RN 068 Voorjaarsnota 2023

Concept

CONCEPT Concept

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................ 1 1.

Hoe staat de stad ervoor, en wat wordt er de komende periode in gang gezet? ............................. 4 1.1 Wie wonen en komen er in Helmond wonen? ................................................................................ 5 1.2 Hoofdopgave 1: Meedoen, rondkomen en vooruitkomen ............................................................. 7 1.2.1

Waar zetten we op in?...................................................................................................... 8

1.3 Hoofdopgave 2 Duurzaam en Leefbaar ......................................................................................... 11 1.3.1

Waar zetten we op in?.................................................................................................... 14

1.4 Hoofdopgave 3: Economisch vitaal en aantrekkelijk..................................................................... 18 1.4.1

Waar zetten we op in?.................................................................................................... 18

1.5 Bestuur & organisatie .................................................................................................................... 21 2.

Financieel perspectief .............................................................................................................. 24 2.1 Budgettair beeld ............................................................................................................................ 24 2.1.1

Samenvattend beeld meerjarenperspectief ................................................................... 24

2.1.2

Toelichting autonome ontwikkelingen/reeds genomen besluiten ................................. 26

2.1.3

Benodigde middelen voor indexering ............................................................................. 29

2.1.4

Onzekerheden ................................................................................................................. 29

2.2 Nieuwe ontwikkelingen 2024-2027............................................................................................... 30

3.

2.2.1

Nominale ontwikkelingen ............................................................................................... 30

2.2.2

Ontwikkeling woonlasten ............................................................................................... 32

2.2.3

Ontwikkelingen gemeentefonds ..................................................................................... 33

Investeringen ........................................................................................................................... 35 3.1 Uitwerking investeringen 2024 (IVP) en kansrijke investeringen.................................................. 35 3.2 Realisatiekracht ............................................................................................................................. 37

4.

Risico's..................................................................................................................................... 38 4.1 Overzicht van risico’s ..................................................................................................................... 38 4.2 Omvang weerstandsvermogen ..................................................................................................... 39 4.3 Ratio’s ............................................................................................................................................ 40

Inleiding Op de kop af een jaar geleden zijn we begonnen aan een nieuwe bestuursperiode. ‘Een sterker Helmond voor iedereen’ is daarbij gekozen als leidend motto. Gebruikmakend van de kansen die de schaalsprong ons biedt, met besef voor grote uitdagingen als tweedeling, bestaanszekerheid die onder druk staat en klimaatverandering die onverminderd doorgaat. We streven naar brede welvaart; materiële welvaart en economische groei zijn niet het ultieme doel, maar het middel om een inclusieve, duurzame en levendige stad voor elkaar te boksen. Met de voorliggende Voorjaarsnota zetten we de eerste stap naar de begroting van 2024-2027 die de gemeenteraad eind dit jaar gaat bespreken. In deze begroting wordt, meer dan in de vorige, zichtbaar hoe het Ambitieakkoord doorwerkt in het gemeentelijk beleid. Wat daarbij zeker gaat helpen, is de nieuwe begrotingsindeling waartoe de gemeenteraad in mei 2023 heeft besloten. Het werken aan brede welvaart vraagt per definitie een integrale aanpak en werkwijze die de afzonderlijke beleidsterreinen overstijgt. De komende begroting bestaat daarom nog maar uit drie inhoudelijke programma’s waarbinnen alle lijntjes samenkomen: -

Meedoen, rondkomen en vooruitkomen Duurzaam en leefbaar Economisch vitaal en aantrekkelijk

In de voorliggende Voorjaarsnota kijken we vooruit naar de belangrijkste ontwikkelingen op deze drie terreinen en naar wat er nodig is om onze ambities te realiseren; waaronder een gezonde en robuuste organisatie. Verder bevat deze Voorjaarsnota natuurlijk ook een doorkijk naar de budgettaire ruimte voor de komende jaren. 2024 en 2025 zien er goed uit, maar vanaf 2026 is het beeld een stuk minder rooskleurig. Er zijn echter nog veel onzekerheden; we zijn afhankelijk van ontwikkelingen bij het Rijk en van de financieringssystematiek van gemeenten. Hoe dan ook moeten er keuzes gemaakt worden, aangezien voor een aantal ambities nog geen middelen en/of personele capaciteit zijn begroot. Daarbij kan het ook gaan om fasering of temporisering. De integrale afwegingen worden gemaakt bij de begroting van 2024 en verder. Bij de behandeling van de Voorjaarsnota kunt u daar al richtinggevende uitspraken voor doen. Belangrijk vraagstuk is ook de wijze waarop wij omgaan met de indexering voor loon- en prijsontwikkelingen. Wanneer we de gebruikelijke systematiek blijven hanteren, legt dat een groot beslag op de beschikbare financiële ruimte. En dus ook op de mogelijkheden om onze ambities waar te maken. Meedoen, rondkomen en vooruitkomen Het merendeel van de inwoners van Helmond lukt het prima zelf om mee te doen, rond te komen en vooruit te komen.

Maar toch zijn er nog teveel stadsgenoten bij wie dat niet het geval is, en bovendien verschilt dat sterk per wijk. Helmond heeft een aantal hardnekkige, sociaaleconomische uitdagingen. Richtinggevend voor onze inspanningen is de Kadernota Sociaal Domein die begin volgend jaar in de gemeenteraad wordt besproken. De crux is om problemen en zorgvragen zoveel mogelijk vóór te zijn en de veerkracht van inwoners te versterken. Tegelijkertijd wordt er ook nu al volop gewerkt aan intensiveringen. De draagkrachtnorm voor inkomensvoorzieningen gaat naar 130%, het onderzoek naar een Helmond-pas is gestart, we werken aan een meerjarenprogramma jeugd en ook voor ouderen die moeite hebben om mee te komen bedenken we een samenhangende aanpak. En door meer te investeren in bewegen, gezond leven, basisvaardigheden en elkaar ontmoeten, verbreden we de sociale basis onder de stad. In dat kader 1

versterken we ook de verenigingsondersteuning, voeren we een quick scan uit van sport- en wijkaccommodaties en openen we Zwembad De Braak (2023) en Sport- en Beleefcampus De Braak (2024). Goede onderwijshuisvesting helpt mee om onze jeugd een kansrijke start te laten maken. Verschillende huisvestingsprojecten zijn in uitvoering; voor de zomervakantie volgt een besluit over de precieze locatie van de nieuwbouw van Jan van Brabant College op Suytkade – op basis van een haalbaarheidsonderzoek – en we gaan werken aan de 2e fase van het Integraal Huisvestingsplan (20262040). De landelijke hervormingsagenda jeugd gaat ook in Helmond aanpassingen en aanscherpingen vragen in onze aanpak, en natuurlijk ook in de regionale inkoopsamenwerking ‘Een 10 voor de jeugd’. Voor mensen met verward gedrag komt er een Time-out & Verblijfsvoorziening. De locatie is bepaald en de komende jaren wordt – met betrokkenheid van mensen in de directe omgeving – gewerkt aan de realisatie daarvan. Leefbaarheid en veiligheid zijn belangrijke randvoorwaarden. Duurzaam en leefbaar De woningbouw gaat de komende jaren volop door, met de grootste toevoegingen in het Stationskwartier, Houtsdonk en Brainport Smart District. We hebben de ambitie om 750 woningen per jaar te realiseren, ondanks het feit dat de bouw (landelijk) een vertraging laat zien door allerlei omstandigheden.

