaggeletterdheid, digitale vaardigheid, leefstijl en gezondheid. Zo is de gemiddelde levensverwachting in wijken met een lage sociaaleconomische status zeven jaar korter dan in wijken met een hoge status. De situatie met corona versterkt deze tweedeling onder andere doordat in de branches die relatief hard geraakt worden vaak mensen werkzaam zijn die het al lastiger hebben. En zij hebben vaker een flexibel arbeidscontract. Daarnaast wordt er een groter beroep gedaan op de digitale vaardigheid en de veerkracht.

Een sociale stad waar we tweedeling tegengaan Met de kadernota Sociaal domein 2019-2022 als vertrekpunt, werken we eraan dat meer inwoners in Helmond kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. De beweging is ingezet om als gemeente in de transformatie van het sociaal domein steeds meer de rol aan te nemen van netwerkregisseur en opdrachtgever. Voor het voorliggend veld betekent dit dat we aan de slag zijn met de herijking van het subsidiebeleid om meer opgavegericht te gaan subsidiëren. We maken een professionaliseringsslag in de eerstelijns ondersteuning en toegang waarbij de Sociale Teams vanaf begin 2022 buiten de gemeente worden geplaatst. Voor de specialistische hulp zetten we de eerste stappen naar meer strategisch partnerschap en eenvoudiger contracten. Met deze systeemwijzigingen werken we toe naar meer laagdrempelige ondersteuning die doet wat nodig is. In het kader van Jeugdvriendelijke Stad bepalen kinderen en jongeren steeds meer hun eigen agenda voor de stad. We werken aan verdere borging binnen de organisatie en uitvoering van het Jeugdvriendelijke Stad evenement in 2022. Ook gaan we extra inzetten op het bieden van perspectief aan kwetsbare jongeren. Samen met het onderwijs gaan we de vanwege corona extra ontvangen rijksmiddelen inzetten voor het versterken van kansengelijkheid voor alle kinderen.

Versterken sociale structuur, leefbaarheid en gezondheid in de wijken Met zowel fysieke als sociale interventies leveren we langdurige inspanningen om de sociale structuur, leefbaarheid en gezondheid in de aandachtswijken te versterken. De wijkontwikkelingsplannen in de wijken Binnenstad-Oost, Helmond-West en Annawijk naderen 8

in de loop van 2022 hun voltooiing. Met de wijken Helmond-Noord en Oost maken we deze periode een start. In de Leonardusbuurt zijn we inmiddels al aan de slag. We zetten sinds deze coalitieperiode fors in op het verbeteren van de gezondheid in de aandachtswijken en op preventie in de wijken Brouwhuis, Mierlo-Hout en Rijpelberg. Met het in maart 2020 vastgestelde ‘Plan van aanpak gezondheid’ wordt extra nadruk gelegd op het versterken van de sociale structuur in de wijken en het tegengaan van laaggeletterdheid. Omdat gezondheidsproblemen en armoede vaak hand in hand gaan, werken we aan een samenhangende aanpak die met de conferentie ‘Ruimte om te leven’ en de stadsbrede coalitie tegen de tweedeling, een extra impuls heeft gekregen. Met de ondertekening van het Helmondse preventieakkoord eind 2020 werken we samen met steeds meer partijen in de stad aan het makkelijker maken van gezonde keuzes. Cultuur en Sport De grote culturele instellingen in Helmond zaten de afgelopen jaren duidelijk in de lift, totdat de coronapandemie de deuren een groot deel van de tijd liet sluiten. Het afgelopen jaar heeft op de hele culturele sector, professioneel en amateur, grote impact. Voor de grote culturele instellingen zien we dit duidelijk in het aantal bezoekers dat zij konden ontvangen. Afgelopen jaar staat de leefstijl van mensen onder druk.

Minder sporten en bewegen, doordat sportclubs hun activiteiten (tijdelijk) moesten staken. Wel zien we dat een deel van de mensen meer gaat wandelen en fietsen. Alhoewel we geen harde Helmondse cijfers hebben, horen we zowel in Helmond als in Nederland een terugloop van het aantal leden bij sportverenigingen. Een neergaande lijn die, onder andere door de komst van meer commerciële aanbieders (zoals sportscholen), al eerder is ingezet en misschien wel versneld wordt. Mensen verliezen hun interesse in de sport die zij deden (en die tijdelijk niet aangeboden wordt). Voor verenigingen, die stilliggen, is het lastig om nieuwe leden te werven. Dit raakt niet alleen sportverenigingen, maar ook het verenigingsleven. Forse uitdagingen voor cultuur en sport in Helmond Als gevolg van de coronacrisis is vanuit de gemeente een aantal op cultuur en sport gerichte activiteiten tijdelijk on hold gezet en is de inzet verschoven naar ondersteuning. Ook de uitvoering van Cultuurprofiel ‘Helmond, stad van het doen’ is hierdoor vertraagd, maar de ambities blijven onverminderd hoog. Los van de coronacrisis zijn er de afgelopen jaren ook successen geboekt. Denk onder andere aan de opening van het Speelhuis, HomeComputerMuseum op een nieuwe centrumlocatie, ‘Helmond in 100 stukskes’, mooie projecten van stadskunstenaar Tahné Kleijn met een Helmonds kwartet en het project Goeikes.

