RN 81 Programmabegroting 2024-2027

Inhoudsopgave 1

INLEIDING/SAMENVATTING BEGROTING 2024 .......................................................................................... 1

2

BEGROTING IN 1 OOGOPSLAG ................................................................................................................. 10

3

BUDGETTAIR KADER EN FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN .......................................................................... 13 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

4

BELEIDSPROGRAMMA'S ........................................................................................................................... 29 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

5

PROGRAMMA 1: MEEDOEN, RONDKOMEN, VOORUITKOMEN ................................................................................. 30 PROGRAMMA 2: DUURZAAM EN LEEFBAAR ........................................................................................................ 49 PROGRAMMA 3: ECONOMISCH VITAAL EN AANTREKKELIJK ..................................................................................... 76 PROGRAMMA 4: BESTUUR EN ORGANISATIE ....................................................................................................... 90 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN ..................................................................................................................... 107

VERPLICHTE PARAGRAFEN ..................................................................................................................... 113 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8

6

GRONDSLAGEN BEGROTING ............................................................................................................................. 16 BUDGETTAIR KADER ....................................................................................................................................... 17 BESCHIKBARE RUIMTE ..................................................................................................................................... 19 BESTEDING BESCHIKBARE RUIMTE ..................................................................................................................... 21 INVESTERINGEN ............................................................................................................................................. 24 MEERJARENRAMING OVERZICHT ...................................................................................................................... 27 HOOFDPUNTEN WEERSTANDSVERMOGEN ........................................................................................................... 28

LOKALE HEFFINGEN ...................................................................................................................................... 113 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................................................ 122 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................................................. 130 FINANCIERING ............................................................................................................................................. 135 BEDRIJFSVOERING ........................................................................................................................................ 140 VERBONDEN PARTIJEN .................................................................................................................................. 146 GRONDBELEID............................................................................................................................................. 168 WET OPEN OVERHEID (WOO) ........................................................................................................................ 175

BIJLAGEN ............................................................................................................................................... 177 6.1 EMU-SALDO .............................................................................................................................................. 178 6.2 OVERZICHT STRUCTUREEL LASTEN EN BATEN ..................................................................................................... 178 6.3 OVERZICHT INCIDENTELE LASTEN EN BATEN ....................................................................................................... 179 6.4 STRUCTURELE TOEVOEGINGEN EN ONTTREKKINGEN AAN RESERVES ........................................................................ 187 6.5 RESERVES EN VOORZIENINGEN........................................................................................................................ 188 6.6 INVESTERINGSPROGRAMMA (IVP) .................................................................................................................. 191 6.7 KANSRIJKE INVESTERINGEN 2025-2027 .......................................................................................................... 192 6.8 BBV INDICATOREN ......................................................................................................................................

193 6.9 OVERZICHT VAN GERAAMDE BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD .............................................................................. 196 6.10 TAAKVELDEN PER PROGRAMMA ..................................................................................................................... 198 6.11 FINANCIËLE POSITIE ..................................................................................................................................... 200 6.12 OVERZICHT KADERNOTA’S EN BELEIDSNOTA’S .................................................................................................. 201 6.13 WAS / WORDT LIJST PER PROGRAMMA’S ........................................................................................................ 205 6.14 BELEIDSINTENSIVERING AFGEZET TEGEN BESCHIKBAAR BUDGET ............................................................................ 208 6.15 TOTAALOVERZICHT 2022 - 2027................................................................................................................... 209

1

Inleiding/Samenvatting begroting 2024

Vertrekpunt: het Ambitieakkoord Een sterker Helmond voor iedereen. Dat is de ambitie waarmee we kort voor de zomervakantie van 2022 van start zijn gegaan. Dat vraagt een inclusieve, duurzame en levendige stad. Het tegengaan van de tweedeling en van klimaatverandering zijn daarbij onze grootste uitdagingen. In deze begroting is, meer nog dan in de vorige, zichtbaar gemaakt op welke manier we dat denken te bereiken. We zijn ruim een jaar verder sinds de start van dit college, en die tijd was nodig om onze ambities te vertalen in concrete plannen. En daar ook de budgetten voor te reserveren. Deze begroting ademt dus nadrukkelijk de geest van het Ambitieakkoord zoals dat juni 2022 is gepresenteerd. Het thema brede welvaart ziet u op veel plekken terugkomen en is vertaald naar vier programma’s. Ook de schaalsprong krijgt in deze begroting meer kleur op de wangen, onder andere in de manier waarop we daar in financieel opzicht op voorsorteren. Verder zijn we volop bezig om het wat abstracte begrip ‘andere overheid’ tastbaar én merkbaar te maken voor onze inwoners. Een begrip dat met zoveel woorden wil zeggen: we doen het voor u, voor de inwoners van Helmond, en zetten ons maximaal in om het leven in de stad beter te maken. Dat is onze leidraad bij de keuzes die we maken en bij de manier waarop we inwoners tegemoet treden.

Een andere overheid staat niet tegenóver inwoners, bedrijven en organisaties, maar eerder ernaast of erachter. Dat is bijvoorbeeld merkbaar in het wijkgericht gericht werken, in de manier waarop we communiceren en hoe we met participatie omgaan. Maar bovenal wordt het merkbaar in ieder contact dat een inwoner met een ambtenaar of bestuurder heeft. Houding en gedrag, daar gaat het om!

Het financiële beeld Een begroting met twee gezichten Dit is een begroting met in financieel opzicht twee gezichten: de eerste twee jaar staan we in de plus maar daarna twee jaar flink in de min; een beeld dat overigens in heel gemeenteland zichtbaar wordt en het gevolg is van een andere financieringssystematiek van het gemeentefonds. En we máken het zichtbaar, want we rekenen erop dat het rijk hier echt nog wat aan gaat doen. Wel gaan we komend jaar een deel van dat toekomstige tekort oplossen; die bezuinigingstaakstelling hebben we onszelf opgelegd. In 2027 gaat dat om een bedrag van € 2,6 miljoen waarvoor we al komend jaar besparingen willen vinden. Maar onze uitdaging is nog een stuk groter. We zijn nu een stad van 95.000 inwoners en worden in financieel opzicht als zodanig behandeld. Net als een andere gemeente van datzelfde inwonertal, die níet een schaalsprong als Helmond gaat maken. Daardoor moeten we zelf geld opzij leggen om tot 2040 te kunnen investeren in de schaalsprong van de stad. Dat doen we door ruimte in onze exploitatiebegroting te creëren om de toenemende kapitaallasten te kunnen dragen. Ter toelichting: een investering van € 10 miljoen in bijvoorbeeld een school, betekent dat er € 500.000 beschikbaar moet zijn in de exploitatiebegroting. Geld dat niet aan andere zaken kan worden besteed.

De komende begrotingsjaren starten we daarmee en voeren we een verhoging van het zogeheten kapitaallastenplafond door. Ook stellen we een reserve in voor grote projecten van € 18 miljoen, onder andere gevoed door het jaarrekeningresultaat 2022. Daarmee zijn we er nog niet. Jaarlijks bekijken we in het begrotingsproces welke incidentele middelen we kunnen toevoegen. Om investeringen die nodig zijn voor de schaalsprong ook na deze collegeperiode te kunnen blijven doen, zouden toekomstige colleges dit plafond nog verder moeten ophogen. Zie hier de uitdaging voor

1

de komende jaren. Kortom: dit is nu de eerste begroting die een financiële vertaling geeft van de schaalsprong die Helmond gaat maken. Een schaalsprong die we ten goede willen laten komen aan ál onze inwoners! Indexering en tarieven Het inflatiecorrectiepercentage voor belastingtarieven voor 2024 is volgens de CPB-index 12%. Net als voorgaand jaar wordt er, gelet op de voortdurende prijsstijgingen waar iedereen mee te maken heeft, niet voor gekozen dit percentage in Helmond aan te houden. We kiezen voor een lagere indexering van 7%. De meeste tarieven, waaronder de OZB, worden verhoogd met dit percentage. Dat geldt niet voor tarieven waarvoor wettelijke beperkingen gelden. Hieronder vallen met name de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. De riool- en afvalstoffenheffing is kostendekkend. Het basistarief van de afvalstoffenheffing stijgt met 8,4%, maar de werkelijke kosten voor een huishouden zijn afhankelijk van wat iemand feitelijk aan afval aanbiedt. De rioolheffing stijgt slechts beperkt met 0,45%. Parkeertarieven blijven gelijk, want die worden tweejaarlijks geïndexeerd en dat is niet dit jaar. Voor subsidies hanteren we een indexering van 3,6%. Daarbij hebben we wel ruimte gecreëerd voor maatwerk, omdat de ene organisatie nu eenmaal harder wordt getroffen door prijsstijgingen dan de ander.