Bijzondere aandacht is er voor betaalbare woningen, die we nadrukkelijk ook willen toevoegen aan wijken waar die minder aanwezig zijn. Op die manier werken we aan het tegengaan van tweedeling, maar dan tússen wijken. Om diezelfde reden gaan we door met de diverse wijkontwikkelingsplannen. Helmond werkt de komende jaren hard mee aan de afspraken uit het landelijk klimaatakkoord. Samen met Eindhoven hebben we de schouders gezet onder de missie Klimaatneutraal 2030; eind 2023 dienen we het contract in bij de Europese Unie. We bereiden dat voor met vele inwoners en organisaties uit beide steden. Ook zijn we intussen al volop bezig met concrete acties; van kierenjagers tot het stimuleren van circulair ondernemen, van groene daken tot verduurzaming van het warmtenet. Zowel aan de randen van de stad als ín de stad maken we de leefomgeving fors groener en we nemen maatregelen om de stad weerbaar te maken tegen klimaatveranderingen. Mensen met lage inkomens helpen we extra om de energietransitie te kunnen maken. Met het oog op de schaalsprong die we als Helmond gaan maken, moeten we ervoor zorgen dat de stad ook in de toekomst bereikbaar en leefbaar blijft. Terwijl we nú al tegen de grenzen van de mobiliteit aanlopen.

In de Mobiliteitsvisie die deze zomer ter besluitvorming in de gemeenteraad ligt, is nagedacht over hoe we zorgen dat het in Helmond ook in de toekomst goed wonen, werken en verblijven is. De Mobiliteitsvisie is het vertrekpunt voor het ‘omdenken’ op het gebied van het stedelijk en regionale mobiliteitssysteem. Een visie die nog in deelplannen en feitelijke maatregelen vertaald moet worden, waarover ook weer het gesprek met de stad gaat plaatsvinden. Dat komt allemaal samen in een Meerjaren Uitvoeringsprogramma Mobiliteit (MUM). Met het Masterplan Integrale Veiligheid en de daarin bepaalde prioriteiten heeft de raad begin dit jaar ingestemd. De focus ligt op ondermijning, digitale criminaliteit en risicojongeren. Onze aanstaande deelname aan het landelijke programma Preventie met Gezag gaat aan de laatstgenoemde prioriteit een stevige impuls geven. Verder vraagt buurtpreventie, na de lastige coronajaren, extra ondersteuning om tot een gemeente-dekkend netwerk te komen.

2

Economisch vitaal en aantrekkelijk De economische ontwikkeling in deze regio is ronduit sterk te noemen. Brainport is van grote betekenis voor de economie van ons land en biedt daarmee ook kansen om onze stad in sociaal opzicht sterker te maken. Om koploper te blijven in de innovatieve economie moet talent ontwikkeld, aangetrokken én behouden blijven. Daarvoor is regionaal en lokaal een schaalsprong nodig wat betreft woningen, arbeidsplaatsen en aantrekkelijke voorzieningen. Tegelijkertijd hebben we te maken met een krappe arbeidsmarkt en dat zal de komende jaren ook zo blijven; al lijkt de krapte wel over z’n hoogtepunt heen. De urgentie om te investeren in een duurzame en flexibele arbeidsmarkt blijft onveranderd hoog. De basis hiervoor ligt in het regionaal arbeidsmarktplan 2023-2027. We zetten op allerlei manieren in op het versterken van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, het aantrekken en behouden van talent en op het ‘leven lang ontwikkelen’. In onze arbeidsmarktregio werken we aan één integrale toegang voor inwoners, werkgevers en werkenden: het Regionaal Werkcentrum. In nauwe afstemming met onze regionale partners én met de lokale ondernemers bereiden we een visie op de bedrijventerreinen voor.

Die visie is belangrijk om goed te kunnen voorzien in de lokale en regionale behoefte, maar ook om een antwoord te bieden aan uitdagingen als de schaalsprong, klimaatverandering, netcongestie, bereikbaarheid en de circulaire economie. De topsectoren Foodtech Brainport (FTB) en de Automotive Campus (AC) staan aan de vooravond van belangrijke besluiten over hun verdere ontwikkeling. Wat betreft FTB worden de visie en uitvoeringsagenda nog deze zomer aangeboden aan de gemeenteraad, en voor de AC is een nieuwe campusstructuur en -organisatie in voorbereiding. Dit als alternatief voor de afgeblazen privatisering. Op cultuurgebied is de grote uitdaging om de voorzieningen mee te laten groeien met de schaalsprong die we gaan maken. Begin volgend jaar verwachten we met de cultuurvisie richting de raad te komen, waarin de ontwikkellijnen voor de komende jaren worden uitgezet. Het ambitieniveau gaat omhoog. En met alle ontwikkelingen in de stad is het extra belangrijk om een goede visie op ons erfgoed te ontwikkelen; dat geeft herkenning en houvast. Ook de voorbereiding daarvan staat nog dit jaar op de rol. Bestuur en organisatie We zijn op weg om onze organisatie klaar te stomen voor de toekomst en een half jaar geleden gestart met een organisatie-ontwikkeltraject. De opgaven zijn fors en door de toekomstige groei en hedendaagse uitdagingen staat onze organisatie onder grote druk.

De afgelopen jaren werd dat onder andere zichtbaar in het investeringsprogramma: een flink deel werd niet uitgegeven door gebrek aan menskracht. Dit en volgend jaar zien we de uitgaven toenemen dankzij de recente versterking van de organisatie. Wel is deze versterking vooral gericht op het verhogen van de output en draagt het nog te weinig bij aan een broodnodige verlichting van de werkdruk. We zullen hoe dan ook het investeringsprogramma en bijbehorende planning kritisch tegen het licht houden bij het opstellen van de komende begroting. Tegelijkertijd willen we de relatie tussen overheid en samenleving verbeteren, onder de vlag van ‘Andere Overheid’. Vrij vertaald: meer náást de mensen, ondernemers en organisaties gaan staan. Binnen het sociaal domein is een eerste analyse gestart, maar Andere Overheid moet over de volle breedte van onze organisatie een begrip worden. En ook merkbaar zijn in ons integraal werken (denk aan de nieuwe Omgevingswet), in onze dienstverlening, in het wijkgericht werken en in de manier waarop we invulling geven aan participatie met de samenleving.

3

1.

Hoe staat de stad ervoor, en wat wordt er de komende periode in gang gezet?

In dit hoofdstuk wordt geschetst hoe Helmond er nu voor staat en aan welke grote opgaven gewerkt wordt of gewerkt gaat worden. Het ambitieakkoord ‘Een sterker Helmond voor iedereen’ stelt het werken aan een inclusief, duurzaam en levendig Helmond centraal. Wat wij doen, moet bijdragen aan onze hoofdopgaven: (1) Een veerkrachtige en inclusieve stad waarin iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen. (2) Een duurzame en leefbare stad, waarin iedereen profiteert van duurzame energie, een fijne en groene woonomgeving en waarin we klimaatveranderingen de baas zijn. (3) Een economisch vitale, innovatieve en aantrekkelijke stad, met voldoende werk en scholingsmogelijkheden op alle niveaus voor het stimuleren en ontwikkelen van talent en een leven lang ontwikkelen. In dit hoofdstuk schetsen we per hoofdopgave steeds eerst hoe Helmond ervoor staat op de onderliggende deelopgaven (licht gele blokken). Vervolgens geven we per deelopgave aan waarop we de komende periode de gaan inzetten. Tot slot gaan we in het vierde en laatste deel l ‘Bestuur en Organisatie’ in op wat er binnen onze organisatie nodig is om onze ambitie te bereiken. Dit hoofdstuk is gebaseerd op informatie uit de Kennisagenda Helmond. Hierin is ook de monitor Vinger aan de Pols te vinden waarmee we elk kwartaal een zo actueel mogelijk beeld schetsen van hoe de stad er voor staat.

