RN 085 1. Ontwikkelperspectief Helmond Centrum 2040 Eindrapport

Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 mei 2025

Inhoudsopgave Management samenvatting 5 Leeswijzer 6 1

Schaalsprong als kwaliteitssprong 7 Ontwikkelperspectief Helmond 2040 Samenhang met andere trajecten Ontwikkelverhaal

2

Welke stad zijn we nu?

15

Rijke geschiedenis Divers landschap Uniek wonen Industriestad Bereikbaarheid in de regio

3

Welke stad willen en kunnen we zijn?

31

Ontwikkelperspectief als tactische uitwerking van de omgevingsvisie Ambities Ambities in samenhang realiseren met ruimtelijke structuren als uitgangspunt

4

Ontwikkelperspectief 37 Perspectiefkaart Helmond 2040 Voortbouwen op bestaande kwalitatieve structuren Thematische kaartlagen van het ontwikkelperspectief

5

Sleutelprojecten 75

6

Ontwikkelpaden 95

7

Conclusies en aanbevelingen 103 Bijlage Analyse 3

PERSPECTIEFKAART HELMOND CENTRUM+ 2040

Kanaalzone met ruimte voor wonen en werken met oog voor industrieel erfgoed

Het kanaal en de Stadse Aa als groen-blauwe aders in de stad

Een sterker en groter centrum met diverse functies

Voortbouwen op de landschappelijke kwaliteiten

Het stationskwartier als levendige, centrale plek

Woon/werkgebied met ruimte voor creatief cluster en broedplaatsen

Houtsdonk als nieuwe, groene stadsbuurt

Afbeelding 1: Het stationsgebied van Helmond 4 Afbeelding 2: Het Ontwikkelperspectief Helmond Centrum+ 2040. Deze kaart wordt in hoofdstuk 4 verder toegelicht.

Hoogeind als duurzaam en sterk werkcluster

MANAGEMENT SAMENVATTING

De omgevingsvisie geeft richting aan de stad: waar willen we als stad staan in 2040, welke ambities hebben we te verwezenlijken en welke uitdagingen verdienen aandacht? Het ontwikkelperspectief laat zien hoe we daar kunnen komen. De economie van de Brainport groeit flink, wat een grote

Het juiste programma wordt op de juiste plek toegevoegd:

op de juiste plek, waardoor overlast verminderd wordt.

kans is voor de steden in de Brainport en Nederland.

starterswoningen en kantoren rondom het station,

Hoogeind transformeert naar een duurzaam en groen

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we de groei van

gezinswoningen rondom aantrekkelijke groengebieden

bedrijventerrein en wordt goed verbonden met fiets- en

Helmond kunnen inzetten als kwaliteitssprong voor

en dichtbij (buurt)voorzieningen in de wijken. Gebouwen

wandelroutes vanaf het station.

de stad: behouden waar we als Helmond trots op zijn

langs belangrijke routes activeren de omliggende wijken.

en verbeteren wat nu niet goed zit. Het centrum van

De achterzijde van de stad wordt de voorzijde, door

Helmond staat voor een schaalsprong: meer kwaliteit en

belangrijke structuren de aandacht te geven die ze

meer programma moeten leiden tot een aantrekkelijk,

verdienen, zoals het kanaal.

hoogwaardig en leefbaar centrum. Helmond heeft afspraken gemaakt met de regio om 10.000 woningen in het gebied rondom het station te gaan bouwen. Helmond is met vier treinstations heel goed bereikbaar, maar er wonen weinig mensen in de directe stationsomgevingen. Om de doelstellingen te halen, zijn ingrepen in de structuur van de stad op gebied van mobiliteit, groen en water noodzakelijk en randvoorwaardelijk. Een openbare ruimte die gericht is op verblijven en minder op doorgaand verkeer zorgt voor meer ruimte voor groen, water, voetgangers en fietsers.

Helmond is in 2040 een vitale, duurzame en verbonden stad van en voor iedereen.

Een robuust raamwerk van groen en water verbindt de binnenstad met de omliggende landschappen en de regio op een meer natuurlijke manier. Dit zorgt ervoor dat inwoners eerder geneigd zijn erop uit te trekken om te

De grote gebiedsontwikkelingen Houtsdonk en

genieten van het landschap en de natuur. We bevorderen

Stationskwartier leveren de grootste bijdrage aan de

zo ontmoeting en stimuleren beweging.

10.000 woningen. Ook wordt op andere plekken in en rondom het centrum gezocht naar ruimte om woningen, werkplekken en voorzieningen toe te voegen. Het toevoegen van woningen draagt bij aan het inlopen van

Het Ontwikkelperspectief: •

en het Ontwikkelverhaal. Het brengt alle ambities

het lokale en regionale woningtekort, het bieden van

samen in een ruimtelijk en integraal perspectief als

meer keuze voor allerlei doelgroepen en doorstroming. Door een diversiteit in woningaanbod worden meerdere groepen aangetrokken om in Helmond te blijven wonen.

tactische uitwerking van de omgevingsvisie. •

duurzame energievoorziening, natuurontwikkeling, gezondheid, mobiliteit en verdichting als

meer draagvlak voor scholen, voorzieningen en OV. We

voorwaarden voor een vitale economie en een stad

behouden voldoende ruimte voor werkgelegenheid en maken ruimte voor hoogwaardige en binnenstedelijke

vestigingsklimaat voor retail en horeca. Fietsers en

werkmilieus inclusief makersplaatsen, bijvoorbeeld

voetgangers verplaatsen zich veilig en gemakkelijk door

ateliers en creatieve werkplekken op het Vlisco-terrein en

de stad. De klimaatbestendige inrichting van de openbare

ruimte voor stedelijke werk- en maakmilieus op Hoogeind.

ruimte, duurzame en (waar mogelijk) circulaire nieuwbouw

Er wordt ingezet op een sterke link tussen werklocaties en

en een duurzame energievoorziening (warmtenet en

onderwijs (inclusief bij- en omscholing). Voor ‘traditionele’

duurzame opwek) dragen bij aan toekomstbestendigheid.

bedrijvigheid blijft ruimte op de bedrijventerreinen, maar er wordt wel kritisch gekeken naar het juiste bedrijf

Presenteert een integrale ruimtelijke vertaling van beleidsdoelstellingen voor klimaatadaptatie,

Daarnaast ontstaat er door het toevoegen van woningen

Het centrum is levendig en biedt een aantrekkelijk

Bouwt voort op de Omgevingsvisie, vigerend beleid

van en voor iedereen. •

Vormt een leidraad voor de wijze waarop verdichting in de verschillende ontwikkel- en zoeklocaties binnen het centrum mogelijk is. Dit dient tevens als richtinggevend kader voor initiatiefnemers in de stad.

•

Geeft inzicht in de te maken bestuurlijke keuzes op de korte en lange termijn en geeft aanbevelingen voor vervolgstappen. 5

LEESWIJZER

Hoofdstuk 1 legt de scope van het Ontwikkelperspectief vast en beschrijft de aanleiding en context.

Hoofdstuk 2 geeft weer op welke basis we voortbouwen: welke stad is Helmond nu, welke kwaliteiten moeten behouden worden en wat zijn de uitdagingen?

Hoofdstuk 3 beschrijft welke stad Helmond wil én kan zijn. Hier worden de ambities die leidend zijn voor het opstellen van het Ontwikkelperspectief benoemd, gebaseerd op de omgevingsvisie. Deze ambities dienen in samenhang tot realisatie te komen.

6

Hoofdstuk 4 presenteert het kwalitatieve raamwerk per thema, die tezamen de basis vormen voor het Ontwikkelperspectief 2040.

In hoofdstuk 7 komen de conclusies en aanbevelingen voor het vervolg aan bod.

In de bijlage is een bondig analysehoofdstuk opgenomen. Hoofdstuk 5 beschrijft welke ingrepen in de belangrijkste structuren nodig zijn om dit perspectief te realiseren: de sleutelprojecten en de stadsstructuur verbeterende projecten.

Hoofdstuk 6 schetst het ontwikkelpad dat nodig is om de gebiedsontwikkelingen en sleutelprojecten in samenhang tot stand te laten komen.