Meedoen, rondkomen, vooruitkomen Een veerkrachtig en inclusief Helmond waarin iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Waar je veilig kunt opgroeien en iedereen dezelfde kansen heeft. Waar je er als overheid bent voor mensen die dat het hardst nodig hebben. Zoals voor de ouderen; die groep groeit de komende decennia sterk. In 2040 is een kwart van de Helmondse bevolking 65 jaar of ouder. Uit een GGD-monitor blijkt dat ongeveer 20% van deze doelgroep kwetsbaar is en/of eenzaam, een doel mist in het leven, weinig eigen regie ervaart en het moeilijk vindt om hulp te vragen. De zorgvraag van deze groep stijgt daardoor sterk. Op allerlei manieren proberen we daar ondersteuning aan te geven. Via de Sociale Teams Helmond, via een aanpak van valpreventie en bijvoorbeeld via het project ‘Praten over Later’ dat bedoeld is om ouderen te stimuleren zelf de regie te pakken; door het opbouwen van een sociaal netwerk en het tijdig zorgen voor passende huisvesting. En we gaan door met de financiering van het Netwerk Aandacht voor Ouderen, waar vele organisaties samenwerken om tot een werkelijk integraal ouderenbeleid te komen. Ook de komende jaren blijven we aandacht houden voor een adequaat vangnet voor alle inwoners. In 2024 actualiseren we het Beleidsplan Armoede en Schulden, met daarin meer nadruk op preventie.

We gaan door met het verhogen van de inkomensgrens voor minimaregelingen, waardoor meer mensen daarvan gebruik kunnen maken. Ervaringsdeskundigheid willen we inzetten bij het tegengaan of voorkomen van uitsluiting door (generatie)armoede; ook dat is een uiting van een andere overheid die haar dienstverlening beter laat aansluiten bij wat inwoners werkelijk nodig hebben. We hopen in 2024 de knoop door te hakken over de aangekondigde Helmondpas; verschillende varianten worden op dit moment uitgewerkt. Verder geven we gevolg aan de raadsmotie om de huidige regeling voor vergoeding van dierenartskosten te verruimen, zodat inwoners met een laag inkomen toch een huisdier kunnen houden. In 2024 starten we met het gebiedsgerichte meerjarenprogramma jeugd, dat ervoor moet zorgen dat het jeugdpreventie-aanbod beter aansluit bij de behoefte. Daarnaast hopen we volgend jaar de

2

rijksmiddelen te hebben gekregen om in Helmond het programma ‘Preventie met Gezag’ uit te voeren, onder andere bedoeld om te voorkomen dat jongeren op het criminele pad raken. Verder gaan we flink investeren in toekomstbestendige schoolgebouwen, zoals een nieuw gebouw voor Jan van Brabant College. Op het gebied van inclusie richten we ons op de uitvoering van de Antidiscriminatie-agenda, van het actieplan VN-verdrag Handicap en van het regenboogbeleid. Het terugbrengen van gezondheidsverschillen doen we op allerlei manieren. We proberen de basisvaardigheden te verhogen en gaan door met de uitvoering van het Lokaal Preventieakkoord. Binnen de wijkontwikkelingsplannen besteden we veel aandacht aan gezondheid. Belangrijk vinden we de samenwerking tussen zorgpartijen binnen het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord’. Qua sportbeleving wordt onze stad verrijkt met een nieuw zwembad, met sport- en beleefcampus De Braak (inclusief een aantrekkelijke buitenruimte) en met de vervanging van verschillende sportvelden. In 2024 willen we bovendien via een quick scan inzicht krijgen in mogelijke knelpunten bij geprivatiseerde sportaccommodaties.

Duurzaam en leefbaar Er komen 15.000 nieuwe woningen bij. Dat vraagt uitbreiding van veel voorzieningen en maakt een mobiliteitstransitie noodzakelijk. Een transitie die bovenal duurzaam moet zijn, om zo de leefbaarheid in de stad te vergroten. We werken toe naar een klimaatneutrale en klimaatbestendige stad. We investeren niet alleen in nieuwe ontwikkelingen maar zeker ook in bestaande wijken. Twee belangrijke visies worden in 2024 aan de raad voorgelegd: de omgevingsvisie en de woonvisie. De omgevingsvisie is hét kaderstellende document voor ontwikkelingen in het fysieke domein. De woonvisie geeft de contouren van het woonbeleid voor de komende jaren. Ook in 2024 blijven we vaart maken met woningbouw. De vraag naar woningen is immers nog steeds groot in onze regio en in onze stad. Houtsdonk, Stationskwartier en Brainport Smart District zijn de grote nieuwe ontwikkellocaties. Daarnaast bouwen we af waar we aan begonnen zijn en versterken we via woningbouw onze bestaande wijken. Tegelijkertijd zien we dat de woningmarkt (landelijk) in zwaar weer verkeert. We trekken alles uit de kast om de bouw in Helmond aan de gang te houden. Zo werken we een plan uit voor een Helmonds Woonfonds om bouwinitiatieven vooruit te helpen. Daarnaast maken we de reserve volkshuisvesting structureel.

Hieruit worden tal van kosten gedekt, bijvoorbeeld voor projecten die bijdragen aan de realisatie van sociale huurwoningen van corporaties, maar ook de deelname aan WoonST en Wonen boven winkels. We gebruiken de reserve ook om senioren te helpen doorstromen op de woningmarkt. De wijkontwikkeling blijft een andere grote prioriteit. In Helmond-West en de Annawijk zitten we in de afrondende fase en dat geldt ook voor de Weverspoort. De aanpak van de Leonardusbuurt gaat volop door en we starten met de uitvoering van het wijkontwikkelingsplan Helmond Noord en met diverse projecten in Helmond Oost. Het plan voor Rijpelberg gaat in 2024 naar de gemeenteraad. En de vergroening en verlevendiging van het centrum krijgt een vervolg. Zo wordt de Stadse Aa steeds meer zichtbaar in het hart van onze stad. Samen met Eindhoven werken we aan het klimaatcontract, dat binnenkort aan de Europese Unie wordt voorgelegd. Met hoge ambities: in 2030 willen we klimaatneutraal zijn. Dat lukt alleen met een plan dat gedragen wordt door de samenleving; de dialoog loopt volop.

3

Ook bij duurzaamheid geldt: iedereen moet mee kunnen doen! Daarom proberen we op allerlei manier ‘energie-armoede’ tegen te gaan en ook mensen die het minder breed hebben te helpen om duurzamer te wonen en leven. Vergroening levert een belangrijke bijdrage aan een meer duurzame stad. Via de stimuleringsregeling landschap zorgen we voor meer groen aan de randen van onze stad. Dat versterkt de klimaatadaptatie, zorgt voor minder hittestress en een betere biodiversiteit. De nieuwe mobiliteitsvisie is aangeboden aan de gemeenteraad. Ruim baan voor lopen, fietsen en het openbaar vervoer en een minder dominante positie van de auto. Uitvoering van de visie kan alleen sámen: met inwoners, bedrijven, organisaties en medeoverheden. Ook de investeringen kan de gemeente niet alleen dragen. De gemeente moet slim programmeren, werk met werk maken en actief op zoek gaan naar externe financiering. In 2024 en 2025 doen we zelf de eerste stortingen in een mobiliteitsfonds. Leidraad voor de uitvoering van de visie wordt het nog op te stellen Meerjaren Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. We hechten veel waarde aan een verzorgde, openbare ruimte. Daarom herstellen we in 2024 het achterstallig onderhoud van een aantal wegen. We gaan vanaf 2024 meer bomen planten, groenvakken opwaarderen en de overlast van piekbuien beperken door hemelwater anders (ter plekke) af te voeren.

