RN 058 Cultuurverkenning Helmond 2024 - Bureau Blueyard

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Een visie op kunst in de openbare ruimte (met bijbehorende criteria) Betrokkenheid en draagvlak van de gemeenschap Onafhankelijk advies over inhoud en kwaliteit Transparante verantwoording Meerjarige onderhoudsconsequenties

We constateren dat de gemeente haar regierol wat betreft de openbare ruimte soms enigszins heeft afgestaan. Hierdoor lijkt sprake van enige willekeur bij het plaatsen van de kunstwerken en het in zee gaan met de mecenassen die zich bij de gemeente melden. We willen de gemeente ter overweging het volgende meegeven: → Zie kader volgende pagina.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

51

Kunst op straat… Wat moet je doen en wat niet? Je kan veel goed doen met kunst in de openbare ruimte. Maar er kan ook het nodige verkeerd gaan. We noemen enkele belangrijke do's en dont’s voor een verstandig beleid op dit gebied:

Doe dit wel

▪

Werk vanuit een heldere visie die aansluit op de Cultuurvisie en op de ontwikkelplannen voor het bepaalde gebied.

▪

Betrek de gemeenschap: Het is essentieel om input en feedback van lokale gemeenschappen te verkrijgen. Dit zorgt ervoor dat de kunstwerken resoneren met de bewoners en dat ze zich vertegenwoordigd voelen.

▪

Kwaliteit: zorg voor een strenge selectie op kwaliteit. Betrek hierbij onafhankelijk advies. Overweeg hierbij betrokkenheid van de kunstexperts van Museum Helmond.

▪

Diversiteit en inclusie: Zorg voor een brede vertegenwoordiging van verschillende kunstvormen en kunstenaars, inclusief ondervertegenwoordigde groepen en lokale kunstenaars.

▪

Onderhoud en duurzaamheid: bedenk je dat beelden voor langere tijd moeten worden onderhouden. Dat brengt kosten en zorgplicht met zich mee.

▪

Educatie en engagement: een beeld krijgt vaak meer betekenis wanneer je er iets mee doet. Zorg dat het kunstwerk onderdeel wordt van educatieve programma's en evenementen die de gemeenschap betrekken bij de kunst in openbare ruimtes.

▪

Transparantie en verantwoording: Houd een helder en transparant selectie- en financieringsproces aan, zodat duidelijk is hoe beslissingen worden genomen en hoe budgetten worden besteed.

Doe dit niet

▪

Geen impulsieve keuzes: Vermijd het maken van haastige beslissingen zonder grondige evaluatie van de potentiële impact van de kunstwerken op de gemeenschap.

▪

Beperk commerciële invloeden: Hoewel sponsoring door bedrijven welkom kan zijn, moet dit niet ten koste gaan van de artistieke integriteit of onafhankelijkheid.

▪

Vermijd politisering: Kunst moet niet gebruikt worden als een politiek instrument of om specifieke politieke agenda's te bevorderen.

▪

Vermijd onderwaardering van lokale kunstenaars: Geef voorrang aan lokale kunstenaars waar mogelijk en vermijd het overmatig promoten van buitenlandse kunstenaars ten koste van lokaal talent.

▪

Negeer geen wettelijke en ethische normen: Zorg ervoor dat alle kunstwerken voldoen aan wettelijke normen en ethisch verantwoord zijn (cultuurhistorisch, cultuurtoe-eigening).

▪

Vermijd oververzadiging: Een teveel aan kunstwerken in een kleine ruimte kan leiden tot visuele overbelasting. Het is belangrijk om een balans te vinden die de ruimte en haar gebruik respecteert.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

52

8.6.

Muziekstad In veel van onze gesprekken kwam naar voren: Helmond is een echte muziekstad. Dat bevreemde ons en sommige anderen, omdat het imago van een muziekstad je bepaalt niet in de ogen spat als je Helmond bezoekt – of onderzoekt. En uit de beschikbare cijfers en eerdere onderzoeken bleek ons niet dat er in Helmond sprake is van een echte oververtegenwoordiging van muziekmakers, bandjes en andere muziekinitiatieven. En toch denken we dat Helmond inderdaad – enigszins verstopt – een muziekstad is. Helmond als muziekstad is terug te voeren op twee tamelijk onzichtbare fenomenen: ten eerste het verleden. Tot niet zo lang geleden had Helmond nog een vol programma van kwalitatieve muziekfestivals en muziekevenementen. De nodige festivals zijn echter gestopt, al dan niet als gevolg van het niet meer subsidiëren door de gemeente. Het andere ‘onzichtbare fenomeen’ dat het zijn van muziekstad voedt, is dat in Helmond muziek zich onder de radar begeeft, in een informeel circuit. Er zijn volgens de meeste gesprekspartners te weinig echte podia die de lokale muziek groots in de spotlight zetten. En toch is er veel kwaliteit, wordt gezegd. Alleen het zit verstopt in garages, wijkcentra (waaronder in BeBizzy) en achterafzaaltjes. Hier wordt door bevlogen muzikanten gerepeteerd en soms kleinschalig uitgevoerd. De sprong naar de echte podia en festivals wordt echter onvoldoende gemaakt.

8.6.1.

Onderzoek Helmondse Muziekscene Meer zachtere gegevens kwamen we wel tegen in het recente rapport: De Helmondse Muziekscene: Op naar de Helmondsound (CultuurContact, 2023). Hierin wordt met veel muziekmakers gesproken en zij bevestigen hun brede aanwezigheid, maar onderschrijven tegelijkertijd hun collectieve onzichtbaarheid (onhoorbaarheid). De muzikanten geven aan dat er bij hen behoefte bestaat op drie fronten:

▪

Ontmoeting (elkaar leren kennen en van elkaar leren, samenwerken, netwerk delen);

▪

Talentontwikkeling (juist het traject ná Kunstkwartier wordt gemist; ook leren ondernemen, subsidies aanvragen etc.);

▪

Podium (zien spelen, doet spelen; vlieguren maken op het podium. Maar er is te weinig plek: te weinig geschikte podia en te weinig betaalbare repetitieplekken).

Bewustzijn bij de gemeente Deze realiteit wordt op dit moment nog onvoldoende erkend en uitgedragen door de gemeente en door de grotere culturele instellingen. Dat verklaart mogelijk waarom we er geen harde cijfers over zijn tegengekomen. Er zou sprake zijn van een humuslaag; deze is echter niet of onvoldoende zichtbaar. Er wordt veel op amateurniveau en vanuit persoonlijke passie uitgevoerd. In wijkcentra, waaronder in BeBizzy, wordt muziek gemaakt en lessen gevolgd.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

53

8.6.2.

8.7.

Muziek die het goed doet

▪

Veel Helmonders zijn trots op medebewoners die het ver hebben geschopt in talentenprogramma’s op landelijke televisie, waaronder Dave Vermeulen en Senna Willems.

▪

Volksmuziek is voor veel Helmonders belangrijk. De accordeon en mondharmonica worden als typisch Helmonds gezien. Goed lopende mondharmonicazaak en het Draaiorgelmuseum.

▪

Er is, ondanks teruglopende leden en vrijwilligers, nog steeds grote betrokkenheid bij fanfares en harmonieën. De muziekverenigingen weten elkaar goed te vinden.

▪

Wat betreft muziekevenementen worden ook hier de Kasteeltuinconcerten vaak als eerste genoemd. En alle evenementen die met muziek te maken hebben, zoals openluchtconcerten in de zomer tijdens Musique en Plein Publique. De meerdaagse Bluesroute. Het Muziekcafé. En in het voormalige festival Jazz in Catstown wordt sinds kort weer nieuw leven ingeblazen.

▪

Het jaarlijkse Urban Matterz met urban en hiphop muziek heeft grote namen getrokken uit de oldschool hiphop, waaronder bij het vijftigjarig bestaan van deze stroming.

▪

Helmond kent nog steeds veel bandjes, maar die zijn niet heel bekend. Ze blijven onder de radar. Vroeger waren er meer bandjes in Helmond. Vooral rock.

▪

In de Cacaofabriek wordt naast pop, rock en metal geprogrammeerd. Er wordt gewerkt aan een betere aansluiting met jongere doelgroepen.

▪ ▪

De Helmondse Musical is geliefd en wordt bijzonder goed bezocht.

