RN 080 Erfgoedvisie gemeente Helmond - Samen aan de Slag met markering aanpassingen

Het Helmondse verhaal Onze ambitie is om een erfgoedleerlijn te ontwikkelen, waarbij ook het Helmondse verhaal wordt verteld. We willen samen met culturele- en erfgoedorganisaties en onderwijsinstellingen het verhaal van Helmond beleefbaar maken. Gedacht kan worden aan een leerlijn opgedeeld in thema’s: zoals ambacht, nijverheid en industrie. Binnen elk thema is er voor elke groep een les. Samen vormen de lessen een doorgaande leerlijn die de belangrijkste onderwerpen uit de geschiedenis van Helmond vertelt. In overleg met CultuurContact gaan we onderzoeken hoe we een erfgoedleerlijn kunnen vormgeven. Lokale erfgoedorganisaties kunnen bijvoorbeeld aansluiten bij de erfgoedleerlijn door museumlessen, excursies of presentaties te organiseren voor scholen in de omgeving. Erfgoedparticipatie In Helmond zijn al mooie projecten en initiatieven op het gebied van erfgoedparticipatie voor jong en oud gerealiseerd. Bijvoorbeeld het initiatief van de Heemkundekring Helmont om tijdens het Lucas Gasseljaar in 2019 diverse kleinschalige exposities te organiseren in leegstaande winkelpanden in het centrum. Dit vond in 2021 navolging met een expositie van de Helmondse Leeuwentemmer Carlo Stevens. Uit deze voorbeelden blijkt dat Helmond een actieve erfgoedgemeenschap heeft. Ook het project ‘Helmond in 100 stukskes’ is daar een voorbeeld van.

Het project is één van de voorbeeldprojecten die door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed genoemd wordt in het kader van het Verdrag van Faro, waarbij inwoners participeren en betekenis geven aan vondsten en het bijbehorende verleden.

Schoolbezoek aan de Bakelse Beemden – 2019 [Theo de Jong]

Voor de middenbouw bijvoorbeeld is een leskist ontwikkeld over de Romeinen in Brabant. Met de kist vol voorwerpen die door de Romeinen werden gebruikt leren de leerlingen over het dagelijks leven van toen: het schrift, geld, kleding, sport en spel. Leerlingen ontdekken dat veel elementen uit onze hedendaagse cultuur afkomstig zijn uit de cultuur van de Romeinen. Een ander voorbeeld is het project ‘Op stap met Jet en Jan’ dat is ontwikkeld in samenwerking met het Jan Vissermuseum. Leerlingen maken kennis met de tweeling Jet en Jan en het dagelijks leven in 1910. Daarbij komen de thema's kleding, wonen, werk, school, voeding, vervoer en spel aan bod. Leerlingen reflecteren op het leven: hoe verschilt dit van toen en nu?

Helmond in 100 stukskes. Het project Helmond in 100 stukskes heeft in 2019 de Grote Archeologieprijs gewonnen en werd genomineerd voor de ‘Brabants Lof’ 2021. De vuilstortplaats in Stiphout die tussen 1930 en 1957 in gebruik was, werd in 2016 gesaneerd. Hierbij werden ruim 1500 archeologische 30

vondsten verzameld. De vondsten werden ter inspiratie gebruikt om met ouderen in gesprek te gaan en hun herinneringen en verhalen op te tekenen. De 100 mooiste verhalen zijn gepubliceerd. Het boek is in 2020 in het Speelhuis, door toenmalig minister van OCW Van Engelshoven in ontvangst genomen. Ook is er een reizende tentoonstelling gemaakt. Het was een samenwerking tussen archeologen, stichting Kunstkwartier, Heemkundekring Helmont en diverse woonzorginstellingen in Helmond.

roerend erfgoed en immaterieel erfgoed, zoals de schuttersgilden, carnaval en het Helmonds dialect. Onderdeel hiervan is ook het ontwikkelen van een visie op de cultuurhistorische collecties Informatie en inspiratie Een doel is erfgoed beter zichtbaar en beleefbaar te maken in de stad. Met behulp van informatieborden en digitale media (QR-codes) kan (verdwenen) erfgoed op de kaart gezet worden. Maar ook door middel van fiets- en wandelroutes en speelplekken kan het erfgoed zichtbaar en beleefbaar worden gemaakt. Een voorbeeld hiervan is het ontwerp voor speelplek in de wijk HelmondWest (het Haagje). Deze plek verwijst naar de locatie van het eerste houten kasteel van Helmond uit de twaalfde eeuw ’t Oude Huys. Nog een voorbeeld is het waterelement op de Markt. In een natuurstenencirkel is de historische stadsplattegrond door Jacob van Deventer van omstreeks 1540 uitgebeeld. De stadsgrachten, wallen, stadspoorten en het stratenpatroon zijn herkenbaar en gemarkeerd. Belangrijke gebouwen, zoals het kasteel, stadhuis en stadspoorten, zijn gemarkeerd. Op de plekken waar vroeger waterputten lagen, zijn spuitmondjes geplaatst waar het water uit komt. Monumentenschildjes