En diftar (afval betalen naar rato van het aanbod) wordt verder uitgerold voor mensen die in hoogbouw wonen. Een leefbare stad is ook een veilige stad. Enkele jaren geleden is besloten om daarin flink te investeren, naar aanleiding van het zogeheten Galan-rapport. We zitten op koers en hebben ons veiligheidsbeleid flink geprofessionaliseerd. Onze informatiepositie is steviger geworden, er lopen meer Boa’s op straat en de acties tegen de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit zijn geïntensiveerd. Maar we gaan door, want criminaliteit is een hardnekkig probleem. Prioriteit krijgt de terugdringing van ondermijning, jongeren weerbaarder maken tegen criminaliteit (Preventie met Gezag) en preventieve maatregelen tegen gedigitaliseerde criminaliteit; vooral gericht op kwetsbare groepen. En ook de in 2023 gestarte, intensievere ondersteuning van buurtpreventie krijgt in 2024 een vervolg.

Economisch vitaal en aantrekkelijk Een vitale economie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven. Zodat we de mogelijkheden hebben om de brede welvaart van onze inwoners te versterken. Dat vraagt een duurzame, flexibele en inclusieve arbeidsmarkt en sterke ‘topsectoren’. En een aantrekkelijk cultureel klimaat met voldoende recreatieve activiteiten en voorzieningen. Ook dát is onderdeel van de schaalsprong die we als stad gaan maken. De aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt willen we verbeteren en onze dienstverlening aan ondernemers versterken. Een laagdrempelige en ontschotte toegang tot dienstverlening rondom werk gaat daarbij helpen: er komt één loket, het Regionaal Werkcentrum voor werkenden, werkzoekenden en werkgevers. De bestaande dienstverlening krijgt daarin een plek. In 2024 creëren we een sluitende aanpak gericht op jongeren die de overstap van school naar werk of van school naar een vervolgopleiding niet zelfstandig kunnen maken. En we gaan in de regio een strategie bedenken om meer talent te vinden dat gaat werken aan klimaatadaptatie, de circulaire economie en de energietransitie. Al deze activiteiten vinden plaats onder de paraplu van het opgestelde regionaal arbeidsmarktplan. Dit plan krijgt een jaarlijks uitvoeringsprogramma, waarbij de triple helix samenwerking sturend is; Helmond vervult daarin de rol van centrumgemeente.

4

Onze topsectoren automotive en food tech krijgen in 2024 nieuwe impulsen. Binnen Food Tech Brainport wordt de samenwerking tussen bedrijven intensiever gemaakt, onder andere door meer faciliteiten te delen en door innovatieclusters te creëren. Voor de automotive campus moet eind 2024 de nieuwe structuur gereed zijn, in samenspraak met mede-eigenaren provincie en Bouwbedrijf Van de Ven. Voor stedelijke werkmilieus creëren we ruimte in het centrum en in het Stationskwartier. En de slimme maakindustrie blijven we ondersteunen in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, onderwijs, Brainport Development en Innovatiehuis De Peel. We zijn al volop bezig met onderzoeken voor de ontwikkeling van bedrijventerrein Varenschut-Noord en binnenkort hopen we samen met de regio tot een locatiekeuze te komen voor het nieuwe regionaal bedrijventerrein. Verder maken we een visie op onze bedrijventerreinen, met nauwe betrokkenheid van de Stichting Bedrijventerreinen Helmond. We trekken daar meer geld voor uit. Herstructurering en toewijzingsbeleid zijn zeker onderdeel van de nieuwe plannen en natuurlijk de stappen die we - ook op bedrijventerreinen - kunnen zetten richting een meer duurzame en circulaire economie. De vastgestelde economische visie en detailhandelsvisie voeren we uit en binnenkort leggen we een nieuwe horecavisie voor aan de raad.

We maken ons grote zorgen over de netwerkcongestie, want dat kan een rem geven op de economische ontwikkeling van Helmond en regio. De structurele oplossing ligt bij de uitbreiding van de capaciteit van het netwerk, maar we zoeken tegelijkertijd naar lokale oplossingen zoals een smart energy hub. Culturele en recreatieve voorzieningen zijn van grote toegevoegde waarde voor een aantrekkelijke stad die bovendien flink groeit. Daarom willen we het ambitieniveau opschroeven. Dat is niet alleen van belang voor de levendigheid in de stad, maar ook voor de sociale samenhang. De nieuwe cultuurvisie legt daarvoor de basis; de voorbereiding is gestart en in de eerste helft van 2024 kan de raad zich daarover buigen. Ook willen we meer investeren in het aanbod van evenementen; stapsgewijs groeien we naar een niveau dat past bij een stad als Helmond. Vooruitlopend daarop trekken we extra geld uit om organisatoren te helpen bij de stijgende kosten en extra ondersteuning te bieden. En op basis van de vastgestelde Erfgoedvisie gaan we ons waardevol erfgoed beter beschermen. De verzelfstandiging van het Speelhuis wordt gerealiseerd en we bekijken op welke manier we als gemeente ondersteuning kunnen geven aan de verdere ontwikkeling van het Annatheater en het HomeComputerMuseum. Ook hakken we komend jaar knopen door over mogelijke aanpassingen van de Kunsthal, onderdeel van ons museum.

Bestuur en organisatie Een actieve, betrouwbare en dienstbare overheid. Makkelijk benaderbaar, luisterend en die doet wat nodig is. We hebben al belangrijke stappen in die richting gezet, maar we zijn er nog niet. Niet voor niets noemen we het ook ‘andere overheid’: dat laat zien dat er nog een verdere verandering nodig is. In het sociaal domein hebben we via de ‘Helmond-Aanpak’ al een concrete invulling gegeven aan de andere overheid. Die aanpak staat voor een nieuwe manier van (samen)werken met 21 organisaties op het terrein van wonen, inkomen, welzijn en zorg. De vraag van de inwoner staat centraal; niet ons aanbod en niet onze systemen. De ervaring die we hier opdoen, gebruiken we om onze gemeentebrede dienstverlening en communicatie verder te verbeteren. In 2024 richten we ons in het bijzonder op de versterking van het participatiebeleid (op basis van het beleidskader dat de raad binnenkort behandelt) en van het wijkgericht werken. Want juist op deze

5

terreinen kunnen we de nabijheid als gemeente merkbaar maken voor onze inwoners. Voor grote participatietrajecten worden startnotities gemaakt die we aan de raad voorleggen. In 2024 gaan we de opgedane ervaringen met andere overheid vertalen naar een meerjarige aanpak. Het belang van samenwerking op regionaal en nationaal niveau is, met onze ambities rondom de schaalsprong, evident. We draaien volop mee in netwerken als BrabantsStad en de 40 (middel)grote steden, en natuurlijk in Brainport, Metropoolregio Eindhoven, Stedelijk Gebied Eindhoven en De Peel. Met name de samenwerking in laatstgenoemd verband wordt intensiever. Er komt een nieuwe aanpak voor het ‘vermarkten’ van de stad, waarin ook helder wordt wie daarin welke rol vervult (naast gemeente bijvoorbeeld ook Visit Helmond, Centrummanagement en Land van de Peel). In 2024 openen we het nieuwe hart van onze dienstverlening: het Huis voor de Stad. Een open en transparant gebouw, waar we inwoners op een warme en persoonlijke manier welkom heten en verder helpen. We gaan volop door met de ontwikkeling van onze dienstverlening: zonder poespas, toegankelijk, bereikbaar, persoonlijk en duidelijk. Dienstverlening loopt via verschillende kanalen en die gaan we beter op elkaar laten aansluiten: inwoners moeten een naadloze ‘klantreis’ ervaren.