Zo krijgen we snel inzicht welke invloed (wereldwijde) ontwikkelingen, zoals de energieen koopkrachtcrisis hebben op de stad. Brede welvaart In het ambitieakkoord is ’brede welvaart’ gekozen als fundament. Dit wordt ook het fundament voor de nieuwe begroting(sindeling). Bij brede welvaart gaat het om veel meer dan materiële welvaart en economische groei. Het gaat ook over kwaliteit van leven, over welzijn en een gezonde leefomgeving. De beoogde groei(sprong) van Helmond willen we dan ook benutten om een kwaliteitssprong te maken. Om zo te komen tot een inclusieve, leefbare en gezonde stad, zoals verwoord in ‘Helmond Ambitie 2040’. Om te monitoren hoe we ons als stad ontwikkelen, kijken we naar de duurzaamheidsbalans van Telos. Voor brede welvaart is het belangrijk dat de stad evenwichtig groeit op het sociaal-cultureel, ecologisch en economisch kapitaal. Dit betekent dat de ontwikkeling binnen het ene kapitaal niet ten koste gaat van een ander kapitaal, en er idealiter juist zelfs aan bijdraagt of versterkt. Geen gelijke groei in de breedte Sinds 2020 zien we dat de groei op de drie kapitalen (sociaal-cultureel, ecologisch en economisch) wat uit elkaar is gaan lopen. Zo hebben de coronapandemie en de bijbehorende maatregelen duidelijk invloed gehad op onze inwoners. Denk hierbij aan gemoedstoestand en leefstijl.

Het verenigingsleven en de culturele sector kwamen bijna stil te liggen. Nadat de grootste impact van de coronapandemie voorbij was, viel Rusland Oekraïne binnen. Dit had duidelijk gevolgen voor onze koopkracht. Vooral de boodschappen en de 4

energie werden fors duurder. We zien wel dat nog veel huishoudens blijven investeren in het verduurzamen van hun woning en vervoer, bijvoorbeeld met zonnepanelen en elektrische auto’s. Economisch gaat het goed met Helmond. De werkloosheid is laag en nog steeds is het aantal faillissementen beperkt. Het tekort aan arbeidspotentieel, zeker in specifieke branches, zoals techniek, zorg en onderwijs, is een uitdaging, ook voor de komende jaren. Vanuit de benchmark met andere middelgrote steden wordt duidelijk dat er in Helmond een aantal hardnekkige, met name sociaal-economische vraagstukken zijn. Zo heeft een relatief grote groep inwoners een laag opleidingsniveau en langdurig een lager inkomen, minder beweging en leeft men gemiddeld ook minder lang in goede gezondheid. Dit hangt onder meer samen met de geschiedenis van Helmond en de aanwezigheid van de maakindustrie, maar ook met het ontbreken van HBO en/of universitaire opleidingen en de samenstelling van de woningvoorraad met relatief veel huurwoningen.

1.1 Wie wonen en komen er in Helmond wonen? Huidige en verwachte bevolkingsontwikkelingen Op 1 januari 2023 had Helmond 94.934 inwoners en dit aantal neemt jaarlijks toe. Tussen 2000 en 2015 groeide Helmond meer door natuurlijke groei dan door migratie. De afgelopen paar jaar veranderde dat. Op dit moment groeit Helmond met name door migratie: er vestigen zich meer mensen in Helmond dan er vertrekken. Het jaar 2022 springt er daarbij uit door het hoge aantal Oekraïners dat zich, door de inval van Rusland, vestigde in Helmond. Daar komt bij dat door de vergrijzing van de bevolking het aantal overlijdensgevallen stijgt, het aantal vrouwen in de vruchtbare periode terugloopt en het aantal geboorten daalt. Door de verstedelijkingsafspraken in de regio neemt het aantal inwoners van Helmond tot 2040 toe tot zo’n 115.000. Dit aantal moet gerealiseerd worden door meer inwoners van buiten de stad aan te trekken.

Meer ouderen Het aantal 65-plussers zal tot 2040 met een kleine 8.500 toenemen. Dit is de grote naoorlogse generatie die ouder wordt. Bovendien blijft het grootste deel van de 65-plussers wonen in de gemeente waar zij nu al wonen. Deze trend zien we in heel Nederland en de westerse wereld. 5

Toename aantal inwoners is afhankelijk van de migratie De extra woningbouw, mede gepland vanwege de arbeidskrachten die in de Brainport-regio komen werken, zal vooral inwoners tussen de 25 en 50 jaar aantrekken. Veelal komen zij alleen of als (echt)paar zonder kinderen of met jonge kinderen. Deze groep inwoners zal komende jaren het hardst groeien. Vervolgens zien we ook het aantal jongere kinderen toenemen, omdat deze ‘nieuwe’ inwoners vaak een gezin stichten. Meer inwoners met herkomst van buiten Nederland In 2023 heeft bijna een derde van de Helmonders een herkomst van buiten Nederland. We zien als effect van wereldwijde ontwikkelingen het aandeel inwoners met een niet-Nederlandse herkomst toenemen. Sinds zo’n 10 jaar zijn inwoners uit Oost-Europese landen vrij om in Nederland te werken en we zien dat in Helmond het aantal inwoners met een herkomst uit Polen en de andere Midden- en OostEuropese landen duidelijk is toegenomen: bijna 4.000 inwoners meer sinds 2014. Ook de groep inwoners met een herkomst van buiten Europa (exclusief Turkije, Marokko en de Nederlands overzeese gebieden) neemt toe: zo’n 2.500 sinds 2014. Deze stijging heeft zeker te maken met de oorlogen die de laatste 10 jaar op verschillende plekken woed(d)en. Het aantal inwoners met een Turkse of Marokkaanse herkomst blijft sinds 2014 vrij constant.

Uitbreiding van de woningvoorraad nodig voor de bevolkingsgroei Op 1 januari 2023 stonden er 42.337 woningen in Helmond. Jaarlijks groeit de woningvoorraad. Tussen 2010 en 2018 lag de woningproductie wat lager o.a. door de financiële crisis die in 2008 startte. In de woondeal Zuidoost-Brabant is afgesproken dat in de periode 2022-2030 6.450 woningen in Helmond worden gerealiseerd. Dit kan nieuwbouw zijn, maar ook het transformeren van bijvoorbeeld bedrijfspanden naar woningen, of inbreiding binnen de bestaande stad. Ook na 2030 zal het aantal woningen in Helmond in het kader van de afspraken in de regio blijven groeien. De groei is nodig om huishoudens die in de regio komen werken te kunnen huisvesten.

6

1.2 Hoofdopgave 1: Meedoen, rondkomen en vooruitkomen Het gaat nu, na de coronapandemie, over het algemeen weer beter met onze inwoners. 2020 en 2021 waren door de uitbraak van corona bijzondere jaren. Het land ging op slot. Sinds april 2022 zijn alle coronabeperkingen verdwenen. In coronatijd, zeker op het moment van zwaardere maatregelen en lockdowns, waren de inwoners minder positief over het leven. Opvallend is de impact van deze periode op het dagelijkse leven en onderwijs, maar ook op het mentaal welbevinden van jongeren (16-25 jaar). Ook nu nog zien we hiervan de effecten. Uit landelijk onderzoek bleek dat jongeren ook eind 2022 nog vaker melden dat zij mentale klachten hebben. Uit onderzoek in de regio Zuidoost-Brabant (maart 2023) blijkt de helft van de jongvolwassenen in Zuidoost-Brabant psychische klachten te hebben. (GD-BZO, maart 2023). Grote verschillen tussen inwoners De economische participatie in Helmond stijgt. De werkloosheid is laag: met 3,6% net boven het landelijk gemiddelde van 3,5% en boven het provinciale gemiddelde van 3,2%. Steeds meer Helmonders hebben een hbo of universitaire opleiding voltooid. Als gevolg van de gestegen prijzen voor dagelijkse boodschappen en energie, zien we wel dat meer inwoners zich zorgen maken over hun financiën. We zien steeds duidelijker dat niet iedereen in gelijke mate profiteert van de welvaart in Nederland.