01

Schaalsprong als kwaliteitssprong 7

“We omarmen de schaalsprong die aanstaande is. Niet als doel op zich, maar vanuit de oorspronkelijke bedoeling: Helmond sterker maken op vele terreinen. Een inclusieve stad, een fijne en levendige stad, een klimaatbestendige stad en een stad die z’n verantwoordelijkheid pakt bij de duurzaamheidsopgave waarvan de urgentie niet te onderschatten is!” - Ambitieakkoord 2022-2026

Afbeelding 3: Burgemeester Geukerspark, Helmond 8

ONTWIKKELPERSPECTIEF HELMOND 2040 In 2020 hebben Rijk en de regio Brainport afspraken

Doel van het ontwikkelperspectief

Het laat zien welke stad Helmond momenteel is,

gemaakt over de toekomstige verstedelijking van

Vanuit de kwaliteiten van Helmond geredeneerd, zijn

welke stad het wil en kan zijn en waar op ingezet moet

de regio in Zuidoost-Brabant (vastgelegd in het Verstedelijkingsakkoord Stedelijk Gebied Eindhoven, juni 2022). In Helmond komen 15.000 nieuwe woningen en 15.000 nieuwe arbeidsplaatsen. Het ontwikkelperspectief richt zich specifiek op dit Centrum+-gebied, waar het grootste deel van de opgave landt: 10.000 woningen en bijbehorende werkplekken.

de (beleids)ambities vertaald naar een ruimtelijk kader voor het schaalspronggebied. Dit ruimtelijk kader vormt het Ontwikkelperspectief richting 2040: een perspectief waar Helmond stapsgewijs naartoe kan ontwikkelen, door verdichting hand in hand met bereikbaarheidsingrepen en maatregelen voor klimaatadaptatie, gezondheid en leefkwaliteit te realiseren. Het ontwikkelperspectief geeft richting en invulling aan de verstedelijkingsopgave voor

Het ontwikkelpotentieel van Helmond

het Centrum+-gebied in Helmond.

worden om dat te worden. Het wijst cruciale projecten en ontwikkellocaties aan ter ondersteuning van besluitvorming binnen deze verstedelijkingsopgave. Slim omgaan met deze substantiële woonopgave betekent kansen om economie en samenleving een impuls te geven. De verstedelijkingsopgave gaat integraal samen met de mobiliteitstransitie, het vergroenen van de buitenruimte, het verduurzamen van de energieinfrastructuur en biedt kansen voor kwetsbare wijken.

Helmond is de stad met het grootste ruimtelijk ontwikkelpotentieel van alle G40 steden. Het hart van de stad is ‘leeg’ en kent een bijzonder lage dichtheid voor dit soort multimodaal bereikbare plekken. Steden die qua inwoneraantal vergelijkbaar zijn met Helmond, zoals Delft (109.000 inwoners) en de stad Den Bosch (110.000 inwoners) hebben een gemiddelde dichtheid van 55 woningen per hectare. Het centrum+-gebied blijft hier ver bij achter (met gemiddeld 35 woningen/hectare). Een uitgelezen kans om het profiel te versterken De schaalsprong gaat niet alleen om het toevoegen van woningen, maar biedt ook kansen voor het versterken van de kwaliteit in de bestaande stad. Grote delen van het ‘lege gebied’ bestaan uit verharding, dit biedt kansen voor vergroening. Nieuwe woningen dragen bij aan het woningtekort, bieden meer opties voor doelgroepen die het lastig hebben en meer keuzevrijheid in woningtypen. Daarnaast maakt het doorstroming mogelijk. Nieuwe inwoners en werkgelegenheid brengen mogelijkheden voor kwaliteitsverbetering. De schaalsprong van het Centrum+gebied is ook een kwaliteitssprong voor de hele stad.

Afbeelding 4: Het ontwikkelperspectief focust zich op het Centrum+-gebied (wijken: Binnenstad, Steenweg en omgeving, Oranjebuurt, West, Stationsgebied, Annabuurt, Suytkade, Houtsdonk, Binderen, Zwanenbeemd, Heipoort, Vossenburg). Het wordt in samenhang met een aantal gebiedsontwikkelingen buiten het centrum+-gebied opgesteld, o.a. Nieuw Brandevoort, wijkontwikkelingen en de ontwikkeling van grotere werkgebieden.

9

SAMENHANG MET ANDERE TRAJECTEN Het Ontwikkelperspectief bouwt voort op bestaand beleid en bestaande visies. Deze uitgangspunten zijn

OMGEVINGSVISIE HELMOND 2040

meegenomen in de integrale puzzel om tot een zo compleet mogelijk beeld voor de stad te komen. Sommige visies zijn nog in ontwikkeling, waaronder de landschapsvisie Groen & Gezond Helmond.

MIRT-ONDERZOEK VERSTEDELIJKING EN MOBILITEIT BRAINPORTREGIO EINDHOVEN (2020)

10

•

Samenhangende en adaptieve ontwikkeling van verstedelijking en bereikbaarheidsopgave

•

Versterken stedelijke gebied Eindhoven vanuit de eigenheid van de regio

•

Toename binnenstedelijke verdichting met hoogstedelijke, gemengde milieus

•

Afstemming stedelijk gebied en de subregio’s Kempen, A2, de Peel

•

Vergaande mobiliteitstransitie

•

Rijk en (Brainport)regio hebben in 2024 (Beethovendeal) afgesproken om het MIRTonderzoek ‘Verstedelijking en bereikbaarheid Brainportregio’ uit 2020 te actualiseren. Het doel van de actualisatie is maatregelen voor de middellange termijn te identificeren en hierover vervolgens afspraken te maken. De actualisatie is gericht op de periode na 2030 en is gericht op de gehele Metropoolregio Eindhoven (MRE).

OMGEVINGSVISIE HELMOND (2024) Helmond is in 2040 een inclusieve stad, een vitale en levendige stad, natuurlijk en stad aan het water, duurzaam bereikbaar, klimaatneutraal en in 2050 klimaatbestendig en een gezonde en veilige stad.

TRANSITIEVISIE WARMTE HELMOND (2021) Voor 2050 moeten alle ongeveer 34.200 woningen in Helmond van het gas af. In verschillende buurten wordt een collectieve systemen (uitbreiding of een nieuw systeem) kansrijk geacht.

Kanaaldijk Zuid-West RUIMTELIJK ONTWIKKELINGSPLAN HOUTSDONK

ONTWIKKELVERHAAL SCHAALSPRONG (2023)

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER HELMOND (2023)

RUIMTELIJK ONTWIKKELINGSPLAN HOUTSDONK (2023)

WOONVISIE HELMOND (2024)

CENTRUM+ VISIE

MOBILITEITSVISIE HELMOND 2040 (2023)

11

ONTWIKKELVERHAAL

Helmond is volop in ontwikkeling. De stad groeit;

Als we de unieke positie van Helmond in de Brainportregio

letterlijk en figuurlijk. Met de groei van de stad in het

als Toekomstbestendige Makersstad kunnen vergroten,

vooruitzicht krijgt Helmond de ultieme kans om kwaliteit

pakken we de kans om kwaliteit toe te voegen aan onze

toe te voegen aan de woon- en werkomgeving. Een kans om de positionering van Helmond te versterken en de herkenbaarheid van de stad te vergroten. De ambitieagenda van de gemeente zet met het huidige beleid en de plannen voor de komende jaren al in op deze richting. Dit ontwikkelperspectief over de schaalsprong van Helmond brengt ontwikkelingen samen en geeft perspectief aan de wijze waarop Helmond in kwaliteit kan groeien.

12

Het doel van de groei is om Helmond sterker te maken en een fijne, leefbare en toekomstbestendige stad te creëren waar iedereen mee kan doen.

stad. Helmond wordt dan nog meer een woon- , werk- en leefomgeving voor makers van de toekomst. Daarvoor schept de gemeente de nodige voorwaarden samen met partners in de stad, regio, provincie en het Rijk. We willen een omgeving creëren waar de huidige en toekomstige makers in kunnen gedijen. Ruimte om te ontwikkelen, om innovaties toe te passen in diensten en producten en opleidingen te faciliteren die hier handen en voeten aan geven. Dit doen we samen als stad.

Zoeken naar koppelkansen voor onderwijs, sport, cultuur, recreatie en ontmoeting

Toevoegen van onderwijs- en werk locaties die passen bij de Helmondse economie Toevoegen van passende voorzieningen in het centrum en de buurten

Creëren van een divers woningaanbod in bestaande en nieuwe buurten

Aanleggen van een robuust groenblauw netwerk voor recreatieve en klimaatadaptatieve doeleinden

Versterken cultuur(historische) elementen Aanpassingen in de mobiliteitsstructuur om de toenemende verplaatsingen op een duurzame manier te faciliteren

Foto Warandelaan.

13

14

02

Welke stad zijn we nu? 15

2.1 RIJKE GESCHIEDENIS Helmond kent een lange geschiedenis. Omstreeks 1300 is het Kasteel van Helmond gebouwd en in 1400 volgden de stadsomwallingen en stadspoorten. Begin 19e eeuw werd de Zuid-Willemsvaart aangelegd, waardoor de industriële activiteit in de stad toenam. Textielnijverheid was de belangrijkste industrie in Helmond. In de tweede helft van de 19e eeuw werd Helmond via het spoor verbonden met Eindhoven en Venlo, wat een tweede impuls gaf aan de industrie en handel van de stad. Naast de textielfabrieken vestigden ook metaalbedrijven, een cacaofabriek, levensmiddelenbedrijven en grafische nijverheidsbedrijven zich in Helmond. in 1966 werd de Kasteel-Traverse geopend. In de tweede helft van de 20e eeuw is Helmond flink uitgebreid met nieuwbouwwijken.