Ten slotte onze organisatie: we zijn trots op de resultaten die onze medewerkers de afgelopen jaren hebben geboekt; in een tijd waarin de druk extra hoog was door onder andere corona, de energiecrisis en de vluchtelingenopvang. We willen ervoor zorgen dat de organisatie meegroeit met de uitdagingen die er in de stad liggen. De invulling van de in 2023 toegevoegde formatieplaatsen loopt volop. Daarnaast passen we onze organisatie op enkele onderdelen aan, waardoor we onder andere de bedrijfsvoering en het integraal werken versterken. Ook hebben we ervaren dat een manager aan niet meer dan 20 tot 30 medewerkers leiding zou moeten geven en dat vraagt aanpassingen in onze organisatiestructuur. We willen graag dat de ambtelijke organisatie een meer divers karakter krijgt; op dit moment loopt er een onderzoek om te bekijken hoe we dat voor elkaar krijgen. We hopen begin 2024 tot concrete acties te komen.

6

Behandelprocedure De bestuurlijke behandelprocedure van de Programmabegroting 2024-2027 is als volgt: · College van burgemeester en wethouders 26 september 2023 · Raad (Algemene beschouwingen en vaststelling) 07 november 2023 Nieuwe indeling begroting en autorisatie De raad heeft 23 mei jl. besloten tot een nieuwe indeling van de begroting. In deze begroting zijn we overgegaan van dertien naar vier inhoudelijke programma’s. Deze programma’s: ‘Meedoen, rondkomen, vooruitkomen (1), Duurzaam en leefbaar (2), Economisch vitaal en aantrekkelijk (3) en Bestuur en organisatie (4) zijn uitgewerkt, naar de door u vastgestelde thema’s en bijbehorend format. Brede welvaart (Ambitie 2040) De nieuwe programma-indeling is voor iedereen wennen, maar hiermee verkrijgen we een betere integrale aansluiting en sturing met onze doelen op lange termijn. Autorisatie Met het terugbrengen van het aantal programma’s zijn nieuwe afspraken gemaakt om het budgetrecht van de raad vorm te geven. Dit om ervoor te zorgen dat enerzijds uw raad voldoende controle kan houden over het doen van uitgaven en anderzijds het college de mogelijkheid heeft om binnen afgesproken grenzen met budgetten te schuiven wanneer daar aanleiding toe is. Volgens de nieuwe spelregel mag het college tot maximaal € 500.000 schuiven met budgetten binnen een programma (zowel binnen als tussen thema’s).

Uitgangspunt is dat dit niet ten koste mag gaan van een inhoudelijke ambitie. De raad kan het college hierop te allen tijde bevragen. Boven deze grens van € 500.000 zal er een begrotingswijziging worden gemaakt. Deze spelregel gaan wij met u na een jaar evalueren. Een verschuiving van budgetten tussen programma’s gebeurt altijd via een begrotingswijziging. Naast de hiervoor genoemde spelregel geldt onverkort de plicht om de raad tijdig te informeren over politiek gevoelige zaken. P&C-cyclus Bij de jaarverantwoording legt het college verantwoording af aan de raad over de uitvoering (zijnde de besteding van de budgetten en de bereikte resultaten) van het betreffende programma. Tussentijds wordt hierover gerapporteerd door middel van bestuursrapportages (Beraps).

7

Portefeuilleverdeling

Burgemeester Elly Blanksma Openbare Orde & Veiligheid, Integriteit, Bestuurs- en Juridische Zaken en Kabinet & Protocol, Handhaving (coördinatie) en Participatie (coördinatie). Wethouder Cathalijne Dortmans Jeugd, Onderwijs, Gezondheid, Brede welvaart/ Global Goals, Programma Andere Overheid, Preventie, Inburgering, 'Ruimte om te leven', Wijkwethouder Mierlo-Hout. Wethouder Erik de Vries Sociale Zaken, Armoedebeleid, Centrumontwikkeling, Schulddienstverlening, Participatiewet, Horeca, Vergunningen en Handhaving, Wijkwethouder Binnenstad en Centrum. Wethouder Gaby van den Waardenburg Stedelijke Ontwikkeling, Wonen en grondzaken, Schaalsprong Brainport, Ruimtelijke ordening, Omgevingswet, Vastgoed, Straatnamencommissie, Wijkwethouder Dierdonk en Helmond-Noord. Wethouder Harrie van Dijk Sport, WMO, Inclusie, Personeel en organisatie, Huis voor de Stad, De Braak, Wijkaccommodaties, Wijkwethouderschap (coördinatie), Antidiscriminatie en diversiteit, Wonen en zorg, Burgerzaken, Wijkwethouder Helmond-West en Brandevoort.

8

Wethouder Marita van Lierop Cultuur, Evenementen, Ouderenbeleid, Vrijwilligers en mantelzorgers, Stadsmarketing, Public Affairs, Toerisme en recreatie, Monumenten, Dierenwelzijn, Afval, Wijkwethouder Rijpelberg en HelmondOost. Wethouder Martijn de Kort Economie, Arbeidsmarkt, Innovatie, Financiën (inclusief inkoop), Automotive Campus, Arbeidsmigranten, Digitalisering, Glasvezelnetwerk, Regionale samenwerking, Deelnemingen, Wijkwethouder Stiphout/ Warande. Wethouder Arno Bonte Duurzaamheid, Klimaatadaptatie, Mobiliteit, Energietransitie, Milieu, Openbare ruimte, Natuur en water, Brainport Smart District, Wijkwethouder Brouwhuis. Gemeentesecretaris Erik de Ruiter Algemeen directeur ambtelijke organisatie, Secretaris college van burgemeester en wethouders

9

2

Begroting in 1 oogopslag

10

11

12

3

Budgettair kader en financiële ontwikkelingen

Algemeen In deze begroting wordt, meer dan in de vorige, zichtbaar hoe het Ambitieakkoord doorwerkt in het gemeentelijk beleid. Met brede welvaart als basis hebben we onze begroting teruggebracht van 13 inhoudelijke programma’s naar 4. Dit leidt tot een betere integrale aansluiting bij de opgaven waar we als stad voor staan. Via de programma’s en de onderliggende thema’s, geven we inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen en ambities. Financieel gezien ligt er een grote uitdaging voor de jaren vanaf 2026. Vanaf dat jaar gaat het Rijk uit van een andere financieringssystematiek van het gemeentefonds, waardoor de inkomsten voor gemeenten fors teruglopen. Om gemeenten tegemoet te komen, heeft het kabinet -vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek- vanaf 2026 € 1 miljard structureel beschikbaar gesteld. Ondanks deze maatregel, blijven de inkomsten uit het gemeentefonds vanaf 2026 beduidend lager dan in de jaren daarvoor. Dat zien we ook terug in deze begroting. Op basis van de richting die de gemeenteraad bij de voorjaarsnota 2023 heeft aangegeven, laten de jaren 2026 en 2027 een tekort zien. Hierbij hebben we ook het advies van de provincie en VNG opgevolgd om voor die jaren een reële begroting te presenteren, waarbij eventuele tekorten zichtbaar gemaakt worden. Het presenteren van een tekort in deze jaren is een tijdelijke oplossing.

Uiteindelijk moeten ook deze jaren structureel sluitend zijn. Daarbij is het de vraag in hoeverre het Rijk gemeenten gaat compenseren. Vandaar dat in jaarschijf 2027 een taakstellende stelpost van € 2,6 miljoen is opgenomen. Hierdoor bedraagt het tekort maximaal € 5 miljoen. Mits nog van toepassing, wordt deze taakstelling in de programmabegroting 2025-2028 geconcretiseerd. Landelijke ontwikkelingen Landelijk zien we de volgende ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op de financiële positie van gemeenten: • Hervormingsagenda Jeugd Het Rijk en de VNG hebben op 18 april 2023 laten weten dat een financieel principeakkoord bereikt is voor de Hervormingsagenda Jeugd. Eén van de financiële afspraken in het principeakkoord is dat de huidige besparingsreeks (€ 374 miljoen voor 2023, € 463 miljoen voor 2024 en € 563 miljoen voor 2025) voor 2023 tot en met 2025 bevroren is op het niveau van € 374 miljoen. De structurele besparing blijft voorlopig gehandhaafd op € 961 miljoen, oplopend tot iets meer dan € 1 miljard voor 2027. • Indexatie volumedeel van het gemeentefonds Vanaf 2026 wordt het gemeentefonds niet langer via de normeringssystematiek ‘samen de trap op en samen de trap af’ geïndexeerd. In de Rijksvoorjaarsnota 2023 is besloten om het gemeentefonds voor de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product.