De gemeente Helmond heeft 80 rijksmonumenten en 300 gemeentelijke monumenten. Inwoners en bezoekers kunnen door middel van een monumentenschildje zien dat een object of gebouw een bijzondere cultuurhistorische waarde heeft. We willen daarom alle eigenaren van monumenten een schildje aanbieden. Het monumentenschildje kan aan de gevel van het monument bevestigd worden. Hierdoor wordt ons erfgoed beter zichtbaar en beleefbaar.

Voorbeeldpagina uit het boek Helmond in 100 stukskes, vuilnis met verhalen (2020) door De Jong, Van den Akker en Van den Boom

Onze ambitie is om projecten te stimuleren en ondersteunen die erfgoedparticipatie bevorderen. We willen onderzoeken of we een subsidieregeling kunnen maken voor het (laagdrempelig) stimuleren van het zichtbaar en beleefbaar maken van het Helmondse erfgoed. Hierbij kan gedacht worden aan een publicatie, documentaire, expositie of podcast. Aanvullend nog te ontwikkelen beleid zal verder ingaan op het 31

Acties voor het zichtbaar en beleefbaar maken van het erfgoed •

• • • • • •

Waterspeelplek met verwijzing naar kaart door Jacob van Deventer op de Markt - 2022 [ED]

Communicatieplan We willen actiever communiceren over het erfgoed in de stad bijvoorbeeld door middel van een nieuwsbrief, website (erfgoedhelmond.nl) en sociale media. Op deze manier kunnen we informatie delen over opgravingen, bijzondere details van monumenten uitlichten of activiteiten rondom het erfgoed onder de aandacht brengen zoals de jaarlijkse Open Monumentendag. Inwoners en bezoekers kunnen op deze manier kennis maken met de bijzondere plekken en verhalen van Helmond. We willen daarom in overleg met de afdeling Communicatie een communicatieplan opstellen. Samenwerking met culturele organisaties, erfgoedverenigingen en de (lokale) marketingorganisaties is hiervoor belangrijk.

32

Doorontwikkelen van een erfgoedleerlijn over de geschiedenis van Helmond voor het primair onderwijs in samenwerking met CultuurContact. Ontwikkelen subsidieregeling stimulering erfgoedprojecten. Opstellen van aanvullend beleid over het roerend en immaterieel erfgoed in de stad. Visie ontwikkelen op de cultuurhistorische collecties. Ontwikkelen van een industriële erfgoedroute door de stad in samenwerking met het lokale erfgoedveld. Verstrekken van monumentenschildjes voor eigenaren van monumenten. Het opstellen van een communicatieplan voor bewoners en bezoekers en hier uitvoering aan geven.

Hoofdstuk 5. Wat gaan we daarvoor doen?

•

Onderzoeken van de inzet van coaches door het Energiehuis voor het verduurzamen van gemeentelijke monumenten en cultuurhistorisch waardevolle panden. Planning: 2024

•

Evalueren en actualiseren onderhoudssubsidieregeling gemeentelijke monumenten. Planning: 2024

•

Beschikbaar maken van informatie over het erfgoed in de stad voor monumenteigenaren, gebruikers en andere belangstellenden. Planning: 2024-2025

•

Herijken archeologiebeleid en actualiseren archeologische beleidskaart met nieuwe informatie over opgravingen. Planning: 2023-2024

•

Onderzoek en waardering funerair erfgoed begraafplaatsen Helmond Planning: 2025-2026

5.1 Planning De gemeente Helmond heeft drie doelen voor erfgoed. Om aan de gestelde doelen uitvoering te geven, wordt in de beleidsperiode 2023-2026 ingezet op: 1. We behouden en ontwikkelen erfgoed •

•

•

•

Aanpassen van de Erfgoedverordening en beschermingsinstrumentarium met karakteristiek pand en beschermd stadsgezicht. Planning: 2023-2024 Aanwijzen van nieuwe gemeentelijke monumenten, karakteristieke panden en beschermde stadsgezichten op basis van de cultuurhistorische inventarisatie en waardestelling. Planning: 2023-2026 Opstellen cultuurhistorische verkenningen en waardestellingen van andere gebieden in Helmond inclusief het post ’65 erfgoed. Planning: 2023-2026

