RN 064 Wijkontwikkelingsprogramma Helmond Noord
Tekst van het document
Juni 2023
Inhoudsopgave
pag.
➢ Voorwoord
4
Ruimtelijk fysieke wijkanalyse ➢ Ligging en ruimtelijke opbouw
5
➢
6
Groen- en verkeersstructuur
➢ Voorzieningen
8
➢ Woningvoorraad en behoefte
9
➢ Renovatie, verduurzaming en energietransitie
12
Sociaal Maatschappelijke wijkanalyse ➢ Profielschets wijkbewoners • • •
14
Leeftijd Huishoudens Herkomst
➢ Werk en inkomen
16
➢ Gezondheid
18
➢ Veiligheid & overlast
20
2
Wijkontwikkelingsprogramma Helmond Noord pag
➢ Bouwsteen 1: Integrale aanpak Bloem- en Paardenvelden en Planetenbuurt
23
➢ Bouwsteen 2: Evenwichtige woningvoorraad
24
➢ Bouwsteen 3: Aandacht voor openbare ruimte
26
➢ Bouwsteen 4: Aandacht voor maatschappelijk vastgoed en herstellen sociaal netwerk
28
➢ Bouwsteen 5: Aanpak van wijkbrede samenhangende maatschappelijke problematieken
30
➢ Bouwsteen 6: Schoon, heel en veilig
32
Communicatie en participatie ➢ Communicatie; Doelstellingen en doelgroepen
33
➢ Participatie; Meedenken en meedoen
34
Huisstijl en schrijfstijl ➢ Huisstijl
36
➢ Schrijfstijl
36
➢ Communicatiemiddelen
36
Projecten en activiteitenoverzicht
37
3
Voorwoord Helmond Noord is een wijk waar veel speelt. Een wijk die vraagt om een samenhangende lange termijn aanpak. En dat is precies de reden waarom dit wijkontwikkelingsprogramma voor u ligt. Het doel van dit programma? Impact maken. Wij willen dat de bewoners weer trots zijn op Helmond Noord. Deze aanpak past ook bij de ambities zoals uitgesproken in het coalitieakkoord. Veranderen doe je samen! Daarom slaan de actieve partners in de wijk in dit WOP de handen ineen. Zij zetten zich de komende jaren in voor een integrale aanpak van de wijk. Zo werken we aan een gezond(er) en aantrekkelijk(er) Helmond Noord. Een omgeving bovendien, waar bewoners en professionals samen hun bijdrage leveren. Misschien vraagt u zich af hoe zo’n wijkontwikkelingsprogramma tot stand komt? Hier hebben we de werkwijze ‘opgavegericht werken in wijken’ voor. Kort gezegd proberen we als professionals intensief samen te werken om te komen tot een integrale aanpak. Daarbij kijken we goed welke stappen we zetten en wanneer. Om zo de meeste impact te maken. Door deze manier van werken verbinden we de theorie aan de praktijk én de ambities uit het coalitieakkoord aan de professionals en bewoners die hier actief zijn. Tot nu toe zijn er heel wat stappen gezet.
Van een eerste podiumbijeenkomst met de raad in 2019, tot overleg- en ontwerpsessies met partners of interactiebijeenkomsten met de wijkraad en bewoners. Ook zijn er veel gesprekken gevoerd, bijvoorbeeld met schooldirecties, de LEVgroep en de medewerkers van de woningcorporaties. Tijdens verschillende informatiebijeenkomsten is er meer verteld over projecten in ontwikkeling, zoals de voormalige Knippenberglocatie.
Gaat U akkoord met de meerjarige aanpak (revitalisering) van Helmond Noord die start in 2023? Dit is de grote vraag achter dit document. De volgende stap? Het gesprek aangaan met de bewoners om de interventies en projecten die in dit plan staan, concreter te maken. Zodat we samen met hen vorm gaan geven aan de doelen die te lezen zijn in het WOP. We kijken hoe bewoners hier, samen met de gemeente, woningcorporaties, LEVgroep en andere stakeholders aan kunnen (en willen) bijdragen.
Het WOP is nadrukkelijk geen blauwdruk. We hebben geen vaststaand eindbeeld van deze wijk. Wel proberen we een doorkijk te geven op de gewenste ontwikkelingsrichting voor de komende jaren. En onderzoeken we op welke manier (langs welke wegen) we dit kunnen doen. Dit programma mag uiteraard niet statisch en in beton gegoten zijn. Gezien de dynamische omgeving waarin Helmond Noord zich begeeft, moet het juist een dynamisch document zijn. Een plan dat ruimte biedt voor tussentijdse aanpassingen. Besluiten we bij te sturen? Dan laten we dat weten aan belanghebbenden in de wijk. Bijvoorbeeld door middel van rapportages (jaarlijks) en periodieke nieuwsbrieven. Zo zorgen we dat iedereen op de hoogte blijft.
4
Ruimtelijke fysieke analyse Ligging en ruimtelijke opbouw Helmond-Noord is de grootste wijk (ruim 5300 woningen) van Helmond. Na een kleinschalig begin aan de zuidrand (jaren ’50) is de wijk vooral in de jaren ‘60 en ‘70 in noordwaartse richting uitgegroeid. Helmond Noord ligt op een strategisch goede afstand tot het centrum. De wijk grenst aan de zuidzijde aan Sportpark De Braak en Binnenstad Oost en in het noorden aan de Nieuwe Aa. De ‘oude’ Zuid-Willemsvaart vormt de westgrens en de ‘nieuwe’ Zuid-Willemsvaart (kanaalomlegging) is de wijkgrens aan de oostzijde. De wijk is ruim van opzet. Er ligt een sterk accent op de functies wonen en groen en de wijk is opgedeeld in drie buurten, te weten: Eeuwsels, Binderen en Bloem- en Paardenvelden. In de feitelijke beleving van de inwoners worden zelfs subbuurten onderscheiden.
Helmond Noord heeft een simpele en goed leesbare ruimtelijke structuur. Het hart van de wijk is omgeven door de genoemde buurten. Het verkavelingspatroon binnen deze buurten (subwijken) vormt hoofdzakelijk een regelmatig verkavelingstype. De gebouwen hebben veelal een noord-zuid oriëntatie. Er lopen belangrijke noord-zuid georiënteerde lanen, al dan niet vergezeld van een waterpartij. Daarnaast zijn er noord-zuid en oost-west georiënteerde lanen als inprikkers vanuit de westelijke en noordelijk gelegen natuurgebieden. De middenflank van het gebied, vanuit het noorden tot aan het zuiden, vormt de voorzieningenzone. Het wijkcentrum De Boerderij aan de noordzijde, winkelcentrum De Bus in het midden en de onderwijs- en zorgfunctie in het zuidelijke deel. Deze zone wordt begrensd door groene lanen aan de west- en oostzijde. Hierbij kent de westelijke laan een stedelijke wand en de oostelijke zijde kent een meer informele parkopstelling.
5
Groen- en verkeersstructuur Helmond Noord is een groene wijk die omsloten wordt door groen, waarvan met name de west- en noordkant aantrekkelijk zijn. Helmond Noord heeft een lommerrijk ruimtelijk groen karakter. Dit wordt extra benadrukt door de groene schil aan de west- en noordzijde; het natuurgebied de Bundertjes en ’t Gulden Land. Het groen binnen de wijk is zoals reeds aangegeven een duidelijke drager van de wijk, hetgeen door de bewoners zeer wordt gewaardeerd. Wel vindt men dat de kwaliteit van het onderhoud van het groen te verbeteren valt. In het kader van de Nota Crisis en Herstel wordt er de komende jaren daarom geïnvesteerd in de kwaliteit van de bestaande groenstructuren. Verder vragen de grotere groenvoorzieningen, zoals langs de Johannes Vermeerlaan, het muziekplein en Adelaarplein om een nieuwe invulling die o.a. uitnodigt tot ontmoeting en spel. Een aantrekkelijke openbare ruimte draagt bij aan beweging en gezondheid. De wijk heeft hiermee een buiten-centrum / groenstedelijk woonmilieu. Wel kent de wijk op vele plekken een strokenverkaveling waardoor voorkanten van woningen grenzen aan achtertuinen en erfafscheidingen. Ook grenzen veel achtertuinen aan onderdelen van de hoofdstructuur (het wijkgroen en belangrijke wegen). Deze voor-achterkant situaties geven een rommelig en weinig aantrekkelijk beeld.