Hiervoor heeft het Rijk een budget gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028. Deze wordt in de septembercirculaire 2023 verwerkt. Het doel van deze nieuwe systematiek is gemeenten een stabiele, solide en duurzame financiële basis te bieden. • Verruiming gemeentelijk belastinggebied Bij de besprekingen tussen het Rijk en gemeenten over een nieuwe of aangepaste financieringssystematiek, is de verruiming van het lokale belastinggebied een te onderzoeken onderdeel. Bekeken wordt welke mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied. Op basis van deze uitkomsten wordt een eventueel wetgevingstraject in gang gezet. De looptijd van het wetgevingstraject in combinatie met de implementatie van eventuele nieuwe

13

belastingsoort(en) bij gemeenten is naar verwachting 3 jaar. Als het Rijk hiertoe besluit betekent dit voor onze gemeente dat we op zijn vroegst over een periode van drie jaar een groter deel van onze inkomsten zelf kunnen beïnvloeden. Budgettair beeld In de programmabegroting 2023 hebben we alleen voor het jaar 2023 nieuw beleid opgenomen. In het begrotingstraject 2024 hebben we gefocust op het realistisch uitvoeren van het ambitieakkoord. Dit is ook zo verankerd in deze programmabegroting 2024. Hierbij houden we rekening met het financiële perspectief, het financiële afwegingskader en de slagkracht van de organisatie. Bij het toekennen van financiële ruimte voor nieuwe ambities hanteren we als uitgangspunt dat er een concreet plan aan ten grondslag moet liggen. Jaarschijf 2026 van de programmabegroting 2023-2026 liet een tekort zien. Door de andere bekostigingssystematiek van het gemeentefonds, zoals eerder in dit hoofdstuk benoemd, zijn de beschikbare financiële middelen onvoldoende om ons takenpakket in de jaren 2026 en 2027 volledig te bekostigen. In een gesprek met het VNG-bestuur op 3 juli 2023 erkende het kabinet dat er vanaf 2026 tekorten ontstaan bij gemeenten en dat dat problemen oplevert bij het opleveren van de ambities van zowel gemeenten als het kabinet. Het advies van de VNG is om lokale tekorten vanaf 2026 zichtbaar te maken.

Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant ondersteunt deze oproep. Met daarbij de kanttekening dat vanuit de wettelijke verantwoordelijkheid voor financieel toezicht begrotingsjaar 2024 structureel en reëel sluitend moet zijn. Dit betekent dat structurele uitgaven gedekt worden met structurele inkomsten. Zoals blijkt uit het budgettair beeld is jaarschijf 2024 structureel en reëel sluitend. Een deel van de beschikbare ruimte is ingezet voor autonome ontwikkelingen (o.a. indexeringen) en voor nieuwe ambities, die aansluiten bij het ambitieakkoord. Het overschot van € 8,9 miljoen wat resteert, wordt toegevoegd aan de nieuw te vormen reserve grote opgaven/projecten (zie toelichting in het vervolg van deze paragraaf). Het overschot in jaarschijf 2025 wordt nog niet ingezet, maar toegevoegd aan de stelpost ‘nieuw beleid/grote opgaven 2025’. Indexeringen Voor zowel de inkomsten als de uitgaven, stellen we jaarlijks de budgetten bij voor loon- en prijsontwikkelingen. Deze bijstelling baseren we op landelijke indexcijfers die opgenomen zijn in de Macro Economische Verkenningen. Daarbij voeren we een correctie door over de afgelopen 3 jaren. Het percentage voor de loonkostenontwikkeling is een inschatting, omdat de huidige CAO geldig is tot en met 31 december 2023. Gezien de extreem hoge percentages en de claim daardoor op de budgetten, hebben we de systematiek aangepast.

Dit betekent dat we onze indexcijfers alleen baseren op de landelijke indexcijfers voor 2024 en geen correctie over voorgaande jaren toepassen. Het beeld wat dan ontstaat, ziet er als volgt uit: • Prijsindex 2,4% • Lonen en sociale lasten 3,0% • Subsidies 3,6% • OZB en lokale heffingen 7,0% Ook in deze programmabegroting 2024-2027 nemen we een structureel bedrag van € 2 miljoen op voor aanvullende maatregelen en het leveren van maatwerk. Dat geeft ons de ruimte om daar waar nodig gerichte maatregelen te nemen. Ook in 2023 zijn budgetten extra opgehoogd voor prijsstijgingen en diverse instanties zijn extra gecompenseerd (zie 1e berap 2023). Daar waar die verhoging structureel van aard was, is dat in deze begroting doorgetrokken. 14

Toekomstige investeringen De komende jaren staan we voor forse uitdagingen. Bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, de schaalsprong en maatschappelijke opgaven. Onze inschatting is dat het hier om zeer grote investeringen gaat, waarbij gedacht moet worden aan zo’n € 800 miljoen over een periode van 15 jaar (t/m 2040). Gezien de grote bedragen die nodig zijn, is het vrijwel onmogelijk om pas middelen vrij te maken op het moment dat zo’n project met bijbehorende investering zich voordoet. We stellen daarom voor om enerzijds het kapitaallastenplafond op te hogen en anderzijds een reserve in te stellen voor grote projecten. Ophoging kapitaallastenplafond Binnen onze gemeente hanteren we een kapitaallastenplafond. De afschrijvingslasten van onrendabele investeringen (investeringen waarvoor geen aparte financieringsbron zoals een reserve of bijdrage van derde beschikbaar is) worden gedekt uit dit budget. Investeringen die we in enig jaar doen, leiden in het daaropvolgende jaar tot kapitaallasten en dus ook pas in dat jaar tot een beroep op de ruimte van het kapitaallastenplafond. Conform onze systematiek wordt de vrijvallende ruimte in het kapitaallastenplafond jaarlijks opnieuw ingezet voor nieuwe investeringen. Hiermee kunnen we jaarlijks vervangingsinvesteringen doen en de ruimte die resteert inzetten voor nieuwe initiatieven.

In deze begroting stellen we voor het kapitaallastenplafond stapsgewijs op te hogen, om daarmee de investeringen van jaarschijf 2024 en de kansrijke investeringen 2025-2027 te kunnen bekostigen. Reserve grote projecten Daarnaast wordt voorgesteld om een nieuwe reserve in te stellen om te sparen voor grote projecten. Deze reserve wordt ingezet voor: - Niet geraamde projecten in het lopende jaar die bijdragen aan de grote opgaven als schaalsprong, verduurzaming en maatschappelijke opgaven; - Toekomstige grote projecten die bijdragen aan deze opgaven en waarvoor geen andere dekking beschikbaar is; - Projecten waarvoor cofinanciering noodzakelijk is; - Tekorten op reeds aangegane projecten, bijvoorbeeld in het geval van extreme prijsstijgingen. Bij deze begroting zijn incidentele middelen beschikbaar, die ingezet worden om de reserve te vullen. In totaal gaat het om € 18,4 miljoen. De opbouw van dat bedrag is als volgt: - jaarrekeningresultaat 2022 (€ 5,4 miljoen); - onderuitputting kapitaallasten 2024 (€ 2,4 miljoen); - ruimte begroting 2024 (€ 8,9 miljoen); - vrijval reserve cofinanciering (€ 1,7 miljoen). Hiermee bouwen we een buffer op, waardoor we én sparen én snel kunnen schakelen als dat nodig is. Jaarlijks bekijken we in het begrotingsproces welke incidentele middelen we kunnen toevoegen aan de reserve.