Het aantal huishoudens dat vier jaar of langer een inkomen tot 130% van het sociaal minimum heeft blijft in aantal redelijk constant. Dit zijn zo'n 5.000 huishoudens. Maar door de gestegen prijzen zien we ook dat de groep met een inkomen net boven de 130% het financieel zwaar heeft. Voor veel toeslagen en inkomensregelingen komen zij niet in aanmerking. Ruim een kwart van de huishoudens krijgt via de gemeente ondersteuning in de vorm van een Wmovoorziening, aanbod vanuit de Jeugdwet, Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en/of andere inkomensondersteuning. Daarnaast krijgen inwoners ondersteuning vanuit algemeen toegankelijke voorzieningen en via landelijke voorzieningen, zoals de wet langdurige zorg. Grote verschillen tussen wijken In met name de oudere delen van de stad wonen relatief veel mensen die niet werken, een lager inkomen hebben en/of niet economisch zelfstandig zijn. Vaak speelt er ook problematiek op andere fronten, zoals laaggeletterdheid, onvoldoende digitale vaardigheid, ongezonde leefstijl en gezondheidsproblemen. Zo is de gemiddelde levensverwachting in wijken met een lage sociaaleconomische status zeven jaar korter dan in wijken met een hoge status. Deze tweedeling in wijken wordt door de vaak eenzijdige woningvoorraad bepaald en in stand gehouden. In de oudere delen van de stad staan relatief veel (kleinere) sociale huurwoningen.

Door de toewijzingsregels stromen hier weer huishoudens met lagere inkomens in. In andere wijken, zoals Dierdonk, Warande, maar ook Brandevoort en Stiphout, staan juist veel (duurdere) koopwoningen en is de huur met name in handen van particuliere verhuurders.

7

Weerbaarheid van de wijk (= de mate waarin bewoners kunnen omgaan met (negatieve) veranderingen en de hulpbronnen die ze daarbij kunnen inzetten. Klik hier om de score per wijk in meer detail te zien.

1.2.1

Waar zetten we op in?

Een sociale en inclusieve stad waarin we de tweedeling tegengaan De kadernota Sociaal Domein 2019-2022 wordt geactualiseerd en begin 2024 voor besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd. De kadernota is onze basis om te realiseren dat meer inwoners in Helmond kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. En de toegang tot voorzieningen, zowel fysiek als in de toegang tot informatie en zorg, voor alle inwoners te borgen. Het merendeel van de inwoners lukt het zelf om mee te komen in de samenleving. Maar er zijn ook inwoners die zichzelf niet kunnen redden. Niet op eigen kracht en ook niet met hulp uit hun omgeving. Deze inwoners moeten kunnen rekenen op goede ondersteuning: dichtbij, in samenhang en op maat. Vooral voor de inwoners die ons het hardste nodig hebben willen we er zijn en nu en in de toekomst, goede zorg en ondersteuning garanderen. Zeker nu de toegankelijkheid zowel in het sociaal als medisch domein steeds meer onder druk komt te staan vanwege vergrijzing, krapte op de arbeidsmarkt etc. We werken daarom – in lijn met het Gezond en Actief Leven akkoord en het Integraal Zorgakkoord - aan een beweging naar de voorkant (de transformatie), waarbij we problemen en zorgvragen van inwoners zoveel mogelijk vóór zijn en de veerkracht van onze inwoners en stad versterken.

We zetten in op gezondheid en een sterke sociale basis, op sociale teams die beschikkingsvrij brede basisondersteuning kunnen bieden en goed zijn verankerd in onze wijken en op het organiseren van goede specialistische zorg voor als dat nodig is We werken hierbij meer en meer regionaal en domeinoverstijgend samen met zorgpartijen en zorgverzekeraar aan de juiste zorg op de juiste plek en het terugdringen van zorggebruik. In de komende periode verschuift het accent nog meer naar preventie, gezondheid en het versterken van de sociale basis en kansengelijkheid. Dit doen we om zorg te voorkomen, maar is ook een doel op zich. Een gezonde 8

generatie met gezonde, weerbare mensen die die gezond opgroeien, wonen en werken in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Daarnaast willen we in samenspraak met onze partners meer gebruik maken van ervaringsdeskundigen in het zorgdomein. Door hierin samen op te trekken ontwikkelen we een breed gedragen visie op ervaringsdeskundigheid als basis. Versterken sociale structuur, leefbaarheid en gezondheid in de wijken Met zowel fysieke als sociale interventies leveren we langdurige inspanningen om de sociale structuur, leefbaarheid en gezondheid in de meer kwetsbare wijken te versterken. Dit doen we vanuit het idee dat de aanpak van de bestaande gezondheidsverschillen verder gaat dan leefstijlinterventies. Daarbij leggen we dan ook de link met de aanpak van armoede en het versterken van basisvaardigheden. Vanuit de nota ‘Focus aanpak Gezondheid’ werken we enerzijds aan het Helmonds Preventieakkoord. Dit akkoord is met vele partners uit de stad gesloten. Hierin leggen we de focus op gezond eten en bewegen, op een stad die steeds meer rookvrij wordt en op het ontmoedigen van alcohol- en drugsgebruik. Anderzijds ligt de focus van de aanpak Gezondheid op het versterken van de (digitale) basisvaardigheden.

Het Stadsplan basisvaardigheden Helmond biedt een sluitende aanpak om laaggeletterdheid tegen te gaan, waarbij we een nadrukkelijke koppeling leggen tussen de thema’s gezondheid, armoede en bestaanszekerheid. Versterken (basis)voorzieningen in de sociale basis We zetten komende periode op diverse terreinen in op het versterken van de sociale infrastructuur in onze stad. Zo voeren we op dit moment een quick scan uit naar de toekomstbestendigheid van de huidige sport- en beweegvoorzieningen en optimaliseren en professionaliseren we in het kader van het uitvoeringsplan Sport en Bewegen (2023-2024) de verenigingsondersteuning voor sportaanbieders. Ook loopt er een quick scan naar de wijkaccommodaties in de stad. Deze moet inzicht geven in de behoeften van beheer, bestuur en gebruikers/huurders in relatie tot beschikbaarheid en gebruik van de wijkaccommodaties en andere mogelijkheden tot ontmoeting in de wijk. Verder ligt komende periode de focus op het afronden van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs fase I en het opstellen van een nieuw Integraal Huisvestingsplan voor de periode 2026-2040 (fase II). Ook wordt dit najaar Zwembad de Braak in gebruik genomen en vindt in 2024 de oplevering van de multifunctionele sportaccommodatie op Sport- en Beleefcampus de Braak plaats.

Tot slot werken we samen met omwonenden en partners verder aan de realisatie van een Time-out & Verblijfsvoorziening. Nu besluitvorming in de raad over de locatie heeft plaatsgevonden, gaan we samen met alle betrokken zorg- en veiligheidspartners, buurtbewoners en belanghebbenden (vertegenwoordigd in een klankbordgroep) aan de slag met de uitwerking van de randvoorwaarden om te komen tot een optimaal plan voor de realisatie van een voorziening voor kwetsbare inwoners met complexe meervoudige problematiek. Samen met de partners benoemen we ook een kwartiermaker die de planontwikkeling coördineert en stuurt op de oplevering van onder meer het bouwontwerp en veiligheids- en beheersplan. De exploitant van de voorziening zal bovendien een bouwontwerp uitwerken. De doorlooptijd tot aan de opening van de voorziening bedraagt circa 2 tot 3 jaar en hangt af van mogelijke bezwaar- en beroepsprocedures en voortgang in de bouw. Preventie jeugd We gaan de komende periode aan de slag met een brede en duurzame aanpak om jeugdigen perspectief te bieden, weerbaar te maken en te voorkomen dat ze in de criminaliteit terecht komen of daarin doorgroeien. Dit doen we via een meerjarenprogramma dat eind 2023 aan de raad wordt voorgelegd en waarin preventie, de aanpak op risicojeugd en de aanpak op criminele jeugd samen komen in één gebiedsgerichte aanpak.