Oude Aa Rijksmonumenten Park (Cultuurhistorische elementen) Bos (Cultuurhistorische elementen) Laan (Cultuurhistorische elementen) Pand (bouwjaar <1900) Pand (bouwjaar 1900-1940) Terrein van archeologische waarde

Afbeelding 5: De geschiedenis van Helmond is nog goed zichtbaar in de stad en het landschap. De stad kent bijzondere panden en landschappelijke structuren die bijdragen de belevingswaarde van de stad.

1540 Stad met kasteel en 4 poorten 16

1823 Aanleg Zuid-Willemsvaart

1830 Industrialisatie en aanleg spoor

1917 Stadsuitbreidingen

1966 Opening Kasteel-Traverse

UITDAGINGEN INFRASTRUCTURELE BARRIÈRES Veel historische structuren zijn nog zichtbaar in de stad, maar slecht met elkaar verbonden. Ook werken sommige infrastructuren als barrières tussen de

5

verschillende stadsdelen, bijvoorbeeld het kanaal of de Kasteel-Traverse. Hier liggen kansen om de identiteit van Helmond te versterken en de stadsdelen aan elkaar te hechten.

Raymakers en Nedschroef

Enkele grote infrastructurele barrières 1

Oud Zuid-Willemsvaart

2

Spoorlijn

3

Kasteel-Traverse

4

Noordende / Zuidende / Stationsstraat

5

Ringweg

6 Centrum

4

3 2

INDUSTRIETERREINEN IN HET CENTRUM De industrieterreinen (Nedschroef/Raymakers, Vlisco, Hoogeind) hebben delen van oude structuren

1

onderbroken: 6

De bruggen over het kanaal

7

Stadse Aa en Zandstraat ten zuiden van het station.

8

Er is een orthogonaal grid van straten ontstaan, waaraan

7

7

Hoogeind

8

gebouwen met hun ‘achterkant’ aan de openbare ruimte grenzen.

1

2

1825

1866

Aanleg Oud Zuid-Willemsvaart

Aanleg spoorlijn

3 Vergroten en oprichten van industrieterreinen: Raymakers, Vlisco, Hoogeind

1966

toekomst

Kasteel-Traverse en ring

Schaalsprong Centrum+ gebied

17

2.2 DIVERS LANDSCHAP Het Helmondse landschap valt in het landschapstype beekdalen en jonge zandontginningen. Van origine zijn dit relatief kleinschalige landschappen met een lange

Bakelse Aa Historisch landgoed rondom Landgoed Croy

ontwikkelingsgeschiedenis, bestaande uit de afwisseling

Groene Peelvallei

De Bundertjes

van beken, bossen, heide met vennen en agrarisch productielandschap.

oude Aa

Stiphoutse Bossen

Warande Park

Het omliggende landschap heeft een grote waarde voor

Bakelsbos

de biodiversiteit en klimaatopgaven. Ook hebben deze Go

gebieden een recreatieve functie, voor bijvoorbeeld

orl

thuisbrengen’. De Aa doorsnijdt tussen de Groene Punt en

p

en waterschap Aa en Maas willen de Stadse Aa ‘weer

oo

wandelaars, fietsers of sporters. De gemeente Helmond

Berkendonk Rijk van Dommel en Aa

Coovels Bos

’t Gulden Land een groot aantal verschillende gebieden (de stad, parken, beekdalen). Het terugbrengen van de Stadse Aa zal grote kansen met zich meebrengen voor

Groot Goor

recreatie én ecologie in de stad. Groene Punt

Nationaal beschermde gebieden Park Bouwland

Afbeelding 6: Helmond wordt omringd door bijzondere natuurgebieden. Het groen dringt echter niet goed door in het centrumgebied. Er zijn diverse ontbrekende ‘links’ te identificeren.

18

UITDAGINGEN BEHOUD VAN HET GROEN Het landschap staat zwaar onder druk door stedelijke uitbreidingen, schaalvergroting in de landbouw en de aanleg van infrastructuur. De groene structuur kan niet doordringen in de stad, omdat kwalitatieve verbindingen ontbreken. Vergeleken met het rijke, groene landschap dat Helmond ontsluit, heeft het centrumgebied weinig groen en is het bestaande groen van lage kwaliteit. De grotere infrastructuren zoals (het viaduct van) de KasteelTraverse en het spoor vormen hierin een barrière.

Afbeelding 7: Versterken en verbinden van de grote landschappelijke en stedelijke groenstructuren. Bron: Omgevingsvisie Helmond 2040

GEZONDHEID & LEEFBAARHEID Verschillende wijken in het centrumgebied van Helmond scoren laag op leefbaarheid en gezondheid. Dit komt deels door de leefomgeving en deels door leefstijl. De ruimtelijke aspecten hebben vaak te maken met een tekort aan groen, sport- en speelplekken in de nabije omgeving.

KLIMAATBESTENDIGHEID

<10% 10-20% 20-30% 30-40% 40-50% 50-75% >75%

Afbeelding 8:

Percentage groen per buurt: hoe lichter, hoe minder groen.

Ook Helmond krijgt in de toekomst te maken met veranderende weersomstandigheden, zoals droogte, hitte en hevige regenval. De ontwikkeling van de stad biedt kansen om de inrichting van de openbare ruimte te aan te passen en toekomstbestendig te maken. De kaart hiernaast laat zien hoezeer het centrum van Helmond te maken heeft met hittestress.

0-0,2 °C 0,2-0,4 °C 0,4-0,6 °C 0,6-0,8 °C

1,2-1,4 °C 1,4-1,6 °C 1,6-1,8 °C

0,8-1,0 °C

1,8-2,0 °C

1,0-1,2 °C

>2,0 °C

Afbeelding 9: Het stedelijk hitte-eilandeffect: hoe roder, hoe heter in de zomer. Dit komt met name door verharding en gebrek aan schaduw en groen/water.

19

2.3 UNIEK WONEN Helmond heeft veel te bieden. De stad ligt centraal in de Brainport-regio en is goed ontsloten met maar liefst vier stations. Rondom de stad liggen rijke natuur en landschappen die typerend zijn voor dit deel van Brabant. In de geschiedenis van de stad is geëxperimenteerd met nieuwe woonvormen, zoals de Kubuswoningen. De Helmondse wijken hebben een eigen identiteit, waar nieuwbouwprojecten zoals Boscotondo en Brandevoort aan bijdragen. Boscotondo

De woningdichtheid is in het centrumgebied relatief laag voor een gemeente van deze omvang (100.000+ inwoners). Deze lage dichtheid in het centrumgebied en rondom de stations biedt daarom nog veel Brandevoort

ontwikkelpotentie om voort te bouwen op de Helmondse traditie van uniek wonen.

0-10 woningen/ha 10-20 woningen/ha 20-40 woningen/ha 40-60 woningen/ha 60-80 woningen/ha 80-100 woningen/ha 100-180 woningen/ha Reistijd 15 min lopen vanaf het station

Afbeelding 10: Rondom de stations van Helmond is de dichtheid laag. Hier is dus veel ontwikkelpotentieel om de gestelde ambities te behalen.

20

UITDAGINGEN TWEEDELING EN SEGREGATIE Helmond kent een aantal kwetsbare wijken (in samenstelling en ruimtelijke uitstraling). De schaalsprong biedt kansen voor de stad als geheel en het effect reikt verder dan enkel het schaalspronggebied. De ruimtelijke ingrepen en het vergroten van draagvlak voor stedelijke voorzieningen (bijvoorbeeld onderwijs) zal een positieve invloed hebben op de Helmondse wijken in woongenot en leefbaarheid.

Onvoldoende

Goed

Zwak

Zeer goed

Voldoende

Uitstekend

Ruim voldoende

Geen gegevens

Afbeelding 11: De leefbarometer laat zien welke wijken goed en minder goed scoren op bepaalde indicatoren: woningvoorraad, fysieke omgeving, voorzieningen, sociale samenhang, overlast en onveiligheid (Bron: BZK, 2020)

ROBUUSTHEID VAN DE WONINGVOORRAAD Er is een mismatch tussen vraag en aanbod: er zijn veel kleine huishoudens die een woning zoeken, maar weinig aanbod (zie ook de Woonvisie). Er is een tekort aan woningen in de sociale huursector en in de koopsector. Ook staat de betaalbaarheid

Appartement

van het wonen onder druk. Vooral jongeren/starters en

Vrijstaande woning

spoedzoekers komen hierdoor in de knel. De vergrijzing en

Twee-onder-een-kap Tussenwoning/geschakeld

veranderingen in de zorg (langer zelfstandig wonen) vragen dat Helmonders die zorg nodig hebben dit zelfstandig moeten organiseren. Dit vraagt veel van hen, van mantelzorgers én van de woning en de woonomgeving.