2. We vergaren en ontsluiten kennis over erfgoed

Opstellen beleid over duurzaamheidsmaatregelen (zoals zonnepanelen) voor monumenten en cultuurhistorisch waardevolle panden. Planning: 2023

33

•

Opgravingsinformatie en vondsten van de afgelopen decennia digitaliseren. Planning: 2023

•

Visie ontwikkelen op archeologisch depot en Erfgoedhuis samen met de gemeente Eindhoven. Planning: 2023-2024

•

Digitaliseren Helmondse archiefcollectie bij het RHCe. Planning: 2024

3. We maken erfgoed zichtbaar en beleefbaar •

Doorontwikkelen van een erfgoedleerlijn over de geschiedenis van Helmond voor het primair onderwijs in samenwerking met CultuurContact. Planning: 2023-2026

•

Ontwikkelen subsidieregeling stimulering erfgoedprojecten. Planning: 2025

•

Opstellen van aanvullend beleid over het roerend en immaterieel erfgoed in de stad. Planning: 2025

•

Visie ontwikkelen op de cultuurhistorische collecties. Planning: 2025

•

Ontwikkelen van een industriële erfgoedroute door de stad in samenwerking met het lokale erfgoedveld. Planning: 2025-2026

•

Verstrekken van monumentenschildjes voor eigenaren van monumenten. Planning: 2024

•

Het opstellen van een communicatieplan voor bewoners en bezoekers en hier uitvoering aan geven. Planning: 2024-2025

34

Bijlagen

3. Archeologische beleidskaart

1. Cultuurhistorische verkenning en waardenstelling

De archeologische beleidskaart van de gemeente Helmond is van 2017. De kaart geeft aan waar archeologische waardevolle gebieden liggen in de gemeente. De gebieden zijn geselecteerd op basis van landschappelijke ligging, historische kaarten, historische geschreven bronnen en vroegere archeologische vondsten. Er wordt gemotiveerd waarom deze locatie van historische/archeologische (verwachtings-)waarde is.

De cultuurhistorische verkenning en waardenstelling van de gemeente Helmond is van 2023. Op dit moment zijn cultuurhistorische verkenningen uitgevoerd in de wijken Binnenstad, Mierlo-Hout, Stiphout, Brouwhuis en Warande. Deze gebieden zijn beschreven en in kaart gebracht door middel van een gebiedsbiografie, ruimtelijke omschrijving, cultuurhistorische waarden, fricties, aanbevelingen, objectenlijst en een waardenkaart. Verder is het rapport aangevuld met een algemene biografie van Helmond in zijn geheel en met (historisch) kaart- en beeldmateriaal.

Archeologische beleidskaart gemeente Helmond Toelichting archeologische beleidskaart

[invoegen weblink] onderdeel uitwerking publieksversie

4. Monumentenlijst Helmond

2. Cultuurhistorische waardenkaart

In Helmond zijn er 80 rijksmonumenten en 300 gemeentelijke monumenten die worden beschermd vanwege hun cultuurhistorische waarde. Alle rijksmonumenten met monumentbeschrijvingen zijn te vinden in het rijksmonumentenregister (Zoeken in het Rijksmonumentenregister | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). De monumentbeschrijvingen van de gemeentelijke monumenten kunt u opvragen bij de gemeente. Hieronder kunt u bekijken welke monumenten er in Helmond zijn.

De cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Helmond is van 2023. Op de kaart zijn cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, objecten en gebieden in de onderzochte wijken Binnenstad, Mierlo-Hout, Stiphout, Brouwhuis en Warande weergegeven, zoals (potentiële) monumenten, beeldbepalende panden, beschermde stadsgezichten en gebieden met cultuurhistorische waarden. Ook zijn waterlopen en landschappen met cultuurhistorische waarden op de kaart aangegeven. [invoegen weblink] onderdeel uitwerking publieksversie

35

Rijksmonumenten Adres

Omschrijving

Bouwjaar

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Voormalig Patronaat Villa den Zwaluw Villa Villa Dubbel woonhuis met garages Villa de Beemd Café Schevelingen Pastorie Vlisco-complex voormalige watertoren Vlisco-complex fabrieksgebouw Vlisco-complex ketelhuis Vlisco-complex uitbreidingen ketelhuis Langgevelboerderij Voormalig woonhuis Voormalig klein seminarie, missiehuis en dienstwoning St. Trudokerk Pastorie St. Luciakerk Arbeidershuis Arbeidershuis Arbeidershuis Arbeidershuis Arbeidershuis Herenhuis Fabrieksgebouw J.A. Raymakers Herenhuis Herenhuis Herenhuis Herenhuis