De aanpak Preventie met Gezag maakt hier onderdeel van uit. Verder brengen we komende periode de gevolgen van de landelijke hervormingsagenda jeugd in beeld en voeren we de 9

hieruit benodigde aanpassingen en aanscherpingen door in de Helmondse aanpak en de regionale inkoopsamenwerking ‘Eén 10 voor de jeugd’. Vitaal ouder worden We gaan aan de slag met integraal ouderenbeleid. We versterken de samenwerking en samenhang van initiatieven gericht op ouderen samen met de partners van de Werkgroep Aandacht voor Ouderen, de partijen verbonden aan de uitvoering van de Visie op Wonen, Welzijn en Zorg en de netwerkpartners mantelzorgondersteuning. Denk aan het verbeteren van de vindbaarheid en bekendheid van ondersteunings- en activiteitenaanbod, de ontwikkeling van valpreventieprogramma’s, de bewustwording bij ouderen om zich voor te bereiden op hun oude dag en het zorgen voor voldoende passende woonruimte en doorstromingsmogelijkheden voor ouderen. Versterken bestaanszekerheid Door de prijsstijgingen staat de bestaanszekerheid van inwoners in een kwetsbare positie onder druk. Om deze inwoners te ondersteunen verhogen we gefaseerd de draagkrachtnorm voor inkomensondersteunende maatregelen. Op deze manier kunnen meer inwoners een beroep doen op financiële ondersteuning en voorzien in hun levensonderhoud. Met ingang van dit jaar verhoogden we al de draagkrachtnorm voor de inkomensverklaring (van 120 naar 130% van het sociaal minimum).

Vanaf 2024 zijn we voornemens de draagkrachtnorm voor het merendeel van de producten bijzondere bijstand en de Collectief Aanvullende Verzekering (CAV) te verhogen naar 130% van het sociaal minimum. Met ingang van 2025 volgt de Individuele Inkomenstoeslag. Naast het verhogen van de draagkrachtnorm, verkennen we de mogelijkheden voor het invoeren van een Helmondpas. Begin 2024 moet duidelijk zijn welk ambitieniveau we met deze pas nastreven en hoe de verdere uitwerking eruit ziet. Inclusie en antidiscriminatie agenda De komende jaren gaan wij ons inzetten voor de emancipatie en versterking van de positie van ‘minderheden’ binnen onze stad. Dit kan gaan over mensen die te maken hebben met een handicap of chronische ziekte, maar ook om mensen uit de LHBTIQ+ gemeenschap, inwoners die moeilijk kunnen rondkomen of die laaggeletterd zijn. Onze aanpak richt zich op het bevorderen van bewustwording en acceptatie en om een verbeterde toegankelijkheid op alle leefgebieden, fysiek, digitaal en sociaal. Ook ontwikkelen we in 2024 samen met de stad een meerjarige anti-discriminatie agenda Helmond. De resultaten van het onafhankelijke onderzoek naar discriminatie in Helmond uit 2023 en de naar verwachting medio 2024 gewijzigde Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorziening zijn hiervoor de basis.

10

1.3 Hoofdopgave 2 Duurzaam en Leefbaar Om klimaatverandering en opwarming van de aarde af te remmen is het noodzakelijk dat we ook in Helmond inzetten op hernieuwbare energie, energiebesparing, klimaatadaptatie, circulair ondernemen en de gescheiden verwerking van afvalstromen. De meerderheid van de bevolking staat positief tegenover de energietransitie. Deze mening kan veranderen als de oplossing dichter bij de eigen situatie komt, bijvoorbeeld bij de aanleg van een zonnepark of het plaatsen van een windmolen. Huishoudens in Helmond investeren ook zelf in het verduurzamen van de woonsituatie. Daarnaast zetten inwoners in Helmond iets minder afval langs de weg dan gemiddeld in Nederland en scheiden dit iets beter. 64% wordt in Helmond gescheiden aangeboden, 61% landelijk. Als stad is er in Helmond meer sprake van hittestress dan gemiddeld in Nederland. Verhoudingsgewijs is een kleiner deel van het oppervlak bedekt met groen en/of bomen. Het meer stenige karakter van een stad brengt dat met zich mee. Enkele feiten over de stad

39C gemiddelde gevoelstemperatuur op hete zomermiddag 35 graden celsius landelijk

Per wijk een andere uitdaging De uitdaging per wijk verschilt en ook hier zien we een tweedeling, waarbij ook op dit vlak in de oudere, meer stedelijke wijken – samenhangend met de draagkracht van de inwoners – de grootste uitdagingen liggen. De 11 woonwijken in Helmond hebben allemaal hun eigen geschiedenis en typeren de tijdsperiode waarin een wijk is ontstaan. Dit bepaalt ook de uitdagingen die zij kennen op het gebied van duurzaamheid en leefbaarheid. Zo zijn zowel Helmond-Oost als Warande grotendeels voor 1980 gebouwd. Waar in Helmond-Oost vooral kleinere appartementen en eengezinswoningen van de corporaties staan, zijn het in Warande eengezins-koopwoningen op grote (groene) kavels. In HelmondOost is veel meer sprake van een versteende omgeving, wat zich uit in een relatief negatieve score op hittestress, terwijl in Warande de beperkte energiezuinigheid van de woningen eruit springt. De schaalsprong vraagt ruimte voor een flink aantal woningen, maar ook voor (dagelijkse) voorzieningen, mobiliteit, stedelijke werkmilieus, etc. De (vrije) ruimte om te bouwen is beperkt en daar komt bij dat de ontwikkelingen ook een bijdrage zullen moeten leveren aan duurzaamheid en klimaatadaptatie.

11

Leefbaarheid van de wijk (= hoe aantrekkelijk is de wijk om er te wonen, vanuit het perspectief van de fysieke, veilige en ecologische omgeving). Klik hier om de score per wijk in meer detail te zien

De betaalbaarheid van wonen is, mede vanuit het landelijk beleid, een aandachtspunt. Zowel bij de bestaande als nog toe te voegen woningen. Afgelopen jaren zijn de verkoopprijzen van woningen sterk gestegen, onder andere door een heel lage hypotheekrente, de fiscale mogelijkheden voor financiële bijdragen vanuit familie en de hoge druk en mismatch op de woningmarkt. Aan deze omstandigheden lijkt nu, begin 2023, een eind te komen. De financiële onzekerheid en gestegen prijzen hebben negatieve gevolgen voor het vertrouwen van de consumenten en het doen van grote uitgaven. Dit, gecombineerd met gestegen hypotheekrente en veranderende regelgeving, heeft invloed op de prijzen van de koopwoningen. Ook zien we de belangstelling voor nieuwe koopwoningen teruglopen. Starters en nieuwkomers op de woningmarkt hebben het lastig door de krapte en betaalbaarheid. Veel ouderen wonen in een woning die niet (meer) past bij hun woonwensen, bijvoorbeeld omdat door een verminderde gezondheid trappen lastig worden en de tuin als te groot wordt ervaren. Beperkt passend aanbod belemmert echter de nodige doorstroming. Anders verplaatsen, andere mobiliteit Om in de toekomst een leefbare, bereikbare en verkeersveilige stad te kunnen zijn, moeten we anders gaan denken over mobiliteit.

Belangrijk daarbij is dat we de auto zo veel als mogelijk laten staan en kiezen voor fiets, lopen en openbaar vervoer (ov). De helft van de inwoners geeft aan dat dit voor de korte afstand geen grote opgave is, maar dit is nog niet bij iedereen een automatisme. Uit een onderzoek naar de ov-behoefte in Helmond komt de auto-dominantie naar voren. Vergeleken met landelijke cijfers groeide het aantal auto’s in Helmond de afgelopen vijf jaar harder en blijft het deelvervoer achter. Ook heeft Helmond gemiddeld minder (semi-)publieke laadpunten voor elektrische auto’s dan landelijk. Wat het ov betreft is de aanwezigheid van de vier treinstations een sterk punt voor Helmond. Tot slot vragen inwoners ook aandacht voor het aantrekkelijk maken van het fietsen in Helmond.