Hoekwoning

Afbeelding 12: De woningtypologieën in Helmond. Op wijkniveau is het aanbod eenzijdig: voornamelijk grondgebonden woningen in de woonwijken en appartementen in het centrum.

VERDUURZAMING EN BETAALBAARHEID Veel woningen in Helmond zijn aan verduurzaming of een opknapbeurt toe. Voor het klimaat én met het oog op de woonlasten. We willen energiearmoede terugdringen. Uiteraard willen we ook natuurinclusief en circulair bouwen. Dit kan in veel gevallen samengaan met andere transitieopgaven, bijvoorbeeld in de aanleg van een warmtenet, het aanpassen van straatprofielen of ondergrondse werkzaamheden. Daarom moet kritisch gekeken worden naar de bestaande wijken en hoe deze kunnen profiteren van de geplande ontwikkelingen binnen de schaalsprong.

Label A++++

Label C

Label A+++

Label D

Label A++

Label E

Label A+

Label F

Label A

Label G

Label B

Afbeelding 13: Veel woningen in het centrum zijn aan een opknapbeurt toe en/of moeten verduurzaamd worden. 21

2.4 INDUSTRIESTAD Helmond is al lange tijd een industriestad. Daar is steeds meer bedrijvigheid bijgekomen. Met de speerpuntsectoren automotive, food en maakindustrie zijn de huidige bedrijventerreinen de motor van de Helmondse economie. 43% van de werkgelegenheid is gevestigd op bedrijventerreinen en het belang

Kanaaldijk N.O.

van bedrijventerreinen neemt nog steeds toe. De

Raymakers en Nedschroef

bedrijventerreinen en industriële locaties karakteriseren Helmond als ‘makersstad’.

Groot Schooten

De relatie tussen de werkgebieden en woonwijken

Automotive Campus

ontbreekt echter. De terreinen zijn eilanden en barrières

Rakthof

Helmond West

Vlisco Hoogeind Kanaaldijk Zuid-West

in de stad geworden. Ook hebben sommige (industriële)

Nieuw Brandevoort

activiteiten een grote impact op het milieu en de

Food Tech Brainport Berkveld en Deurneseweg

gezondheid van inwoners. Om nieuwe woningen te kunnen toevoegen én de leefkwaliteit voor huidige bewoners te

De Weijer

verbeteren is het randvoorwaardelijk om een gezonde

Varenschut Noord (plan)

omgeving te realiseren. Dit betekent dat er kritisch gekeken moet worden naar welk bedrijf het beste op welke plek in de stad past, rekening houdend met het belang

Bedrijventerrein (toekomst) Milieuzone 3

van de bedrijventerreinen voor de Helmondse economie

Milieuzone 4 Milieuzone 5

én kansen op de arbeidsmarkt voor elk opleidingsniveau.

Geluid contouren 50dB

Bedrijventerrein Zuidoost-Brabant BZOB

Afbeelding 14: De groeiende bedrijvigheid in Helmond is met name gesitueerd op bedrijventerreinen. Deze bedrijvigheid heeft op sommige plekken een negatieve milieu-impact.

22

UITDAGINGEN VERSTERKEN VAN HET ECONOMISCH ECOSYSTEEM Helmond vervult een centrumfunctie voor regio de Peel. De bedrijventerreinen zijn de belangrijkste motoren van de economie. Bedrijven die passen binnen een stedelijk werkmilieu zijn daarom op bedrijventerreinen gevestigd. Het ontbreekt aan hoogwaardige werkmilieus voor meer innovatieve (kennisintensieve), creatieve bedrijvigheid. De Automotive Campus en Food Tech Brainport liggen ruimtelijk gezien geïsoleerd in het stedelijk weefsel. Hierdoor komen cross-overs tussen sectoren en ontmoetingen tussen

Afbeelding 15: Door voor verschillende kleine maakbedrijven gedeelde werkruimte te faciliteren, kan kruisbestuiving en innovatie ontstaan. Kabeldistrict, Delft.

mensen en ideeën niet toevalligerwijs tot stand.

DE JUISTE FUNCTIE OP DE JUISTE PLEK De bedrijventerreinen zijn belangrijk voor Helmond: ze bieden een plek voor werkgelegenheid, economische activiteit en innovatie. De ruimtelijke ordening was ook in Helmond jarenlang gericht op monofunctionaliteit van gebieden. Op deze gebieden gaan nu verschillende uitdagingen spelen, gerelateerd aan klimaatbestendigheid en programmering. Daarom kijken we kritisch naar waar elke

Afbeelding 16: Een groene inrichting van de bedrijventerreinen (met ruimte voor waterberging) gaat hitte op zomerse dagen en overlast na regenbuien tegen. IJsseloord bedrijven, Arnhem.

bedrijf het beste kan landen.

ZICHTBAAR MAKEN VAN DE MAKERSCULTUUR IN DE STAD Helmond is een makersstad. De nieuwe economie, waarbij circulariteit en duurzaamheid hoog in het vaandel staan, biedt kansen voor een nieuwe interpretatie van deze makersstad. Er moeten betaalbare en centrale plekken komen waar Helmondse makers kunnen samenwerken. Dit concurreert op sommige centrale plekken met de woningbouwopgave.

Afbeelding 17: Door op de juiste plekken in de stad de makerscultuur te positioneren, wordt er aandacht geschonken aan de historie van Helmond als makersstad. Tramkade, Den Bosch.

23

2.5 BEREIKBAARHEID IN DE REGIO Bijna alle woningen in Helmond liggen in de nabijheid van een treinstation: een uniek woonkenmerk in Nederland. Inwoners van Helmond kunnen binnen ongeveer 15 minuten fietsen gemakkelijk een station bereiken. Met de trein is Eindhoven binnen 10 minuten te bereiken, van waaruit Rotterdam en Den Haag te bereiken zijn. Helmond heeft daarnaast een intercity-verbinding met Utrecht, Amsterdam en Venlo. De stationsomgevingen hebben een lage dichtheid en kennen daarom veel ontwikkelpotentieel. Woningen en werkplekken in de nabijheid van stations realiseren biedt veel kansen voor Helmond ‘t Hout

duurzame verplaatsingen binnen de regio.

Helmond

Helmond Brouwhuis

Helmond Brandevoort

Reistijd: 15 min lopen Reistijd: 30 min lopen Reistijd: 15 min fietsen

Afbeelding 18: Helmond heeft vier stations. Alle inwoners in de stad kunnnen deze stations binnen 15 minuten fietsen bereiken. Binnen het schaalspronggebied is het Intercity-station binnen 15 minuten lopen bereikbaar.

24

UITDAGINGEN BEREIKBAARHEID Helmond kan nog beter worden verbonden met het regionale en landelijke snelwegnetwerk. Tegelijkertijd wordt een groot deel van de stad – en de openbare ruimte – gedomineerd

Max snelheid 50 km/h

door autogebruik. De infrastructurele elementen die horen bij

Max snelheid 70 km/h

deze autobereikbaarheid fungeren als barrières voor fietsers

Max snelheid 80 km/h

en voetgangers. Daardoor blijft het aantrekkelijk om de auto

Max snelheid 100 km/h

te pakken.Het huidige OV is in Helmond zwak en vormt geen

Afbeelding 19: In het schaalspronggebied ligt een aantal doorgaande wegen waar een maximumsnelheid van 50 km/h geldt.

samenhangend systeem. De aanwezigheid van vier stations biedt potentie om dit te verbeteren.

Auto buitenom ROL VAN KASTEEL-TRAVERSE IN HET NETWERK Ruimte maken voor de transitie in de stad De Kasteel-Traverse rol in het regionale De autospeelt blijft ook een bij eenbelangrijke succesvolle mobiliteitstransitie nog steeds een rol spelen in het Helmondse mobiliverkeer. Een groot deel van de verkeersverplaatsingen teitssysteem. Het aandeel autoverkeer in de stad moet over deze weg isechter doorgaand takken omlaag. Dit verkeer. autoverkeerDaarnaast moet zoveel mogelijk om de stad heen worden geleid. Daarop moet de belangrijke wijkontsluitingswegen binnen Helmond ook aan infrastructuur om de stad echter wel zijn berekend. op deze doorgaande structuur. Om ruimte te maken voor Want alleen als een voldoende betrouwbaar infranetde mobiliteitstransitie in deis,stad, moet debereid infrastructuur werk beschikbaar is de automobilist om zijn route te verleggen van ‘door de stad’ naar ‘om de stad’. rondom de stad ook aangepakt worden. Helmond beschikt niet over een ‘sluitende’ route om de stad. Aan de west- en noordzijde van de stad ontbreekt de route buitenom, hetgeen het naar buiten brengen van het autoverkeer extra lastig maakt. GEZONDHEIDSIMPACT De robuuste rand aan de oost- en zuidzijde moeten dan ook worden aangepast om te kunnen bijdragen aan de De grote wegen en het spoor hebben een negatieve mobiliteitstransitie in Helmond:

Aarle-Rixtel

N279

Bakel

1 1 Helmond

3

2

N270

3

Mierlo

A67

impact op de directe omgeving en haar inwoners, door

De N279 (robuuste rand oostzijde) moet op het 2 Het knooppunt N270/N279 aan de oostzijde van geluidsbelasting1 en slechte luchtkwaliteit. Deze problemen

gebied van doorstroming en verkeersveiligheid de stad moet worden aangepast. Het vormt een concentreren zichworden vooral rondom het kruispunt van spoor, belangrijk draaipunt voor het regionale autoververbeterd. Inmiddels worden hiervoor met nabij de provincie en de regio plannenen in de keer. Momenteel rijdt dagelijks een grote stroom autowegen en hetsamen kanaal de Cacaofabriek ontwikkeld. Ter hoogte van de wijk Dierdonk wordt doorgaand verkeer op de relatie Eindhoven-Deurstationsomgeving. Ook heeft de hoofdwegenstructuur gestudeerd op mogelijkheden om de wijk beter met ne (v.v.) via het knooppunt de stad in en belast een negatieve invloed natuurenen de continue de stadop te verbinden gelijktijdig de hinder groene van daardoor ook de Kasteeltraverse in het centrum. het verkeer voor te beperken. netwerken waar behoefte aandeis.bewoners Maatregelen zijn nodig omDat is ongewenst. Daarom worden de mogelijkheHet laatste geldt ook voor Helmond-Noord, den onderzocht het knooppunt N270/N279 om te de negatieve impact van deze structuren te mitigeren. Rijpelberg en Brouwhuis. bouwen zodanig dat het doorgaande verkeer vanaf

Vlierden

3 N612

Lierop

4

Afbeelding 20: De Kasteel-Traverse als onderdeel van het regionale autonetwerk vormt momenteel een belangrijke doorgaande route. Er zijn diverse ingrepen nodig in de omliggende infrastructuur om de Kasteel-Traverse te ontlasten: 1) N279 Robuuste rand oostzijde, 2) Knooppunt N270/N279, 3) Realiseren stadsrandhubs en 4) Verbreding A67. (bron: Mobiliteitsvisie Helmond 2040).

Ommel

<65dB de N270 naar de N279 wordt afgeleid en zuidelijk om Helmond rijdt (v.v.). 60-65dB 65-70dB

3 In het streven om zoveel mogelijk autoverkeer uit

de stad te weren wordt samen met de provincie 70-75dB onderzocht hoe ter hoogte van het knooppunt >75dB N270/279 en de spoorlijn Eindhoven-Venlo een Afbeelding 21: Geluidsbelasting door verkeer op de hoofdwegen van stadsrand hub kan worden gerealiseerd. Deze Helmond. hub moet voor het inkomend autoverkeer goed De Kasteel-Traverse en het spoor zijn de meest belastende structuren. bereikbaar zijn en goede voorzieningen bieden om

25 Mobiliteitsvisie Helmond 2040

50

schaalsprong als kwaliteitssprong Het centrum van Helmond staat voor een schaalsprong:

Als we gelukkige inwoners en leefbare wijken willen

meer kwaliteit en meer programma moeten leiden tot

met een stevige sociale basis, dan is een aantal zaken

een aantrekkelijk, hoogwaardig en leefbaar centrum. De

belangrijk: een goede gezondheid, financiële stabiliteit,

uitdaging is daarbij ook dat iedereen meeprofiteert van deze

toegang tot goede voorzieningen waar iedereen terecht

ontwikkelingen. Dat is niet vanzelfsprekend en bovendien

kan én een sociaal leven in een buurt waar mensen bij

heeft Helmond, vergeleken met andere steden, meer

elkaar betrokken zijn en naar elkaar omkijken.

inwoners die niet of moeilijk mee kunnen komen, ook in het centrumgebied (de wijken binnenstad en centrum). Ze

Voor de fysieke leefomgeving doen we dit door:

hebben problemen met bijvoorbeeld werk, gezondheid, zorg,

•

wonen, onderwijs of financiën.

het realiseren van een gezonde, sociaalveilige en aantrekkelijke leefomgeving, met ruimte voor groen, bewegen en ontmoeten

Als stad kunnen we pas echt ontwikkelen als iedereen kan

•

meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Dit betekent dat iedereen moet kunnen meegroeien in een veilige, leefbare

een toegankelijke leefomgeving met ook basisvoorzieningen op loopafstand

•

passende en betaalbare woningen en ruimte voor

en aantrekkelijke omgeving met voldoende ruimte om te

geclusterde woonvormen waarbij mensen zelfstandig

leven. We willen een stad waarin je veilig kunt opgroeien

wonen en er een gezamenlijke ontmoetingsruimte is

en waarin iedereen gelijke kansen heeft in het onderwijs.

•

Daarnaast streven we naar een stad waar iedereen gelukkig en gezond oud kan worden, met een thuis voor iedereen en

gebieden •

waar nodig zorg en begeleiding om mee te doen. Ons doel is bestaanszekerheid voor iedereen en een aanzienlijke afname

•

natuurontwikkeling, gezondheid, mobiliteit en verdichting als voorwaarden voor een vitale economie en een stad van en voor iedereen. Hoe leveren deze ingrepen in de fysieke leefomgeving een positieve bijdrage aan de sociaalmaatschappelijke uitdagingen van Helmond? 26

een comodaal mobiliteitssysteem, dat toegankelijk en betaalbaar is voor iedereen

• vertaling van beleidsdoelstellingen voor klimaatadaptatie,

ruimte voor werken waarin iedereen werk kan vinden en door kan groeien

van gezondheidsverschillen in 2040. Het ontwikkelperspectief presenteert een integrale ruimtelijke

spreiding van doelgroepen naar draagkracht van

een betaalbare en inclusieve, duurzame energievoorziening

KWALITEIT ALS UITGANGSPUNT VOOR DE SCHAALSPRONG In stedelijke omgevingen verwijst kwaliteit naar elementen die het welzijn van bewoners bevorderen en bijdragen aan een aantrekkelijke, duurzame, en inclusieve samenleving. Groen, sport en spel, openbaar vervoer, zorg, onderwijs, detailhandel en horeca worden algemeen erkend als kwaliteiten om rond te wonen. Het identificeren van kwaliteit betekent deze elementen lokaliseren en onderzoeken, en vooral begrijpen hoe ze functioneren in relatie tot de buurt. Kwaliteit is geen vast element; het kan worden gecreëerd, hersteld en versterkt, bijvoorbeeld door een gefragmenteerd historisch lint om te vormen tot een voetgangersvriendelijke route, onaantrekkelijke groene ruimtes om te toveren tot aantrekkelijke parken, en aanvullende voorzieningen toe te voegen voor de groeiende stad. Om de kwaliteiten herkenbaar te maken, werken we met een ruimtelijk raamwerk - een set belangrijke ruimtelijke structuren met de nadruk op publieke en sociale componenten (weergegeven in de themakaarten in hoofdstuk 4). Het ruimtelijk raamwerk helpt bij het optimaliseren van de distributie van kwaliteit over de stad, zoals het combineren van openbaar vervoer met voorzieningen en werkplekken.

Woningen voor jongere mensen met ruimte voor ontmoeten

Meer sociale veililgheid door ‘ogen op straat’

Meer bomen, schaduw en beplanting in het straatbeeld

Ruimte voor fietsers en voetgangers met veilige oversteekplaatsen

Buurttuin als plek voor ontmoeting en spelen

27

Koppeling tussen bedrijvigheid en onderwijs op logische plekken

Meervoudig ruimtegebruik, bijvoorbeeld sporten of energieopwekking op daken

Werkplekken en voorzieningen op loop- en fietsafstand van woningen

Vergroening en verduurzaming van bedrijventerreinen en werklocaties

28

We verdichten rondom kwaliteit. Een hogere dichtheid maakt

Daarnaast is toegang tot gezonde en betaalbare voeding

Een wijk die goed is ingericht voor mensen die zorg

het mogelijk dat meer mensen van de kwaliteit gebruik

binnen loop- en fietsafstand cruciaal, vooral voor kinderen

en ondersteuning nodig hebben levert een betere wijk

kunnen maken en creëert daarmee een kritische massa voor

en ouderen. Voedselonzekerheid en ongezonde voeding

op voor iedereen. Een zorgzame buurt ontstaat niet

de doorontwikkeling en het behoud van de kwaliteiten. Het

hebben niet alleen gevolgen voor de gezondheid en

vanzelf. Er dient een stevige basis gelegd te worden

ruimtelijk raamwerk kan ons helpen bij het bepalen waar te

ontwikkeling van inwoners, maar ook voor de economie.

bij de start in het verbinden van inwoners. Dit vraagt

verdichten en hoe te verdichten.