▪

Het al eerdergenoemde Theo Driessen Instituut richt zich op het programmeren van klassieke kamermuziek, soms aangevuld met kleinschalige jazz en wereldmuziek.

In Helmond is de Stichting Lambertus Concerten de organisatie die zich inzet voor de promotie van klassieke muziek in Helmond en omstreken. De vrijwilligers van de stichting organiseren (vaak in samenwerking met de grotere podia) concerten van vocale en instrumentale ensembles. De programmering is een mix van Helmondse amateurensembles en internationale professionele top-ensembles.

Hiphop en the culture * (Urban culture) Hiphop, en the culture in het algemeen, spreken een brede doelgroep aan. Weliswaar vooral onder jongeren, maar ook andere generaties (het bestaat immers al ruim 50 jaar). Daarnaast brengt het mensen met verschillende etnische achtergronden bij elkaar. In Helmond heeft zich de laatste decennia een gevarieerde urban culture ontwikkeld. De Helmondse rapper Kempi werd in 2008 uitgeroepen tot de beste hiphopartiest van Nederland tijdens de State Awards. Inmiddels zit in een wijkhuis in Helmond-West muziekstudio StudioWest 0492: ‘hiphoplaboratorium’. Het is een populaire plek voor jongeren in de stad. Er worden Hiphop danslessen aangeboden bij verschillende dansscholen, waaronder bij Hoomrun (250 leerlingen) en Unity Eight.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

54

Rapbattle Helmond biedt regionaal raptalent van 12 tot 21 jaar een podium om zich creatief te uiten, ervaring op te doen en hun talenten verder te ontwikkelen. De voorrondes zijn verspreid over de stad en vinden plaats in het Muziekcafé, POST #5700, de Cacaofabriek en tijdens Urban Matterz festival. De battle wordt ondersteund door de gemeente en er wordt samengewerkt met Jan Van Brabant College, Carolus Borromeus College, Vakcollege Helmond, ROC Ter AA en het Peelland College. Hiphop is er voor jong en oud. Hiphop maakt sinds 2021 deel uit van het Kunstmenu: In 'Hiphop in je eigen stad' ontdekken leerlingen de Helmondse murals en kijken ze een lesje Hiphop dans. Maar ook ouderen doen mee: De Helmondse dansschool Hoomrun heeft een groep van acht hiphoppers tussen de zestig en tachtig jaar die in 2023 meededen aan Holland’s got Talent op RTL 4 en hiphoptoernooi Netherlands Hip Hop Dance Championship 2023 in Maastricht. Het festival Urban Matterz is een belangrijk uithangbord en podium voor urban culture en bereikt een doelgroep ver buiten Helmond.

8.8.

Culturele evenementen en festivals De meeste mensen in Helmond hebben het gevoel dat er veel ‘culturele evenementen’ zijn in Helmond. En inderdaad, er is veel te doen. In Helmond worden per jaar rond de tweehonderd evenementen georganiseerd. Ze variëren van straatbarbecues, braderieën, rally’s, sportevenementen tot muziekfestivals. De bezoekersaantallen verschillen enorm, van minder dan honderd tot enkele tienduizenden. Evenementen in Helmond zijn meestal gratis toegankelijk. De betrokkenheid en inzet van lokale (horeca)ondernemers en vrijwilligers is groot, al staat dit sinds de coronacrisis wel onder druk. Deze evenementen zijn een belangrijk onderdeel van het (culturele) leven. Echter, we zien dat er binnen de veelheid van evenementen weinig projecten zijn met een onderscheidend goede culturele - of kunstkwaliteit. Kwalitatieve kunstevenementen, bijvoorbeeld een bijzonder muziekfestival, community-theaterproductie of een Street Art Weekend, zijn van grote betekenis voor de bewoners van een stad. En bovendien, ze zijn goed door externe fondsen (mede) te financieren. Urban Matterz is wat dat betreft een voorbeeld. Kansen op dit vlak zijn er wel degelijk. Met meer regie en duidelijke kaders zouden nieuwe evenementen kunnen worden ontwikkeld en bestaande evenementen kunnen uitgroeien tot kwalitatieve kunstevenementen waarvoor ook externe financiering mogelijk is.

Dat vraagt van de gemeente:

▪ ▪ ▪

Een strenge selectie op beoogde doelstelling en impact;

▪

Lang volhouden; niet na twee of drie edities opgeven, maar wel hoge eisen blijven stellen aan uitvoering en kwaliteitsontwikkeling.

Een toets op de inhoudelijke en uitvoeringskwaliteit; Voldoende middelen vanuit de gemeente investeren, zodat ook andere middelen worden aangetrokken (vanuit provinciale of landelijke fondsen);

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

55

Wat zien wij als kansen? Helmond muziekstad blijkt bij wat dieper graven geen rare positionering te zijn. Want er is nog steeds veel gaande. En belangrijker er is nog steeds veel potentieel en ook nog steeds de wens om muziekevenementen te (door)ontwikkelen. Alleen dan moet de gemeente gemeente-breed anders in deze materie gaan staan. Meer naast de initiatiefnemers dan er tegenover. Dan zien we kansen voor…

▪ ▪

Ontwikkeling nieuwe talenten en muziekinitatieven op basis van DNA Helmond

▪ ▪ ▪

De ontwikkeling van alternatieve podia (zie ook hoofdstuk Ruimte voor cultuur);

▪ ▪

Een festival à la Watou samen met de Peelgemeenten.

De ontwikkeling van een drie- of viertal onderscheidende en kwalitatieve muziekfestivals. De gemeente moet dan wel kiezen. En langjarig investeren. Betere bespeling van bestaande podia (met name Cacaofabriek) met lokaal talent; (Muziek)programmering ontwikkelen voor Helmonders onder de 18 jaar, die nog niet naar Eindhoven kunnen. Daarmee ontstaat meer binding met de stad. Doorontwikkeling van fotofestival Goeikes.

Wat is een cultureel evenement? Het is bij subsidiëring en vergunningverlening vaak lastig om onderscheid te maken tussen ‘culturele- of kunstevenementen’ en andere (commerciële) evenementen of ‘entertainment’. Maar er zijn wel wat handvatten te geven. Daarbij is het belangrijkste uitgangspunt niet dat het ene soort evenement beter is dan het andere, maar dat het vooral de doelstelling van het evenement is dat bepaalt in welke categorie het valt en dus vanuit welke pot er mogelijk ondersteuning voor is. Pas daarna wordt de inhoudelijke en uitvoeringskwaliteit gewogen. 1.

Doelstelling en impact: wanneer het evenement primaire doelstellingen omarmt die aansluiten op de Cultuurvisie, en deze op een overtuigende wijze omzetten in resultaten (effecten en impact), dan is er reden voor de gemeente om het project vanuit ‘cultuur’ te beoordelen en mogelijk mede te financieren. Wanneer de primaire of zelfs enige doelstelling gericht is op het maken van geldelijke winst, dan is er waarschijnlijk weinig reden voor de gemeente om het project vanuit het cultuurbeleid te ondersteunen. Overigens is het maken van winst niet verboden binnen culturele projecten, maar het kan niet de primaire doelstelling zijn.

2. Culturele programmering en inhoud: Bij culturele en kunstevenementen ligt de focus op artistieke en culturele expressie en/of ontwikkeling. Van professionals of ‘amateurs’. Er is daarbij sprake van een zekere artistieke vrijheid. Bovendien moet een zo optimaal mogelijke kwaliteit van inhoud en uitvoering ook een ambitie zijn. Met behulp van de artistieke of culturele inhoud wordt in het geval van culturele evenementen gewerkt aan het realiseren van de doelstellingen en impact. Daarbij is horeca en ander vermaak ondersteunend, maar nooit het leidende principe. Kan niet aan ten minste deze twee principes worden voldaan, dan wordt een evenement niet met cultuurmiddelen ondersteund. Het kan heel goed zijn dat er andere argumenten zijn om een evenement te ondersteunen, maar dan vanuit andersoortige gemeentelijke middelen. Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

56

8.9.

Aanbod voor jongeren Hier vallen we met de deur in huis. Uit alle gesprekken die wij voerden met jongeren en over jongeren bleek dat er in Helmond geen passend cultuuraanbod is voor jongeren. Ook uit het recent uitgevoerde onderzoek ‘Jongeren en Cultuur in Helmond’ (Het PON & Telos, in opdracht van de gemeente Helmond, 2023) blijkt dit tekort. Dit onderzoek achten we zó relevant dat wij de integrale samenvatting van dat onderzoek als bijlage toevoegen.