Ook hebben we een nieuwe lokale omroep ‘Dit is Helmond’ en is het marketingplatform Land van de Peel opgericht. Momenteel treffen we de laatste voorbereidingen voor de opening van Loods20 en voeren we constructieve gesprekken over de realisatie van een Urban Hotspot in onze stad. Ook de sportsector heeft binnen de mogelijkheden geprobeerd de leden en inwoners in beweging en betrokken te houden. Er is in de afgelopen periode ingezet op zes robuuste sportparken waarin maatschappelijke functies samenkomen en op buurtsportcoaches in de kwetsbare wijken, op basisscholen en als verenigingsondersteuners. Er wordt een nieuwe 9

sportnota ontwikkeld met tweejaarlijkse uitvoeringsplannen en een looptijd tot 2030. De nadruk ligt bij een leven lang sport en bewegen, vitale sportverenigingen en een duurzame sportinfrastructuur. In 2024 willen we Sport- en beleefcampus De Braak (in ieder geval fase 1) in gebruik kunnen nemen. De campus wordt gefaseerd aangelegd; twee nieuwe sportvelden en het Dr. Knippenbergcollege zijn al opgeleverd. Als alles volgens planning blijft lopen worden dit jaar nog twee sportvelden aangelegd en start volgend najaar de bouw van de multifunctionele sportaccommodatie. Veiligheid In 2020 was het patroon van meldingen en aangiften – vanwege het veranderde leefpatroon als gevolg van de coronamaatregelen – duidelijk anders dan in de afgelopen jaren. Het aantal woninginbraken en andere vormen van inbraken liep wat terug en de sociale overlast nam toe. Helmond kent een grootstedelijke problematiek waarbij ondermijnende criminaliteit een groot aandachtspunt blijft. Ook andere vormen van criminaliteit, samenhangend met de digitalisering van de samenleving, vormen nieuwe uitdagingen. Helmond, een veilige stad om te wonen, werken en verblijven In de afgelopen jaren hebben we op het gebied van veiligheid en leefbaarheid vooruitgang geboekt. De problematiek is echter hardnekkig en nog steeds ervaren mensen overlast en voelen zij zich niet altijd veilig in onze stad.

De komende jaren zullen we hierin extra stappen moeten zetten om een stevige basis van leefbaarheid en veiligheid te creëren. In deze coalitieperiode hebben we hoofdzakelijk ingezet op de drie prioritaire thema’s uit het Masterplan Integrale Veiligheid 2019-2022. Binnen de Aanpak Ondermijning zijn zichtbare resultaten bereikt in het tegengaan van de criminaliteit. De aanpak binnen het Handhavingknelpunt Leenderbos loopt eind dit jaar af en het is van belang dat we deze aanpak borgen binnen staande organisaties. Met de totstandkoming van het Versterkingsplan Binnenstad-Oost is de aanpak geïntensiveerd en heeft het versterken van de leefbaarheid in de Binnenstad-Oost onze focus. De komende tijd gaan we vanuit het programma Perspectief voor Jeugd – samen met en onder regie van OSD – aan de slag met een integrale aanpak risicojeugd. Ook gaan we samen met inwoners en partners de buurtpreventienetwerken versterken en doorontwikkelen. Verder wordt in het kader van de aanpak “High impact Crimes” ingezet op het verminderen van het bezit van messen onder jongeren. Beleid op het terrein van (aanpak) mensenhandel zal eind 2021 worden opgeleverd. In 2022 zal in vervolg op het Masterplan 2019-2022 en een nieuw programma worden ontwikkeld.

2.3 Economisch kapitaal Tot 2020 zagen we het economische kapitaal in Helmond duidelijk groeien. Door COVID-19 en de bijbehorende beperkingen zien we dat sommige branches negatief geraakt worden (zoals horeca, cultuur, recreatie en vervoer en opslag). Andere branches lijken te profiteren (zoals IT en zorg). Binnen branches kan het ook weer verschillen. Zo hebben kleding en schoenen binnen de detailhandel het heel moeilijk, terwijl (lokale) winkels gericht op eten en drinken het juist goed doen. Twee derde van de werkgelegenheid in Helmond valt in een krimpsector. 10

Stad waar zowel het mkb als topsectoren zich thuis voelen Het afgelopen jaar hebben we de basis gelegd voor een betere dienstverlening aan ondernemers en starters. Hiermee starten we na de zomer. Met behulp van de MKB deal ondersteunen we het mkb met en bij de mogelijkheden die digitalisering ook voor hen kan betekenen. Voor de Automotive Campus wordt toegewerkt naar privatisering. Voor FoodTech zien we grote kansen en gaan we kijken hoe het ecosysteem in Helmond hier maximaal van kan profiteren, onder andere door het breder aanhaken van onderwijs en het regionale bedrijfsleven. Voor Slimme Maakindustrie geldt dat het Fieldlab Smart Industries De Peel steeds meer vorm krijgt. De opgave is om de onderzoekslijnen verder te operationaliseren en de kennis te verspreiden binnen het mkb. Als we de schaalsprong die meer verstedelijking met zich meebrengt willen maken, moeten we investeren om te voldoen aan de behoefte aan een stedelijk werkmilieu waar werken gecombineerd kan worden met wonen, ontmoeten en verblijven. De vraag hiernaar in Helmond is onderzocht en de resultaten hiervan worden meegenomen in de verstedelijkingsstrategie. De nieuwe programmering van bedrijventerreinen is afgestemd in het Stedelijk Gebied en de Peel. Hierdoor komt er weer zicht op uitgeefbare gronden. Op kortere termijn gaat het om Varenschut-Noord, waarvoor we de bestemmingsplanprocedure hebben opgestart.

Voor de langere termijn gaat het om het regionaal bedrijventerrein samen met de Peelgemeenten waarvoor een eerste ruimtelijke analyse is uitgevoerd. Beide nieuwe bedrijventerreinen zullen een functioneel werkmilieu kennen omdat daar nog veel behoefte aan is. Voor het regionaal bedrijvencentrum zullen op korte termijn al investeringen nodig zijn in onderzoeken en organiserend vermogen om de haalbaarheid ervan te vergroten. Samen met diverse private partners werken we eraan de nieuwe én bestaande bedrijventerreinen te verduurzamen. Hiervoor is ook met succes een OPZuid subsidie aangevraagd. Na de coronaperiode zal ingezet moeten worden op het economisch herstel, met de nodige uitdagingen. Dit jaar wordt hiervoor een duidelijke koers uitgewerkt in de nieuwe economische visie voor Helmond. Daarin schetsen we de kaders om maximaal te profiteren van de unieke economische positie van de Brainportregio.