1927 1926-1927 1930 1921 1921 1919 eind 19de eeuw 1923 1884 1911 1913 1927 en 1937 18de eeuw ca. 1810-1815 1929 1883-1884 1840 1896 1915 1915 1915 1915 1915 1825 midden 19de eeuw 1850 1850 1850 1850

2e Haagstraat 40 Aarle-Rixtelseweg 2 Aarle-Rixtelseweg 14 Aarle-Rixtelseweg 63a Aarle-Rixtelseweg 65-67 Aarle-Rixtelseweg 101 Aarle-Rixtelseweg 107 Bakelsedijk 1 Binnen Parallelweg 27 Binnen Parallelweg 27 Binnen Parallelweg 27 Binnen Parallelweg 27 De Kleine Overbrug 6 De Wiel 22 Deurneseweg 9 Dorpsstraat 32 Dorpsstraat 34 Hoofdstraat 159 Kanaaldijk N.O. 116 Kanaaldijk N.O. 118 Kanaaldijk N.O. 120 Kanaaldijk N.O. 122 Kanaaldijk N.O. 124 Kanaaldijk N.W. 47 Kanaaldijk N.W. 49 Kanaaldijk N.W. 63 Kanaaldijk N.W. 65 Kanaaldijk N.W. 67 Kanaaldijk N.W. 67a

36

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Kanaaldijk N.W. 77 Kanaaldijk N.W. 81 Kanaaldijk N.W. 83 Kanaaldijk N.W. 83b Kanaaldijk N.W. 85 Kasteelplein 1 Kerkstraat 47 Kerkstraat 48 Kerkstraat 54 Kerkstraat-Zuid 19 Markt 7 Markt 24 Markt 31 Markt 213 Marktstraat 10 Molenstraat 70 Molenstraat 70 Molenstraat 70 Molenstraat 70 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72 Molenstraat 72

Herenhuis Villa Villa Villa Villa Kasteel, raadhuis Woonhuis Winkel-woonhuis H. Lambertuskerk Voormalige Nederlands Hervormde kerk Huis met de Luts Herenhuis Herenhuis Herenhuis, voormalig postkantoor Herenhuis N.H. begraafplaats toegangshek N.H. begraafplaats doodgraverswoning annex baarhuis N.H. begraafplaats grafmonument N.H. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats poortgebouw R.K. begraafplaats calvariegroep R.K. begraafplaats grafkapel R.K. begraafplaats grafstéle R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk R.K. begraafplaats grafzerk 37

1868 1874 1884 1890 1890 ca. 1325-1350 1882 1890 1856-1861 1847-1848 1402 1872 1906 1891 ca. 1880 1865 1869 1866-1880 1927 1880 ca. 1880 1883 1886 1875-1900 1887 1888 1889 1893 1894 1896 1898 1905

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

Molenstraat 74 Molenstraat 76 Molenstraat 189 Molenstraat 191 Molenstraat 201 Peeleik 4 President Rooseveltlaan 3 Prins Karelstraat 100 Speelhuisplein 2 Steenweg 34 Tolpost 1 Watermolenwal 1 Weg op den Heuvel 9 Wesselmanlaan 53 Wethouder Ebbelaan 131 Wilhelminalaan 16 Van der Brugghenstraat Zuid-Koniginnewal 45

Klooster Herenhuis Voormalig gymnastiek- en kleedruimtelokaal H.B.S. Dienstgebouw, voormalig patronaat O.L. Vrouwe Middelares Aller Genadenkerk Villa Klooster Voormalig O.L. Vrouwe ten Hemelopnemingkerk Woonhuis H. Jozefkerk Koetshuis en dienstwoning Kantongerecht Villa H. Leonardus van Veghelkerk Pastorie Oude Toren Fraterhuis/school

1904 1869-1870 1867 1865-1867 1930 1928-1929 1893 1923 1914-1915 2de kwart 19de eeuw 1922-1927 1891 1906 1938 1939-1940 1910 ca. 1400 1873-1875

Adres

Omschrijving

Bouwjaar

• • •

Voormalig schoolmeestershuis Voormalig schoolmeestershuis Voormalige Maria Goretti meisjesschool