De breed aangezette lanen met hun volwassen vegetatie bieden legio kansen aan de wijk Helmond Noord. Hierbij valt te denken aan: • • • •
Het omliggende groene landschap kan worden verbonden met de hele wijk De lanen kunnen daar waar nodig en wenselijk helpen door het ontkoppelen van de regenwaterafvoer bij het infiltreren en bergen van regenwater De lanen en uitgebreide groenstructuur kunnen een bijdrage leveren aan het beheersen van hittestress Het groene raster door de wijk biedt mogelijkheden de parkfunctie op vele plekken te verhogen
6
Vanuit verkeerskundig oogpunt kan Helmond Noord niet getypeerd worden als een probleemwijk, aldus het rapport “Hoe goed is het verkeer(d) in Helmond Noord”. Vanuit de verkeerskundige meldingen kan geconcludeerd worden dat de bewoners de wijk geschikt als woonwijk vinden. Verkeerstechnisch gezien is de wijk goed bereikbaar voor busen autoverkeer. Verder is er in diverse delen van Helmond Noord wel sprake van parkeerdruk en –overlast. Daarnaast is er sprake van diverse ontbrekende delen op bestaande fietsroutes. Dit betekent dat enkele verbindingen op bestaande fietsroutes onvolledig zijn. Dit vraagt er om enkele fietsverbindingen direct met elkaar te verbinden. Door de hoofdstructuur met o.a. lange rechte brede woonstraten is de wijk niet overal erg geschikt voor het inrichten van een 30 km zone. Dit vraagt om een uniforme en herkenbare inrichting op basis van het duurzaam veilig principe. De wijk leent zich wel voor toepassingen op basis van smart mobility. Om toch bepaalde delen (het gebied tussen de Zuid-Willemsvaart, Rembrandtlaan, Weth. Ebbenlaan, Nachtgaallaan, Nieuwveld en de Venuslaan) van de wijk te ontlasten is gestart met het instellen van een 30 km zone met de daarbij behorende snelheid remmende maatregelen en bebording. In 2023 wil de gemeente het woongebied de Eeuwsels toewijzen als 30 km gebied. Bij groot onderhoud worden t.z.t.
de woonstraten opnieuw ingericht volgens principes die passend zijn binnen het nieuwe snelheidsregime.
De bewoners van een ander deel van Helmond – Noord, (het gebied omzoomd door de Abdijlaan / Helmondselaan Reigerlaan/Uiverlaan en Vinkenlaan / Fazantstraat) hebben inmiddels ook aandacht gevraagd voor de verkeerssituaties. Met een bewonerswerkgroep is gekeken naar verbeteringen voor de verkeersveiligheid, parkeersituatie en het sluipverkeer.
7
Na de renovatie van de woningen aan het Adelaarplein zullen verkeersmaatregelen uitgevoerd worden. Hierover is overleg geweest met de omwonenden. Daarbij is ook rekening gehouden met de nieuwbouw aan de Abdijlaan (PNEM-locatie). Toename van het aantal woningen brengt extra verkeersbewegingen met zich mee. Dat moet verkeerskundig goed ingepast worden in de bestaande situatie. Een aantal jaren geleden is de bestrating van vele wegen volledig vernieuwd. Overigens is het streven uitgesproken om, daar waar het verantwoord is en na overleg met de omwonenden, de hoeveelheid verharding (rijweg, parkeerruimte en trottoir) terug te brengen ten faveure van groen- en verblijfskwaliteit, hetgeen ook positieve effecten heeft op klimaatadaptie.
Voorzieningen Helmond Noord kent een sterke voorzieningenstructuur die deels centraal in de wijk is gelegen. Deze voorzieningen hebben gedeeltelijk een wijkoverstijgend karakter en zijn bijvoorbeeld ook van belang voor de wijk Dierdonk. De voorzieningenstructuur is zeer gevarieerd. Naast voorzieningen als basisscholen en kinderopvang e.d. zijn er: een wijkcentrum, winkelcentrum, een bibliotheek, (intramurale) ouderenvoorzieningen en volwasseneneducatie. Het voorzieningengebied heeft potentie maar ontbeert een zekere levendigheid en sociale controle (er zijn bijv. geen woningen boven de winkels) en doet daardoor op sommige plekken wat onherbergzaam aan. Woningbouw toevoegen zou de levendigheid en sociale controle in met name de avonduren verhogen. Een belangrijke voorziening vormt de busverbinding richting winkelcentrum De Bus, hetgeen een duidelijke meerwaarde voor deze wijk vormt. Wel wordt er geregeld geklaagd over het feit dat deze busverbinding later in de avond niet in dienst is. Samen met de vervoerbedrijven en de provincie Noord Brabant worden gesprekken gevoerd over de verbetering van het toegankelijk openbaar vervoer in de gehele gemeente. Winkelcentrum De Bus scoort als men alle Helmondse winkelcentra toetst en vergelijkt op basis van een vijftal criteria het best.
De volgende criteria werden gehanteerd: bereikbaarheid, parkeerfaciliteiten, verblijfskwaliteit, onderscheidend vermogen en ontwikkeling en dynamiek. Winkelcentrum De Bus is niet alleen een belangrijk winkelcentrum voor Helmond Noord maar ook voor aangrenzende wijken, zoals Dierdonk. Na het sluiten van de wijkhuizen De Terp en Kamenij resteert er nu nog alleen De Boerderij. Een kleine wat verouderde voorziening. Bewoners van Bloem- en Paardenvelden en Binderen herkennen De Boerderij niet als hun wijkaccommodatie. Uit de wijk komt geregeld de vraag om een nieuwe Multifunctionele Accommodatie. Een van de redenen is het weer opnieuw leven inblazen van de wijkactiviteiten en het hierbij behorende wijknetwerk, welke de afgelopen jaren onder druk hebben gestaan.
8
Woningvoorraad en behoefte Stand van zaken In Helmond Noord stonden per 1 januari 2020 zo’n 5285 woningen, waarvan ca 1650 in Eeuwsels, 1850 in Binderen en 1800 in Bloem- en Paardenvelden. Geconcludeerd kan worden dat de drie buurten bijna even groot qua woningaantal zijn. Het merendeel van de woningen (79%) is gebouwd in de periode tussen de jaren 1950 en 1979. In de periode 1990-1999 heeft ook nog een grote toevoeging (9%) plaatsgevonden. Inmiddels zijn er een aantal nieuwe grote bouwprojecten recent gereed gemeld (Vondellaan) of in voorbereiding (Pnem-terrein aan de Abdijlaan en de schoollocaties van de Knippenberg welke gaan vrijvallen en een project aan het Oostende). Verder biedt, op termijn, het bedrijfsterrein ten noorden van het Oostende en de locatie van het huidige zwembad De Wissen ook mogelijkheden tot woningbouw. Verder verdient het aanbeveling om een studie te verrichten naar een transformatie van winkelcentrum De Bus en, zoals overeengekomen met Volksbelang, de omgeving van de Johannes Vermeerlaan. Denk hierbij in het geval van De Bus aan het optoppen met een woonfunctie, welke zal bijdragen aan de levendigheid en sociale veiligheid.
Uit te werken verkaveling PNEM-terrein aan de Abdijlaan
9
Voorlopige verkavelingssuggestie schoollocaties Knippenberg
Thema
Bloem- en Binderen paardenvelden
Eeuwsels
Helmond Noord
Helmond
Woningen % Bouwwijze Eengezins Meergezins
%
%
%
%
%
80 20
68 32
82 18
76 24
75 25
Koop/huur verhouding Koop Huur Onbekend
25 75 0
45 54 1
63 36 1
43 56 1
54 45 1
Bouwjaar <50 1950 – 1979 1980 – 1989 1990 – 1999 2000 – 2009 2010 of later
0 82 4 11 2 1
3 67 1 14 8 7
0 89 3 3 0 5
1 79 2 10 4 4
9 31 23 17 13 7
Voor wat betreft de verhouding koop- / huurwoningen kent Helmond Noord 43% koopwoningen. De overige woningen zijn huurwoningen waarvan het merendeel in de sociale huursector zitten. Hiermee wijkt Helmond Noord af van het gemiddelde van geheel Helmond. Met name de buurt Bloem- en Paardenvelden valt te karakteriseren als een buurt waar hoofdzakelijk wordt gehuurd. In Eeuwsels daarentegen overheerst het koopsegment en 10
ligt zelfs boven het Helmonds gemiddelde (63% vs. 54%). Uit het voorgaande kan geconcludeerd worden dat er aanmerkelijke verschillen tussen de drie onderscheiden woonbuurten in Helmond Noord bestaan. Bij de verdere wijkaanpak dient men zich hiervan bewust te zijn. De sociale huurwoningen (welke het belangrijkste aandeel in de categorie huurwoningen vertegenwoordigen) zijn voornamelijk in bezit bij Woonpartners en Volksbelang. Daarnaast heeft Bergopwaarts (Deurne) en Woonbedrijf (Eindhoven) een ondergeschikt belang. Dit maakt de eerste twee corporaties tot vanzelfsprekende partners. Voor wat betreft de bouwwijze (eengezins- vs. meergezinswoningen) zit Helmond Noord op het Helmonds gemiddelde. Wel doen zich verschillen voor tussen de drie buurten, waarbij Binderen aanmerkelijk meer meergezinswoningen kent dan de twee andere buurten.