11

Talent behouden en een leven lang leren om de aansluiting (te blijven) vinden op de arbeidsmarkt Op basis van een regionale arbeidsmarktanalyse opgesteld in opdracht van de Regiegroep Onderwijs & Arbeidsmarkt ligt de focus met de Human Capital Agenda op een leven lang ontwikkelen, een strategisch arbeidsmarktbeleid en het aantrekken en behouden van talent. De bijbehorende projecten, waaronder Stageregio en de ontwikkeling van ‘1 loket voor leven lang ontwikkelen’ zijn in een versnelling geraakt door de (gevolgen van) de huidige coronacrisis. We zetten succesvol in op het binnenhalen van extra middelen vanuit MRE, provincie, het Rijk en Europese budgetten. In het kader van React-EU zijn we bezig met subsidieaanvragen die we met name in kunnen zetten om voor het meer kwetsbare deel van onze inwoners de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen en voor versterking van hybride leeromgevingen in onze regio. We werken daarbij intensief samen met de arbeidsmarktregio Zuidoost-Brabant en Brainport Development. Vanuit de verschillende Steun- en Herstelpakketten worden een aantal concrete projecten in gang gezet, zoals BOOST, van werk naar werktrajecten, techniekeducatie en het regionaal mobiliteitsteam. Het thuiswerken en het beperken van het sociale leven, bepaalt momenteel hoeveel en op welke manier er gereisd wordt.

Dit zorgt ervoor dat er minder reisbewegingen zijn, zowel met de auto als trein. Los van de huidige situatie vragen de ontwikkelingen op het vlak van schone en slimme mobiliteit een andere benaderingswijze van mobiliteit en benodigde infrastructuur.

Op weg naar schoner en slimmer vervoer In Helmond wordt als stad van slimme mobiliteit op de Automotive Campus gewerkt aan moderne technieken om het vervoer veiliger, vlotter en schoner te maken. In deze coalitieperiode zijn diverse succesvolle EU-projecten in gang gezet en gerealiseerd, zoals het project FABULOS met de zelfrijdende shuttle en een eerste ISA test (intelligent speed assistance). Met het programma C-mobile is de verkeersveiligheid verbeterd, doordat hulpdiensten en vrachtverkeer steeds vaker voorrang krijgen bij de verkeerslichten. Overige bestuurders (en straks ook fietsers) krijgen een snelheidsadvies om vaker groen licht te halen. Inmiddels zijn bijna alle verkeerslichten geschikt gemaakt voor deze techniek en kunnen deze services ook na het project operationeel blijven. In aanloop naar de schaalsprong die we als stad willen maken richting 2040 hebben we een start gemaakt met de randvoorwaardelijke mobiliteitstransitie, met de verkeersvisie waarin we toewerken naar een autoluw centrum en een goede bereikbaarheid van onze bedrijventerreinen. De opvolging loopt nu en de afronding staat gepland voor volgend jaar. Ook de visie op deelmobiliteit vormt een belangrijke bouwsteen in deze transitie.

12

2.4 Ecologisch kapitaal De inzet op hernieuwbare energie, energiebesparing, klimaatadaptatie, circulair ondernemen en de gescheiden verwerking van afvalstromen draagt bij aan het ecologisch kapitaal. In Helmond zullen, samen met de inwoners, nog stappen gezet moeten worden. Zo is een relatief groter deel van de tuinen versteend. Het aantal kilo’s restafval groeit de afgelopen jaren nog en is relatief hoog. Het aandeel hernieuwbare energie neemt de afgelopen jaren geleidelijk toe. Ook gaat het binnen het ecologisch kapitaal om een goede luchtkwaliteit. Dat is ook belangrijk voor de gezondheid. De luchtkwaliteit wordt voor een belangrijk deel bepaald door de (verdere) omgeving. Een aandachtspunt voor Helmond is de veeteelt in de meer directe omgeving, het Ruhrgebied wat verder weg, en plekken met druk verkeer.

Helmond werkt aan de afspraken uit het landelijk klimaatakkoord Voor het einde van het jaar wordt de definitieve RES inclusief planMER (Milieueffectrapportage) aan alle gemeenteraden in de Metropoolregio voorgelegd, voor de gezamenlijke realisatie van grootschalige opwek van duurzame energie. Deze zomer gaat er een energiekaravaan langs alle wijken om onze inwoners over de warmteplannen per wijk te informeren. Een eindversie van de transitievisie warmte wordt na de zomer ter vaststelling aangeboden. Voor de transitie van het warmtenet maken we de principekeuze voor aquathermie in plaats van houtgestookte biomassa. De vastgestelde visie zonnevelden en zonnedaken wordt deze zomer geëvalueerd. In de gemeenteraad is een motie aangenomen om te onderzoeken op welke manier gemeente Helmond de energietransitie voor lage inkomens vorm kan geven. Dit sluit goed aan bij onze insteek de energietransitie nadrukkelijk te koppelen aan onze maatschappelijke opgaven; het komende jaar gaan we dan ook aan de slag met de aanpak energiearmoede. Samen met Stichting Bedrijventerreinen Helmond, Centrummanagement en Wijkmanagement stimuleren en ondersteunen we duurzaam en circulair ondernemen. Een voorbeeld is de doorontwikkeling van het instrument InduSym, waarmee aanbieders en afnemers van reststromen met elkaar in contact komen.