12

Inwoners aan het woord: Vanuit de auto richting fiets, te voet en OV (2023)

Veiligheid en leefbaarheid blijven aandacht en inzet vragen Gemiddeld beoordelen onze inwoners de veiligheid en leefbaarheid iets positiever. In 2020 en 2021 was vanwege de coronamaatregelen een duidelijke verandering zichtbaar in de meldingen en aangiftes. In 2022 zien we dat sommige ontwikkelingen zich doorzetten en anderen weer meer richting het beeld van vóór corona gaan. Zo blijft het aantal inbraken laag, maar neemt diefstal van fietsen toe, mede onder invloed van de duurdere elektrische fiets. Het aantal meldingen van personen met onbegrepen (verward) gedrag blijft stijgen. De meldingen van jeugd- en geluidsoverlast zijn afgenomen. Digitale criminaliteit is fors toegenomen. De digitale wereld is een plek geworden waar ook steeds meer nieuwe vormen van criminaliteit plaatsvinden. Daarnaast groeit in Helmond – vergeleken met landelijke cijfers een relatief groot aandeel van de jongeren op in een (thuis)situatie met veel risicofactoren om in de (drugs)criminaliteit terecht te komen. Uit cijfers van Zicht op Ondermijning kwam Helmond-West met een percentage van 13,7% landelijk naar voren als de wijk waar dit risico het grootste zou zijn. En staat Helmond op plek 8 van de meeste ondermijningsgevoelige gemeentes. Ook hierin is het aantal risicojongeren een belangrijke factor.

We zien daarbij grote verschillen tussen wijken onderling, met als voornaamste reden de verschillen in sociaal-economische, culturele en demografische kenmerken. Op het gebied van ondermijning zien we meer mensen die kwetsbaar worden voor ondermijning. Dit heeft onder andere te maken met de huidige economische ontwikkelingen waardoor steeds meer mensen moeite hebben om rond te komen. Financiële problemen maken mensen kwetsbaarder voor beïnvloeding of alternatieve, illegale manieren om geld te verdienen. En criminelen ontwikkelen steeds nieuwe vormen van ondermijnende en (vaak) georganiseerde criminaliteit, waarvan de impact op directe slachtoffers én op de samenleving – vanwege het ontwrichtende effect – groot is. Daarom blijft het onze aandacht en inzet vragen. Aangifte en meldingen bij de politie

13

1.3.1

Waar zetten we op in?

Mobiliteitstransitie We zetten in op een mobiliteitstransitie. De nieuwe mobiliteitsvisie geeft daar de komende jaren richting aan. Het is zaak om nu te beginnen met deze transitie om enerzijds Helmond bereikbaar te houden, maar om anderzijds ook de doelen op het gebied van klimaat, gezondheid en kwaliteit van de leefomgeving te bereiken. Naast het stimuleren van actieve vormen van mobiliteit is ook een schaalsprong in het aanbod van ov en deelmobiliteit noodzakelijk. Voor ov wordt onder meer ingezet op vraagafhankelijk vervoer. De ambitie voor het ov-systeem ligt hoog: het ov moet – samen met de fiets – een volwaardig alternatief gaan vormen voor de dagelijkse autoverplaatsingen in de stad en de regio. Dit komt terug in een ovagenda waarin beschreven staat hoe we onze ambitie op gebied van ov gaan waarmaken.. Ook blijven we inzetten op de Fietsagenda. Daarnaast kunnen beschikbare Smart en Green Mobility oplossingen geïmplementeerd worden. Deze zetten we zoveel mogelijk in om de Helmondse mobiliteits-, leefbaarheids- en duurzaamheidsvraagstukken op te lossen. Ook stimuleren deze de Smart en Green Mobility sector in stad en regio, waarmee we Helmond economisch sterker kunnen profileren als ‘city of Smart Mobility’. Daarom zetten we in op het verder ontwikkelen van het Living Lab met een Smart Mobility Innovation Centre.

Helmond werkt aan het landelijk klimaatakkoord In de Metropoolregio is een start gemaakt met de herziene Regionale Energiestrategie (RES 2.0) en de verdere uitwerking van het eerder vastgestelde samenwerking en uitvoeringsprogramma. Op basis van de transitievisie warmte wordt er gewerkt aan de uitwerking van de prioritaire wijken (centrum, Rijpelberg, Brouwhuis, Noord). De actualisatie van de visie zonnevelden en zonnedaken is voor de zomer afgerond. Hierbij kijken we in het kader van de omgevingsvisie nogmaals goed naar de bijbehorende kaart met potentiële gebieden. Daarnaast onderzoeken we op welke manier we de energietransitie voor lage inkomens vorm kunnen geven. Met de inzet van Kierenjagers geven we inwoners advies en brengen gratis kleine voorzieningen in hun woning aan. Daarnaast is een traject gestart om voor 50 woningen fysieke voorzieningen (isolatie en zonnepanelen) beschikbaar te maken. Ook nemen we deel aan de Groene Zone Isoleren en maken we gebruik van het NIP (nationaal isolatie programma). Samen met Stichting Bedrijventerreinen Helmond, Centrummanagement en Wijkmanagement stimuleren en ondersteunen we duurzaam en circulair ondernemen. Vanuit het traject Smart Synergie werken we met bedrijven aan de transitie op het gebied van warmte, water en grondstoffen.

Voor warmte gaat het over nieuwe vormen van duurzame energie en het gebruik van restwarmte, voor water het hergebruik van restwater en de beperking van drinkwater en voor grondstoffen over de transitie van afval naar reststoffen, welke restmaterialen door en voor andere bedrijven of inwoners gebruikt kunnen worden zodat we afval verminderen en de vraag naar grondstoffen beperken. Dit traject wordt ondergebracht in een van de projecten ‘Grote oogst’, samen met de provincie Noord-Brabant. Het uitvoeringsprogramma ‘Visie Duurzaam Ondernemen’ wordt in 2024 geactualiseerd en met een consortium onder leiding van Fontys gaan we een samenwerking voor circulaire bedrijventerreinen aan. Tot slot werken we samen met de stad en stakeholders aan de missie Klimaatneutraal 2030. Eind 2023 dienen we het contract bij Brussel in. De stad aanpassen aan het veranderende klimaat Om extreem weer met wateroverlast, droogte en hitte zoveel mogelijk het hoofd te bieden, werken we vanuit de Uitvoeringsagenda klimaatbestendig Helmond aan het weerbaar houden van onze stad. Enerzijds zetten we daarbij in op bewustwording bij inwoners om zelf eerste stappen te zetten. Dit doen we met behulp van publieksacties zoals Operatie Steenbreek, de groene daken subsidie, de regentonnen actie en het betrekken van inwoners bij het vergroenen van de wijken.

Anderzijds moeten we als organisatie meer toewerken naar het borgen van klimaatbestendig ontwerpen en inrichten bij projecten 14

en onderhoud. Dit betekent ook dat we met interne trainingen aan de slag gaan, werken met pilots vanuit NLGreenlabel en de normen van klimaatbestendig ontwerpen borgen in de gemeentelijke organisatie. Focus op realiseren van woningen en met woningvoorraad inzetten op verminderen tweedeling In 2024 is het op peil houden en waar mogelijk versnellen van de woningbouwproductie van onverminderd belang. Ook willen we bekijken wat de mogelijkheden zijn voor een actievere grondpolitiek. Dat betekent zelf nieuwe bouwlocaties in de stad opsporen en verwerven. In 2023 wordt de woonvisie ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. In kwalitatieve zin staat het toevoegen van betaalbare woningen conform de regionale woondeal centraal: sociale huur, middenhuur en betaalbare koop om hiermee diverse doelgroepen te helpen op de woningmarkt. Via woningbouw willen we ook een bijdrage leveren aan het verminderen van de tweedeling door juist sociale huurwoningen toe te voegen in wijken en buurten waar nu vooral duurdere woningen staan en duurdere woningen toe te voegen in wijken met veel sociale huurwoningen. Daarnaast blijven we stappen zetten om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen en levensloopbestendiger te maken.