1917 1917 1920

Woonhuizen Woonhuizen Woonhuizen Woonhuizen

1920 1920 1920 1920

Gemeentelijke monumenten

• • • •

1e Haagstraat 83 1e Haagstraat 87 1e Haagstraat 89, 91, 93, 95 97, 99, 101, 103, 105, 107, 109, 111 3e Haagstraat 98 3e Haagstraat 100 3e Haagstraat 102 3e Haagstraat 104

38

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

3e Haagstraat 106 Woonhuizen 3e Haagstraat 108 Woonhuizen Aarle-Rixtelseweg 77, 77a, 77b Langgevelboerderij ‘t Bijsterveld 5 Dubbel woonhuis ’t Bijsterveld 6 Dubbel woonhuis Binderen Archeologisch terrein Binderseind 23; De Waart 9 Voormalige herberg, concertzaal en parochiehuis Binnen Parallelweg 2 Voormalige goederenloods Van Gend en Loos Caroluslaan 2 Villa Joseph, dubbel woonhuis (met Mierloseweg 8) Caroluslaan 8 Dubbel woonhuis Caroluslaan 10 Dubbel woonhuis Caroluslaan 12 Dubbel herenhuis Caroluslaan 14 Dubbel herenhuis Caroluslaan 19 Woonhuis Caroluslaan 20 Woonhuis Caroluslaan 21 Woonhuis Caroluslaan 23 Woonhuis Caroluslaan 27 Woonhuis Caroluslaan 29 Woonhuis Caroluslaan 31 Woonhuis Caroluslaan 33 Woonhuis Caroluslaan 35 Woonhuis Dasstraat 25 Poortgebouw met woningen Dasstraat 27 Poortgebouw met woningen De Wiel 4 Rij van middenstandswoningen De Wiel 6 Rij van middenstandswoningen De Wiel 8 Rij van middenstandswoningen De Wiel 10 Rij van middenstandswoningen De Wiel 12 Rij van middenstandswoningen De Wiel 14 Rij van middenstandswoningen De Wiel 16 Rij van middenstandswoningen Dorpsstraat 114 Voormalige burgemeesterswoning Stiphout 39

1920 1920 1890 ca. 1930 ca. 1930 1877 1ste kwart 20ste eeuw 1901 1901 1901 1920 1920 1915 1920 1915 1915 1929 1929 1929 1929 1929 1930 1930 1921-1929 1921-1929 1921-1929 1921-1929 1921-1929 1921-1929 1921-1929 ca. 1936

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Eikendreef 2 Eikendreef 23 Eikendreef 25 Eikendreef 27 Eikendreef 29 Eikendreef 31 Eikendreef 33 Eikendreef 35 Eikendreef 37 Eikendreef 47, 47a, 49, 51; Caroluslaan 10a Eindhovens Kanaal Floreffestraat 21a Goorsebaan 1 Havenweg 2 Havenweg 4, 4a, 4b Havenweg 4c Havenweg ongenummerd; Veestraat 46 Hindestraat 58 Hindestraat 60; Eekhoornstraat 7 Hoofdstraat 153, 155 Hoofdstraat 157 Hoogeindsestraat 24, 24a Houtse Parallelweg 102 Houtse Parallelweg 103 Houtse Parallelweg 104 Houtse Parallelweg 105 Houtse Parallelweg 106 Houtse Parallelweg 107 Houtse Parallelweg 108

Woonhuis Complex van woonhuizen Complex van woonhuizen Complex van woonhuizen Complex van woonhuizen Complex van woonhuizen Complex van woonhuizen Complex van woonhuizen Woonhuis Vakwerkvilla i.o.v. jhr. C.F. Wesselman

1935 1935 1935 1935 1935 1935 1935 1935 1934 1895

Brughoofden voormalige trambrug Voormalige Sint Annakerk Voormalige herberg, boerderij en dijkwachterswoning Voormalige woningen en bedrijfsruimten Voormalige woningen en bedrijfsruimten Voormalige woningen en bedrijfsruimten Voormalige woningen en bedrijfsruimten

1954 1793 1927 1927 1927 1927

Poortgebouw met woningen Poortgebouw met woningen

1930 1930

Unitas gebouw, voormalig gemeenschapshuis, patronaat Pastorie Voormalig patronaat Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis

1923 1885 1931 1938 1938 1938 1938 1938 1938 1938

40

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Houtse Parallelweg 109 Houtse Parallelweg 110 Houtse Parallelweg 111 Hulsbosstraat 2 Hulsbosstraat 4 Hulsbosstraat 6 Hulsbosstraat 8 Kanaaldijk N.W. 25 Kanaaldijk N.W. 27b, 29 Kanaaldijk N.W. 41; Steenweg 2, 4 Kanaaldijk N.W. 43, 45 Kanaaldijk N.W. 61 Kanaaldijk N.W. 71 Kanaaldijk N.W. 121, 121a, 121c, 121d, 123 Kanaaldijk N.O. 82 Kanaaldijk Z.O. 92 Cacaokade 1 Kerkstraat-Zuid 15; De Wiel 2 Kerkstraat-Zuid 17 Kerkstraat 41 Kerkstraat 43, 45 Kerkstraat 50, 52 Klaverhof 1 Klaverhof 2 Klaverhof 3 Klaverhof 4 Klaverhof 5 Klaverhof 6 Klaverhof 7 Klaverhof 8

Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Voormalig woonhuis, modelmakerij Voormalige kantoor en archiefgebouw i.o.v. J.A. Carp Voormalig bankgebouw

1938 1938 1938 1895 1895 1895 1895 1900 1917 1924

Voormalig bankgebouw Koninklijke textielfabrieken J.A. Raymakers & Co Fabriekscomplex Nedschroef, H. van Thiel Karelstein/'t Witte Huis fabrikantenvilla i.o.v. jonkheer C.T. van der Brugghen, heer van Croy Voormalig magazijnruimte EDAH Kraanbaan i.o.v. fa. Van Bussel Voormalige Koninklijke Nederlandsche Cacaofabriek Winkel-woonhuis Herenhuis Herenhuis i.o.v. fabrikant H.C. Bogaers Winkel-woonhuis i.o.v. fabrikant J. de Reydt Winkel-woonhuis Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw

1915 1926 1875 1840

41

1927 1928 1894 1895 1895 1882 1973 1650 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Klaverhof 9 Klaverhof 10 Klaverhof 11 Klaverhof 12 Klaverhof 13 Klaverhof 14 Klaverhof 15 Klaverhof 16 Klaverhof 17 Klaverhof 18 Klaverhof 19 Klaverhof 20 Klaverhof 21 Klaverhof 22 Klaverhof 23 Klaverhof 24 Klaverhof 25 Klaverhof 26 Klaverhof 27 Klaverhof 28 Klaverhof 33 Klaverhof 34 Klaverhof 35 Klaverhof 36 Klaverhof 37 Klaverhof 38 Klaverhof 39 Klaverhof 40 Klaverhof 41 Klaverhof 42 Klaverhof 43 Kloosterstraat 4

Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Winkel-woonhuis 42

1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1890

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Kloosterstraat 6; Gasthuisstraat 15b Kloosterstraat 9 Kloosterstraat 11 Kloosterstraat 13 Kloosterstraat 15 Kloosterweide 35 Kloosterweide 37 Kloosterweide 39 Kromme Steenweg 4 Kromme Steenweg 5 Kromme Steenweg 7 Kromme Steenweg 13 Kromme Steenweg 15 Kromme Steenweg 17 Kromme Steenweg 19 Markt 5, 5a Markt 14 Markt 18 Markt 26, 26a Markt 28, 30 Markt 33 Markt 34 Markt 38a, 38b, 38c, 38d, 40, 40a; Ketsegangske 1 Markt 39a, 39b en 41 Markt 42, 42a Markt 209 Markt 211

• •

Marktstraat 23-25 Marktstraat 27

Voormalig klooster en school

1880

Woonhuis, voormalige landarbeiderswoning 1877 Woonhuis, voormalige landarbeiderswoning 1877 Woonhuis, voormalige landarbeiderswoning Woonhuis, voormalige landarbeiderswoning Woonhuis Woonhuis Woonhuis Herenhuis i.o.v. jonkheer A.P. Wesselman Dubbel herenhuis Dubbel herenhuis Herenhuis Herenhuis Herenhuis Villa Winkel-woonhuis Winkel-woonhuis Voormalig woonhuis Winkel-woonhuis Woonhuis Kantoor Woonhuis Winkel-woonhuis

1993 1993 1877 1877 1947 1947 1947 1858 1915 1915 1915 1915 1915 1915 1931 1550 1884 1829 1829 1880 1871 1905

Voormalig woonhuis i.o.v. fabrikant H.L.F. van Vlissingen Voormalig woonhuis Voormalig Winkel-woonhuis Voormalig woonhuis i.o.v.fabrikanten G. van Glabbeek en H. Prinzen Winkel-woonhuis Winkel-woonhuis en voormalige smederij