Het uitvoeringsprogramma ‘Visie Duurzaam Ondernemen’ wordt komend jaar geactualiseerd en met een consortium onder leiding van Fontys gaan we een samenwerking voor circulaire bedrijventerreinen aan. Met het in 2020 vastgestelde plan van aanpak Luchtkwaliteit nemen we diverse maatregelen voor een schone lucht. Vanaf dit jaar wordt er ingezet op verbeterde afvalinzameling waarbij afval scheiden loont. De stad aanpassen aan het veranderende klimaat Om extreem weer met wateroverlast, droogte en hitte zoveel mogelijk het hoofd te bieden wordt met de onlangs vastgestelde uitvoeringsagenda klimaatadaptatie, klimaatbestendig ontwerpen en inrichten bij projecten en onderhoud de norm binnen de gemeentelijke organisatie. Onze inwoners helpen we met bewustwording en het zetten van eerste stappen, onder andere met publiekacties als operatie Steenbreek, het klimaatplein en de regentonnenactie. 13

2.5 Doorkijk naar de toekomst Externe ontwikkelingen geven aanleiding de lange termijnkoers voor Helmond bij te stellen en te verankeren in de in ontwikkeling zijnde Omgevingsvisie 2040. Het tegengaan van de sociale tweedeling in de stad heeft met de vorig jaar door uw raad vastgestelde crisis- en herstelnota een impuls gekregen. De ontwikkelrichting uit het MIRT-onderzoek naar de verstedelijking en bereikbaarheidsopgave in de regio geeft ook voor Helmond de verstedelijkingskoers aan richting 2030-2040. Uitgangspunt is deze grote opgaven consequent integraal te benaderen en zo te streven naar vooruitgang op zowel het sociaal-cultureel, economisch als ecologisch kapitaal. Daarbij werken we doorlopend aan de doelen om Helmond klimaatbestendig en -neutraal te maken en houden we rekening met een veranderende samenleving, waarin participatie en digitalisering een steeds belangrijkere rol spelen. In deze veranderende samenleving dient de leefbaarheid en veiligheid in de stad op peil te blijven, ook door continu in te spelen op deze en andere ontwikkelingen. Digitale stad Helmond We zijn goed op weg om de gehele gemeente voor 2023 van een glasvezelnetwerk te voorzien, voor zowel de huisaansluitingen als voor ontwikkelingen in de openbare ruimte (onder andere sensoren en 5G).

In BrabantStad-verband wordt hard gewerkt aan de zogenaamde Brabantring, een glasvezelnetwerk tussen de grootste Brabantse steden. Dit met als doel om de digitale ontsluiting van zorg- en maatschappelijke dienstverlening (onder andere ook ziekenhuizen) goed en duurzaam in te richten. Daarvoor wordt momenteel de governancestructuur uitgewerkt. In het 3e kwartaal van 2021 zal dit tot besluitvorming leiden. In het nieuwe Huis voor de Stad zal een zogenaamd opstappunt gerealiseerd worden. Daarmee worden wij als gemeente een knooppunt in deze ontwikkeling. We kunnen daarmee ook de digitale poort naar de Peel worden. Binnen het spoor van Digitale inclusie zijn we gestart met ‘koffie met een tablet’. In dit project krijgen ouderen op een laagdrempelige manier informatie over digitale mogelijkheden en het gebruik van digitale apparaten. Ook sluiten we aan bij de landelijke campagne ‘senioren en veiligheid’. Binnen het Digital Rights Programma maken we jongeren meer bewust van de risico’s van internet en sociale media. Met het project ‘Digitale Buddy’ richten we ons op de groep mensen met minder digitale vaardigheden en laaggeletterden in de leeftijd van 20 tot 65 jaar. In het pilotproject Warande Digitaal werken we momenteel drie pilots uit voor uitdagingen die door de bewoners zelf zijn aangedragen.

We gaan hierbij met behulp van sensoren in de openbare ruimte inzetten op de optimalisatie van verkeersveiligheid, energiedelen en het verbeteren van het groenbeheer. Omgevingswet: meedenken, meedoen en meebeslissen Doordat we één gemeentelijke omgevingsvisie en één omgevingsplan krijgen (in plaats van verschillende bestemmingsplannen) kunnen we werken aan integraal beleid. Via het instrumentarium van de Omgevingswet gaan we werken aan de grote opgaven voor onze stad. We betrekken inwoners en andere belanghebbenden aan de voorkant bij beleid en ontwikkelingen, Binnen de kaders van de strategische lange termijn-koers bieden we ruimte aan lokaal maatwerk en initiatieven. De digitale dienstverlening richten we zo optimaal mogelijk in, zodat we de tijd houden om onze inwoners en ondernemers ook mondeling verder te kunnen helpen. Hiervoor werken we onder andere aan de volgende producten: 

Het opstellen van een omgevingsvisie. De ontwerp-omgevingsvisie wordt nog voor de verkiezingen door de huidige raad in de zienswijze-procedure gebracht. De vaststelling van de definitieve omgevingsvisie zal door de nieuwe raad gebeuren.

14





Het opstellen van het omgevingsplan (raadsbevoegdheid), waarin we alle regels in het fysieke domein (voor zover we die nog willen stellen) opnemen. Doel is het omgevingsplan Mierlo-Hout in 2022 vast te stellen en van daaruit toe te werken naar een Helmonddekkend omgevingsplan uiterlijk in 2029. Het opstellen van het omgevingsprogramma (collegebevoegdheid) in 2022, waarin we concreet maken hoe we de doelen uit de visie willen realiseren.