Dit is een aandachtspunt bij de programmering van

menskracht om nieuwe bewoners aan elkaar te verbinden,

nieuwe woongebieden.

integratie en inclusie, aandacht voor het met- en naast

Verdichting begint vanuit het concept van transformatie.

elkaar leven van diverse doelgroepen (zoals studenten,

Bij het omgaan met bestaande buurten is het cruciaal om

RUIMTE MAKEN VOOR ONTMOETEN

ze te erkennen als gebieden waar gemeenschap en sociale

De buurt is de basis van een gezonde en sociale

persoonshuishoudens, jongvolwassenen, gezinnen en

structuren al aanwezig zijn. Transformatie moet beginnen waar

leefomgeving, waarin mensen zich thuis voelen en sociale

(vitale) senioren). Ook dat vraagt om investeringen en

de urgentie het meest noodzakelijk is en waar het kan bijdragen

interactie plaatsvindt. Het is belangrijk om de buurt te

middelen. Dit kan bijvoorbeeld door gericht te sturen

aan de sociale en ruimtelijke uitdagingen van dat specifieke

herwaarderen als een ruimte voor ontmoeting en sociale

op het regelen van ‘community building’ bij grotere

gebied.

cohesie. Ruimtelijke condities spelen hierbij een cruciale

en kleinere projecten en ontwikkelingen. Bijvoorbeeld

rol. Het is essentieel om diverse ontmoetingsplekken te

door als voorwaarde aan de ontwikkelende partijen

faciliteren, zowel binnen als buiten. Het creëren van een

mee te geven dat ze niet alleen zorgen voor een

NAAR GEZONDE EN LEEFBARE STEDEN VOOR IEDEREEN

internationale werknemers, kwetsbare groepen, 1- en 2

passende sociale infrastructuur, zoals aangegeven in de

ontmoetingsruimte, maar ook voor een community-

In ons streven naar gezonde en leefbare steden voor iedereen,

publicatie “Ruimte maken voor ontmoeting” van de Raad

builder, die (professioneel, zeker in de eerste jaren) zorgt

is het essentieel om een omgeving te creëren die een gezonde

voor Volksgezondheid & Samenleving en het College van

voor activiteiten, verbinding, etc. Alleen het hebben van

levensstijl bevordert. De schaalsprong bekeken vanuit het

Rijksadviseurs, is van vitaal belang voor het bevorderen

fysieke ruimte is niet genoeg. De gedachte dat bestaande

perspectief van gezondheid betekent het identificeren en

van sociale cohesie en welzijn in de buurt.

organisaties zoals wijkcentra en maatschappelijke

toevoegen van elementen die bijdragen aan een betere fysieke en mentale gezondheid van inwoners.

dienstverlening het er ‘als vanzelf’ wel bij gaan doen, blijkt Ook zetten we functies (zoals zorg, welzijn, onderwijs,

in de praktijk niet haalbaar.

kinderopvang) zoveel mogelijk bij elkaar, in Het begint bij een gezond omgevingsklimaat. De luchtkwaliteit

multifunctionele accommodaties. Zo brengen we allerlei

Voor een leefbare stad is het ook nodig te regelen dat er

en geluidsniveaus in onze woon- en werkomgeving hebben een

inwoners, vrijwilligers en beroepskrachten met elkaar in

voldoende dienstverlening is, die de ondersteuning en de

aanzienlijke invloed op onze gezondheid. Ruimte voor groen en

contact en krijgen vroegsignalering en samenwerken een

zorg bieden die inwoners nodig hebben. Dit betekent dat

water gekoppeld aan beweegroutes, stimuleert niet alleen meer

betere kans. Ook wordt ingezet op goed toegankelijke

voor de omvang van de dienstverlening ook afspraken met

beweging, maar biedt ook ontspanning en rust voor bewoners.

(ontmoetings)plekken en voorzieningen waar mensen

de sociaal-maatschappelijke partners nodig zijn, zodat zij

Het bevorderen van actief en veilig verplaatsen door de stad,

kunnen samenkomen, ontmoeten en activiteiten doen

voldoende uitgerust zijn om de toename van de bevolking

zoals lopen en fietsen en nabijheid van voorzieningen, zoals

voor en door de wijk.

en hun hulp- of ondersteuningsvraag te kunnen bedienen.

basisvoorzieningen binnen 10 minuten fietsen, draagt bij aan de woonkwaliteit van de Helmondse inwoners. 29

30

03

Welke stad willen en kunnen we zijn? 31

ONTWIKKELPERSPECTIEF ALS TACTISCHE UITWERKING VAN DE OMGEVINGSVISIE In de Omgevingsvisie Helmond 2040 worden vier thema’s voor Helmond beschreven, om tot een “inclusief, duurzaam en gezond Helmond” te komen: 1. Helmond van en voor iedereen 2. Helmond als duurzame stad 3. Helmond als vitale stad 4. Helmond als verbonden stad De ambities uit de omgevingsvisie en het bijbehorende beleid zijn samengevat in een ambitieroos.

32

AMBITIES Helmond van en voor iedereen

15’

Helmond als duurzame stad

Basisvoorzieningen op orde

Versterken flora en fauna, aantrekkelijke

Basisvoorzieningen zijn voor iedereen

openbare ruimte

bereikbaar binnen 10 minuten fietsafstand. Dit

Het landschap loopt door in de stad. Iedereen

gaat om voorzieningen die in het dagelijks leven

heeft binnen 300 meter van de woning een koele,

nodig zijn, zoals basisonderwijs, supermarkt,

groene plek om te ontspannen. Het groen in de

medische zorg, groen- en speelvoorzieningen.

stad wordt niet alleen gebruikt door mensen,

Bestaande wijkwinkelcentra worden behouden

maar ook door kleine dieren en insecten.

en waar nodig versterkt. Bestand tegen hitte, droogte en extreme buien Onderscheidende identiteit en erfgoed

De openbare ruimte wordt zodanig ingericht

Het industriële erfgoed (zoals Vlisco)

dat zij bestand is tegen wisselende

geeft karakter aan Helmond en hoort bij

weersomstandigheden en meer extreme situaties

de stad. Door deze plekken een nieuwe,

in de toekomst. Water wordt zo lang mogelijk

passende functie te geven, met behoud van

vastgehouden op de plek waar het valt. Fiets- en

de waardevolle identiteit, kan nieuw leven

voetpaden worden zoveel mogelijk voorzien van

ingeblazen worden die past bij het toekomstige

schaduw door bomen.

Helmond. Toekomstbestendige energievoorziening Diverse en betaalbare huisvesting

Ook Helmond zet in de toekomst in op

De schaalsprong biedt kansen om diversiteit

energiebesparing én opwekking van duurzame

aan te brengen in het woningaanbod en

energie. Hierbij is collectiviteit een streven, om

woonmilieus, zodat diverse doelgroepen een

energie betaalbaar en beschikbaar voor iedereen

plek kunnen vinden in Helmond: zowel huidige

te houden. De 10.000 woningen die erbij komen

inwoners als nieuwkomers. Alle nieuwbouw die

worden energieneutraal en waar mogelijk

wordt toegevoegd in de periode 2020-2040

energiepositief uitgevoerd. Dit past bij de ambitie

moet voor 70% betaalbaar zijn.

van Helmond om in 2035 klimaatneutraal te zijn.

33

AMBITIES Helmond als vitale stad

Helmond als verbonden stad

Acceptabele milieu- en gezondheidsbelasting Er wordt een passende afstand gecreëerd

Multimodaal bereikbaar 50

30

In 2040 is Helmond mulitmodaal bereikbaar.

tussen kwetsbare functies (wonen, zorg)

Een schaalsprong in het aanbod van

en belastende functies, zoals industrie en

alternatieven voor de privé auto (bijv.

bedrijvigheid. Voor bedrijven met een zware

deelmobiliteit) heeft er voor gezorgd dat men

milieu-impact wordt een andere plek in de

zich binnen Helmond op een duurzamere

stad gezocht, waar de werkzaamheden zonder

manier kan verplaatsen. Helmond blijft ook

overlast uitgevoerd kunnen worden.

goed bereikbaar met de auto, deze worden aan de rand van het centrum opgevangen in

Levendige plekken en ruimte voor innovatie

parkeergarages.

Helmond houdt talent vast en trekt nieuw talent aan. Er worden passende werkplekken

Verkeersveilig en wegnemen barrières

met ruimte voor kennisdeling en ontwikkeling

Straten en kruisingen die onoverzichtelijk en

gerealiseerd op centrale plekken in de stad en

gevaarlijk zijn voor fietsers en voetgangers

waar mogelijk in combinatie met onderwijs. Ook

worden aangepakt. De verbindingen tussen

wordt ingezet op het versterken van het aanbod

de verschillende wijken worden verbeterd en

van culturele en leisurevoorzieningen, met

er worden nieuwe verbindingen aangelegd om

name in en rondom het centrum.

de barrièrewerking van het spoor en kanaal te verminderen.