Reserve Mobiliteitsfonds Helmond staat voor mobiliteitstransitie, waarbij we de omslag maken naar duurzame en betaalbare mobiliteit. In de mobiliteitsvisie is een beeld gegeven van ons toekomstige mobiliteitssysteem en wat nodig is om dit beeld te realiseren. Dit kunnen we alleen uitvoeren in samenwerking met regionale partners, provincie en Rijk. Om de transitie in gang te zetten wordt voorgesteld een reserve mobiliteitsfonds in te stellen en hierin zowel in 2024 als in 2025 € 250.000 te storten.

15

Instellen woonfonds Het woningtekort in Helmond en de regio is groot. We zien momenteel dat de ontwikkeling van nieuwbouw stokt, o.a. door hoge rente en de hogere kosten voor materiaal en personeel. Het is lastig om de voorverkooppercentages van nieuwbouwprojecten te halen waardoor ze niet van de grond komen. Vandaar dat we de mogelijkheden onderzoeken om als gemeente een woonfonds op te richten. In het 1e kwartaal 2024 komen we hier via een apart raadsvoorstel op terug. Incidentele ruimte investeringen Voor 2024 en latere jaren hebben we de openstaande kredieten (€ 180 miljoen per 1 januari 2023) tegen het licht gehouden om de realiteitswaarde van deze geplande investeringen te beoordelen. Het doel hiervan is een reële planning van de uitgaven, waarbij we als organisatie naar verwachting circa € 60 miljoen per jaar kunnen wegzetten. Het reëel plannen en daardoor het verschuiven van investeringen naar latere jaren, geeft incidenteel ruimte in de begrote kapitaallasten. Het voordeel in 2024 bedraagt € 2,4 miljoen. Deze ruimte wordt toegevoegd aan de nieuwe reserve grote projecten.

3.1

Grondslagen begroting

Voor de begroting 2024 hanteren we de onderstaande grondslagen en uitgangspunten: Omschrijving

Grondslagen

Lonen en sociale lasten

3%

Prijzen

2,4%

Algemene uitkering

Meicirculaire 2023

Onroerendezaakbelasting*

WOZ-waarde en tariefindex 7%**

Overige lokale heffingen*: - Afvalstoffenheffing / rioolheffing

Kostendekkend

- Overige heffingen

Zie paragraaf lokale heffingen

Tarieven

Kostendekkend

Omslagrente

1%

Aantal inwoners

95.734

Aantal woningen (exclusief recreatie)

42.987

* Vanaf 2024 wordt het aantal termijnen automatische incasso voor de woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing) verhoogd van 8 termijnen naar 10 termijnen. ** De belastingtarieven, heffingen en leges worden geïndexeerd met 7%. Bij de berekening van het gemeentefonds worden ook de eigen inkomsten van gemeenten betrokken. Dit op basis van de WOZ-waarde van woningen en niet-woningen. Het rekentarief wat daarbij wordt gehanteerd, wordt gecorrigeerd met een inflatiepercentage van 7%. Om budgettair neutraal uit te komen, moeten de OZB-tarieven in 2024 ook met dit percentage, gecorrigeerd voor de ontwikkeling van de WOZ-waarden, worden verhoogd.

16

3.2

Budgettair kader

Ter voorbereiding op de programmabegroting 2024-2027 hebben we voor de zomer de voorjaarsnota 2023 opgesteld en in de raad behandeld. In deze voorjaarsnota hebben we de raad geïnformeerd over het geactualiseerde meerjarenperspectief en autonome ontwikkelingen die van invloed zijn op de beschikbare ruimte. Daarbij is de raad op hoofdlijnen meegenomen in de beleidsmatige en budgettaire ontwikkelingen die van invloed zijn op de begroting en zijn een aantal overwegingen voorgelegd. De actualisatie van het budgettair kader leidt tot het volgende beeld: - is negatief / (bedragen x € 1.000)

Actuele begroting 2024-2027

2024

Budgettair beeld

2025

Begroting

2026

2027

Meerjarenbegroting

Oorspronkelijke begroting 2023-2026

0

0

-7.888

-8.772

Saldo actuele begroting 2023-2026

0

0

-7.888

-8.772

Nieuwe ontwikkelingen begroting 2024-2027

2024

2025

2026

2027

12.052

12.082

Beschikbare ruimte Algemene uitkering

8.071

8.785

Reservering voor nieuw beleid/grote opgaven - begroting 2023-2026

11.950

14.500

Totaal beschikbare ruimte

20.021

23.285

12.052

12.082

Reservering loon- en prijsontwikkelingen

-2.000

-2.000

-2.000

-5.000

0

0

0

2.570

Onontkoombare knelpunten

-1.966

34

34

34

Beleidsintensivering

-16.055

-6.213

-5.664

-5.915

0

-15.106

0

0

Totaal besteding beschikbare ruimte

-20.021

-23.285

-7.630

-8.311

Saldo ontwerp begroting 2024-2027

0

0

-3.466

-5.001

Bezuinigingsopgave

Reservering nieuw beleid / grote opgaven 2025

Toelichting Het startpunt voor het actueel budgettair kader is de vastgestelde programmabegroting 2023-2026. Dit beeld is vervolgens geactualiseerd bij de voorjaarsnota 2023. Bij de behandeling hiervan heeft de raad denkrichtingen en keuzes aangegeven. Deze zijn nu concreet vertaald in deze begroting. Bij de mutaties in de begroting maken we onderscheid tussen structurele (jaarlijks terugkerende) baten en lasten en de inzet van incidentele middelen. In de tabellen in het vervolg van dit hoofdstuk zijn deze opgenomen als S (structureel) of I (incidenteel). De begroting is in 2024 structureel in evenwicht. Hiermee voldoen we aan de regelgeving. De provincie toetst hierop vanuit haar rol als toezichthouder. Beschikbare ruimte: ruimte ontstaat enerzijds door externe ontwikkelingen, zoals het gemeentefonds, en anderzijds door meevallers of het vrijmaken van budgetten. In de programmabegroting 2023-2027 zijn de overschotten in de jaren 2024 en 2025 van respectievelijk € 11,9 miljoen en 14,5 miljoen niet ingezet, maar verwerkt als stelpost ‘nieuw beleid/grote opgaven 2024/2025’. Deze stelpost is in deze begroting ingezet als beschikbare ruimte. Besteding beschikbare ruimte: de ruimte die ontstaat, wordt ingezet voor beleidsintensiveringen. Een overzicht hiervan is opgenomen in paragraaf 3.4 en in de afzonderlijke programma's worden deze

17

toegelicht. De in deze begroting opgenomen beleidsintensiveringen doen zich voor als gevolg van nieuwe ontwikkelingen en bijstellingen ten aanzien van het bestaande beleid In het saldo van de Programmabegroting 2024-2027 zijn alle bekende ontwikkelingen verwerkt, inclusief de meicirculaire 2023 van het gemeentefonds. Het jaar 2024 is daarmee structureel sluitend. De jaren 2024 en 2025 laten forse overschotten zien, waarbij het saldo van 2024 wordt ingezet voor de reserve ‘grote projecten’. Het saldo 2025 wordt opnieuw gestort in de stelpost ‘nieuw beleid/grote opgaven 2025’. Zoals in het algemene deel van dit hoofdstuk is aangegeven, laten de jaren 2026 en 2027 een tekort zien, waarbij in jaarschijf 2027 een taakstelling van € 2,6 miljoen is opgenomen om het tekort terug te brengen tot maximaal € 5 miljoen.

18

3.3

Beschikbare ruimte

In deze paragraaf geven we inzicht in de financiële uitgangspositie voor de begroting 2024-2027 en de beschikbare bestedingsruimte.