15

3. Financieel perspectief 3.1

Budgettair beeld

3.1.1 Samenvattend beeld meerjarenperspectief De Programmabegroting 2021-2024 is het eerste uitgangspunt voor het bepalen van het budgettair kader 2022-2025. Ten opzichte van deze begroting is er een aantal wijzigingen geweest die aan u worden voorgelegd bij de eerste Bestuursrapportage (1e Berap) van 2021. Deze zijn budgettair neutraal en in onderstaande tabel zijn deze wijzigingen verwerkt in de actuele stand van de Programmabegroting 2021. Het meerjarige beeld wijzigt door verschillende ontwikkelingen:  Wijzigingen van het gemeentefonds die volgen uit de circulaires: de raming in de begroting is gebaseerd op de meicirculaire. Via raadsinformatiebrieven informeren we u over de gevolgen van de september- en decembercirculaire. Bij deze voorjaarsnota worden deze verwerkt in de beschikbare ruimte;  Autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten;  Noodzakelijke ontwikkelingen;  Positieve effecten door rijksbeleid of eerdere –nog niet gekwantificeerde- besluiten;  Nieuwe ambities. Onderstaande tabel laat het verloop van de Programmabegroting zien inclusief deze genoemde ontwikkelingen. In het vervolg van dit hoofdstuk worden de nieuwe ontwikkelingen verder toegelicht. Meerjarenperspectief exploitatie (bedragen * € 1.000)

2022

2023

2024

2025

Actuele stand Programmabegroting 2021 Algemene uitkering Beschikbare ruimte septembercirculaire gemeentefonds 2020 Beschikbare ruimte decembercirculaire gemeentefonds 2020 Beschikbare ruimte meicirculaire gemeentefonds 2021 Totaal algemene uitkering Nieuwe ontwikkelingen Voorjaarsnota Reguliere ontwikkelingen (neutraal) Autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten Noodzakelijke ontwikkelingen Mogelijke positieve ontwikkelingen Nieuwe ambities Totaal nieuwe ontwikkelingen Totaal budgettaire ruimte VJN 2021

449

486

185

-965

€

-120 € -252 € pm -372 €

57 € -363 € pm -306 €

11 € -387 € pm -376 €

11 -387 pm -376

€ € €

- € -470 € -1.775 €

€ €

-1.270 -3.515 € -3.438

- € -470 € -1.670 € pm pm -2.140 € -1.960

- € -535 € -1.670 € pm pm -2.205 € -2.396

-535 -1.670 pm pm -2.205 -3.546

€ €

Bij deze voorjaarsnota 2021 is de budgettaire ruimte in de jaren 2022 tot en met 2025 negatief. Bij de Programmabegroting 2022-2025 zal het meerjarenperspectief wel sluitend zijn. Hiervoor hebben we de volgende mogelijkheden: Incidentele dekking  Inzetten van het jaarrekeningresultaat 2020 van netto € 5,7 miljoen (dus excl. grondbedrijf en resultaatbestemming);  Onderuitputting kapitaallasten;  Vrijval en inzet van reserves. Structurele dekking  Keuzes maken, waar nodig met uitruil van budgetten (nieuw voor oud);  Verhogen belastingen;  Bezuinigingen.

16

3.1.2 Toelichting autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten Het betreft hier ontwikkelingen met financiële gevolgen die zich gedurende het jaar voordoen én waar de gemeente geen directe invloed op kan uitoefenen of eerdere genomen besluiten. Autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten Indexering kapitaallasten Dekking uit accres gemeentefonds areaalontwikkeling opbrengsten belastingen Mogelijke keuze doordecentralisatie Jan van Brabant Raadsbesluit zevenklapper de Braak indexering tarieven zorgaanbieders Stijging verzekeringspremie brandverzekering Totaal autonome ontwikkelingen / reeds genomen besluiten

(I/S) S S S S S S S € S € €

2022

2023

2024

-370 € -100 € -470 €

€ -370 € -100 € -470 €

-65 -370 -100 -535

€ € € €

2025 -40 40 -226 226 pm -65 -370 -100 -535

Indexering kapitaallasten Bij de Programmabegroting 2020 is besloten de vrije ruimte vanuit de kapitaallasten jaarlijks te indexeren. Hierdoor blijft het investeringsvolume in de pas lopen met de prijsstijgingen. De indexeringen voor de jaren 2022 – 2024 zijn al toegevoegd aan het kapitaallastenplafond in het meerjarenperspectief en voor de jaarschijf 2025 wordt de jaarlijkse toename van € 40.000 toegevoegd. De dekking komt uit het accres van het gemeentefonds. Areaalontwikkeling Jaarlijks wordt de begroting bijgesteld voor areaalontwikkelingen die verband houden met de groei van de stad. Hierdoor kan de gemeente de toegenomen kosten in verband met bevolkingsgroei en groei van het aantal woningen opvangen. Tot en met 2024 is deze toename voorzien in het meerjarenperspectief. Voor de nieuwe jaarschijf 2025 wordt de jaarlijkse toename van € 226.000 toegevoegd. Dit financieren we uit de verwachte extra opbrengst Onroerendezaakbelasting (OZB) in 2025 als gevolg van de toegenomen waarde van onroerend goed en uit de bijstelling van het gemeentefonds. Mogelijke keuze doordecentralisatie Jan van Brabant In raadsvoorstel 23 waarover de gemeenteraad op 13 april van dit jaar besloten heeft, is opgenomen dat de uitwerking van een doordecentralisatie een zorgvuldig proces vraagt. De discussie over doordecentralisatie is volgend op de kaders.

De reden hiervoor is dat doordecentralisatie een middel is om onderwijshuisvesting te organiseren. In het raadsvoorstel (beslispunt 3) heeft het college de opdracht gekregen de optie tot doordecentralisatie voor het Jan van Brabant College (drie locaties) verder uit te werken. Er zijn een aantal punten waar rekening mee gehouden dient te worden:  Op korte termijn (vanaf 2025/2026) heeft doordecentralisatie een kostenverhogend effect op de begroting.  De uitwerking van de doordecentralisatie betreft de drie locaties van Jan van Brabant en niet alleen de Molenstraat.  De uitwerking van de doordecentralisatie moet kloppen bij de opvattingen en het oordeel van zowel de gemeente als het bestuur van Jan van Brabant. Raadsbesluit zevenklapper de Braak Op 1 december 2020 heeft uw raad besloten tot extra investeringsruimte voor de realisatie van SBC De Braak, als gevolg van meerkosten en het aangepaste schetsontwerp van de MFSA Plan 3.0. De financiële consequenties daarvan bedragen vanaf 2024 per saldo € 250.000. Dit betreft € 185.000 kapitaallasten, die ten laste komen van het kapitaallastenplafond en € 65.000 heeft betrekking op de exploitatielasten van de MFSA plan 3.0.