Op basis van de visie op Wonen, Welzijn, Zorg zetten we in op het vergroten van de samenredzaamheid (zelfredzaamheid van mensen met behulp van hun sociale netwerk), doorstroming op de woningmarkt en innovatieve woonvormen voor onze inwoners die ondersteuning nodig hebben. Wijkontwikkelingsplannen De komende periode ronden we de wijkontwikkelingsplannen voor de Binnenstad Oost, Helmond West en Annawijk af. De wijkontwikkelingsplannen Helmond-Oost en Leonardusbuurt voeren we de komende jaren verder uit. Het in juli 2023 door de raad vast te stellen wijkontwikkelingsplan Noord wordt opgestart, waarbij enkele onderdelen reeds in ontwikkeling/uitvoering zijn. Daarnaast wordt er in 2023 een nieuw wijkontwikkelingsplan voor Rijpelberg opgesteld, waar naast leefbaarheids- en leefstijlinterventies ook gekeken wordt naar de mogelijkheden voor herontwikkeling van vrijkomende schoollocaties. De voorbereidingen worden getroffen voor realisatie van een multifunctionele wijkaccommodatie en we gaan aan de slag met de opwaardering van de openbare ruimte. Ook maken we de koppeling met de warmtetransitie. Wijkgericht werken De gemeente Helmond heeft de afgelopen jaren op verschillende manieren in kaart gebracht welke behoeften er leven in de verschillende wijken van de stad.

Zo werken we met wijkontwikkelplannen waarin multidisciplinair naar de ontwikkeling van een wijk gekeken wordt voor de (middel)lange termijn (zie hierboven). Daarnaast spelen de verschillende disciplines en thema’s in op behoeften in de wijken. Er is behoefte het dagelijks werk in de wijk beter te organiseren. Extra investeren in veiligheid en leefbaarheid In de afgelopen jaren hebben we onze veiligheidsaanpak kracht bijgezet. Met onder andere de intensieve aanpak van de (drugs)criminaliteit in de Binnenstad hebben we zichtbare resultaten bereikt. Ook blijkt uit de veiligheidsmonitor dat het veiligheidsgevoel in onze stad gemiddeld iets is toegenomen. Desondanks is de veiligheidsproblematiek hardnekkig en het verschil tussen de wijken groot. Daarom moeten we ook de komende jaren extra investeren om de grootstedelijke problematiek aan te pakken. In het nieuw vastgestelde Masterplan Integrale Veiligheid 2023-2026 leggen we het accent voor deze periode op de thema’s ondermijning, risicojongeren en digitale criminaliteit. Bij ondermijning zetten we in op de repressieve aanpak en het vergroten van de sociale en maatschappelijke weerbaarheid. Risicojongeren willen we perspectief bieden en risicofactoren in de kwetsbare wijken verminderen. Criminele jongeren pakken we aan.

In de aanpak van digitale criminaliteit zetten we in op preventie, waarmee we de weerbaarheid van kwetsbare groepen vergroten. Repressief zetten we samen met de partners in op opsporing en opvolging. 15

Maar ook op de andere veiligheidsthema’s blijft onze inzet onverminderd. We zien dat bepaalde wijken meer onder druk staan en plegen daarom meer inzet in deze wijken. Ons doel is dat de leefbaarheid en veiligheid (objectief en subjectief) daar ook op een acceptabel niveau is en waar nodig wordt verbeterd. De betrokkenheid van onze inwoners is daarbij onmisbaar. Zij zijn onze oren en ogen in de wijk. Eén van de uitgangspunten in het Masterplan Integrale Veiligheid 2023-2026 is dat we de komende jaren extra inzetten op het stimuleren van participatie van bewoners en ondernemers. En dat is nodig, want we zien dat buurtpreventie de afgelopen jaren mede door de coronaperiode onder druk is komen te staan. Op dit moment zit er veel verschil in de mate waarin buurtpreventieteams of Whatsappgroepen actief zijn. Samen met de LEV-groep zetten we de ondersteuning van buurtpreventie kracht bij, als onderdeel van de bredere participatieopgave, en streven daarbij naar een stadsbreed dekkend netwerk. De inzet op een aantrekkelijk en levendig stadscentrum gaat door De ontwikkeling van Centrum+ gaat een belangrijke bijdrage leveren aan de schaalsprong die we als stad gaan maken. Grote woningbouwprojecten voor honderden nieuwe bewoners zijn zichtbaar in en om het centrum, zoals het Piet Blomplein, Ons Oostende, De Waart en Suytkade.

Voor de nieuwbouw van het Jan van Brabant College is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de voorkeurslocatie. Voor de zomer volgt besluitvorming. De vertaling in projectkaders volgt na de zomer. Er wordt een start gemaakt met de ontwikkeling van het Stationskwartier, te beginnen met de omgeving van het Huis voor de Stad en het EHAD terrein. De Stadse Aa is op steeds meer plekken zichtbaar, waarmee we de diverse deelgebieden verbinden en bijdragen aan de vergroening. De eerste stappen op weg naar een autoluw centrum worden gezet, waarbij met name wordt gewerkt aan de noordwestkant van het centrum. De eerste culturele broedplaatsen zijn operationeel en deze worden verder uitgebouwd, zodat het centrum ook cultureel, maatschappelijk en economisch een impuls krijgt. Voor Houtsdonk wordt een ruimtelijk ontwikkelplan opgesteld. Dit gebeurt in overleg met de wijk en partijen binnen het gebied. Hiermee treffen we voorbereidingen om van Houtsdonk een nieuwe levendige stadswijk te maken, die autoluw is met goede loop- en fietsverbindingen naar het centrum en Station(skwartier). Brainport Smart District De komende jaren is het streven om een kwart van de totale woningbouwopgave te realiseren in BSD. In samenwerking met TU Eindhoven, Universiteit Tilburg, Brainport Development, woningbouwcorporaties, ontwikkelaars én met huidige en toekomstige bewoners.

In 2022 is gestart met de bouw van 52 tijdelijke woningen die in 2023 zijn opgeleverd. Voor het totaal van 500 tijdelijke woningen is een rijkssubsidie van € 3,2 miljoen beschikbaar: de Woningbouwimpuls. Begin 2023 is door het Nationaal Groeifonds een subsidie van €7,5 miljoen toegekend aan de stichting BSD voor innovatie. BSD moet een podium gaan bieden om innovatieve woon- en werkoplossingen mogelijk te maken en te versnellen, om zo als voorbeeld te dienen voor andere gebiedsontwikkelingen in Nederland. Met de beoogde vaststelling van het bestemmingsplan in 2023 kan er in 2024 een start worden gemaakt met de bouw van de eerste permanente 500 woningen. Het streven is dat er uiteindelijk zo’n 2100 permanente woningen worden gebouwd. Kwaliteit openbare ruimte Dit doen we om bij te dragen aan een veilige, schone en gezonde stad, waarbij onze ambities rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid ook in de openbare ruimte steeds zichtbaarder worden. In de komende periode investeren we verder in het vergoenen van Helmond. Deze opgave gaat hand in hand met onze klimaatadaptieve opgaven; het slim kiezen van vergroeningslocaties zorgt voor het tegengaan van bijvoorbeeld hittestress en vergroot de biodiversiteit. Naast het investeren in deze ambities zien we dat de kosten voor het handhaven van het huidige onderhoudsniveau van de openbare ruimte stijgen.

Dit komt door gestegen marktprijzen en deels doordat uit recente inspecties en calculaties extra 16

noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden aan het licht zijn gekomen. Om die reden worden budgetten voor onderhoud en vervangingsinvesteringen waar nodig opgehoogd. Natuur en groen als dragers voor stad en buitengebied Om te kunnen inspelen op de gevolgen van klimaatverandering en de achteruitgang van biodiversiteit te stoppen, is het noodzakelijk dat we Helmond de komende jaren klimaatbestendiger en fors groener maken. Gelijktijdig zijn we ons ervan bewust dat door de huidige opgaven (woningbouw, infrastructuur, bedrijvigheid, energietransitie) de druk op de schaarse ‘vrije’ groene ruimte in Helmond steeds verder toeneemt. We willen een betere balans tussen deze opgaven en de totale natuuropgaven voor Helmond. We kijken hierbij naar de natuurgebieden aan de randen van de stad, maar ook naar de binnenstedelijke structuren. Om de gewenste ontwikkelrichting van het Helmondse landschap vorm te geven, werken we aan een meerjaren uitvoeringsprogramma waarin de natuurambities van Helmond op projectniveau uitgewerkt zijn. We starten met het opstellen van een Verordening Fysieke Leefomgeving met daarin een nader uitgewerkte groennorm. Ook zorgen we met de verordening voor bescherming van bestaand waardevol groen. Daarnaast voegen we een herplantplicht toe voor de situaties waarin groen moet wijken voor andere ontwikkelingen.