Eindhoven lonkt Hoewel er veel (meestal kleinere en lokale) evenementen zijn in de binnenstad, is er voor jongeren te weinig (muziek)aanbod. De meeste jongeren gaan zodra zij dat mogen (vaak al vanaf 15/16 jaar) in hun vrije tijd liever naar Eindhoven om hun vrije tijd te besteden; om te ‘shoppen’, uit te gaan, maar zeker ook voor concerten en festivals. De uitgaansgelegenheden, maar ook voor evenementen, concerten en de creatieve hubs in Strijp-S, ze worden als leuker en hipper ervaren dan het meeste aanbod in Helmond. Meer aansprekend Toch staan de meeste jongeren, zo blijkt uit de gesprekken, niet geheel negatief ten opzichte van het cultuuraanbod in Helmond. Zo vallen ook bij jongeren de Kasteeltuinconcerten en bepaalde exposities in de smaak. Tegelijkertijd voelen veel jongeren zich niet thuis tussen het oudere publiek. Dit geldt bijvoorbeeld voor verschillende evenementen in de buitenlucht, maar ook bij het Speelhuis, de Cacaofabriek en het Muziekcafé. Met name muziekprogrammering (podia en festivals) in Helmond gaat te veel voorbij aan wat jongere generaties willen. Ook de ruimte en initiatieven voor jongeren om zelf activiteiten organiseren/programmeren is er nauwelijks in Helmond. De jongeren zien om Helmond wel wat cultureel aanbod voor hun doelgroep, maar in het algemeen spreekt het hen onvoldoende aan.

Zij geven aan dat veel lokaal aanbod vóór hen en niet mét hen wordt gemaakt, en daarom vaak niet past bij hun behoeften en belevingswereld. Er wordt beperkt ingespeeld op trends die jongeren op sociale media zien. Zo mag Museum Helmond van de jongeren meer bij de tijds zijn - interactiever. Ook vinden daar de activiteiten plaats op tijdstippen die niet bij de agenda’s van jongeren passen. De doelgroep ziet graag een verruiming van de openingstijden, met méér aanbod in de avond. Daarnaast vinden jongeren het aanbod dat wél aanspreekt te duur, of te incidenteel. Doorlopend interessant aanbod, gratis of in ieder geval goedkoop, wordt gemist. Onder jongeren (en niet alleen onder jongeren overigens) bestaat grote behoefte aan een beter inzicht en overzicht van het aanbod.

8.9.1.

Gat onder de 18 jaar Voor jonge jongeren, onder de 18 jaar, die om verschillende redenen nog niet naar Eindhoven kunnen afreizen, bestaat er in Helmond echt een gat in het culturele aanbod.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

57

Zij missen vooral lokale nachtcultuur en een discotheek. Jongeren hebben behoefte aan meer afwisseling in het uitgaansleven. Net als overal in de wereld, hebben ook Helmondse jongeren een sterke behoefte aan reuring in hun stad. Ze missen inspirerende culturele en creatieve hotspots. Een plek waar zij zelf actief kunnen zijn en talent kunnen ontwikkelen en laten zien. Waar zij muziek kunnen maken en creatieve workshops kunnen volgen, en andere jongeren met al dan geen interesse in kunst, cultuur en creativiteit kunnen ontmoeten. Hier zou niet per se een nieuw gebouw voor hoeven komen; het zou ondergebracht kunnen worden in een bestaande voorziening, mits deze aantrekkelijker wordt gemaakt en de jongeren er zelf inspraak op hebben.

Joong! De relatief nieuwe jongereninitiatieven We Care Helmond en Joong! Helmond zijn zeer actief in de stad en bereiken een brede diversiteit aan jongeren. De culturele instellingen weten hen te vinden. Jongerenbeweging Joong! Helmond streeft naar meer culturele evenementen voor jongeren in Helmond. Of dit nou een festival, jeugdhonk of jongeren atelier is. Joong! zet onder andere in op méér communicatie over het cultuuraanbod voor jongeren. De beweging wil dat de stem van de jongeren wordt gehoord en dat zij betrokken worden bij de ontwikkeling van het cultuuraanbod in de stad. De grotere (HART-)instellingen hebben de doelstellingen van Joong! omarmd; méér aansprekende culturele evenementen voor jongeren in Helmond en meer zichtbaarheid daarvan met passende marketingstrategieën. Sinds de oprichting in 2023 wordt geregeld overlegd en samengewerkt. CultuurContact is een van die organisaties en wil met het budget graag iets doen waar jongeren zelf ook echt op zitten te wachten. Bibliotheek ook; veel jongeren gaan er naartoe, hoewel vooral als studieplek.

Wat zien wij als kansen? Het ligt voor de hand om hier de alarmbel te luiden. Helmond heeft een grote opgave om jonge generaties aan de stad te binden. En tegelijkertijd ligt er een opgave voor de sociale cohesie. De twee samen geven alle aanleiding om flink te investeren in een gericht cultuurbeleid voor de jongere generaties. De gemeente moet in onze ogen in haar cultuurbeleid een apart speerpunt maken van jongeren en cultuur. Met doelstellingen die het wijde spectrum beslaan van leren en zelfexpressie tot samenwerking en cultuurbeleving. En verder sluiten wij ons van harte aan bij de adviezen uit het onderzoek Jongeren en Cultuur in Helmond (zie ook bijlage).

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

58

9.

Waar staat Helmond?

9.1.

Benchmark BrabantStad - Helmond In het kader van deze Cultuurverkenning hebben we vooral aan de stad gevraagd hoe zij naar nu en 2040 kijken. In dit hoofdstuk kijken we kort hoe Helmond zich op cultureel gebied positioneert ten opzichte van haar omgeving. Als eerste kijken we naar BrabantStad, het samenwerkingsverband van de provincie en de (eerst vijf, nu zeven grote steden in Brabant. Omdat het gaat om de groei tot boven de 100.000 inwoners kijken we in dit kader naar de gemeenten Breda, Eindhoven, Den Bosch en Tilburg. Al eerder hebben we geconstateerd dat Helmond qua basisvoorzieningen op orde is voor een stad van 100.000 plus. In onderstaande tabel hebben we de steden op zes punten vergeleken: wat zijn de gemeentelijke cultuurlasten per inwoner, hoeveel meerjarig gefinancierde instellingen en/of programma’s zijn er, hoeveel culturele opleidingen zijn er en hoeveel cultuurlocaties. Tenslotte is op twee manieren gekeken naar het aandeel van de gemeente in de financiering van cultuur; van professionele kunsten en van bibliotheken/centra voor de kunsten. De cijfers (en definities) komen direct uit de genoemde bronnen. Als referentiegetal is steeds genomen het gemiddelde van de vier overige steden en daar waar relevant gerelateerd aan het inwonertal van Helmond ten opzichte van het gemiddelde inwonertal van de vier (92.627/199.313).

Uit de cijfers blijkt dat Helmond per hoofd van de bevolking beduidend minder uitgeeft aan cultuur dan de vier andere Brabantse grote steden. Met € 129,- per inwoner zit Helmond overigens landelijk gezien in de middenmoot. Een stad als Zoetermeer van 125.000 inwoners, ook gelegen vlak bij een grote stad (Den Haag) geeft € 102,- per inwoner uit.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

59

In het kader van BrabantStad is een overzicht gemaakt van het aantal meerjarig gefinancierde instellingen en programma’s. Dat betreft naast instellingen als musea en schouwburgen, ook festivals als Glow, Breda Photo, Theaterfestival Boulevard. Het overzicht laat zien dat Helmond wel (zeven) meerjarig (in de praktijk jaarlijks) gefinancierde instellingen heeft, maar geen programma’s of gezelschappen. Kijkend naar het referentiegetal zou Helmond juist meerjarig kunnen investeren in festivals, programma’s of gezelschappen. En daar steun van de provincie voor zien te krijgen. Uit het overzicht blijkt dat Helmond relatief weinig culturele opleidingen heeft. Makers en creatieven worden dus veelal elders opgeleid. Als stad van makers en creatieven zou Helmond kunnen inzetten op het aantrekken van meer creatieve opleidingen, of in ieder geval een klimaat bevorderen waarin nabije creatieve opleidingen (Summa College, SintLucas) met projecten en stageplekken verbonden worden aan Helmond. Helmond heeft in vergelijking met de grotere steden relatief weinig cultuurlocaties. Dat zouden er in vergelijking met BrabantStad minstens 10 meer mogen zijn. Dat betreft dan niet grote nieuwe gebouwen, maar bestaande plekken waar cultuurinitiatieven de ruimte krijgen.