17

Indexering tarieven zorgaanbieders Op basis van een algemene maatregel van bestuur baseren wij onze tarieven voor zorg in natura op de kosten van de zorgaanbieder. Lonen maken een groot deel van deze kosten uit. Hierdoor kan het voorkomen dat wij geconfronteerd worden met meerkosten als gevolg van een cao-stijging die buiten onze invloed ligt. Dit is gebeurd met de tarieven voor huishoudelijke ondersteuning in 2021 ten opzichte van 2020. Deze zijn met 9,1% verhoogd wat leidt tot een onontkoombaar knelpunt van € 370.000 op basis van kostenniveau 2020. Dit risico blijft in de toekomst ook spelen bij zowel de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) als de Jeugdwet. Stijging verzekeringspremie brandverzekering De brandverzekering is per 1 januari 2021 opnieuw (Europees) aanbesteed. Deze aanbesteding is (zoals in de lijn der verwachting gezien de huidige verzekeringsmarkt), minder succesvol verlopen dan de vorige periode. In de vorige periode hebben we kunnen profiteren van een toen nieuwe speler op de markt die voor 100% dekking tegen een extreem lage premie in heeft geschreven. Om nu 100% dekking te krijgen hebben we vijf verzekeraars in moeten laten stappen, tegen fors hogere premie’s waardoor het reguliere budget opgehoogd moet worden met € 100.000.

3.1.3 Toelichting noodzakelijke ontwikkelingen Noodzakelijke ontwikkelingen nemen we op als ze onontkoombaar en onvermijdbaar zijn:  We verwachten dat kosten zich zeker voordoen, ook al stellen we er geen budget voor beschikbaar.  Zaken zijn juridisch afdwingbaar en leiden tot kosten.  Zaken zijn politiek toegezegd en er kan niet meer op terug gekomen worden. In deze voorjaarnota betreft het de volgende ontwikkelingen: Noodzakelijke ontwikkelingen Ophoging budget veiligheid (extra capaciteit) Ophoging budget veiligheid bijdrage Senzer (nadeel) Voldoen aan wet en regelgeving Cacaofabriek en Speelhuis * Toezicht en beheer Berkendonk Omgevingswet: inventarisatie cultuurhistorische waarden fase 2 Omgevingswet - opstellen omgevingsplannen Omgevingswet - dekking uit beschikbaar budget voor actualiseren bestemmingsplannen Digitale weerbaarheid en privacy Uitbreiding personele capaciteit terugdraaien onttrekking indexering gemeentefonds (ingroei, totaal € 1,3 miljoen) Totaal noodzakelijke ontwikkelingen

S I S S S I S S S S S

€ € € €

€

2022 -200 € -100 pm -570 € € -130 € € -775 pm -1.775

2023 -200 € pm pm -570 € -150 €

2024 -200 € pm pm -570 € -150 €

2025 -200 pm pm -570 -150

-150 € 50 € -650 pm

-150 € 50 € -650 pm pm -1.670

-150 50 -650 pm pm -1.670

-1.670

* uitgaande van de wettelijke variant

Ophoging budget veiligheid Uit het (benchmark)onderzoek door de Galan Groep is gebleken dat Helmond zowel qua middelen als qua capaciteit extra moet investeren om de leefbaarheid en veiligheid de komende jaren op peil te kunnen houden c.q. in bepaalde delen van de stad te kunnen verbeteren. Zeker met het oog op de grote ambities, de schaalsprong richting 2040 en het tegengaan van de tweedeling in de stad, is een extra impuls noodzakelijk. Deze moet vormkrijgen in het datagedreven en informatiegestuurd werken, in het verbeteren van de betrokkenheid van inwoners én in uitvoeringskracht in de stad. Het college onderschrijft deze aanbeveling en wil hier stapsgewijs invulling aan geven. Na de eerste stap in de Programmabegroting 2021-2024 wordt een nieuwe structurele impuls van € 200.000 voorgesteld. Met de extra capaciteit die hiermee kan worden aangesteld (een stadsmarinier en een projectleider informatieknooppunt) zetten we een volgende stap richting het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in Helmond. In deze voorjaarsnota nemen we daarnaast in jaarschijf 2022 € 100.000 op om de leefbaarheid te verbeteren. De structurele aanvraag nemen we mee in het overdrachtsdossier.

18

Bijdrage Senzer In de begroting van Senzer wordt een structurele bijdrage van gemeenten gevraagd. Deze wijkt nadelig af van de bedragen die wij in de begroting hebben opgenomen. De deelnemende gemeenten hebben een zienswijze opgesteld waarin we Senzer verzoeken dit tekort zelf op te lossen binnen hun eigen begroting. Mocht dat niet – of niet geheel- lukken, nemen we het tekort op in onze de begroting. Voldoen aan wet- en regelgeving De Cacaofabriek en Het Speelhuis Helmond heeft de ambitie om een bruisend cultureel klimaat te hebben. De Cacaofabriek en Het Speelhuis spelen hierin een belangrijke rol. Het is daarom van cruciaal belang dat de beide organisaties in staat zijn om een toekomstbestendige bedrijfsvoering te voeren. De huidige financiering van met name De Cacaofabriek is hiervoor niet toereikend. Desondanks heeft De Cacaofabriek zich kunnen ontwikkelen tot een culturele hotspot. Inmiddels zijn we op een punt beland waar dit niet langer houdbaar is. Concreet voldoet De Cacaofabriek op dit moment niet aan de Fair Practice Code, waarin door het rijk is voorgeschreven dat eerlijke financiering en salariëring van de culturele sector moet plaatsvinden. Voor beide organisaties geldt dat met een gedeelde directeur, personeel en ‘leads’ (programmering) niet aan de Governance Code Cultuur kan worden voldaan.