1895 1800 1700 1848

43

1903 1892 en 1891

• • • • •

• • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • •

Mierloseweg 1b Mierloseweg 2, 2a, 2b Mierloseweg 3a, 3b Mierloseweg 5 Mierloseweg 5a, 5b, 5c, 5d, 5e, 5f, 7a, 7b, 7c, 7d, 7e, 7f, 9a, 9b, 9c, 9d Mierloseweg 6 Mierloseweg 8 Mierloseweg 59c Mierloseweg 59d Mierloseweg 130, 130a Molenstraat 131 Molenstraat 146 Molenstraat 148 Molenstraat 148a, 150 Molenstraat 78 Molenstraat 80 Molenstraat 82 Molenstraat 84 Molenstraat 121, 121a Molenstraat 195a t/m h, k t/m n; Paterslaan 1 t/m 25; Zuidende 2 t/m 16 President Rooseveltlaan 2 President Rooseveltlaan 4 President Rooseveltlaan 11 Prins Bernhardlaan 7 Prins Bernhardlaan 9 Prins Hendriklaan 25, 27, 29, 31 Prins Karelstraat 98a

Villa Huize Maria i.o.v. fabrikant J.B. Kam Complex van woonhuizen (onderdeel van Eikendreef 23-35) Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Voormalig schoolgebouw Carolus Borromeus College

1895 1935 1920 1920 1926

Woonhuis Villa Jeanne, dubbel woonhuis met Caroluslaan 2 Winkel-woonhuis Winkel-woonhuis Villa de Raymaert Woonhuis Dubbel woonhuis i.o.v. burgemeester A. van Hoeck Dubbel woonhuis i.o.v. burgemeester A. van Hoeck Woonhuis i.o.v. burgemeester A. van Hoeck Gekoppelde herenhuizen Gekoppelde herenhuizen Gekoppelde herenhuizen Gekoppelde herenhuizen Voormalige marechausseekazerne Voormalige Paterskerk, kloostercomplex Paters Kapucijnen Voormalig klooster

1925 1901 1920 1920 1830 1900 1907 1907 1887 1869 1869 1869 1869 1920 1894 1893

Villa i.o.v. fabrikantenfamilie Van Thiel Villa Tilly Home , voormalige ambtswoning burgemeester Van Hout Voormalig woonhuis Dubbel woonhuis Dubbel woonhuis Voormalig woonhuis i.o.v. fabrikant H.L. Fentener van Vlissingen Voormalig schoolgebouw St. Jozef jongenschool

1905 1913

44

1934 1922 1922 1911 1930

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Piet Blomplein 1 Kubuswoning Piet Blomplein 2 Kubuswoning Piet Blomplein 3 Kubuswoning Piet Blomplein 4 Kubuswoning Piet Blomplein 5 Kubuswoning Piet Blomplein 6 Kubuswoning Piet Blomplein 7 Kubuswoning Piet Blomplein 8 Kubuswoning Piet Blomplein 9 Kubuswoning Piet Blomplein 10 Kubuswoning Piet Blomplein 11 Kubuswoning Piet Blomplein 12 Kubuswoning Piet Blomplein 13 Kubuswoning Piet Blomplein 14 Kubuswoning Piet Blomplein 15 Kubuswoning Piet Blomplein 16 Kubuswoning Piet Blomplein 17 Kubuswoning Piet Blomplein 18 Kubuswoning Steenovenweg 21 Schoorsteen voormalige fabriek Steenweg 1, 3; Kanaaldijk 35a Villa Westende Steenweg 13 Winkel-woonhuis Steenweg 15; Kromme Winkel-woonhuis Steenweg 14, 14a Steenweg 17 Voormalige bioscoop Steenweg 19 Horeca-woonhuis Steenweg 19a, 19b; Kromme Winkel-woonhuis Steenweg 37a Steenweg 20 Winkel-woonhuis Steenweg 32a, 32b Winkel-woonhuis Steenweg 35 Voormalige winkel Steenweg 41; Winkel-woonhuis Wilhelminalaan 24

1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1976-1977 1912 1880 1880 1930