3.3.1 Beschikbare ruimte gemeentefonds Bij de voorjaarsnota 2023 informeerden wij de raad over de stand van de algemene uitkering van het gemeentefonds op basis van de september- en decembercirculaire 2022. Bij het opstellen van de Programmabegroting 2024-2027 gaan we, conform onze uitgangspunten, uit van de stand in de meicirculaire 2023. In onderstaande tabel zijn de totale effecten voor het meerjarenperspectief van de begroting 2024 opgenomen. - is negatief en bedragen x 1.000

Beschikbare ruimte algemene uitkering

2024

2025

2026

2027

3.515 -1.264 9.687 572 -428

Beschikbare ruimte gemeentefonds uit septembercirculaire 2022 Beschikbare ruimte gemeentefonds uit decembercirculaire 2022 Beschikbare ruimte gemeentefonds uit meicirculaire 2023 Richtlijn provincies jeugdzorgmiddelen in meerjarenraming Uitname extra bijdrage deel BCF (bij septembercirculaire 2023)

€ € €

3.575 € -1.249 € 5.745 €

3.434 € -1.250 € 6.601 € €

8.866 € -1.264 € 4.322 € 128 € €

Beschikbare ruimte algemene uitkering

€

8.071

€

8.785 €

12.052

€ 12.082

Ontwikkeling van de gemeentefondsuitkering De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres (de jaarlijkse groei van het gemeentefonds). In afwachting van een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten is het volumedeel van het accres voor de jaren 2024-2026 vastgezet. Dit betekent dat het gemeentefonds in deze jaren alleen gecorrigeerd wordt voor loon- en prijsontwikkelingen. Vooruitlopend op de nieuwe systematiek heeft het Rijk vanaf 2026 een extra bijdrage van € 1 miljard structureel beschikbaar gesteld om de teruggang van het gemeentefonds in 2026 (het zogenoemde ravijnjaar) voor gemeenten te beperken. Een deel hiervan wordt toegevoegd aan het BTW-compensatiefonds (BCF) in plaats van het gemeentefonds. De verwerking hiervan vindt plaats bij de septembercirculaire 2023. In bovenstaand overzicht hebben we de toevoeging alvast zichtbaar gemaakt wat dit financieel betekent voor onze gemeente. Richtlijn provincies jeugdzorgmiddelen in meerjarenraming De provincies als financieel toezichthouders erkennen de noodzaak om op de ontwikkelingen in de Hervormingsagenda Jeugd te anticiperen. Zij hebben geoordeeld dat gemeenten in de jaarschijven 2026 en 2027 de middelen, zoals die in de Hervormingsagenda zijn afgesproken, als structurele en reële raming mogen meenemen in hun meerjarenraming.

In onze begroting hadden we de bedragen voor 2026 en 2027 voor 75% opgenomen. We nemen ze nu volledig mee. Dit leidt tot een plus van € 128.000 in 2026 en € 572.000 in 2027. Indexatie volumedeel gemeentefonds vanaf 2027 In de Rijksvoorjaarsnota 2023 is besloten dat in de nieuwe financieringssystematiek voor onder andere gemeenten het gemeentefonds vanaf 2027 voor het volumedeel geïndexeerd gaat worden op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Het uitgangspunt is dat het gemeentefonds (maar ook het provinciefonds) meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgt. De volumeontwikkeling wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor de fondsen minder schommelen. De indexatie voor inflatie volgt die van het lopende

19

jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven. Het doel is gemeenten hiermee een stabiele, solide en duurzame financiële basis te bieden. In de Rijksvoorjaarsnota zijn hiervoor middelen gereserveerd. De verwerking in het gemeentefonds vindt plaats bij de septembercirculaire 2023, waardoor we deze nu ook niet kunnen betrekken bij de financiële ruimte voor het opstellen van de begroting. Voortdurende discussie over het schrappen van de opschalingskorting In 2015 heeft het Rijk een structurele korting toegepast op het gemeentefonds. Deze zogenoemde opschalingskorting loopt op naar landelijk € 975 miljoen vanaf 2025. De gedachte erachter was dat door een grootschalige herindeling van alle gemeenten naar minimaal 100.000 inwoners, een besparing op het gemeentefonds mogelijk was. De zogenaamde ‘taakwijziging’ is vervolgens als niet onderbouwd plan geschrapt, maar de korting bleef staan. In 2020-2025 heeft het Rijk de oploop van de opschalingskorting laten vervallen. Gemeenten pleiten, bij monde van de VNG, nog steeds voor het volledig schrappen van de opschalingskorting. Inzet van de gemeentefondsmiddelen In de algemene uitkering zijn ook middelen opgenomen die beschikbaar worden gesteld of in mindering worden gebracht voor bepaalde taken. Ons beleid voor deze taakwijzigingen is dat we ze 1op-1 verrekenen met het beleidsveld waar ze betrekking op hebben.

Hetzelfde geldt voor de decentralisatie-uitkeringen. Het effect hiervan op het budgettaire beeld is daardoor nihil. In onderstaande tabellen is opgenomen welke wijzigingen uit de meicirculaire 2023 in deze begroting aan welk programma worden besteed. Hierbij is een onderverdeling gemaakt in een overzicht met de taakwijzigingen en decentralisatie-uitkeringen en een overzicht voor de integratie-uitkeringen. Een inhoudelijke toelichting op de wijzigingen leest u in raadsinformatiebrief 97-2023 over de meicirculaire 2023. - is negatief en bedragen x 1.000

Prog. Taakwijzigingen en decentralisatie-uitkeringen

1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 4

2024

Integraal Zorgakkoord (WMO abonnementstarief) Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp WMO Herinvoering eigen bijdrage WMO Voorschoolse educatie Brede impuls combinatiefuncties/buurtsportcoaches Maatschappelijke opvang en OGGz en vrouwenopvang Voorschoolse voorziening peuters Jeugdhulp aan kinderen in een AZC Armoedebestrijding kinderen Verdeling structurele middelen Wet goed Verhuurderschap Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag

2025

€ € € € € € € € € €

Totale bijstelling taakwijzigingen en decentralisatie-uitkeringen€

4 € -404 € -11 € -8 € 15 € 9 € 16 € 17 € -360

€

2026

652 € 573 € € 5 € -404 € -11 € -8 € 15 € 9 € 17 € 18 € 867

€

2027

631 € 555 € -1.292 € 4 € -404 € -11 € -8 € 15 € 9 € 17 € 18 €

626 549 -1.279 5 -404 -11 -8 15 9 17 18

€

-463

-464

- is negatief en bedragen x 1.000

Prog. Integratie-uitkeringen

1 1 1

2024

2025

2026

Beschermd wonen Participatie - WSW Participatie - beschut werk

€ € €

1.283 € 1.284 € 1.284 € 11.202 € 10.752 € 10.271 € 55 € 59 € 64 €

Totale bijstelling integratie-uitkeringen

€

12.540

20

€ 12.095

€ 11.620 €

2027

1.284 9.693 68 11.046

3.4

Besteding beschikbare ruimte

In voorgaande paragraaf is inzicht gegeven in de financiële uitgangspositie voor de programmabegroting 2024-2027 en de budgettaire bestedingsruimte die beschikbaar is. In deze paragraaf gaan we in op de besteding van die ruimte. De bestedingen die aangeduid zijn met een I zijn incidenteel en die met een S zijn structureel.