Sociaal gezond

34

De Helmondse buurten kennen een sterke

Mobiliteitstransitie passend bij nieuwe

sociale cohesie, waarbij buren elkaar

stedelijkheid

helpen, eenzaamheid wordt tegengegaan

Het centrum wordt domein voor de voetganger

en iedereen zich betrokken voelt om mee te

en fietsers. Met het openbaar vervoer én

doen. Ontmoetingsplekken en aantrekkelijke

de auto blijft de stad goed bereikbaar, maar

openbare ruimte zorgen voor (ongeplande)

doorstroom is niet langer de belangrijkste

interactie tussen mensen van diverse leeftijds-

prioriteit. Smart mobility kan daar in de

en doelgroepen.

toekomst een bijdrage aan leveren.

AMBITIES IN SAMENHANG REALISEREN MET RUIMTELIJKE STRUCTUREN ALS UITGANGSPUNT Met behulp van een perspectiefkaart maken we

Op deze kwaliteiten wil Helmond voortbouwen.

inzichtelijk welke kwaliteiten Helmond nu al bezit, waarop

Het uitgangspunt hierbij is dat verdichting enkel

de stad voort kan bouwen. De stadsstructuren zijn vanuit

zin heeft rondom kwaliteit: gezonde aantrekkelijke

meerdere invalshoeken te identificeren. Sommige hiervan

openbare ruimte, groen en water, voorzieningen en

zijn duidelijk aanwezig (zoals de historische linten of de

OV-bereikbaarheid. Het realiseren van (leef)kwaliteit is

Kasteel-Traverse), maar kunnen een kwaliteitsslag of

dus randvoorwaardelijk voor groei en verdichting. Meer

aanpassing gebruiken. Andere zijn momenteel minder

kwaliteit betekent meer verdichtingsmogelijkheden. Om

herkenbaar aanwezig (zoals de Stadse Aa die grotendeels

deze kwaliteit te realiseren moeten alle ruimteclaims die

ondergronds door het centrum loopt en de Zuid-

horen bij de hiervoor genoemde ambities een plek krijgen

Willemsvaart die door de achterkanten van bedrijfshallen

in de stad. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op

wordt geflankeerd), maar hebben enorme potentie: zowel

deze bestaande kwaliteiten, die de basis vormen voor de

voor leefbaarheid als voor klimaatrobuustheid. Naast

ontwikkeling van Helmond.

kwaliteit liggen er dus ook opgaven in de structuren.

35

36

04

Ontwikkelperspectief 37

Oud Zuid-WIllemsvaart

Stadspark

Stadse Aa

PERSPECTIEFKAART HELMOND 2040

lem -WIl Zuid

de Warande

r svaa

Heistraat

t

Go orlo

Centrum

op

Kastee l-Trave rse Stationskwartier

Suytkade

Hoogeind

Houtsdonk

N 0

100

200

38

400m

Induma West

Groot Goor

PERSPECTIEFKAART HELMOND 2040 We bouwen voort op de bestaande kwalitatieve

De schaalsprong zorgt voor veranderingen in bestaande

Voor de mobiliteitstransitie wordt ook ruimte

structuren, waaronder het bestaande groen-blauwe

wijken (zoals het stationskwartier) en daarnaast worden

gereserveerd, bijvoorbeeld voor OV-verbindingen en

netwerk van Helmond.

ook nieuwe wijken gebouwd (zoals Houtsdonk). Om

voor de realisatie van mobiliteitshubs (deelmobiliteit)

sterke en levendige gebieden te realiseren, wordt binnen

of parkeergebouwen. Binnen het autonetwerk

de wijken een bepaalde verhouding van wonen, werken

wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende

en voorzieningen nagestreefd. Door hun ligging in het

wegcategorieën, zoals stedelijke inprikkers, stedelijke

grotere geheel, mate van verdichting en het voorgestelde

ontsluitingswegen en stedelijke straten, waarbij speciale

programma krijgen deze gebieden elk een eigen karakter.

aandacht wordt besteed aan een goed netwerk voor

Landschap Bossen Beekdallandschap Park Buurtgroen Sportveld Water

Daarop leggen we een robuust openbare ruimte netwerk aan, waarin we de belangrijkste straten en historische linten in Helmond terugbrengen en/of versterken. Deze straten verbinden de Helmondse wijken en hebben vaak een gemengd programma (wonen, werken, voorzieningen). Openbare ruimte/netwerk Openbare kade Historisch lint Rode loper (route naar/vanaf het station) Doorlopende verbinding voor langzaam verkeer Groene stadsring: langzaam verkeersroute rond het centrum Lokaal netwerk Representatieve gevels Aantrekkelijke plinten met programma op buurtniveau Indicatie vergroening historische omwalling (volgens Ambitiekaart Helmond als verbonden stad, Omgevingsvisie 2040)

Ontwikkelzones Sterk centrum met stationsgebied Wonen naast het station Buurten aan het kanaal: Houtsdonk en Kanaalzone-Noord Buurten met voorkanten aan de Kasteel-Traverse Werklocatie arbeidsintensief (kantoren, maakindustrie, onderwijs) Werklocatie arbeidsextensief (logistiek, productie, makersindustrie) Voorzieningenclusters op stadsniveau (ziekenhuis, onderwijs)

langzaam verkeer (lopen, fietsen). Elementen: Mobiliteitshub Stedelijke inprikkers Stedelijke ontsluiting Belangrijkste routes voor langzaam verkeer

39

VOORTBOUWEN OP BESTAANDE KWALITATIEVE STRUCTUREN LANDSCHAP & WATER Groenblauwe structuren De ligging temidden van een rijk landschap en de doorkruising van verschillende waterwegen geeft Helmond een unieke woonkwaliteit. De nabijheid en kwaliteit van deze groenblauwe structuren kunnen in het schaalspronggebied beter naar voren komen. Deze kwalitatieve structuren vormen daarom de basis voor het ontwikkelperspectief. Het water in de stad nodigt uit tot recreatie op en aan het water. Op deze manier wordt het water op verschillende plekken in de stad een drager van levendigheid en dynamiek. De Kanaalzone speelt een belangrijke rol in de toekomstige ontwikkeling van Helmond. De stad zal in de toekomst met haar gezicht richting het kanaal komen te liggen (“voorkanten aan het kanaal”) en water zal een terugkerend thema zijn in de openbare ruimte rondom de Kanaalzone. De Stadse Aa wordt zichtbaar teruggebracht in het centrum en is daarmee een kwalitatieve drager van

Kasteel Helmond

Stadspark de Warande

Kanaal

Stadse Aa

de omliggende openbare ruimte en ontwikkelkavels. Herstel van het beekdallandschap van de Goorloop vormt ook een belangrijke opgave. Aan de zuidzijde van dit beekdal ligt een belangrijke opgave om de nieuwe wijk Houtsdonk meer met het gezicht naar het beekdal te ontwikkelen. Dit zorgt voor een meer natuurlijke overgang waarbij versterking van de natuurwaarden en nieuwe recreatieve structuren zorgen voor een meer natuurlijke overgang van toekomstig bebouwd gebied naar het beekdallandschap en natuurgebied Groot Goor. 40

Zuid-WIllemsvaart

Stadspark de Warande

Kanaal en Stadse Aa

Buitengebied Stiphout

Goorloop

Groot Goor

41

VOORTBOUWEN OP BESTAANDE KWALITATIEVE STRUCTUREN VERSTERKEN VAN HISTORISCHE LINTEN EN BELANGRIJKE STRATEN

Straten en linten Het schaalspronggebied wordt doorkruist door verschillende (historische) linten. Deze functioneren niet alleen als belangrijke verbindingen tussen de Helmondse wijken, maar hebben vaak ook potentie om meer dan enkel een verbinding te worden. Bijvoorbeeld de Warandelaan-Eikenlaan als recreatieve wandel- en fietsroute richting Park de Warande, of de Heistraat die mogelijkheden voor transformatie tot een belangrijke buurtstraat met voorzieningen biedt. De in de vorige eeuw aangelegde Kasteel-Traverse kan

De Kasteel-Traverse is een viaduct ten hoogte van het kanaal

Warandelaan

Steenweg (onderdeel van het historische lint)

Kruising Deurneseweg met Wethouder van Wellaan, een druk verkeersknooppunt

door transformatie een belangrijke fiets- en wandelroute worden die west- en oost-Helmond met elkaar verbindt. Het aanpassen van het huidige profiel zorgt voor nieuwe ontwikkelkavels gelegen aan deze ‘stadsboulevard’ en de mogelijkheid om het hart van het centrum te vergroenen. De groene stadsring verbindt een aantal belangrijke stedelijke functies, zoals sportgelegenheden, het ziekenhuis en het omliggende landschap. Een kwaliteitsimpuls is nodig om deze route aantrekkelijker te maken voor fietsers en de oversteekbaarheid voor voetgangers te verbeteren. 42