1924 1920 1920 1926

45

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Steenweg 45 Steenweg 47 Steenweg 49 Steenweg 51 Steenweg 53 Steenweg 55 Steenweg 57 Steenweg 59 Steenweg 61 Steenweg 62 Steenweg 63 Steenweg 65 Steenweg 67 Meester Strikstraat 11 Torenstraat ongenummerd Veestraat 1; Kamstraat 49 (Kamstraat 1 t/m 15) Veestraat 2 Veestraat 31, 33; Smalle Haven 7, 8, 9, 10 Veestraat 44, 44a Warande ongenummerd Warandelaan 11a Warandelaan 29 Watermolenwal 2 Watermolenwal 3 Watermolenwal 4 Watermolenwal 5 Watermolenwal 6 Watermolenwal 7 Wesselmanlaan 7 Wesselmanlaan 17

Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Woonhuis i.o.v. jonkvrouw A.M. Wesselman Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Rij van middenstandswoningen i.o.v. fabrikant J.A. Carp Woonhuis, landarbeidershuis Watertoren Winkel-woonhuis

1920 1920 1920 1920 1920 1920 1920 1920 1920 1885 1920 1920 1920 1829 1948 1934

Winkel De Gruyter Winkel-woonhuizen

1917 1930

Voormalig woonhuis Grafeiland familie Wesselman Villa i.o.v. fabrikant P. de Wit Woonhuis i.o.v. jonkheer C.F. Wesselman Rij woonhuizen i.o.v. fabrikant W.J.H. Prinzen Rij woonhuizen i.o.v. fabrikant W.J.H. Prinzen Rij woonhuizen i.o.v. fabrikant W.J.H. Prinzen Rij woonhuizen i.o.v. fabrikant W.J.H. Prinzen Rij woonhuizen i.o.v. fabrikant W.J.H. Prinzen Rij woonhuizen i.o.v. fabrikant W.J.H. Prinzen Dubbele villa Dubbele villa

1880 1817 1927 1903 1853 1853 1853 1853 1853 1853 1934 1928

46

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Wesselmanlaan 19 Wethouder Ebbenlaan 129 Wethouder Ebbenlaan 135; Dijksestraat 142 Wethouder Ebbenlaan 166 Wilhelminalaan 1 Wilhelminalaan 3 Wilhelminalaan 2c Wilhelminalaan 4 Wilhelminalaan 5a Wilhelminalaan 5b Wilhelminalaan 5c Wilhelminalaan 6 Willem Beringsplein 76 Willem Beringsplein 78 Willem Beringsplein 80 Willem Beringsplein 82 Willem Beringsplein 84 Willem Beringsplein 86 Willem Beringsplein 88, 88a 88b, 88c Willem Beringsplein 92 Willem Beringsplein 94 Willem Beringsplein 96 Willem Prinzenstraat 43 Willem Prinzenstraat 162 Willem Prinzenstraat 164 Willem Prinzenstraat 166 Willem Prinzenstraat 168 Willem Prinzenstraat 170 Willem Prinzenstraat 172 Willem Prinzenstraat 174

Dubbele villa Pastorie Voormalige St. Catharina meisjesschool

1928 1939 1949-1950

Voormalige St. Leonardus jongensschool Dubbel herenhuis i.o.v. fabrikantenfamilie Matthijsen Dubbel herenhuis i.o.v. fabrikantenfamilie Matthijsen Dubbel herenhuis i.o.v. familie Wesselman Dubbel herenhuis i.o.v. familie Wesselman Kubuswoning Kubuswoning Kubuswoning Villa Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw

1939-1940 1905 1905 1905 1905 1974-1975 1974-1975 1974-1975 1900 1927 1927 1927 1927 1927 1927 1927

Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw Complex van woonhuizen, volkswoningbouw

1927 1927 1927 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929 1929

47

• •

Zonnehofstraat 9 Zonnehofstraat 11

Poortgebouw met woningen Poortgebouw met woningen

1929 1929

48

De afbeeldingen op het titelblad zijn afkomstig van:

Verantwoording

• • • • •

Gemeente Helmond, april 2023 (concept)

Uitsnede topografische kaart Helmond 1850 – Nationaal Archief Emaillen koffiepot – Erfgoedhuis Eindhoven Drie-oren-kan – Laurens Mulkens en Theo de Jong Uitsnede afbeelding Kasteel – Raymond Friederichs Uitsnede afbeelding Begemann fabriek – RHCe

De overige afbeeldingen zijn afkomstig van: • • • • • • • • • • • • • •

49

Aviodrome Lelystad Chris Peel Contrei Cultuurhistorie & Ruimtelijke Kwaliteit Dave van Hout Eindhovens Dagblad [ED] Erfgoedhuis Eindhoven Gemeente Helmond Gelders Genootschap Isebelle Woudsma Museum Helmond Regionaal Historisch Centrum Eindhoven [RHCe] Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed [RCE] Tahné Kleijn Theo de Jong