Tot slot hebben we de afgelopen jaren meerdere situaties gezien waarin het ondernemerschap van met name Het Speelhuis dreigde te conflicteren met de voorschriften van de Wet Markt en Overheid (dat oneerlijke concurrentie vanuit de overheid tegengaat). Hierom adviseren we om structureel € 570.000 beschikbaar te stellen. Zo kunnen de beide organisaties voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. Dit stelt hen in staat om onverminderd bij te dragen aan het cultureel klimaat in Helmond. Binnenkort worden verschillende scenario’s over de toekomst van De Cacaofabriek en Het Speelhuis aan uw raad voorgelegd. Afhankelijk van de keuze voor een scenario kan dit leiden tot lagere structurele uitgaven. Toezicht en beheer Berkendonk De exploitatie van Berkendonk wordt tot en met 2022 incidenteel gefinancierd uit de bestemmingsreserve Groene Peelvallei. Vanaf 2023 is deze reserve leeg en kan hier niet meer op worden teruggevallen. Voorgesteld wordt daarom om vanaf 2023 jaarlijks € 150.000 in de begroting op te nemen voor de exploitatie (toezicht en beheer) van recreatieplas Berkendonk. Hierbij betrekken we ook de motie van uw raad over de toegankelijkheid van Berkendonk.

Omgevingswet – inventarisatie cultuurhistorische waarden fase 2 In het kader van de implementatie van de Omgevingswet (recent uitgesteld tot 1 juli 2022), zijn we in 2019 gestart met de inventarisatie van een aantal ‘kwetsbare waarden’ in de fysieke leefomgeving, zoals cultuurhistorie, natuur en stedelijk groen. Dit zijn waarden die we belangrijk vinden om te beschermen en die een plek moeten krijgen in het instrumentarium van de Omgevingswet. Voor cultuurhistorie kon in 2019 niet het volledige benodigde budget vrijgemaakt worden voor een gebiedsdekkende inventarisatie. Daarom is gestart met de inventarisatie van de gebieden die het meest urgent waren (waaronder het centrum en ‘t Hout). Voor 2022 worden de resterende middelen aangevraagd, zodat we uiteindelijk een gebiedsdekkend beeld hebben van de cultuurhistorische waarden in Helmond.

19

Omgevingswet – opstellen omgevingsplannen Na de afronding van het omgevingsplan voor ’t Hout (in 2022), moeten de bestemmingsplannen voor de rest van Helmond ’omgebouwd’ worden tot een omgevingsplan. Dit moet ‘participatief’ gebeuren. We hebben daarvoor tot eind 2029 de tijd. Hiervoor zal naar verwachting jaarlijks ongeveer €150.000 nodig zijn. Omdat er in de begroting al structureel een bedrag van ongeveer €50.000 aanwezig is voor het actualiseren van bestemmingsplannen, leidt dit tot extra incidentele kosten van jaarlijks €100.000 vanaf 2023 tot en met 2029. Digitale weerbaarheid en privacy De jaarrapportage van de Functionaris voor de Gegevensbescherming (FG) en de bestuursrapportage over de informatieveiligheid zijn gemaakt. Hierin is aangegeven dat de groei die we maken niet snel genoeg is voor de dreigingen waar we nu al mee worden geconfronteerd. De bevindingen in die rapportage waren aanleiding om de aanpak voor 2021 en volgende jaren, aan te passen zodat we versnellen. Om grotere stappen te maken zijn extra middelen nodig. De opbouw van het daarvoor benodigde bedrag is uitgewerkt in het handelingsperspectief. Dit handelingsperspectief is opgesteld naar aanleiding van de hiervoor genoemde rapportage over AVG en informatieveiligheid.

Belangrijkste speerpunt is informatieveiligheid en privacy op te nemen in de genen van de gemeentelijke processen. Het onderwerp vraagt aandacht van raad, bestuur en ambtenaren. Een aantal voorbeelden van incidenten zijn de hack bij Hof van Twente (schade € 3 tot € 4 miljoen), recente phishing aanvallen op de gemeente Helmond en de computerinbraak bij Senzer. Elke dag is in de media wel een dergelijk bericht te lezen. Ze laten zien hoe kwetsbaar we zijn. Tegelijkertijd is ook zichtbaar dat we weerbaarder worden. Helaas is het een wedloop met ‘criminelen’ en dus blijven permanente aandacht en middelen nodig. We moeten daarvoor ons basisniveau van bescherming doorontwikkelen om bij te blijven. In vaktaal heet dat een volwassenheidsniveau van minimaal 3 (=gestandaardiseerd) bereiken. Dat is de minimale wettelijke eis. Het is noodzakelijk om het aansprakelijkheidsrisico bij incidenten te verkleinen. We houden vast aan onze keuze voor ambitieniveau 4 (=gemanaged) in 2024. Op dit niveau is bescherming een vanzelfsprekend onderdeel binnen de processen van de organisatie. Het is op niveau 4 ingebed in de dagelijks praktijk. Dit verkleint, structureel, het risico op incidenten zoals eerder genoemd in de tekst. Op niveau 4 is de doelmatigheid en doeltreffendheid gewaarborgd en