Op meerdere plaatsen is al aangegeven dat het voor Helmond een kans is om meer goedkope locaties voor creatieven en makers te realiseren, zeker met de schaalsprong in het vooruitzicht. De laatste twee regels van het overzicht lijken erop te wijzen dat Helmond het relatief goed doet bij het subsidiëren van culturele voorzieningen, maar hier geldt: hoe hoger het getal hoe meer afhankelijk van alleen de gemeente. De gemeente Helmond draait nagenoeg alleen op voor de financiering van haar kunst en cultuurinstellingen. Er vloeit nauwelijks provinciaal, landelijk of Europees geld naar Helmond. Door te investeren in inhoud en kwaliteit, in programma’s die ook provinciaal meetellen, kan Helmond die afhankelijkheid naar beneden brengen.

9.2.

Helmond in de regio Helmond neemt een bijzondere positie in als tweede stad van de metropoolregio Eindhoven en als grootste stad van de Peelregio. We kijken hier wat dat betekent voor haar positionering op cultureel gebied.

9.2.1.

Helmond in de Metropoolregio Eindhoven In het rapport ‘Groots; toekomststrategie voorzieningenaanbod Stedelijk gebied Eindhoven’ wordt een gezamenlijk perspectief geschetst op voorzieningen en evenementen van negen SGE-gemeenten (500.000 inwoners) met het regioprofiel SGE als basis. SGE wil een internationale top regio zijn. Dat vereist een concurrerend woon-werk en leefklimaat, met kwalitatief hoogwaardige voorzieningen- en evenementen-aanbod op het gebied van cultuur, sport en recreatie. Er worden vier categorieën voorzieningen en evenementen onderscheiden: Lokaal, Boven lokaal, Regionaal en Top. In het uitvoeringsprogramma wordt gepleit voor het stimuleren van samenwerking op complementair aanbod. Dit onderschrijven wij zeer. Concurreer niet met Eindhoven, maar vul elkaar aan. Regionale en topvoorzieningen hebben logisch een plek in Eindhoven, Parktheater, Muziekgebouw, Effenaar, Van Abbe Museum. Werk

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

60

samen en kijk hoe het Speelhuis, de Cacaofabriek en Museum Helmond hier aanvullend kunnen zijn voor Helmond zelf en de Peelregio. In het rapport Groots! wordt als actie geformuleerd het verkennen van een locatie voor grootschalige outdoor evenementen in de regio. Dit zou een kans voor Helmond kunnen zijn om een regionale of topvoorziening binnen haar haar grenzen te halen, omdat het aansluit bij de kracht op het terrein van muziek die Helmond bezit. Naast complementair aanbieden van voorzieningen zou Helmond kunnen onderzoeken hoe zij samen kan werken en aanvullend kan zijn op de programmering van grote evenementen die profiel geven aan de Brainportregio zoals de Dutch Design Week, de Dutch Technology week en Glow.

9.2.2.

Helmond in de Peelregio Helmond is de grote stad in de Peelregio. In Helmond zijn de stedelijke voorzieningen voor de Peel. In Deurne is het cultuurcentrum Deurne, dat lokaal en zeker voor de meer oostelijke dorpen dienstdoet als podium. In die zin is er een gelaagdheid in het aanbod zoals ook geschetst in het rapport Groots!. Lokaal in dorpen en in Deurne. Lokaal, bovenlokaal en regionaal in Helmond. En het hele pakket van vier niveaus in Eindhoven. De Peelgemeenten werken samen, onder meer in de stichting Land van de Peel. Vooralsnog richt de stichting zich op destinatiemarketing (dus de Peel als toeristischrecreatieve bestemming), op termijn groeit Land van de Peel mogelijk uit tot een brede regiomarketingorganisatie (dus ook wonen, werken, leren e.d.). Het profiel zou verder versterkt worden wanneer ook op het terrein van cultuur intensiever wordt samengewerkt, bijvoorbeeld een gezamenlijk festival (het voorbeeld van Watou is genoemd) en gezamenlijke culturele profilering. Ook het idee om werkplaatsen voor creatieven beter te coördineren in Helmond zou kunnen worden uitgebreid naar de Peelgemeenten. Zoals eerder betoogd is de Bibliotheek Helmond-Peel al een gezamenlijke voorziening.

Wat zien wij als kansen? Meer betaalbare locaties voor creatieven en makers te realiseren, zeker met de schaalsprong in het vooruitzicht. Meerjarig investeren in inhoud en kwaliteit, in festivals, programma’s of gezelschappen die ook provinciaal meetellen. En daar steun van de provincie voor zien te krijgen. Ook op het gebied van cultuur intensiever samenwerken met de Peelgemeenten, bijvoorbeeld een gezamenlijk festival (het voorbeeld van Watou is genoemd) en gezamenlijke culturele profilering. Ook het idee om werkplaatsen voor creatieven beter te coördineren in Helmond zou kunnen worden uitgebreid naar de Peelgemeenten.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

61

10. De werkwijze van de gemeente Net als elke overheid in Nederland, zet de gemeente Helmond zich in voor welzijn en welvaart van de inwoners. Elke dag. Dit doet zij door beleid te maken, wettelijke taken in te vullen en vervolgens middelen in te zetten en lokale uitvoering ter hand te nemen. In een dorp, of een kleine gemeente, verloopt dit proces vaak anders dan in een stad, of een wat grotere gemeente. Zijn in een dorp de lijnen tussen burgers, belanghebbenden en bestuurders kort en kunnen er op basis van persoonlijk gezag nog besluiten worden genomen, in een grote gemeente worden waarden als transparantie, verantwoordelijkheid, participatie, rechtvaardigheid en duurzaamheid steeds belangrijker. Het proces van beleidsbeïnvloeding en beleidsvorming naar besluitvorming en uitvoering verandert. En de rol van de bestuurders verandert mee. Helmond bevindt zich met de schaalsprong die de gemeente doormaakt in een transitiefase. Het is niet meer de kleine, overzichtelijke stad van weleer, maar ook nog niet de echt grote, complexe stad. De manier van werken van de gemeente moet echter al wel mee in de schaalsprong. Wij merken dat zeker wat betreft het beleidsonderwerp ‘kunst en cultuur’ de gemeente zoekende is: hoe richten we het proces zo in dat het past bij de schaal en dynamiek van de groeiende stad?

10.1.

De huidige werkwijze We zien dat op dit moment de gemeente wat betreft kunst en cultuur nog enigszins in de modus zit van de kleine, overzichtelijke stad. Het meest gehoorde commentaar uit de stad op de ‘cultuur-praktijk’ van de gemeente is: “Het is hapsnap.” En vaak ook hoorden we opmerkingen als: “Wie het handigst is, of wie de beste contacten heeft, krijgt zaken voor elkaar.” Maar ook binnen de gemeente zijn geluiden te horen als: “We hebben geen kader op basis waarvan we stevige keuzes kunnen maken.” Omdat het beeld van ‘hapsnap’ en ‘enige willekeur’ zo breed gedeeld wordt onder de meeste gesprekspartners, zijn we ervan uitgegaan dat het in belangrijke mate de realiteit weerspiegelt. Het is bovendien ook de reden dat we nu werken aan een langetermijnvisie voor cultuur in Helmond, met daarachteraan aan weloverwogen en transparante beleidsagenda.

10.1.1.

Elk jaar Besluiten over de subsidiëring van kleine én grote culturele instellingen worden elk jaar opnieuw genomen. Iedere jaar in het kader van de begrotingscyclus. Dus in november van jaar x worden bij de begrotingsbehandeling middelen beschikbaar gesteld voor jaar x+1. Deze werkwijze geeft de vrijheid van ieder jaar een afweging, maar levert ook iedere jaar veel werk op en geeft onzekerheid voor organisaties die in de praktijk langjarig worden gefinancierd. Het is een gebruikelijke wijze van werken bij kleine en middelgrote gemeenten met een bescheiden cultureel profiel. Bij grotere gemeenten met grotere, professionele, culturele organisaties is meestal sprake van een vier jarige cyclus die is afgestemd op de beleidscycli van het Rijk en de provincie, op basis van meerjarige beleidskaders.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

62

10.1.2.