Noordende, Zuidende, Stationsstraat

Heistraat-centrum-Houtsdonk Warandelaan-Eikendreef-Zandstraat Stadsring Historisch lint

Kasteel-Traverse

43

VOORTBOUWEN OP BESTAANDE KWALITATIEVE STRUCTUREN VERRIJKEN, VERSTERKEN EN VERGROTEN VAN HET CENTRUM

Een sterk centrum Bij een toename van 15.000 woningen in de gehele stad, waarvan 10.000 woningen in en rond het centrum, zal het gebruik van (voorzieningen in) het centrum intensiveren. Het draagvlak voor culturele, economische en recreatieve functies zoals detailhandel, horeca, musea en ontmoetingsplekken zal door de schaalsprong groter worden. Andersom zijn nieuwe voorzieningen nodig om de schaalsprong mogelijk te maken. Er zijn aanpassingen nodig om de kanaalzone te activeren, een aaneengesloten centrumgebied te realiseren en te zorgen dat mensen weer trots zijn op het centrum van Helmond. Het centrum zal zich over het kanaal uitstrekken naar de westkant, waar het culturele cluster met bioscoop, museum en theater ligt. In het zuiden begrenst de Cacaofabriek via

Burgemeester Geukerspark

Kermis in het centrum

Zicht op Boscotondo

Stationsplein

Vlisco het centrum. Ook het nieuw te ontwikkelen stationsgebied wordt integraal onderdeel van het Helmondse centrum, zodat bezoekers van de stad op een logische en aantrekkelijke manier het hart van de stad kunnen bereiken. De Kasteel-Traverse vormt nu een barrière tussen station, kanaalzone, cultuurcluster en centrum. Aanpassingen aan de Kasteel-Traverse zijn nodig om een aangesloten en herkenbaar centrumgebied te creëren.

44

Historisch centrum

Cultuurcluster Stationskamer Vlisco Cacaofabriek

45

THEMATISCHE KAARTLAGEN VAN HET ONTWIKKELPERSPECTIEF Om de groei van de stad op een duurzame manier te laten

In de volgende pagina’s wordt het ontwikkelperspectief

plaatsvinden, zijn bepaalde ingrepen randvoorwaardelijk.

per laag toegelicht:

Bijvoorbeeld het zorgen voor een energie-infrastructuur die de nieuwe 10.000 woningen in het centrale deel van de stad van duurzame energie kan voorzien en het toevoegen van voldoende voorzieningen voor de huidige en nieuwe bewoners. Maar het gaat ook om het aanpassen

•

De groene stad (landschap)

•

De klimaatbestendige stad (klimaatadaptatie)

•

De leefbare stad (voorzieningen)

van grote (infra)structuren in de stad om een goede

•

onderwijs

leefomgeving en een goede bereikbaarheid te realiseren.

•

sport en spel

•

sociaal-maatschappelijke voorzieningen

•

cultuur, erfgoed en recreatie

Hiervoor zijn aanpassingen in de mobiliteitsstructuur nodig, die passen bij de duurzame ambities. Het aanpassen en versterken van de groene infrastructuur van de stad draagt bij aan een robuuste groenstructuur

•

De georganiseerde stad (mobiliteit)

zodat iedere inwoner van Helmond toegang heeft tot een

•

De gezonde stad (milieu- en geluidsoverlast)

gezonde leefomgeving.

•

De duurzame stad (energie & circulariteit)

•

De groeiende stad (wonen en werken)

46

De groeiende stad (wonen)

De groene stad

De leefbare stad (cultuur)

De klimaatbestendige stad

De leefbare stad (onderwijs)

De duurzame stad

De leefbare stad (sport) De georganiseerde stad (auto)

De gezonde stad

47

De georganiseerde stad (fiets) De leefbare stad (sociaal-maatsch.)

De groeiende stad (werken)

DE GROENE STAD Ecologische structuur

Vergroening & Gezondheid

Doorlopend netwerk

We werken aan een duurzame en klimaatbestendige stad.

In 2040 zijn er meer mensen in de Helmondse buurten

Eén van de belangrijke kwaliteiten van Helmond is

Het versterken van bestaande groenstructuren (zoals de

komen wonen en ook zij hebben groen nodig om te

de nabijheid van natuurgebieden ten opzichte van

Goorloop) en het toevoegen van ontbrekende schakels

ontmoeten, spelen en verblijven. We behouden de

het centrum. Er moet geïnvesteerd worden in betere

in dit groene netwerk levert een belangrijke bijdrage aan

kwaliteit van de wijken die al groen zijn en zijn zuinig op

bereikbaarheid van deze waardevolle gebieden. Deze

de biodiversiteit, leefbaarheid en gezondheid van álle

het bestaande groen. In Warande hebben de oude bomen

verschillende groengebieden worden onderling met elkaar

Helmondse bewoners, dus ook aanwezige flora en fauna.

en grote tuinen bijvoorbeeld een cultuurhistorische

verbonden tot een groenblauw netwerk dat doorloopt naar

Het versterken van bestaande structuren en het toevoegen

waarde. Er komen nieuwe parken en plantsoenen en de

het landschap buiten de stad. Het groene netwerk binnen

van ontbrekende schakels in het groene netwerk draagt

bestaande straten en pleinen worden vergroend. Meer

de stad wordt gekoppeld aan een robuust voetgangers- en

bij aan de ecologische en landschappelijke waarden. Dit

groen (en minder autoverkeer) in de buurt zorgt voor een

fietsnetwerk, waardoor de barrières voor mens en dier om

gaat zowel over boven- als ondergrondse verbindingen.

betere gezondheid. Bij het toevoegen van groen wordt de

het buitengebied te bereiken worden beperkt. Vanuit de

Ecologische kwaliteit gaat niet alleen om het zichtbare

volgende vuistregel toegepast (3-30-300 regel):

Warande kun je straks bijvoorbeeld nog beter richting het

groen, maar bijvoorbeeld ook om de waterkwaliteit. Door

•

Vanuit elke woning kun je 3 bomen zien;

buitengebied van Stiphout met o.a. Landgoed Croy. Het

•

30% van de wijk valt in de schaduw van een boom;

•

Elke woning ligt op max. 300 meter afstand van een

wateroppervlakken in een systeem met elkaar te verbinden kan het water doorstromen en verbetert de waterkwaliteit. Het is belangrijk om ‘mensluwe’ zones aan te wijzen, waar het ‘s nachts donker is om lichtvervuiling te beperken.

verkoelend park(je);

doorlopende groene netwerk biedt ruimte om te bewegen, sporten, ontmoeten en af te koelen. Herstel van de biodiversiteit vraagt om natuur nog verder door te voeren, tot in de haarvaten van de stad. Daarbij hoort ook het vergroenen van gebouwen, gevels en daken.

Omringend landschap en groen langs het kanaal. Versterken van de bestaande kwaliteiten van Helmond: Goorloop, kanalen en Stadse Aa 48

Park en groene ruimte Vergroenen stedelijke ruimten om een prettig leefklimaat te realiseren, volgen van de 3-30-300 vuistregel

Groene verbindingen Vergroenen van de versteende openbare ruimtes langs fiets- en wandelpaden

Landgoed Croy

Warande Sportpark de Braak

Naast de hiernaast beschreven vuistregels wordt momenteel de basiskwaliteit natuur opgesteld. Met nieuwe ontwikkelingen houden we rekening met deze basiskwaliteit. Zo borgen en beschermen we de natuur en het groen in onze stad. Om dit groenblauwe raamwerk ook ecologisch te laten functioneren zal het een bepaalde maatvoering en kwaliteit moeten hebben. Dit zijn belangrijke randvoorwaarden om de achteruitgang van de natuur en biodiversiteit in Helmond te keren . Hiervoor wordt onder andere ingezet op het realiseren van een basiskwaliteit natuur zowel in als buiten de stad, waarbij zowel wordt gekeken naar maatregelen op gebouwniveau als naar de stedelijke groenstructuren, agrarisch grondgebruik en natuurgebieden. Bakelsbos

Centrum Bestaande situatie Landschappelijk groen

Kasteel

Stedelijk groen: parken Belangrijke groene bestemmingen op stedelijk niveau

Station

(cultuur, recreatie, erfgoed, sport) Recreatief netwerk (fietsen en wandelen) Cacaofabriek Voorstel Belangrijke groene bestemmingen op stedelijk niveau

Nieuwe Aa

(cultuur, recreatie, erfgoed, sport) Groene verbindingen voor langzaam verkeer op stadsschaal op buurtschaal Nieuwe verbindingen recreatief netwerk Nieuwe groene verbinding voor langzaam verkeer

Goorloop

Historische omwalling

49

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD Waterberging op lokale schaal

Bedrijventerreinen

Koppelkansen in het groen

In de toekomst zal het klimaat een steeds belangrijkere

Er gaat speciale aandacht uit naar de versteende

Waar mogelijk krijgt groen een dubbele functie: niet alleen