20

hiermee op termijn kostenbesparend. In het plaatje is het huidige beschermingsniveau weergegeven en het genoemde ambitieniveau voor 2024. Om niveau 3 en vervolgens 4 te bereiken zetten we in op een versterking van de organisatie met medewerkers (Security & Privacy Officers) met als specifieke taak het borgen van informatie veiligheid en privacy (AVG). Ook zetten we in op het doorlichten, verbeteren en beheren van processen op functionaliteit, informatieveiligheid en privacy. Uitbreiding personele capaciteit Mede ingegeven door de schaalsprong die we als stad willen maken, moet ook de organisatie kwantitatief en kwalitatief meegroeien om de noodzakelijke ontwikkelingen te kunnen ondersteunen. In Raadsinformatiebrief 61 van 25 mei jongstleden informeerde wij uw raad over de werving van extra capaciteit (zowel inhuur als vast) om de realisatiekracht van onze organisatie te vergroten. De genoemde uitbreiding betreft met name personeel die aan projecten uit onze strategische programma’s werken en de kosten ervan worden ook gedekt uit deze projecten. Daarnaast heeft deze uitbreiding ook effect op de zogenaamde overheadfuncties, zoals bijvoorbeeld management, financiën, personeelszaken en ondersteunende functies. Deze dienen verhoudingsgewijs mee te groeien. Voor de begrotingsbehandeling brengen we de noodzakelijke uitbreiding in beeld en zal hiervoor ook dekking worden gezocht.

Op deze manier bouwen we verder aan een gezond personeelsbestand die de uitdagingen van de stad Helmond kan realiseren. Terugdraaien indexering gemeentefonds In de berekening van de gemeentefondsuitkering zijn ook middelen opgenomen voor loon- en prijscompensatie voor toekomstige jaren. Deze middelen worden gereserveerd en ingezet in de betreffende begrotingsjaren. Om de Programmabegroting 2021-2024 sluitend te krijgen is in jaarschijf 2024 de reservering voor loon- en prijscompensatie verlaagd en ingezet als dekking. Dit betekent dat er vanaf 2024 minder/te weinig middelen beschikbaar zijn om de loon- en prijscompensatie te kunnen voldoen. Om ervoor te zorgen dat er vanaf 2024 loon- en prijscompensatie kan worden toegekend zonder dat dat ten koste gaat van beschikbare ruimte, moet de onttrekking ongedaan gemaakt worden. Dit doen we bij de herverdeling van het gemeentefonds. 3.1.4 Toelichting mogelijke positieve ontwikkelingen Zowel landelijk, maar ook binnen onze gemeente, zijn er ontwikkelingen die mogelijk een positief effect hebben op de beschikbare ruimte. Zo pakken de eerste resultaten van het voorstel voor de nieuwe integrale verdeling van het gemeentefonds voordelig uit voor onze gemeente. Ook is er in de Tweede Kamer een motie aangenomen om de loonkostensubsidie onderdeel te laten zijn van het BUIG-budget.

Helmond/de regio zet het instrument loonkostensubsidie veelvuldig in. Senzer heeft aanzienlijk meer plaatsingen dan gemiddeld waardoor het aannemelijk is dat een herverdeling leidt tot een positieve bijstelling van de BUIG-middelen. Voor deze onderdelen geldt dat er nog geen besluitvorming van het Rijk is en we verwachten niet dat er op korte termijn duidelijkheid gegeven wordt. Vandaar dat de provincie aangeeft dat het te voorbarig is om nu al te anticiperen op deze ontwikkelingen en mogen we ze niet meenemen in de begroting.

21

Onlangs is bekend geworden dat het oordeel van de arbitragecommissie over de toereikendheid van de financiering van de jeugdzorg, leidt tot extra budgetten voor gemeenten. In 2022 ontvangen we (landelijk) ruim € 1,3 miljard, bovenop de € 300 miljoen die het kabinet al eerder heeft toegekend. Dit mogen we meenemen in de begroting 2022. Voor de jaren na 2022 geldt het oordeel van de arbitragecommissie als zwaarwegende inbreng voor de kabinetsformatie. Het advies van de arbitragecommissie is om in 2023 en 2024 jaarlijks € 1,6 miljard toe te kennen, met voor de jaren daarna een afloop tot € 800 miljoen in 2028. Binnen onze gemeente verwachten we dat de ontwikkeling van de sociale teams op termijn een besparing oplevert. Mogelijke positieve ontwikkelingen Verwacht herverdelingseffect algemene uitkering Loonkostensubsidie (motie via ministerie SZW - voordeel) Mogelijke extra rijksmiddelen jeugd Besparing SD door sociale teams Totaal mogelijke positieve ontwikkelingen

3.2

(I/S) S S S S

2022 pm pm pm

2023 pm pm pm pm pm

2024 pm pm pm pm pm

2025 pm pm pm pm pm

Nieuwe ontwikkelingen 2022-2025

3.2.1 Nominale ontwikkelingen Bij het opstellen van de Programmabegroting is het uitgangspunt dat bepaalde budgetten worden geïndexeerd voor loon- en prijsontwikkelingen. Deze indexeringen zijn gekoppeld aan landelijke indexcijfers. Het gaat hierbij over de verwachte stijging van de personele lasten als gevolg van cao-aanpassingen en over de verwachte bijstelling van het prijsniveau van de opgenomen budgetten in de begroting. Hiermee worden deze budgetten geactualiseerd naar het loon- en prijsniveau 2022. Deze aanpassingen dekken we uit de uitkering van het gemeentefonds, waarin loon- en prijscompensatie is opgenomen en uit de inflatie van belastingen en tarieven van de gemeente Helmond. Vooralsnog is het uitgangspunt dat deze dekking toereikend en -in het kader van deze Voorjaarsnotabudgettair neutraal is. Op basis van de afgesproken systematiek worden de volgende indexeringen bij de Programmabegroting 2022 toegepast:     

Indexering van subsidiebudgetten: 1,4% Indexering van prijsgevoelige interne budgetten: 2,1% Indexering van belastingtarieven, leges en heffingen: 0,4% Indexering huuropbrengsten: p.m. Indexering van eigen loonkosten: 2%.