Evenementen De gemeente Helmond heeft weliswaar een beoordelingskader en adviescommissie om subsidieverzoeken voor evenementen af te kunnen wegen, maar de begrippen kwaliteit en bereik (zie schuifjes in hoofdstuk 2.5) zijn hier nauwelijks uitgewerkt. In het veld worden de afwegingen als ad hoc en willekeurig ervaren.

10.1.3.

Makersregeling De Makersregeling ondersteunt Helmondse professionele culturele makers of collectieven van makers in Helmond bij de ontwikkeling van hun beroepspraktijk. In deze regeling wordt met maker een individuele kunstenaar - in de ruime zin van het woord bedoeld - die zich primair bezighoudt met de ontwikkeling, productie, beoefening en/of presentatie van kunst en cultuur. Een individuele maker of collectief van makers kan maximaal één keer per jaar subsidie ontvangen voor activiteiten in een project. De subsidie per project bedraagt nu maximaal € 5.000 voor individuele makers en € 7.500 voor collectieven. Aanvragen worden beoordeeld door een onafhankelijke adviescommissie. Zij beoordelen de aanvragen onder andere op de bijdrage die het project heeft op de beroepspraktijk, de artistieke en zakelijke kwaliteit en of het project bijdraagt aan de diversiteit van kunst en cultuur in Helmond. In 2024 is een subsidiebudget van €50.000 beschikbaar. Dit is € 25.000 minder dan voorgaande jaren, doordat de regeling tot en met 2023 met 50% gematcht werd door de provincie. Dit is met de invoering van het nieuwe beleidskader Levendig Brabant 2030 van de provincie komen te vervallen. In het veld wordt een projectregeling (met substantiëlere bedragen) gemist waar ook organisaties voor in aanmerking kunnen komen.

10.1.4.

Regeling Jongeren en Cultuur De gemeente Helmond heeft voor 2024 in totaal € 25.000 beschikbaar gesteld voor een tijdelijke Groeispurtregeling. Jonge (startende) culturele makers tot en met 27 jaar kunnen van deze pilotregeling gebruik maken. De regeling is bedoeld om culturele makers of collectieven van jonge makers in Helmond ruimte te geven om nieuwe ideeën en initiatieven te ontwikkelen, die bijdragen aan de ontwikkeling van de beroepspraktijk. Mocht de regeling een succes zijn dan is het aan te bevelen dat deze wordt voorgezet om jonge makers aan Helmond te (blijven) binden. In de gesprekken kwam naar voren dat startende creatieve jongeren in Helmond een afstand voelen tot de gemeente. Zij hebben onder andere behoefte aan ‘klare taal’ bij subsidieregelingen, iemand die hen wegwijs maakt en sneller beschikbare middelen (kans: snelloket). Dit speelt ook elders en bij andere doelgroepen.

10.2.

Werken vanuit impact We beschreven het in hoofdstuk 2 al: het overheidsbeleid is – als het goed is – gericht op maar één ding: het generen van welzijn en welvaart voor de burgers. Deze overheden streven dus altijd naar het genereren van een zekere impact; concrete en langblijvende, positieve verandering in (uiteindelijk) het leven de burgers. Of het nu gaat om een nieuwe ringweg, of om jeugdzorg, of om betere brandweerauto’s, het gaat altijd over de impact op welzijn en welvaart.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

63

En… dat geldt ook voor cultuurbeleid. Ook het cultuurbeleid in Helmond gaat over de impact die de lokale overheid heeft (met haar keuzes en middelen) op welzijn en welvaart van de inwoners van de stad. Dus cultuurbeleid moet – net als elk ander beleid – beginnen bij de impact die de gemeente wil genereren. Wat moet het doen? Wat is de betekenis?

10.2.1.

Tien impactdomeinen In hoofdstuk 2 schetsten we al de impactcirkel voor cultuur in Helmond. Daarin benoemen we tien impactdomeinen waarin de belangrijkste impact van kunst en cultuur voor Helmond ligt:

1.

Persoonlijke waardering en erkenning: belangrijk om mensen tot elkaar te brengen.

2.

Ontplooiing: mensen kunnen hun talenten ontwikkelen en zichzelf laten zien.

3.

Gezondheid: een leven met veel ontspanning, ontmoeting en expressie is een gezonder leven.

4.

Verbondenheid: verbinding tussen mensen die zich in elkaar herkennen en vriendschap.

5.

Identiteit: het zelfbeeld dat je hebt, weten wie je bent, je cultuur en je stad kennen.

6.

Sociale cohesie: de mate waarin (groepen) mensen zich met elkaar en met allerlei instituties verbonden voelen.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

64

7.

Burgerschap: de manier waarop inwoners betrokken en actief deelnemen aan de maatschappij en hier ook vorm aan geven.

8.

Innovatie & Ontwikkeling: creativiteit die leidt tot vernieuwing, kansen, start-ups, groeiende bedrijvigheid, kwartier maken en gebiedsontwikkeling.

9.

Aantrekkingskracht: levendigheid, bekendheid, aandacht, trots en toestroom van bezoekers.

10. Inkomen: als resultaat van de culturele en creatieve activiteiten in de stad; beloning voor de (gezamenlijke) inspanning.

10.2.2.

Hoe kom je tot impact? Om tot impact – of tot beoogde verandering – te komen, moet je een zekere strategie volgen. Die strategie volgt een aantal stappen die onder andere zijn omschreven in ‘The Theory of Change’. Sterk versimpeld gezegd, zou je elke stap als een stap een ladder richting impact kunnen zien (de impactladder). Elk proces start onderaan de ladder, in een beginsituatie (hier is nog niets aan de hand, geen impact, geen verandering). Dan volgt daar de nodige input: plannen, financiering, personeel. Vervolgens gaat men over tot activiteit er wordt iets gemaakt, gerepeteerd, geproduceerd. En dat leidt weer tot een zeker output: de expositie, het concert, de muziekles, het boek. En dan wordt het interessant voor de gemeente. Want dan ontstaan er effecten. En dat zijn acute ‘veranderingen’ die door de betreffende kunst of cultuur veroorzaakt worden. Effecten zijn veranderingen die hier en nu plaatsvinden – op de korte termijn – en die vaak niet al te lang aanhouden. Bijvoorbeeld: een ontmoeting (ik kwam een oude kennis tegen!), ontroering (ik moest ervan huilen), of ontspanning (uit je dak gaan, of meditatief genieten). Belangrijk van effecten is dat je ze meestal wel op enige manier kan meten. En dat is anders bij impact. Impact is eigenlijk het gevolg van de effecten. Impact is langer blijvend en speelt ook op langere termijn. Impact is ook moeilijker direct te meten.

Impact is echter wel goed aannemelijk te maken, met behulp van eerdere grotere studies en met behulp van de wel meetbare effecten. Neem bijvoorbeeld het impactdomein ‘gezondheid’. We kunnen meten of mensen het naar hun zin hadden, en of zij zich konden ontspannen en anderen hebben ontmoet. We weten uit veel (meta)studies dat al die effecten van cultuur heel goed zijn voor je gezondheid. Maar we kunnen niet meten of en in welke mate de Kasteeltuinconcerten goed zijn geweest voor de gezondheid van de aanwezigen. → Dus de gemeente kan cultuurinstellingen wél vragen naar hun effecten, maar eigenlijk niet naar hun impact.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

65

En tóch is het belangrijk dat de gemeente de impact voor ogen houdt. We zien overal in het land dat overheden deze beweging naar impact-gestuurd werken willen of gaan maken. Dat is niet per se makkelijk, maar het geeft cultuur wel een veel grotere rol en betekenis. De gemeente Helmond doet er goed aan om de komende jaren de organisatie hierop te richten en zo nodig expertise van buiten aan te trekken om dit impact-werken te integreren in de werkwijze van de gemeente.

10.3.