Bevolkingsontwikkeling en woningbehoefte 2020 - 2040 De bevolkingsprognose laat een stijging van het aantal huishoudens zien met 18 %, te weten van 5.330 naar 6.190 in 2040. Het aantal alleenstaanden tot 35 jaar neemt af (- 25 %), terwijl een zeer forse stijging te zien is in alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder (+ 43 %). Op basis van de bevolkingsprognose dient het aantal woningen in de wijk Helmond Noord met circa 900 (5.283 – 6.190) toe te nemen om de kwantitatieve vraag in de wijk volledig op te vangen. Aldus het Stec-rapport. Op dit moment is er een voorgenomen bouwcapaciteit van 650 woningen bekend. Dit betreft de ontwikkeling van de Omo-schoollocaties, Stiho/Oostende, Adelaarplein/Abdijlaan en de gerealiseerde woonruimten aan de Vondellaan en Eeuwsels/Nachtegaallaan. Om de volledige woningbehoefte binnen de wijk op te vangen is (afhankelijk van de uitwerking van deze plannen) daarom aanvullende woningbouwcapaciteit nodig voor circa 250 woningen. Deze kan gevonden worden in de ontwikkeling van de Kanaalzone, het voormalige zwembad De Wissen, de herontwikkeling aan en in de nabijheid van de Johannes Vermeerlaan en een mogelijke ontwikkeling bij de Bus.
Het Kwalitatief woningbehoefteonderzoek (STEC 2021) geeft aan dat met name behoefte bestaat aan eengezinswoningen in de koopsector en meergezinswoningen in de sociale huursector, en in mindere mate in appartementen in de vrije sector huur en vrije sector koop. De gewenste woningvoorraad per 2040 voor de wijk Helmond Noord bedraagt volgens Stec 50 % huur en 50 % koopwoningen alsmede een vergelijkbare verhouding tussen eengezinsen meergezinswoningen ten opzichte van 2020 (75 % – 25 %). Gezien het bovenstaande zal bij de programmering van de mogelijke te ontwikkelen locaties de volgende uitgangspunten gehanteerd worden: • • • •
De door STEC bepaalde woningbehoefte is richtinggevend en niet leidend (dit omdat een kwantitatieve woningbehoefte op wijk moeilijk te bepalen en soms niet in te vullen valt) De in voorbereiding zijnde bouwplannen voor Stiho-locatie nemen we niet mee in het aantal te realiseren nieuwe woningen (dit in het licht van de Centrum-ontwikkelingen) Het voorgaande punt biedt ruimte om eventueel woningbouw bij De Bus en voormalige Kamenij-gebouw te faciliteren De stedenbouwkundige uitwerking is richtinggevend voor de hoeveelheid te bouwen woningen op de beschikbare locaties 11
• • •
Minimaal 30% van de beschikbare nieuwbouwcapaciteit wordt benut voor sociale woningbouw Naast sociale woningbouw bestaat het nog te ontwikkelen programma voornamelijk uit middenhuur, sociale en betaalbare koop De nadruk wordt gelegd op woningen die levensloopbestendig (in welke vorm dan ook) zijn (dit o.a. om doorstroming op gang te brengen)
Renovatie, verduurzaming en energietransitie Renovatie en transformatie Met name Woonpartners gaat de komende jaren veel groot onderhoud en/of energetische verbeteringen uitvoeren. Dit betreft met name de subbuurten Planetenbuurt, Vogelbuurt en muziekbuurt. Het betreft hier ingrepen aan meerdere honderden woningen. De eigenaarbewoners die in het verleden hun huurwoning hebben aangekocht krijgen een aanbod om hierin mee te gaan. Het animo is tot op heden evenwel niet groot vanwege de hoge kosten die hiermee gemoeid zijn. Volksbelang richt zich de komende jaren voornamelijk op de gebiedsontwikkeling van de Johannes Vermeerlaan en gevelverbetering (denk aan het aangepakte complex Jerusalem) en energetische aanpassingen. Een bijzonder deel van de wijk dat de nodige aandacht verdient is de buurt Bloem- en Paardenvelden, en dan met name de strook langs de Johannes Vermeerlaan. Hier staan een 5-tal verouderde bouwblokken die rond 1970 gebouwd zijn. Deze bouwblokken bestaan uit 80 woningen. De benedenwoningen bestaan uit een bouwlaag en de daarboven gelegen woningen uit meerdere lagen. Tevens is er veel asbest in verwerkt en dient er verduurzaamd te worden. Uit de omgeving komen geregeld overlast meldingen. Rondom de trappen en bergingen vindt overlast plaats. Denk hierbij aan brandstichting, dealen, hangjeugd en drugsgebruik.
Het groen heeft niet de gewenste verblijfskwaliteit en zorgt voor een onveiligheidsgevoel. Er spelen dus diverse leefbaarheidsissues. Bovenstaande conclusie heeft er toe geleid dat Volksbelang het verzoek heeft ingediend om samen met betrokken partners en omwonenden een gebiedsvisie op te stellen met fysieke en maatschappelijke interventies. Hierbij zijn een viertal scenario’s te overwegen, van “niks doen” tot “sloop/nieuwbouw”. Tevens zou nieuwbouw toegevoegd kunnen worden aan de locatie. Dit zou moeten leiden tot gedifferentieerde woningtypen en bijbehorende doelgroepen, met als doel het vergroten van de leefbaarheid, woongenot, gevoel van veiligheid en sociale cohesie. De nadere door Volksbelang en de gemeente op te zetten gebiedsvisie gaat over de integrale aanpak duidelijkheid verschaffen. Duurzaamheid en energietransitie In 2009 heeft de gemeenteraad van Helmond een Klimaatbeleidsplan vastgesteld met de ambitie: Helmond Klimaatneutraal tussen 2035 en 2045. Op basis van dit plan is destijds een start gemaakt met projecten en acties gericht op energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Samen met Eindhoven is in 2021 besloten om mee te doen aan de Europese call klimaatneutraal in 2030, waarmee de ambities worden versneld.
De gemeente heeft in 2017 aansluitend op de algemene ambitie samen met verschillende stakeholders de intentieverklaring Aardgasvrij Helmond ondertekend. Sindsdien werken de 12
verschillende partijen in de stad samen aan de uitvoering van de Transitievisie Warmte en zijn inmiddels ook enkele concrete pilots opgestart. Daarnaast ontwikkelen we op dit moment een isolatieaanpak waarin we op grote schaal de koopwoningen met slechtere energie labels (D, E, F, en G) gaan isoleren. In Helmond Noord valt een groot aantal woningen in deze categorie. Het exacte aantal, de ligging en de aanpak worden uitgewerkt. Voor de financiering maken we o.a. gebruik van het Nationaal Isolatie Programma en de Groene Zone Isoleren. De Eeuwsels en Binderen scoren hoog bij de multicriteria-analyse binnen de transitievisie warmte vanwege het relatief lage gemiddelde jaarinkomen per huishouden en het aandeel corporatiewoningen en de aanwezige duurzame bronnen. Het wijkontwikkelingsprogramma Helmond-Noord biedt bovendien kansen om in te spelen op natuurlijke momenten. Dat geldt vooral in de Eeuwsels waar kan worden aangesloten op de renovatie van woningen zoals in de Planetenbuurt (naar label A+) en de integrale aanpak van verharding. In Binderen speelt bovendien de categorisering van de woningen een rol (nog veel kansen voor verduurzaming). Voor de Eeuwsels is restwarmte van de RWZI Laarbeek een potentiële warmtebron. De restwarmte kan in een clusterkelder of wijkcentrale worden opgewerkt tot een temperatuur van 70 graden Celsius (afleverset per woning).