17

1.4 Hoofdopgave 3: Economisch vitaal en aantrekkelijk Krappe en veranderende arbeidsmarkt De noodmaatregelpakketten vanuit de landelijke en lokale overheid hebben ervoor gezorgd dat de meeste bedrijven tijdens de coronacrisis overeind zijn gebleven. Er zijn weinig faillissementen en het aantal (vrijwillig) gestopte bedrijven blijft laag. Dit wil niet zeggen dat individuele ondernemers of ondernemingen het niet lastig kunnen hebben. De gestegen energieprijzen leiden wel tot een vertraging in de economische groei. Daarnaast leidt de teruglopende koopkracht tot minder uitgaven, wat vooral in het MKB – binnen de detailhandel –gemerkt wordt. Alhoewel het consumentenvertrouwen iets stijgt, blijft de stemming negatief. De producenten en ondernemers zijn iets positiever. De arbeidsmarkt blijft krap; er is meer vraag naar arbeidskrachten dan aanbod. De krapte is wel over zijn hoogtepunt heen en varieert per sector. Aanbod cultuur, horeca en andere vrijetijdsbesteding is belangrijk voor de aantrekkelijkheid In 2020 en 2021 lagen door de coronabeperkingen veel activiteiten stil. Horeca en culturele instellingen waren dicht of beperkt open. Lang niet alle evenementen mochten doorgaan. In 2022 is alles weer op gang gekomen en is er in Helmond meer horeca dan 10 jaar eerder. Er zijn vooral meer eetgelegenheden gekomen; het aantal cafés is afgenomen.

Helmonders geven 72% van de bestedingen in de horeca uit binnen Helmond. Inwoners waarderen het cultuuraanbod in 2022 gemiddeld met een 6,8. Over het aanbod om zelf aan culturele/creatieve/kunstzinnige activiteiten te kunnen doen, is men met een 7,2 net wat positiever. Van de culturele instellingen wordt Pathé Bioscoop het vaakst bezocht. Het aantal winkels in Helmond is het afgelopen decennium afgenomen, maar de winkels die er zijn, zijn wel groter. Vooral het aanbod aan winkels in het centrum van Helmond is afgenomen. Er zijn minder winkels in de categorie mode & luxe, vrijetijd en wonen. Belangrijke concurrent van de fysieke winkel is het aanbod via internet. Steeds meer mensen – jong en oud – kopen via internet.

1.4.1

Waar zetten we op in?

Een duurzame en flexibele arbeidsmarkt In de arbeidsmarktregio Helmond- De Peel streven we naar een duurzame en flexibele arbeidsmarkt die klaar is voor de opgaven van morgen en de uitdagingen van vandaag. Een goed functionerende arbeidsmarkt is een belangrijke randvoorwaarde om te zorgen dat iedereen kan meedoen en kan profiteren van de kansen in onze regio én we onze economische ambities en groei kunnen blijven waarmaken. Dat betekent dat we inzetten op het vinden, binden en boeien van íeder talent. We doen dit vanuit een gezamenlijke visie en sturing van de triple-helix partners in de arbeidsmarktregio en daarbuiten. Kern hiervoor is het regionaal arbeidsmarktplan 2023-2027 waarin, op basis van het profiel van de regio, gezamenlijke ambities zijn geformuleerd. We blijven in dit kader inzetten op een inclusieve arbeidsmarkt. Onbenut en onderbenut potentieel hebben we hard nodig. Denk aan jongeren, mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en on(der)benut internationaal talent. Juist nú is de kans om alle groepen mee te laten doen. Hierbij past de ambitie om vanuit het principe van ‘een leven lang ontwikkelen’ een leercultuur met de nadruk op ‘skills’ te stimuleren bij zowel werknemers als werkgevers. Daarnaast blijft de inzet op het aantrekken en behouden van talent, zeker in de huidige arbeidsmarktkrapte, onverminderd belangrijk.

Ook zetten we actief in op het versterken van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, denk aan hybride leeromgevingen en techniekeducatie, en ondersteunen we werkgevers rondom (strategische) human-capital vraagstukken. Dit alles doen we vanuit één integrale toegang voor inwoners, werkgevers en werkenden. Hiervoor werken we toe naar een Regionaal Werkcentrum. Bovenstaande doen we samen met onze triple-helix partners in de arbeidsmarktregio, met de gemeente Helmond als centrumgemeente. Daarnaast werken we intensief samen met partners binnen de Brainportregio, provincie en landelijke overheid.

18

Ontwikkelingen werklocaties in Helmond en de regio In Helmond werkt ruim 43% van alle werknemers, wonend in Helmond en daarbuiten, op de bedrijventerreinen. Dat is fors meer dan landelijk gemiddeld. Daar zijn we trots op, maar het vergt ook onderhoud. Diverse grote ontwikkelingen hebben invloed op de bedrijventerreinen. Denk aan de klimaatverandering, netcongestie, tekort aan arbeidskrachten en globale instabiliteit. Ook onze eigen wensen en ambities moeten vorm krijgen, denk aan de circulaire economie, bereikbaarheid (voor langzaam verkeer) en vergroening. De schaalsprong brengt daarnaast een behoefte aan extra arbeidsplekken met zich mee, terwijl de fysieke ruimte beperkt is. Dat vraagt om een visie op de bedrijventerreinen, waarbij we samen optrekken met de ondernemers op de terreinen zelf. Ook op het niveau van de Metropoolregio (MRE) wordt een ‘Visie Werklocaties’ ontwikkeld. Beoogd wordt een door alle partijen gedragen toekomstvisie op de vraag ‘wat de kracht van de regio is’, op welke sectoren de regio zich richt in de economische groei en wat de optimale ruimtelijk-economische structuur is waarmee de regio deze groei wil accommoderen. Daarnaast stellen we uitgangspunten voor programmering op. Het streven is om nog dit jaar nieuwe afspraken te maken over de programmering van bedrijventerreinen in het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) en de Peel.

Concreet komt er een Regionaal Programma Werklocaties dat primair toeziet op het SGE en waar sprake is van bedrijvigheid die nationaal en regionaal als stuwend wordt gezien. Dit programma geeft inzicht in de vraag waar welke werklocaties ontwikkeld, gerevitaliseerd of geherstructureerd moeten worden om de gewenste groei te accommoderen. Daarnaast beschrijft het welke inhoudelijke acties nodig zijn om deze groei, de gewenste ruimtelijk-economische structuur en/of de kwaliteitsimpulsen op het gebied van bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteit of duurzaamheid te realiseren. Er komt ook een Afsprakenkader o.a. voor het acquireren van bedrijven en het beoordelen van potentiële vestigers. Aanvullend op dit regionale en subregionale plan gaan we onze eigen lokale visie opstellen, waarbij uiteraard gezorgd wordt dat een en ander in elkaars verlengde ligt. Voor wat betreft het regionale bedrijventerrein De Peel ligt er eind dit jaar een voorkeurscenario voor een locatie en worden maatregelen genomen om de ontwikkeling de komende jaren ter hand te nemen. In de nieuwe regionale detailhandelsvisie voor het SGE komt de focus te liggen op het vlak van herpositionering van centrumgebieden, het compacter maken en kwalitatief versterken van centrumgebieden en terugdringen van leegstand en overtollig aanbod. De SGE detailhandelsvisie is vooral een verdieping van de MRE-visie.