100.000+, een nieuwe league Zowel in het culturele veld als in de gemeente bestaat er behoefte aan een meer systematische manier van werken in het culturele domein. Met de schaalsprong naar meer dan 100.000 inwoners, komt de gemeente terecht in een league van grote gemeenten waar – als het goed is – een integraal afgewogen en gestructureerd cultuurbeleid op basis van een heldere visie met impactdoelen de praktijk bepaalt. Een manier van werken die past bij een 100.000+ gemeente houdt globaal het volgende in: 1.

Werk op basis van een lange termijn cultuurvisie, gebaseerd op een stadsvisie en omgevingsvisie; 2. Vertaal deze visie in een vierjarig beleidskader/uitvoeringsprogramma, inclusief budgetten, criteria en afwegingskader; 3. Maak een onderscheid tussen meerjarig gesubsidieerde basisvoorzieningen en programmamiddelen waarmee overige initiatieven kunnen worden ondersteund; 4. Ontwikkel doelgerichte subsidieregelingen met glasheldere criteria; 5. Toets doormiddel van jaarplannen de voortgang van doelen en resultaten bij de gesubsidieerde partijen en mogelijk andere stakeholders; 6. Wees transparant en fair. Gebruik onafhankelijke experts of adviescommissies om over belangrijke subsidieaanvragen te adviseren. Vermijdt één op één deals; 7. Ga uit van vertrouwen in de makers en instellingen, geef verantwoordelijkheid; 8. Vraag van de makers verantwoording over de gerealiseerde effecten en impact; 9. Probeer waar mogelijk aan te sluiten op de cycli en terminologie van het Rijk en de provincie. 10. En tot slot: doe wat je belooft in de verschillende beleidsstukken. Dat helpt het vertrouwen in de overheid te herstellen en bevordert de samenwerking met de cultuursector enorm.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

66

10.4.

Middelen In de tabel van de benchmark zagen we dat Helmond met €129,- per inwoner aan de lage kant zit als het gaat om de beschikbare middelen voor cultuur. Met een groeiende stad, met nieuwe uitdagingen zijn logischerwijs ook meer middelen gemoeid. Als je groeit van 92.000 naar 115.000 moet de begroting met 25% omhoog om op hetzelfde level te blijven. Dat zou een verhoging naar een kleine € 15 miljoen betekenen. Als Helmond meer ambitie heeft, meer profiel wil, meer uitstraling meer betekenis voor de samenleving, is meer geld nodig. Als je zou uitgaan van € 150 per inwoner op basis van de BrabantStad benchmark zou dit een begroting van ruim € 17 miljoen betekenen. Dat geld hoeft niet allemaal cultuurbudget te zijn. Wij redeneren vanuit de betekenis die kunst ven cultuur hebben voor de samenleving. Voor de wijken, in de zorg, voor de openbare ruimte, voor het vestigingsklimaat, voor het imago van Helmond. Dat kan de basis zijn voor samenwerking met andere domeinen en ook gezamenlijke financiering van initiatieven. Met het wijkwerk, vanuit het zorgdomein, met openbare ruimte, met de afdeling economie en bedrijfsleven, met Visit Helmond of de Peelregio. Uit de benchmark bleek dat Helmond het overgrote deel van de publieke financiering van instellingen, festivals en evenementen voor haar rekening neemt.

Helmond ontvangt nu nauwelijks middelen voor cultuurinitiatieven vanuit de provincie, Rijk of fondsen. Wanneer vanuit een heldere visie wordt ingezet op hogere kwaliteit en meer bereik nemen de kansen op middelen van provincie, Rijk, Europa of fondsen toe. Nog zeer recent is door de regering het belang van de Brainportregio voor de Nederlandse economie onderstreept. Voor het vestigingsklimaat, ook op het gebied van culturele voorzieningen zijn (opnieuw) grote bedragen beschikbaar gesteld. Deze Brainportmiddelen bieden kansen, ook voor Helmond. Niet alles hoeft naar Eindhoven. Een duidelijk verhaal over de complementaire rol in kunst en cultuur van Helmond in de Brainportregio is hiervoor nodig. In Helmond bestaat bij bedrijven zeker bereidheid om mee te doen in de financiering van culturele stichtingen en evenementen. De kunst is goed te luisteren naar de bedrijven en een heldere lijn te formuleren wat de betekenis is voor hen. Zij willen graag weten “whats in it for them”, ook als dat niet een directe tegenprestatie oplevert, maar goed is voor de Helmondse samenleving.

10.5.

Omgaan met maatschappelijk vastgoed Hoe om te gaan met cultureel vastgoed verdient een aparte paragraaf. In de gespreksronde die wij hebben gehouden is op vele momenten het punt van de beschikbaarheid van voldoende betaalbare ruimten voor kunst en cultuurinitiatieven aan de orde gekomen. Het vraagstuk gaat over twee wezenlijke onderdelen: de beschikbaarheid van voldoende goedkope en flexibele ruimten voor makers en creatieven en het punt van de huurprijzen die de gemeente rekent voor haar eigen gebouwen aan culturele instellingen.

10.5.1.

Voldoende ruimte voor makers en creatieven Een makersstad zou ruimte moeten maken voor makers en creatieven. Er ligt een kans in de Brainportregio om makers en creatieven aan Helmond te binden, vooral omdat de stad

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

67

zelf nauwelijks opleidingen op dat vlak heeft. Momenteel is die ruimte er onvoldoende. Tegelijkertijd staan gebouwen in Helmond lang leeg. Er is op dat vlak momenteel geen toewijzingsbeleid en geen regie. Leegstand heeft vaak te maken met de vrees dat tijdelijke huisvesting definitieve huisvesting wordt en zo lange termijn doelen worden gemist. Het is logisch dat gebouwen op termijn een andere definitieve functie krijgen. Wanneer er een systeem is voor tijdelijke bezetting en geleiding naar een vervolgplek, dus een doorstromingssytematiek met heldere afspraken, kan kunnen gebouwen op het gewenste moment beschikbaar komen. In veel 100.000 plus gemeenten of regio’s bestaan speciale organisaties voor atelierbeheer. Voor Helmond zou het passend zijn een organisatie in te richten die zich richt op werkplaatsen voor makers en creatieven (inclusief kunstenaars). Het zou goed zijn te onderzoeken of een koppeling met de Peel logisch is. Creatieve werkplekken in een ecologisch/groen omgeving zijn een kans. Helmond zou een onderzoek kunnen instellen naar de mogelijke beschikbare gebouwen in de komende jaren, naar behoeften van makers en creatieven en naar een passend systeem van toewijzing en doorstroming. Daarbij moet zeker naar de behoeften in de bredere Brainportregio worden gekeken en wat Helmond dan kan betekenen.

10.5.2.

Huurprijzen voor cultureel vastgoed Het punt van de huurprijzen van cultureel vastgoed in Helmond is in de gesprekken veel aan de orde gekomen. Huurprijzen zijn hoog. De gemeente redeneert: de prijzen moeten marktconform zijn en er mag geen sprake zijn van staatssteun. Onderzocht zou kunnen worden welke ruimte het oplevert als je uitgaat van maatschappelijk vastgoed in plaats van commercieel vastgoed waarbij de marktprijs van maatschappelijk vastgoed anders is dan van commercieel vastgoed. Sommige culturele instellingen in Helmond betalen nu ongeveer 50% van hun subsidie aan huur. Het geld stroomt van de gemeentelijke afdeling cultuur naar de afdeling vastgoed. We horen het argument is dat de betreffende instellingen een verhoging van de subsidie hebben gekregen om de huur te kunnen betalen. Wanneer we daarvanuit gaan, dan bestaat de cultuurbegroting dus voor een groot deel uit vastgoedlasten en zou de besteding aan cultuur op de Helmondse begroting dus geen € 129,- per inwoner, maar misschien maar € 75,-! Op basis van meer transparantie over de verwevenheid van de vastgoed- en subsidierelatie zou een herdefiniëring en herschikking kunnen plaatsvinden. De gemeente zou op deze wijze, bij gelijkblijvend cultuurbudget, de ruimte voor culturele programmering met misschien wel 25% kunnen verhogen!

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

68

Bijlagen

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

69

Jongeren en Cultuur in Helmond Onderzoek: Het PON & Telos, in opdracht van de gemeente Helmond, 2023.