De woningen in de Eeuwsels hebben al grotendeels label C en D waardoor bij deze aanlevertemperatuur nauwelijks aanpassingen nodig zijn. Om het systeem te optimaliseren, kunnen woningen extra geïsoleerd worden tot label B. In 2022 heeft er een technische haalbaarheidsstudie plaatsgevonden om te onderzoeken of de Eeuwsels van duurzame warmte kan worden voorzien vanuit de RWZI Aarle-Rixtel. Er blijkt voldoende warmte onttrokken te kunnen worden uit het effluent van de RWZI. De technische haalbaarheidsstudie is afgerond en nu is er een ontwikkelfase gaande. Hierin wordt dieper ingegaan op welke manier de RWZI als duurzame warmtebron kan dienen voor de Eeuwsels. In een deel van Binderen biedt aquathermie kansen (Zuid-Willemsvaart). Een wijkcentrale kan zorgen voor opslag (WKO) en opwerking naar 60 tot 70 graden Celsius. De nieuwbouw op de huidige locatie van het Dr. Knippenbergcollege krijgt een stand-alone oplossing (WKO). Tevens vinden hier natuurlijk de ontwikkelingen van het nieuwe zwembad en stadion van Helmond Sport plaats. De duurzame bronnen kunnen eventueel worden ingezet als extra bron en extra opwerkcentrale voor de slechtere delen van het netwerk. De woningen in Binderen ten westen van de Nachtegaallaan (Vogelbuurt) hebben al grotendeels label C en D waardoor bij deze aanlevertemperatuur nauwelijks aanpassingen nodig zijn.
Woningen met een slechter label moeten nog wel worden geïsoleerd tot minimaal label D (of mogelijk al naar B om het systeem te optimaliseren). Het deel van Binderen in de omgeving Eksterstraat, Lijsterstraat en Sperwerstraat komt pas later in beeld. In dit deel zijn meer woningen aanwezig met een slechter label (E, F, G) en moet dus meer geïsoleerd worden (naar C of D). Voor een deel van de Helmondselaan (vooroorlogs) geldt dat aansluiting op een warmtenet niet aan de orde is. In dit deel is groen gas in de toekomst wellicht een optie. Woningeigenaren in de Eeuwsels en Binderen kunnen al voorsorteren op de warmtetransitie door aan de slag gaan met het isoleren van hun woning (inclusief kierdichting en ventilatie). Het streven daarbij is isoleren tot minimaal C of D, waarbij verder isoleren (tot B) bijdraagt aan een optimalisatie van het systeem.
13
Sociaal Maatschappelijke wijkanalyse Profielschets wijkbewoners Leeftijd Per 1 januari 2021 woonden er in Helmond Noord 11734 inwoners. Dit maakt Helmond Noord tot de grootste woonwijk van Helmond. In de drie te onderscheiden buurten wonen ongeveer evenveel mensen, te weten: 3907 in Binderen, 3862 in Eeuwsels en 3967 in Bloemvelden. Helmond Noord kent een bevolkingssamenstelling die qua leeftijdsopbouw niet erg afwijkt van het Helmonds gemiddelde. Wel is er sprake van een iets hogere mate vergrijzing in relatie tot het gemiddelde van Helmond. Uitgesplitst naar de drie buurten, zijn er tussen de buurten ook geen grote verschillen waarneembaar. Op het niveau van de 3 buurten is Bloemvelden verhoudingsgewijs een buurt met de jongste bewoners. Binderen kan benoemd worden als de buurt met verhoudingsgewijs veel ouderen. Zo’n 41% is ouder dan 55 jaar. Voor Helmond Noord is dat gemiddelde 34%.
Thema
Binderen
Eeuwsels
Bloemvelden
In de wijk
In Helmond
Bevolking Leeftijd
%
%
%
%
%
0 – 14 jaar
14,1
15,4
17,2
15,5
16,0
15 – 29 jaar
16,0
18,4
19,2
17,9
18,2
30 – 44 jaar
15,8
18,4
18,7
17,6
19,0
45 – 54 jaar
13,4
16,8
14,8
15,0
15,5
55 – 64 jaar
13,1
10,3
12,5
12,0
13,6
65 – 79 jaar
19,8
17,2
13,8
16,9
13,7
80 jaar en ouder
8,0
3,4
3,9
5,1
3,9
Huishoudens Begin 2021 waren 5280 huishoudens woonachtig in Helmond Noord, waarvan 1817 in Binderen,1651 in Eeuwsels en 1812 in Bloemvelden. Evenals het geval bij het inwoneraantal zijn er geen grote verschillen waarneembaar tussen de aantallen huishoudens in de drie buurten.
14
Thema
Binderen
Eeuwsels
Bloemvelden
In de wijk
In Helmond
Huishoudens %
%
%
%
%
Eenpersoons
38
32
41
37
36
Paar zonder kinderen
30
28
22
27
27
Paar met kinderen
23
30
24
25
27
Eenoudergezin
9
8
13
10
9
Overig
0
1
1
1
1
Qua samenstelling verschilt de opbouw van de huishoudens in de wijk Helmond Noord als geheel niet aanmerkelijk met het Helmondse gemiddelde. Tussen de buurten zijn wel verschillen waar te nemen. In de buurt Bloemvelden wonen relatief veel alleenstaanden en eenoudergezinnen. Gezien het feit dat het percentage ouderen (ouder dan 65 jaar) maar marginaal afwijkt van het Helmondse gemiddelde kan het aantal alleenstaanden niet persé worden toegeschreven aan een mogelijke vergrijzing van de wijk. Dit kan wel gesteld worden voor de buurt Binderen, welke ook het laagste percentage gezinnen met kinderen heeft. Verder valt op dat het aandeel huishoudens (al dan niet alleenstaand) met kinderen in Helmond Noord ligt rond het Helmondse gemiddelde, te weten 35 tegen 36. in Helmond. Binderen kent in vergelijking met de andere twee buurten verhoudingsgewijs het laagste aantal huishoudens met kinderen. Overigens ligt het percentage eenoudergezinnen (met uitzondering van Bloemvelden) fractioneel boven het Helmondse gemiddelde. Herkomst Qua herkomst had op 1 januari 2021 31,2% van de bewoners van Helmond Noord een migratieachtergrond. Dit percentage ligt iets boven het gemiddelde van Helmond, te weten 28,5%. Verhoudingsgewijs kent Helmond Noord dus relatief veel inwoners van buitenlandse herkomst.
De verschillende buurten in ogenschouw nemend heeft 68,8% van de bewoners van Helmond Noord een Nederlandse herkomst, maar tussen de buurten bestaan er grote verschillen. In Binderen ligt dat percentage hoger en in Eeuwsels en vooral Bloemvelden lager. In deze twee laatstgenoemde buurten heeft circa 1 op de 3 bewoners een herkomst buiten Nederland, terwijl dat in Binderen 1 op de 4 is.
15
Thema
Binderen
Eeuwsels
Bloemvelden
In de wijk
In Helmond
%
%
%
%
%
Nederlands
75,3
67,8
63,2
68,8
71,5
Migratieachtergrond
24,7
32,2
36,8
31,2
28,5
Polen/Moelanders
3,3
7.0
5,7
5,4
5,8
Marokko
7,0
5,7
8,4
7,1
4,2
Herkomst
Waarvan:
Werk en inkomen Sociaal economisch scoort Helmond Noord wat betreft de aspecten “werk” en “inkomen” minder dan Helmond als geheel. Zo scoort de arbeidsparticipatie en het gemiddeld besteedbaar inkomen In Helmond Noord matig. Vooral in de buurt Bloemvelden is het gemiddeld beschikbare inkomen laag, daar waar de buurten Binderen en Eeuwsels zich rond het Helmonds niveau bewegen.
aandeel bijstandshuishoudens gemiddeld besteedbaar huishoudensinkomen
Binderen
Eeuwsels
Bloemvelden
Helmond Noord
In Helmond
5,7%
3,7%
10,4%
6,7%
4,9%
€ 35.100
€36.900
€ 30.000
€ 33.900
€ 36.900
Het gemiddelde besteedbare huishoudinkomen bedraagt per 1 januari 2018 ca. €33.900,--. Dit is aanmerkelijk lager dan het gemiddelde van Helmond. Op een index van 100 bedraagt het percentage 83, hetgeen een aanmerkelijk minder gemiddeld besteedbaar inkomen betekent. Dit lage gemiddelde inkomen wordt voor een groot gedeelte verklaard door het hoge aantal bijstandsgerechtigden. Zeker de buurt Bloemvelden, waar de afhankelijkheid van de bijstand procentueel twee maal boven het Helmonds gemiddelde ligt. Binderen zit ook iets boven dit gemiddelde percentage en Eeuwsels er onder. In vergelijking met de andere aandachtswijken, zoals Helmond Oost en Helmond West, scoort Helmond Noord overigens beter op de criteria bijstandsafhankelijkheid en gemiddeld besteedbaar inkomen. Uitzondering is en blijft evenwel de buurt Bloemvelden die op het niveau scoort van beide referentiewijken.