3.4.1 Besteding beschikbare ruimte voor autonome ontwikkelingen In de voorjaarsnota 2023 is onderstaand overzicht van ‘autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten’ opgenomen en ook toegelicht. Het betreft ontwikkelingen met financiële gevolgen die zich tijdens het jaar voordoen én waar de gemeente geen directe invloed op kan uitoefenen of het betreft eerdere genomen besluiten. Deze zijn in deze begroting verwerkt. - Is nega tief (bedra gen x 1.000)

Progr. Autonome ontwikkeling 1 Correctie taakstelling transitie Jeugdzorg / taakstelling Sociale Teams* Totaal programma 1 2 Herziening erfpachtcanons 2 Extra bijdrage VRBZO begroting 2024 2 Extra bijdrage GRR Blink begroting 2024 2 Wegen reiniging en gladheidsbestrijding - dekking uit reguliere indexering 2 Afval - dekking via tarief afvalstoffenheffing 2 Areaalontwikkeling beheer en onderhoud 2 Extra bijdrage ODZOB begroting 2024 Totaal programma 2 3 Herziening taakstelling Bibliotheek en Kunstkwartier Totaal programma 3 AD Areaalontwikkeling personele capaciteit AD Accountantskosten AD Indexering kapitaallasten investeringen AD Dekking uit accres gemeentefonds AD Opbrengsten belastingen/gemeentefonds AD Ophoging bijdrage VNG AD Groei personele kosten (systemen, arbo) door stijgend aantal medewerkers AD Groei opleidingsbudget (2%) door stijgend aantal medewerkers Totaal algemene dekkingsmiddlen

2024

€

Totaal

103 420 752 -198 -554

2025 -2.000 -2.000 103 420 752 -198 -554

2026 -2.000 -2.000 103 420 752 -198 -554

178 701 520 520

178 701 520 520

178 701 520 520

100

100

100

120 170 160 550

120 170 160 550

120 170 160 550

1.771

€

-229

€

-229

2027 I/S -2.000 S -2.000 103 S 420 S 752 S -198 S -554 S 41 S 178 S 742 520 S 520 185 S 100 S 40 S -40 S -226 S 120 S 170 S 160 S 509 €

-229

* betreft taakstelling opgenomen in begroting 2022 die abusievelijk in begroting 2023 verrekend is met de taakstelling Rijk jeugd

Ten opzichte van de voorjaarsnota zijn er nog drie autonome ontwikkelingen geweest die in het betreffende programmahoofdstuk worden toegelicht: - Is nega ti ef (bedra gen x 1.000)

Progr. Autonome ontwikkeling 2 Afschaffen leges nog niet onherroepelijke bouw-/omgevingsvergunning Totaal programma 2 AD Actualisatie verordening rechtspositie raads- en commissieleden AD Stijging verzekeringskosten gemeente Totaal algemene dekkingsmiddelen

2024 10 10 95 90 185 €

Totaal

21

195

2025 10 10 95 90 185 €

195

2026 10 10 95 90 185 €

195

2027 I/S 10 S 10 95 S 90 S 185 €

195

3.4.2 Besteding beschikbare ruimte voor beleidsintensivering De beschikbare ruimte gebruiken we om beleidsintensiveringen te kunnen doen. Hiermee kunnen we op een duurzame manier invulling geven aan de uitdagingen die we als gemeente op meerdere aandachtsgebieden hebben. Een overzicht van alle intensiveringen is opgenomen in onderstaande tabel. Een nadere toelichting op deze kosten is opgenomen in het betreffende programmahoofdstuk. - Is nega ti ef (bedra gen x 1.000)

Progr. Beleidsintensiveringen 1 Integrale ondersteuning ouderen 1 Dekking: Specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 1 120-130% Bijzondere bijstand / collectieve aanvullende verzekering 1 120-130% Bijzondere bijstand / collectieve aanvullende verzekering uitvoering regeling 1 Voucher dierenarts 1 Dekking: Bestaand budget bijzondere bijstand 1 Helmondse Educatieve Agenda (HEA) 1 Dekking: Rijksbijdrage Nationaal Programma Onderwijs 1 Uitvoering aanpak gezondheidsverschillen Totaal programma 1 2 Toezicht bouwen en wonen 2 Dekking: reserve leges 2 Nieuwe ontwikkelingen wonen 2 Exploitatielasten verduurzaming vastgoed gebouwen 2 Dekking: CDOKE tijdelijke regeling 2 Aanpak Ondermijning 2 Aanpak digitale criminaliteit 2 Beveiliging politieke ambtsdragers 2 Uitvoeringsbudget brede veiligheidsthema's 2 Versterken Veiligheidsinformatieknooppunt 2 Verstevigen buurtpreventie 2 Wijkregisseur Helmond West 2 Uitbreiding boa 2 Verstevigen uitvoeren Wet Bibob 2 Crisisbeheersing en Rampenbestrijding 2 Beleidsmedewerker civiel circulair/ co2 neutraal 2 Dekking: Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 2 Regisseur ondergrond 2 Dekking: Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) 2 Budget Klimaat- en energie 2 Dekking: Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-

en energiebeleid (CDOKE) 2 Data op orde mobiliteit 2 Deelmobiliteit 2 Inrichten vraagafhankelijk vervoer 2 Reserve Mobiliteitsfonds 2 Plannen elektrische laadpalen per wijk/ verplaatsingskosten 2 Smart Mobility 2 Uitwerken Mobiliteitsvisie 2 MRE regionale bekostigingssystematiek schaalsprong 2 Dekking: Onttrekking uit de reserve grote opgaven/projecten 2 Onderhoud wegen 2 Exploitatielasten toegekende investeringen 2 Administratief medewerker afval 2 Dekking: afvalstoffenheffing 2 Technisch medewerker afval 2 Dekking: afvalstoffenheffing 2 Beleidsadviseur afval 2 Dekking: afvalstoffenheffing 2 Uitbreiding formatie riolering 2 Dekking: rioleringheffing 5 Nieuw Gemeentelijk RioleringsPlan 2024 / voordeel btw compensatiefonds Totaal programma 2

22

2024 100 -100 669 80 40 -40 700 -500 949 117 -117 111 200 -100 105 118 55 40 50 50 174 277 98 30 98 -98 98 -98 1.251 -1.251 100 100 350 250 60 500 111 70 -70 1.000 28 42 -42 72 -72 52 -52 195 -195 -800 2.907

2025 100 -100 669 80 40 -40 700

2026 100 -100 669 80 40 -40 700

350 1.799 117 -117 111 100 -100 105 118 15 40 35 50 174 277 98 30 98 -98 98 -98 1.251 -1.251 100

350 1.799

350 250 10 500 111 70 -70 40 42 -42 72 -72 52 -52 195 -195 -800 1.614

111 100 -100 105 118 15 40 35 174 277 98 30 98 -98 98 -98 1.251 -1.251

10 500 111 220 -220 48 42 -42 72 -72 52 -52 195 -195 -800 872

2027 I/S 100 S -100 S 669 S 80 S 40 S -40 S 700 S I 350 S 1.799 I I 111 S 100 S -100 S 105 S 118 S 15 S 40 S 35 S I 174 S 277 S 98 S 30 S 98 S -98 S 98 S -98 S 1.251 S -1.251 S I I I I 10 S 500 S 111 S 220 S -220 S I 50 S 42 S -42 S 72 S -72 S 52 S -52 S 195 S -195 S -800 S 874

- Is nega ti ef (bedra gen x 1.000)

Progr. Beleidsintensiveringen 3 Automotive Campus 3 Dekking: reserve automotive 3 Doorontwikkeling Food Tech Brainport 3 Onderwijs en arbeidsmarkt 3 Dekking: Onderwijs en arbeidsmarkt 3 Centrumrol Social Return (SROI) 3 Dekking: Regio Social Return (SROI) 3 Actieplan bedrijven 3 Uitvoeringsbudget Economische Visie 3 Cultuurparticipatie / Cultuurcontract 3 Verhogen evenementenbudget 3 Digitaliseren cultuur historische Helmondse archieven 3 Bekostiging Dit is Helmond 3 Broedplaatsen / POST#5700 3 Home computer museum 3 UItbreiding cultuur Totaal programma 3 4 80 jaar vrijheid Helmond 4 Participatiebeleid 4 Verwerken ID/ Paspoorten 4 Dekking: leges 4 Evenementencoördinator 4 Medewerkers gastvrijheid Huis voor de Stad 4 Beveiliging Huis voor de Stad 4 Burgerberaad Totaal programma 4 AD DNA (Vernieuwing van de arbeidsvoorwaarden) AD Impuls thuiswerken onderdeel van DNA AD Dekking: Reserve arbeidsvoorwaarden AD Integriteitsmedewerker AD Onderzoeksmiddelen schaalsprong AD Ophogen kapitaallastenplafond begroting 2024 AD Vrijval stelpost begroting 2024 AD Reserve grote projecten AD Bezuiniging opgave AD Reserveren voor grote opgaven 2025 Totaal algemene dekkingsmiddelen