Samenvatting De culturele infrastructuur in Helmond moet beschikbaar zijn voor alle inwoners, echter zijn jongeren nog niet goed genoeg in beeld bij de gemeente, terwijl zij een belangrijke doelgroep vormen voor de nieuwe Cultuurvisie. De gemeente Helmond heeft Het PON & Telos gevraagd een onderzoek uit te voeren onder jongeren (14 t/m 27 jaar). De onderzoeksvragen zijn beantwoord middels een beleidsanalyse en gesprekken met Helmondse jongeren. Hieronder volgen de samenvattende conclusies op de twee hoofdvragen van het onderzoek.

Wat zijn de ontwikkelingen op het gebied van jongeren en cultuur in Helmond? Er is een behoefte aan culturele activiteiten in sociale context Creatieve en culturele activiteiten worden veelal individueel gedaan, terwijl jongeren wel aangeven dat zij culturele activiteiten belangrijk vinden voor de sociale contacten. Hier liggen kansen, door bijvoorbeeld het aantrekkelijker maken van cultuurlocaties, en het gebruik van cultuurlocaties als ontmoetingsplek te stimuleren. Hierdoor kunnen jongeren ook meer (buitenshuis) in contact komen met anderen die soortgelijke interesses hebben.

Jongeren zien sociale media als inspiratiebron voor hun creatieve en culturele activiteiten Platformen zoals Instagram en TikTok zijn voor zowel cultuurbeoefening als cultuurbezoek belangrijk, met name voor het opdoen van inspiratie en weten wat er te doen is. Wie er in de sociale media-kringen van jongeren zitten, bepalen wat een jongere weet van het culturele aanbod.

Passieve cultuurdeelname (luisteren naar muziek, kijken van films, lezen van boeken etc.) wordt door jongeren niet herkend als cultuurdeelname Het lijkt erop dat vooral de ‘actieve’ cultuurparticipatie gezien wordt als creatieve of culturele activiteit door. Het ‘doen’, als uitlaatklep, en als gelegenheid voor sociaal contact zijn belangrijk hiervoor. Veel activiteiten die ‘passief’ zijn, zoals het luisteren naar muziek, het kijken van films of het lezen van boeken, worden niet zo snel als ‘cultuur’ gezien, en eerder als iets vanzelfsprekends.

Onbekendheid met het aanbod, ‘onbekend maakt onbemind’ Sommige jongeren willen graag een plek waar ze iets cultureels of creatiefs kunnen doen, maar weten niet wat voor plek dit dan moet zijn. Ook wisten zij niet waar ze zouden moeten beginnen wanneer ze zelf iets zouden willen organiseren. Tot slot gaven de jongeren aan dat ze het belangrijk vinden van tevoren duidelijk te hebben wat ze krijgen voor hun geld.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

70

Welke behoeften hebben Helmondse jongeren op het gebied van culturele en creatieve activiteiten? De suggesties van de jongeren: Betrek jongeren structureel bij het aanbod én het beleid Activiteiten en evenementen voor jongeren slaan geregeld de plank net mis, zij willen daarom graag meedenken met het aanbod én met het cultuurbeleid in Helmond. Een idee hierbij is het stimuleren van het nieuwe platform Joong!. Een ander idee is het concreet ondersteunen bij het uitwerken en realiseren van de ideeën van jongeren. Er ontbreekt een overzicht van de culturele activiteiten voor jongeren in Helmond. Veel jongeren weten niet wat er te doen is op creatief en cultureel vlak, waardoor ze niet weten wat ze leuk vinden, óf wel weten wat ze leuk vinden, maar het niet weten te vinden. Er ontbreekt een overzicht met het bestaande aanbod. Dit aanbod zou het best online vindbaar zijn, én met bijvoorbeeld cursusaanbod en workshops. Sociale media zijn hiervoor de meest voor de hand liggende communicatiemiddelen.

Er is een behoefte aan een specifieker doelgroepenbeleid Het lijkt erop dat de groep tussen 18 en 30 jaar tussen wal en schip valt, aangezien zij als volwassenen worden gezien, terwijl het culturele aanbod voor volwassenen door hen meer gezien wordt als ‘iets waar je ouders naartoe gaan’. Anderzijds stopt veel creatief aanbod (met name cursussen) wanneer ze 18 zijn geworden. De jongeren (en dan met name de jongste jongeren) missen evenementen voor hun leeftijdsgroep, met populaire, grote artiesten en een festivalsfeer.

(Ook) structurele aandacht voor het aanbod voor jongeren is nodig Jongeren geven aan een aantal activiteiten en evenementen erg leuk te vinden, zoals de Kasteeltuinconcerten en bepaalde exposities. Echter zijn deze veelal tijdelijk of eenmalig, waardoor er voor jongeren geen of weinig structureel cultureel en creatief aanbod in Helmond lijkt te zijn. Het meest succesvolle aanbod lijkt voornamelijk tijdelijk te zijn, en vervolgens vervangen te worden door een nieuw project, zonder dat er gebouwd wordt aan een stevige basis voor deze doelgroep.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

71

Gesprekspartners Klankbordgroep Voor het cultuurvisietraject is een klankbordgroep samengesteld met vertegenwoordigers van de Helmondse culturele sector. De klankbordgroep is drie keer bijeengekomen. Met een deel zijn meerdere bilaterale gesprekken gevoerd. Leden van de klankbordgroep zijn in de onderstaande lijst voorzien van een *. Culturele veld

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Annique van den Heuvel (CultuurContact)* Arno Oberendorff (POST#5700)* Bart van den Akker (HomeComputerMuseum) Corry Smolders (Stichting Schip) Dave Vermeulen (zelfstandig artiest, muziekdocent, Voltage) Eduard Hettema (EDAH museum) Esther Hartzema (Museum Helmond) Frans Stienen (Theo Driessen Instituut) Geert Blenckers (Stichting Helmond City Events, Stichting Cultuur in Helmond, GJD Horeca & Events)* Gialoc Hoang (NOVAE, LeMillion Creative Agency) Gijsje van Honk (Het Speelhuis)* Hans van den Berkmortel (Urban Matterz)* Ine van de Ven (’t Huis van de Liefhebber) Jan Vriends (zelfstandig auteur, docent)* Joke Smeulders (POST#5700) Judith van de Rijt (JUUDS Foederer HAL van Creatie) Julienne Tullemans (De Cacaofabriek) Jurrien Buijinck (Lokaal42) Jurriën Römer (NOVAE, LeMillion Creative Agency) Lavínia Germano (Annatheater) Linda Vermeulen Lisa Speckens (Annatheater)* Maike Stevens (CultuurContact) Marcel Sanders (EDAH museum) Marvin Corneille (Openbare Basisscholen Helmond, illustrator) Rob Spielenberg (Annatheater) Robert van den Broek (PantaMedia en Cedicu Produkties) Robin Verleisdonk (Bibliotheek Helmond-Peel)* Sherman Doesburg (Hoomrun Entertainment, Vecxmedia) Tahné Kleijn (zelfstandig fotograaf)* Theo de Veer (Kunstkwartier)* Tonny Raaijmakers (EDAH museum) Wim Hillenbrink (De Cacaofabriek)*

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

72

▪

Wim Raaijmakers (Westwijzer, Stichting Openlucht Galeries Helmond, Stichting Genootschap Lucas Gassel)

Cultuureducatie

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Harold Meulendijks (ROC Ter AA) Mariska Teeuwen (Carolus Borromeus College) Udo Holtappels (Groep 5700, ROC Eindhoven) Mieke Chatrou (CultuurContact) Yolanda Konincks (Hogeschool De Kempel) Vitoria Aquino (Parktheater Eindhoven, zelfstandig dans- en theatermaker) Jan van Bommel (Muziekopleiding, Fanfare de Vooruitgang)

Jongeren

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Bilal Benhaddou Bram Mooren (Joong! Helmond, InterPride) Britt Strijbosch Jorden Jansen Lars Sijbers (Jongeren burgemeester) Mounir Serhiri Nick Collins (Joong! Helmond) Noël Silahali (Joong! Helmond) Sanae Yahia (raadslid) Sanne Smits (Joong! Helmond) Suus Timmers Tyana de Ruijter

Gemeente, beleidsmedewerkers

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Economie: Jeroen van den Berkmortel, Adil Marra, Nicole van Dam, Manuel Martinez Participatie: Clemence Roosen Stedenbouw: Daniëlle Bouwmans, Joost van der Geest Sociaal domein: Lisenka Stuivenvolt-van Oorschot, Paul Berkers, Hillie Peters Stadsontwikkeling: Susan Groot Jebbink Peelsamenwerking: Wytske Teeuwen-Besseling