16
Dit beeld wordt ook bevestigd door het feit dat 29 % van de huishoudens in Bloemvelden een besteedbaar inkomen heeft dat onder 120% van het sociale minimum ligt. Een score die vergelijkbaar is met de aandachtsbuurten Oud West, Leonardusbuurt, Beisterveldsebroek en Beisterveld. De buurten Binderen en Eeuwsels scoren op dit criterium beter en wel respectievelijk 16.3% en 14,9%.
aandeel huishoudens met inkomen tot 120% van het sociaal minimum (peiljaar
Binderen
Eeuwsels
Bloemvelden
Helmond Noord
In Helmond
16,3%
14,9%
29,1%
20,3%
15,8%
2020)
Onderzoek heeft overigens verder uitgewezen dat alleenstaanden, eenoudergezinnen en huishoudens met een migratieachtergrond de grootste kans hebben om rond te moeten komen met lage besteedbare inkomens. Verhoudingsgewijs treft men deze groepen relatief veel aan in Helmond Noord in het algemeen en Bloemvelden in het bijzonder. Gezien de lage sociaal economische positie is het verstandig de komende jaren (zeker in Bloemvelden) in te zetten op het vergroten van kansen op werk. Naast het feit dat door het hebben van inkomsten door werk de inkomenspositie verbetert, bieden werk maar ook een zinvolle dagbesteding, een belangrijke verbeteringsmogelijkheid voor de betreffende bewoners. Hun kwetsbaarheid neemt hiermee af.
17
Gezondheid In het rapport kwetsbaar Brabant uit 2016 wordt Helmond Noord gekenmerkt als een wijk met een relatief groot aantal mensen met (lichamelijke en/of geestelijke) gezondheidsproblemen. Op het gebied van kwetsbaarheid op leefstijl scoort Helmond Noord in de categorie met het hoogste niveau van kwetsbaarheid. Op het gebied van lichamelijke en geestelijke gezondheid scoort deze wijk het op een na kwetsbaarste niveau. Helmond Noord is daarom te typeren als een wijk met een vrij hoge kwetsbaarheid op gebied van gezondheid, zowel lichamelijk als geestelijk. Uit het wijkkompas van Helmond voor 2021 blijkt dat de bewoners zich op alle beschreven criteria minder gezond voelen dan de gemiddelde Helmonder. Het betreft de volgende criteria: levensverwachting; een als goed ervaren gezondheid; psychisch gezond voelen; roken; gezond gewicht; voldoen aan de alcoholnorm; voldoende beweging. Een vergelijking tussen de buurten van Helmond Noord is, vanwege het ontbreken van cijfermateriaal niet mogelijk. Indicatief is ook het zorggebruik in Helmond Noord t.o.v. Helmond als totaal. Zo maakt in Helmond Noord 13.3 % van de wijkbewoners gebruik van de mogelijkheden binnen de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, terwijl dit voor totaal Helmond 10,1% van de inwoners betreft. Binnen de buurten van Helmond Noord scoort Binderen het hoogst (15,2%).
Dit laatste valt te verklaren uit het feit dat de bevolking van Binderen begint te vergrijzen en daardoor meer op hulp is aangewezen.
18
Voor wat betreft het beroep op Jeugdzorg zit Helmond Noord (13,9%) rond het gemiddelde van Helmond als totaal 14,4%. Tussen de drie buurten bekeken maakt Bloem- en Paardenvelden het meest gebruik van Jeugdzorg (14,6), zij het nipt boven het Helmonds gemiddelde. Een andere indicatie voor het welbevinden in Helmond Noord is de relatie met laaggeletterdheid. Helmond Noord scoort van alle Helmondse wijken het hoogst op de kans van laaggeletterdheid, gevolgd door Binnenstad, Helmond Oost en Helmond West. Er is zondermeer een relatie tussen laaggeletterdheid en het zich minder gezond voelen. Laag geletterden hebben een grotere kans vroeg te sterven, maken meer gebruik van zorg van huisarts en ziekenhuis, en maken minder gebruik van zorggebruik voor- of achteraf dan niet laag geletterden. De bewoners van Helmond Noord (en met name die van de buurt Bloem- en Paardenvelden) kunnen als kwetsbaar binnen Helmond Noord geduid worden. Zij kunnen, gecombineerd met de kwetsbaarheid op het gebied van inkomen, maatschappelijk uitvallen of dreigen uit te vallen. In Helmond Noord is het daarom noodzakelijk dat de gezondheid wordt bevorderd. Een betere gezondheid is natuurlijk niet alleen een doel op zich want het strekt zich verder uit. Een goede gezondheid verhoogt immers de kans op sociale stijging door werk, dagbesteding en opleiding.
Verbetering van de gezondheid vergt een integrale aanpak waarbij de leefstijl, de woningen en leefomgeving worden aangepakt. In de komende wijkaanpak liggen daarom kansen op het gebied van woningverbetering, herinrichting van de openbare ruimte en projecten die er opgericht zijn de leefstijl aan te pakken. Het tijdig signaleren en aanpakken van problemen voorkomt gezondheidsproblemen en bijgevolg maatschappelijke uitval. Een goede toegang tot de (kwetsbare) huishoudens is daarbij een vereiste. (Dreigende) problemen kunnen daardoor vroegtijdig worden onderkend en aangepakt. 19
Veiligheid en overlast Volgens een bewonersavond zijn de 4 volgende feiten te benoemen op het gebied van sociale veiligheid: Jeugdoverlast, handhaving, verloedering van de woonomgeving en verkeersveiligheid (te hard rijden en infrastructuur). Inwoners van Helmond Noord geven hun eigen wijk een score van 7,2 als het om de veiligheid in hun eigen wijk gaat. Het gemiddelde rapportcijfer voor Helmond is 7,5. Ditzelfde geldt voor het rapportcijfer dat gegeven wordt voor leefbaarheid. Inwoners van Helmond Noord geven hun wijk een 7,3 (Helmond 7,5). In Helmond Noord hebben in 2021 over het algemeen niet méér overlast gevende incidenten plaats gehad dan gemiddeld in Helmond. Opvallend is wel het relatief grote aantal vernielingen van onder meer auto’s en vormen van vandalisme en baldadigheid. Op het gebied van vermogensdelicten zien we dat er in Helmond Noord relatief veel diefstallen en inbraken zijn geweest in onder meer bedrijven scholen en winkels. Met betrekking tot geweld is het beeld niet veel anders dan voor Helmond in totaal. Als we kijken naar de ontwikkeling van afgelopen jaren, dan zien we dat het totaal aantal geregistreerde incidenten sociale overlast (overlast door personen met verward gedrag/zwervers, jeugdoverlast en overlast door drank/drugs) in 2021 weer iets is gedaald, nadat er in 2020 een flinke stijging zichtbaar was.
Het aantal blijft in het laatste jaar wel hoog in vergelijking met eerdere jaren. Voor milieuoverlast (een optelsom van stank- en geluidsoverlast) zien we zowel voor 2020 en 2021 een toename. Deze ontwikkelingen hebben waarschijnlijk te maken met de beperkende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen. Mensen waren bijvoorbeeld meer thuis waardoor ze ook meer last van anderen hadden, jongeren waren behoorlijk begrensd in hun actieve en sociale leven en veel hulpverlening was (tijdelijk) niet toegankelijk. De stijging van overlast in de coronajaren is daarom ook niet specifiek voor Helmond Noord, maar is zichtbaar in heel Helmond. Het aantal vernielingen laat door de jaren heen een wisselend beeld zien, net zoals de delicten die samenhangen met diefstal en geweld. Specifiek zien we in 2021 wel een flinke toename van winkeldiefstallen, fietsdiefstallen en diefstallen uit en vanaf auto’s en ander motorvoertuigen. Ruim een vijfde van de inwoners van Helmond Noord voelt zich weleens onveilig in de eigen buurt. Bijna een kwart heeft daarnaast het gevoel dat de eigen buurt de afgelopen tijd achteruit is gegaan. Als we van het wijkbeeld afdalen naar het niveau van de buurten over de jaren 2020 en 2021 valt op dat we incidenten in de buurt en Bloem- en Paardenvelden zien afnemen en in Binderen iets zien toenemen.
Binnen de buurt Eeuwsels blijft het aantal incidenten sociale overlast nagenoeg stabiel.
20
Een actieve betrokkenheid van bewoners en ondernemers is essentieel om de veiligheid en leefbaarheid in Helmond Noord aan te pakken. Buurtpreventie is een participatieve manier om inwoners actief te betrekken. Op basis van een nieuwe visie buurtpreventie maken we met LEVgroep en andere partners concrete afspraken over het betrekken van inwoners, benoemen we de doelen die we willen halen in de wijk/buurten, het aantal acties en de communicatie. Wijkgericht werken we samen met inwoners en ondernemers aan het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid in Helmond Noord.
21
Wijkontwikkelingsprogramma Helmond Noord Wijkontwikkelingsprogramma (een dynamisch document) ➢ Bouwsteen 1: Integrale aanpak Bloem- en Paardenvelden en Planetenbuurt Project 1.1: Opstellen ruimtelijke gebiedsvisie Bloem- en Paardenvelden Project 1.2: Nadere studie ruimtelijke en sociale kwaliteit Planetenbuurt
➢ Bouwsteen 2: Evenwichtige woningvoorraad Project 2.1: Herontwikkeling diverse beschikbare locaties Project 2.2: Evenwichtige woningvoorraad Project 2.3: Renovatie en verduurzaming van bestaand bezit
➢ Bouwsteen 3: Aandacht voor openbare ruimte Project 3.1: Verbetering verkeerssituatie Project 3.2: Aanpak grootschalig groen Project 3.3: Aanpak kleinschalig groen
➢ Bouwsteen 4: Aandacht voor maatschappelijk vastgoed en herstellen sociaal netwerk Project 4.1: Aanvalsplan herstel sociaal netwerk Project 4.2: Benutten maatschappelijk vastgoed Project 4.3: Bevorderen van initiatieven op straatniveau
➢ Bouwsteen 5: Aanpak van wijkbrede samenhangende maatschappelijke problematieken Project 5.1: Project “achter de voordeur gesprekken” Project 5.2: Gezondheid bevorderen Project 5.3: Inloop en dagbestedingsplekken voor kwetsbare groepen
➢ Bouwsteen 6: Schoon, heel en veilig Project 6.1: Buurtschouwen en benoemen coördinatiepunt Project 6.2: Wijkveiligheids- c.q. leefbaarheidsoverleg
22
Bouwsteen 1: Integrale aanpak Bloem- en Paardenvelden en Planetenbuurt Uit de analyse blijkt dat er in de buurt Bloem- en Paardenvelden sprake is van een complexe fysieke en maatschappelijk problematiek. De buurt verkeert in een neerwaartse spiraal welke gekeerd moet worden. Dit kan alleen met een integrale aanpak waarbij ingrepen nodig zijn op het gebied van de bestaande woningen, de openbare ruimte, overlast, onveiligheid, de eenzijdige sociale structuur en de hierbij behorende problematieken, zoals armoede, gezondheidsproblemen en laaggeletterdheid. Samen met Volksbelang en onze maatschappelijke partners zal daarom een integrale aanpak worden opgesteld. Volksbelang heeft hiertoe inmiddels een schriftelijk verzoek aan het college geadresseerd. Ook de aangrenzende Planetenbuurt (woningbezit van Woonpartners) komt fysiek en maatschappelijk in het gedrang. Een verkenning naar de wenselijkheid van een integrale aanpak is hier ook gewenst; niet zo zeer om de neerwaartse spiraal te keren, maar juist om deze verder te voorkomen. Project 1.1: Opstellen ruimtelijke gebiedsvisie Bloem- en Paardenvelden In een brief d.d. 22 augustus 2022 verzoekt woningcorporatie Volksbelang het gemeentebestuur om gezamenlijk een integraal ruimtelijk gebiedsplan op te stellen voor de buurt Bloem- en Paardenvelden, te Helmond Noord.
Aanleiding vormt het feit dat deze buurt zich zowel fysiek als maatschappelijk in een neerwaartse beweging begeeft. Hierbij wordt de aandacht in eerste instantie specifiek gericht op de 5 wooncomplexen aan de Johannes Vermeerlaan. Deze woonblokken zijn woon- en bouwtechnisch gedateerd en kennen slechte energie labels. Maatschappelijk is er sprake van overlast, onveiligheid, een eenzijdige sociale structuur en de hierbij behorende problematieken zoals armoede, gezondheidsproblemen en laaggeletterdheid. In het geval van een keuze voor sloop/nieuwbouw is waakzaamheid vereist om te voorkomen dat er een waterbedeffect ontstaat. Project 1.2: Nadere studie ruimtelijke en sociale kwaliteit Planetenbuurt Ook de aangrenzende Planetenbuurt (woningbezit van Woonpartners) komt fysiek en maatschappelijk in het gedrang. Een integrale aanpak is hier wellicht ook gewenst; niet zo zeer om de neerwaartse spiraal te keren, maar juist om deze verder te voorkomen. Daarom is het zaak om deze buurt ook nader fysiek en maatschappelijk te analyseren. Een eerste aanzet hiertoe is het invoeren van het project “gesprekken achter de voordeur”. Tevens zullen ongemakken in de openbare ruimte in beeld worden gebracht en aangepakt. Daarnaast is de renovatie en verduurzaming van corporatiewoningen in uitvoering.
23
Bouwsteen 2: Evenwichtige woningvoorraad Uit de analyse blijkt dat er geen sprake is van een evenwichtige woningvoorraad (en daarmee samenhangende bevolkingsopbouw). In de woonvisie (2016) en – agenda (2019) en de prestatieafspraken met de woningcorporaties is nadrukkelijk de wens opgenomen tot een meer evenwichtige opbouw van de woningvoorraad en bevolking per wijk te komen. Dit houdt voor de wijk Helmond Noord in minder bouw van sociale huurwoningen en toevoeging van bijvoorbeeld seniorenwoningen, koopwoningen voor starters en woningen in het middeldure segment. Project 2.1: Herontwikkeling diverse beschikbare locaties De aanwezigheid van een aantal beschikbare locaties, zoals de OMO-locaties, de locatie van het huidige zwembad, het Stiho-terrein en de PNEM-locatie bieden de mogelijkheid om naar een meer evenwichtige woningvoorraad toe te werken. Tevens bieden deze locaties de mogelijkheid een bijdrage te leveren aan de voorgestane woningbouwversnelling. Thans is reeds gestart met de herontwikkeling van de OMO-locaties (Knippenberg), de PNEM-locatie en de bouwlocatie aan het Oostende (als onderdeel van de centrumontwikkeling). Deze plannen zullen verder worden uitgewerkt en worden opgestart. Dit geldt eveneens voor potentiële te transformeren locaties in de buurt Bloem- en Paardenvelden.
Het Stiho-terrein en de locatie van zwembad de Wissen zullen vooralsnog worden gereserveerd voor zowel toekomstige woningbehoefte als voor een eventueel andere (maatschappelijke) invulling. E.e.a., vloeit voort uit de ontwikkeling van het Centrum+ gebied en de beoogde schaalsprong van Helmond. Project 2.2: Evenwichtige woningvoorraad Een van de instrumenten die kan worden ingezet om te komen tot een evenwichtige woningvoorraad en bevolkingssamenstelling is de verkoop van sociale huurwoningen. Risico hierbij is evenwel dat er straten ontstaan met versnipperd bezit waarbij de uitstraling van de woningen verschillend kan zijn als gevolg van het benodigde periodieke onderhoud. Bij nog plaats te vinden verkoop is het uitgangspunt dat de betreffende woningen reeds gerenoveerd en energiezuinig zijn en daadwerkelijk bijdragen aan een gemêleerde woonwijk. Vooralsnog wil Woonpartners hier terughoudend in optreden en zelfs liever woningen toevoegen. Dit gezien de grote behoefte aan sociale huurwoningen. In dit kader kunnen we natuurlijk de kansen die het Nationaal Isolatie Programma biedt benoemen. Er liggen immers grote opgaven bij de aanpak voor wat betreft de energiearmoede. Binnen het Nationale Isolatie Programma is de ambitie om landelijk tot 2030 1,5 miljoen koopwoningen en 1 miljoen huurwoningen te isoleren. Daarvoor wordt door het Rijk geld beschikbaar gesteld.
De gemeente bouwt op dit moment aan een aanpak voor de isolatie van de koopwoningen, maar dit biedt ook kansen om de huurwoningen in Helmond Noord te verduurzamen voordat deze worden verkocht. Dit is belangrijk omdat het aandeel huishoudens in energiearmoede in Helmond Noord, relatief hoog is met circa 1.000 huishoudens (waarvan het grootste deel woont in huurwoningen).
Project 2.3: Renovatie en verduurzaming van bestaand bezit Woonpartners en Volksbelang zullen de komen jaren grote delen van hun bezit in Helmond Noord renoveren. Niet alleen wordt hierbij de buitenschil onder handen genomen, maar worden ook in het kader van de verduurzaming de nodige energiemaatregelen getroffen. Niet alleen wordt hiermee het wooncomfort verhoogd, maar wordt ook een lager energieverbruik gerealiseerd, hetgeen een gunstig effect heeft op de totale woonlasten. 24
Daarnaast worden woningen, daar waar mogelijk, door de woningcorporaties al voorbereid op een energie neutrale toekomst. In dit kader zijn natuurlijk de ontwikkelingen rondom het RZWI van belang en daar waar mogelijk worden deze meegenomen. Denk hierbij aan het Gulden Energietraject. Daarnaast zal met de subsidieregeling 'Verduurzaming koopwoningen energiearmoede' scheefgroei in de straat worden tegengegaan. Met deze subsidieregeling zal het gespikkelde bezit (particuliere koopwoningen tussen woningcorporatieswoningen) tegelijkertijd met de sociale huurwoningen worden verduurzaamd. Daar waar de woningcorporatie gaat renoveren/verduurzamen willen wij de koopwoningen via de subsidieregeling gelijk aanpakken. Dit om scheefgroei in een straat tegen te gaan.