Gemeente, wethouders

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Marita van Lierop Cathalijne Dortmans Erik de Vries Gaby van den Waardenburg Harrie van Dijk Martijn de Kort

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

73

Bedrijven en creatieve industrie

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Eva Nijeboer (Gielissen, Moodwill) Gerard Groot (Stichting Carat) Jeroen op ten Berg (GBO Innovation makers) Patrique Dankers (e-Quest) Tristan van der Waart (Lavans)

Onderwijs

▪ ▪

Danny Mikesz (Summa College) Esther Warmerdam (Kindcentrum Mozaïek)

Regio

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Elma Meuken-Kloosterman (Provincie Noord-Brabant) Lianne van den Wittenboer (Brainport Development) Peter Kentie (Eindhoven365) Stijn Smeulders (Provincie Noord-Brabant) Martijn Paulen (Dutch Design Foundation) Jolijn Brouwers (Land van de Peel)

Welzijn

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Kamil Colle (LEVGroep) Krystyna Meijer (LEVGroep) Romana Hartmans-Kabacińska (LEVGroep) M’hamed Yahia (LEVGroep, We Care Helmond) Dianne Bruno (BeBizzy) Diënne Flohr-Kamphuis (Huis onder de Regenboog)

Overig

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Coen Pots (Coen Pots Management) Lara Tamarinof (Buurttuin Voorstee, raadslid) Linda Haverkamp (Helmond Marketing, VOLOP Helmond) Richard Stomp (Citymarketing Collectief) Gilberto Claassen (DitisHelmond) Jordi Versteegden (Mediahuis Nederland)

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

74

Bronnen ▪ ‘Cultuurimpuls voor groei’. Verkiezingsmanifest. (2021, oktober). HART. ▪ Ambitieakkoord Gemeente Helmond 2022-2026. Een sterker Helmond voor iedereen. (2022, juni). Gemeente Helmond.

▪ Annatheater Helmond: van blijvende waarde. Onderzoek toekomstperspectief ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Annatheater. (2023, april). BMC. Beleidskader evenementen Helmond: Evenementen maken de stad! (2023, december). Gemeente Helmond. Culturele smaak van Brabanders 2020. Een segmentatie van verschillende cultuurtypen in Noord-Brabant. (2020, maart). Het PON, in opdracht van Kunstloc Brabant. Cultuurhistorische verkenning en waardestelling Helmond. (2023, februari). Contrei i.s.m. Noor Mens, in opdracht van Gemeente Helmond. CultuurKader gemeente Deurne (2020, juli). Gemeente Deurne. Cultuurpeiling Helmond 2022. (2022, oktober). IVA Analyse en Intelligence, in opdracht van Gemeente Helmond. Cultuurprofiel. Helmond, stad van het doen. (2019, juni). Gemeente Helmond. De Brabantse ImagoMonitor, Speciale Steden-editie 2023. (2023, september). Brabant Branding. De Helmondse Muziekscene: Op naar de Helmondse Sound. (2023). CultuurContact. De Peel maakt het! Economische Agenda De Peel 2022-2027. (2022, maart). Seinpost Adviesbureau. De Peel: Focus op 2030. De peel maakt het in Brainport. (2016, februari). Imagro, in opdracht van Peelnetwerk. Economische visie Helmond 2030. Daar maken we werk van. (2022, januari). Gemeente Helmond. Erfgoedvisie. Samen aan de slag (2023, oktober). Gemeente Helmond. Excellente stedelijke werkmilieus in Helmond. (2021, februari). Stec Groep, in opdracht van Gemeente Helmond. Gemeente helmond schaalsprong 2040. Positionering en ontwikkelperspectief.

(2023, oktober). Edhv, in opdracht van Gemeente Helmond. Groots! Een hoogstaand en toegankelijk voorzieningenaanbod in het SGE. Strategie voor samenwerking in het Stedelijk Gebied Eindhoven op het vlak van Voorzieningen & Evenementen. (2021). Groots! Een hoogstaand en toegankelijk voorzieningenaanbod in het SGE. Uitvoeringsprogramma 2022-2026. (2021, juni). Helmond Ambitie Agenda 2023-2028. Gemeente Helmond. Helmond, veelzijdige evenementenstad; strategisch en uitvoeringskader evenementen. (2022). Gemeente Helmond. Helmondse Educatieve Agenda 2020-2030. (2020, maart). Gemeente Helmond. Hoe zou Helmond er in de toekomst uit moeten zien volgens de inwoners? (2021, juli). IVA Analyse en Intelligence. Jeugdvriendelijke stad Helmond. Jeugdagenda. (2020). Gemeente Helmond.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard

75

▪ Jongeren en cultuur in Helmond. Een kwalitatief onderzoek naar ontwikkelingen en ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

behoeften in cultuurdeelname onder jongeren in de gemeente Helmond. (2023, november). Het PON & Telos. Jouw centrum van Helmond! Centrumperspectief Helmond 2030. (2017, januari). Gemeente Helmond. Kadernota sociaal domein Helmond 2019 – 2022. Samen maken we het verschil. Zodat iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Gemeente Helmond. Ken uw doelgroep. Kwetsbare groepen. (2014, mei). L. van Weert en P. van Oosterhout, in opdracht van Bibliotheek Helmond-De Peel. Ken uw doelgroep – Burgers met onvoldoende basisvaardigheden in Helmond. (2016). Cubiss Brabant. Kwaliteitssprong Helmond: Verstedelijkingsopgave gedefinieerd (2021, mei). Dona Stedenbouw, Strategy Unit en Studio Bereikbaar. Levendig Brabant 2030. Integraal beleidskader cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd. (2022, november). Provincie Noord-Brabant. Nederland in 2030 en 2050: twee referentiescenario’s. Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. (2015). Planbureau voor de Leefomgeving en Centraal Planbureau. Omgevingsvisie Helmond 2040. Gemeente Helmond. Ontwikkelperspectief Schaalsprong Helmond 2040 (2023, juli). Presentatie college van B&W (PosadMaxwan strategy x design). Op weg naar een Jeugdvriendelijke stad – resultaten en borging. Gemeente Helmond. Programmabegroting 2023-2026. (2022, november). Gemeente Helmond.

Rapportage collectiewaardering HomeComputerMuseum, in het kader van het project Collectiewaardering van de Gemeente Helmond. (2019, mei). A. Gaalman, Erfgoed Brabant. RAUW! Urban Roof Helmond, Het is nu of… H. van den Berkmortel, R. Taal, I. Heusschen. Regio in Beeld: Helmond-De Peel. (2022, november). UWV. Regionaal arbeidsmarktplan Helmond-De Peel 2023-2027. (2023, april). Gemeentes Asten, Deurne, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek, Someren. Regioprofiel BrabantStad 2021-2024. Een innovatieve culturele regio als geen ander. (2018, oktober). Taskforce cultuurvisie BrabantStad. Roerend erfgoed collecties in de gemeente Helmond: wat kunnen zij voor de stad betekenen? (2016, oktober). Rapportage waardering collecties ten behoeve van invulling gemeentelijk beleid. Erfgoed Brabant, in opdracht van Gemeente Helmond. Samen kom je verder. (2023). G. Aartsen, &samhoud Utrecht, in opdracht van Gemeente Helmond. Subsidieprogramma Versterken lokale netwerken 2022. (2021, december). Gemeente Helmond. Visie Stationskwartier Helmond. (2023, april). Van Tuijn i.s.m. Zet, TwynstraGudde en GlowingPlaces, in opdracht van Gemeente Helmond en Provincie Noord-Brabant. Visual Ambitie 2040. (2022, juni). Gemeente Helmond. Waarde van cultuur 2018. De staat van de culturele sector in Noord-Brabant. (2018, juni).

Kunstloc Brabant, Het PON & Telos, Pyrrhula Research Consultants en Boekmanstichting, in opdracht van BrabantStad. Waarde van cultuur 2020. De staat van de culturele sector in Noord-Brabant. (2020, juni). Kunstloc Brabant, Het PON & Telos, Pyrrhula Research Consultants en Boekmanstichting, in opdracht van BrabantStad.

Helmond Cultuurverkenning 2024 | Blueyard