25
Bouwsteen 3: Aandacht voor openbare ruimte De openbare ruimte in Helmond Noord ziet er relatief goed uit. De wegen en trottoirs zijn recent vernieuwd en de grote groengebieden dragen bij aan een groene en ruimte beleving van de wijk. Wil de openbare ruimte een positieve bijdrage (blijven) leveren aan de wijk dan dient de staat van de openbare ruimte op orde te zijn. Ondanks dat de openbare ruimte er relatief goed uitziet, is er nog sprake van een aantal te verbeteren situaties. Dit qua verkeersveiligheid, maar ook qua het kleinschalige groen dat aan kwaliteit heeft ingeboet. Dit is in beeld gebracht en wordt hersteld. Tevens zijn er ideeën om de openbare ruimte van het Muziekplantsoen, het Adelaarplein en bij de Johannes Vermeerlaan her in te richten en dan op een zodanige wijze dat beweging en ontmoeting worden gefaciliteerd. Dit gaat dan op haar beurt weer een stimulans zijn voor de bevordering van de lichamelijke en mentale gezondheid. Project 3.1: Verbetering verkeerssituatie Vanuit verkeerskundig oogpunt kan Helmond Noord niet getypeerd worden als een probleemwijk, aldus het rapport “hoe groot is het verkeer(d) in Helmond Noord”. Verkeerstechnisch gezien is sprake van een goede ontsluiting.
De verkeersstructuur is in bepaalde delen van de wijk (Planetenbuurt, Bloem- en Paardenvelden en delen van Binderen) evenwel niet erg duidelijk en voorts staat de verkeersveiligheid onder druk door (veelvuldig) te hard rijden en het ontbreken van uniforme voorrangssituaties bij rotonden. Verder is er in diverse delen van Helmond Noord sprake van parkeerdruk en –overlast. Mede op basis van een motie van de gemeenteraad en dit wijkontwikkelingsplan worden thans en de komende jaren enkele verbeteringen in de verkeersstructuur doorgevoerd. Dit met name in de hierboven genoemde delen van de wijk. Project 3.2: Aanpak grootschalig groen De komende jaren zal de openbare ruimte van het Muziekplantsoen, het Adelaarplein en bij de Johannes Vermeerlaan worden heringericht. En dit dan op een zodanige wijze dat beweging en ontmoeting worden gefaciliteerd. Dit gaat dan op haar beurt weer een stimulans zijn voor de bevordering van de lichamelijke en mentale gezondheid, hetgeen weer bijdraagt aan het mee kunnen en willen doen aan de samenleving.
26
Voor wat betreft het Muziekplantsoen is in overleg met diverse partners inmiddels een ontwerp opgesteld, hetgeen in de loop van 2023 uitgevoerd gaat worden. Hierin is onder meer voorzien in een beweegtuin en Jeu de boules baan nabij het seniorencomplex aan de Moeraseik. Vanwege het sociale toezicht worden deze voorzieningen dicht bij het seniorencomplex gerealiseerd. Hierdoor kan ook gebruik gemaakt worden van de voorzieningen aldaar. Tevens wordt in het Muziekplantsoen voorzien in een kunstgrasveld. Ten behoeve van de ontwikkeling van de voormalige PNEM-locatie aan de Abdijlaan heeft ook planvorming plaatsgevonden rondom de herinrichting van het Adelaarplein. De planuitwerking is gestart in goed overleg met de omwonenden. De groene ruimte gelegen rondom de appartementengebouwen aan de Johannes Vermeerlaan zal onderdeel zijn van de in overleg met Volksbelang op te stellen gebiedsvisie voor de aanpak van de Bloem- en Paardenvelden.
Project 3.3: Aanpak kleinschalig groen Het groen binnen de wijk is zoals reeds aangegeven een duidelijke drager van de wijk, hetgeen door de bewoners zeer wordt gewaardeerd. Wel vindt men dat de kwaliteit van het onderhoud van het groen te verbeteren valt. In het kader van onze aanpak rondom versteviging van het groenaanbod in de SES-wijken (1 miljoen voor groen) wordt er de komende jaren daarom geïnvesteerd in de kwaliteit van de bestaande groenstructuren.
27
Bouwsteen 4: Aandacht voor maatschappelijk vastgoed en herstellen sociaal netwerk Na het sluiten van de wijkaccommodaties De Terp en De Kamenij, is De Boerderij het laatste maar ook het kleinste wijkhuis van Helmond. Dit terwijl Helmond Noord de grootste wijk van Helmond is. De omvang van deze wijk maakt het daarnaast niet altijd aantrekkelijk om hiervan gebruik te maken. Niet alleen de afstand naar deze accommodatie ziet men als probleem, ook wordt gesteld dat men niets met dit deel van de wijk heeft. Vanuit de wijkraad, de scholen en wijkverenigingen is aangegeven dat men een nieuw MFC ziet als een aanjager voor te organiseren activiteiten en als boost voor het weer op te bouwen wijknetwerk. Dit netwerk en het aantal vrijwilligers staan sinds Corona onder druk, terwijl dit het wijkgevoel, de cohesie en de wijkactiviteiten kan bevorderen. Tevens vormen deze verenigingen en hun activiteiten een sociaal vangnet waarop men kan terugvallen bij onverwachte situaties en tegenslagen.
Project 4.1: Aanvalsplan herstel sociaal netwerk Samen zullen de in de wijk actieve maatschappelijke partners en verenigingen een aanvalsplan moeten opstellen en uitvoeren welk het verenigingsleven ondersteunt en laat groeien. Voorwaarde hiervoor is dat verenigingsleven en bewonersorganisaties met elkaar in gesprek gaan om elkaar te informeren, krachten te bundelen en afspraken hierover met elkaar te maken. De LEVgroep wil hierbij gebruik maken van de ABCD methodiek. Dit staat voor Asset Based Community Development, waarbij uitgegaan wordt van het gebruik van de intrinsieke kwaliteiten en vaardigheden van de bewoners van deze wijk en de daar aanwezige voorzieningen. Ook zal nadrukkelijk naar kleinschalige initiatieven worden gekeken. Helmond Noord stond tot enkele jaren geleden bekend om de activiteiten op straatniveau. Een aanzet hierbij zou kunnen zijn het in de gemeenteraad ingebrachte “10 stratenplan”, waarbij op het niveau van zo’n overzichtelijk blok activiteiten worden opgepakt door de bewoners. Dit verhoogt de leefbaarheid en voorkomt vereenzaming van kwetsbaren.
Project 4.2: Benutten maatschappelijk vastgoed Binnen de wijk zijn verschillende locaties waar activiteiten (kunnen) plaatsvinden en ontmoeting wordt gestimuleerd. Zo zijn er De Boerderij, De Schabbert, De Terp, De 28
Pannehoeve en De Moeraseik. Met de spreiding van deze locaties is er altijd een ontmoetingspunt nabij, hetgeen wenselijk is. Daarnaast is een nieuw MFC vooralsnog niet haalbaar en komt ook niet tegemoet aan voornoemde nabijheid van ontmoetingsplekken. Om de aantrekkingskracht van De Boerderij te behouden is het wel zaak om te bekijken of de omvang en uitstraling kan worden verbeterd. Daarnaast gaan er geluiden op dat de naastgelegen De Schabbert nog beter ingezet kan worden en onderzocht kan worden of ruimtes binnen De Terp opengesteld kunnen worden voor de buurt. Op deze manier gebruiken we het bestaande vastgoed optimaal en worden de activiteiten gespreid over de wijk. Onderzocht gaat worden of door nog te bepalen ingrepen de aantrekkelijkheid en gebruikswaarde van beide gebouwen (De Boerderij en De Schabbert) kan worden vergroot. Bloem- en Paardenvelden Het in gebruik nemen van De Terp zou een goede bijdrage leveren aan de revitalisering van Bloem- en Paardenvelden. Vooral deze bewoners van de wijk voelen zich niet verbonden met De Boerderij. Daarnaast kan een fysiek punt, waar deze bewoners voor ontmoeting en ondersteuning door maatschappelijke partners terecht kunnen, een bijdrage bieden aan de opwaardering van deze buurt, zoals dit wordt beoogd in de komende tijd op te stellen gebiedsvisie (project 1.1).
Dit fysieke punt kan de thuisbasis vormen voor bijvoorbeeld spreekuren van de formulierenbrigade en de in Helmond actieve participatiecoaches. In dit kader wordt gedacht aan een tijdelijke gedeeltelijke openstelling van De Terp. De komende tijd zal daarom gezocht worden naar en in gesprek gegaan worden over de mogelijkheden die er zijn om het in Helmond Noord aanwezige maatschappelijke vastgoed beter te benutten. Het inzetten van deze voorzieningen voor wijkactiviteiten kan o.a. bijdragen aan de sociale cohesie, het voorkomen van eenzaamheid en het vergroten van de leefbaarheid. Project 4.3: Bevorderen van initiatieven op straatniveau Centraal bij het bevorderen van de betrokkenheid bij de buurt en voorkomen van eenzaamheid is dat de wijkbewoners hun buren in de straat leren kennen. Dit vraagt dus niet zozeer om initiatieven die in één keer over de wijk kunnen worden uitgerold, maar juist plaatsvinden op het niveau van de straat of het bouwblok. Hiervoor stond het gemeenschapsleven in Helmond Noord tot een paar jaar geleden (voor de periode van Covid) om bekend. Per straat kan met de bewoners besproken worden aan welke activiteiten behoefte bestaat, wat ze hierin zelf willen betekenen en welke vorm van professionele ondersteuning daarbij nodig is.
Te denken valt aan het gezamenlijk aanpakken van verwaarloosde voortuinen, afvoer van tuinafval en grofvuil of organiseren van een straatfeest.
29
Bouwsteen 5: Aanpak van wijkbrede samenhangende maatschappelijke problematieken Helmond Noord (en zeker de buurt Bloem- en Paardenvelden) wordt geconfronteerd met vele maatschappelijke problematieken die veelal onderling met elkaar samenhangen en zelfs versterken. Denk hierbij aan financiële- en schuldenproblematiek, problemen met geestelijke en lichamelijke gezondheid, hoge uitkeringsafhankelijkheid, energiearmoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, opvoedingsproblemen, etc. Dit maakt de wijk en haar bewoners tot één van de kwetsbaarste van Helmond. Om de kwetsbaarheid te verminderen zal een gecoördineerde aanpak op bovenstaande problematieken nodig zijn. Hoewel de focus in eerste instantie op Bloem- en Paardenvelden zal liggen, mag dit niet betekenen dat er daarnaast geen aandacht is voor andere delen van de wijk waar deze problematiek ook bij huishoudens voorkomt. Dit vraagt een goede samenwerking en afstemming tussen de diverse samenwerkingspartners. Project 5.1: Project “achter de voordeur gesprekken” Het “niet meedoen in de buurt” en het zich niet betrokken voelen kent vaak een achterliggende problematiek. Zo kunnen financiële middelen ontbreken, kan men de taal niet machtig zijn of de gezondheid laat het afweten. Genoemd project is er met name op gericht om deze achterliggende problemen te signaleren en om vervolgens (het liefst preventief) te kunnen ingrijpen.
Het wegnemen van de achterliggende problemen geeft de betrokkenen tijd en energie om zich in te zetten voor de buurt of deel te nemen aan het arbeidsproces. In overleg tussen een kernteam van medewerkers van de woningcorporaties, de LEVgroep, de politie en de wijkverpleging worden gebieden geselecteerd waar dit project wordt uitgerold. De gemeente is de opdrachtgever hiertoe. In Helmond Noord is men inmiddels gestart in de Bloem- en Paardenvelden. Daarnaast kunnen op signaal andere buurten of straten bezocht worden. Dit wordt in overleg bepaald. Project 5.2: Gezondheid bevorderen Helmond Noord wordt gekenmerkt door een hoge kwetsbaarheid op het gebied van gezondheid. Er is sprake van een hoog risico op het gebied van lichamelijke gezondheid, psychische gezondheid en leefstijl. Een betere gezondheid draagt bij aan de kans op werk (en veelal hoger inkomen), het meedoen aan dagbesteding, het inzetten voor de buurt en het volgen van onderwijs. Bij het bevorderen van de gezondheid in brede zin zijn de wijkvoorzieningen van belang. Ze kunnen thuis- en uitvalsbasis vormen voor ontmoeting, samen gezond eten, samen wandelen. De Schabbert biedt deze activiteiten kleinschalig aan en de geplande beweegtuin zal bewegen en ontmoeten faciliteren. Er wordt bezien hoe dit de komende periode verder kan worden ondersteund.
Laaggeletterdheid Gezondheid gaat ook over sociaal maatschappelijk participeren. De gemeente is gezamenlijk met de partners in de stad het Stadsplan basisvaardigheden aan het uitvoeren omdat scholing in basisvaardigheden zorgt voor een gelukkiger, zelfredzamer, actiever en gezonder leven. Er wordt ingezet op preventie en een wijkgerichte aanpak om ook de NT1 doelgroep (autochtone Nederlanders) goed te bereiken. Er komt 1 coördinatiepunt in de stad wat zorgt voor het juiste aanbod.
30
Project 5.3: Inloop- en dagbestedingsplekken voor kwetsbare doelgroepen Versterken van de samenredzaamheid in de wijk: Wij willen dat mensen zo lang als mogelijk een gezond en tevreden leven kunnen leiden, fijn kunnen blijven wonen in hun wijk en zoveel als mogelijk kunnen blijven meedoen. Daar zijn inwoners primair zélf voor verantwoordelijk. Maar natuurlijk doe je dit niet alleen maar met de mensen om je heen. Sámen zorg je voor een fijne buurt waar men elkaar kent, naar elkaar omkijkt en elkaar een handje helpt als dat nodig is. Om dit te kunnen, zijn verschillende vormen van ontmoeting van groot belang. Voorbeelden zijn wijkhuizen, eetpunten, verenigingen maar ook wandel- of lotgenotengroepen. Wij willen inwoners stimuleren om samen met anderen en met ondersteuning van professionele organisaties meer diverse inloop- en dagbestedingsplekken te realiseren waar íedereen uit de wijk zich thuis voelt, ook de meer kwetsbare inwoners. Denk aan mensen met een psychische aandoening, met een verslavingsverleden, ouderen die zich eenzaam voelen, niet meer goed te voet zijn of te maken hebben met beginnende dementie of wijkbewoners met een krappe beurs.
Om dit te realiseren heeft de organisatie Significant de opdracht gekregen om samen met uiteenlopende partijen in de wijk nieuwe vormen van ontmoeting (inloop/dagbesteding) te ontwerpen en een van die ideeën ook daadwerkelijk op te zetten. Iedereen in de wijk is uitgenodigd om hierover mee te denken en mee te doen! Doel van dit soort plekken: • • • • •
Vrijblijvend een kopje koffie drinken in de eigen buurt en een praatje maken informatievoorziening / vragen kunnen stellen over van alles en nog wat betekenisvolle contacten opbouwen/onderhouden opbouw van een gezond sociaal netwerk in de eigen woonomgeving ontlasting van de mantelzorger(s)
Dit soort voorzieningen, die tot stand komen door inwoners en organisaties in de wijk zelf en daarmee goed aansluiten op de behoeften van de wijk, zullen leiden tot meer gemeenschapszin en samenredzaamheid in de betreffende wijk/buurt en in dit geval Helmond Noord.
31
Bouwsteen 6: Schoon, heel en veilig Helmond Noord dient schoon, heel en veilig te zijn. Dit natuurlijk niet alleen tijdens de transitieperiode van de komende jaren, maar zeker ook daarna. Op dit moment is dit zeker niet het geval. Te vaak wordt geklaagd over de zichtbaarheid van politie, boa’s, de gemeente, buurtbeheer van de woningcorporaties, etc. Project 6.1: Buurtschouwen en benoemen coördinatiepunt Voor wat betreft de aspecten “schoon, heel en veilig” is de zichtbaarheid en het alert en doelgericht optreden van bovengenoemde partijen noodzakelijk. Dit kan door samen met de wijkraad, inwoners en ondernemers periodiek buurtschouwen te houden en probleemsituaties in beeld te brengen, te registreren en afspraken te maken over hoe en wanneer dit op te lossen. Ook kan een toegankelijk wijk/buurt dashbord “schoon, heel en veilig” helpen met de zichtbaarheid van bovengenoemd partijen. Dit dashbord is uitgangspunt voor de (her)prioritering en uit te zetten acties door alle partijen. Dit vereist wel de aanwezigheid van een wijkadviseur van de gemeente Helmond die doorzettingsmacht heeft binnen maar ook buiten de eigen organisatie. Tevens heeft deze coördinator een eigen budget nodig, om indien nodig, dit financieel te kunnen regelen. Project 6.2: Wijkveiligheids- c.q.