RN 024 Nota een jaar corona in Helmond

Maart 2020 - Maart 2021 Een jaar corona in Helmond Gesprek met de raad, 18 maart 2021

Logo in F Grijs: C=0

Fotografie: Gemeente Helmond, Pressvisuals.com

-2-

Inhoudopgave Inleidend

4

De staat van de stad

6

Wat hebben we als gemeente het afgelopen jaar gedaan?

10

Thema: Zorg, Gezondheid en Welzijn

11

Thema: Onderwijs & Jongeren

16

Thema: Economie

19

Thema: Veiligheid & Handhaving

24

Thema: Cultuur & Evenementen

28

Thema: Gemeentelijke Organisatie

30

Thema: Dienstverlening

33

De coronacrisis financieel beschouwd

34

Bijlage 1: Update Crisis- en Herstelnota

45

Bijlage 2: Infographic VNG financiële compensatie coronamaatregelen

50

-3-

Inleidend Eén jaar coronacrisis. Wie had in het voorjaar van 2020 kunnen bedenken dat we een jaar verder nog steeds in deze crisis zouden zitten. Een crisis die zo enorm veel aspecten heeft gekregen. Want het is niet alleen het directe gevaar van het virus dat ons bezighoudt, maar ook de gevolgen van alle maatregelen die de overheid heeft moeten nemen. Dat vraagt veel van ons als samenleving en van ons als mensen. Bedrijven die niet meer kunnen ondernemen, organisaties die compleet zijn stilgevallen, ons sociale leven dat is lamgelegd. We werken thuis, zien nauwelijks vrienden en familie en veel mensen kampen met klachten als somberheid, eenzaamheid en zelfs depressie. Gelukkig zien we ook de veerkracht van onze samenleving en de betrokkenheid die we bij elkaar hebben. Vaak lijkt dat haast vanzelf te gaan, en soms moeten we elkaar daar een beetje in stimuleren. Maar het is goed om te zien dat veruit de meeste mensen van goede wil zijn en elkaar proberen te helpen waar dat kan.

Eind van de tunnel is in zicht Ook als lokale overheid zitten we nog steeds in een abnormale situatie. De crisisstructuur functioneert volop; wekelijks wordt er vergaderd en beoordeeld welke acties nodig zijn. Op veel terreinen werkt de crisis door in ons dagelijks werk. We ondersteunen de stad waar dat nodig is en waar we dat kunnen. In de corona-update (raadsinformatiebrief) van vorige maand heeft u daar weer verschillende voorbeelden van kunnen lezen. Het einde van de tunnel lijkt wel in zicht te zijn. Er wordt volop gevaccineerd, ook in onze stad, en dat leidt ons uiteindelijk uit deze crisis. Sinds 3 maart is er voorzichtig een beetje lucht gekomen voor mensen met een contactberoep en winkeliers. En steeds meer leerlingen kunnen weer eens echt fysiek naar school. Met de persconferentie van het kabinet van 8 maart lijkt er bovendien echt perspectief te komen op een zomer met minder restricties. Hoewel waakzaamheid geboden blijft en ook nu niemand nog garanties kan geven, gloort er daarmee ook voor Helmond een toekomst met meer vrijheid en contact, en daarmee een tijd waarin we weer wat meer kunnen gaan genieten van al het moois dat het leven én onze stad te bieden hebben.

-4-

Duivelse dilemma’s Voorlopig moeten we echter nog volhouden. En dat is moeilijk. Recent hebben we gezien dat de rek er soms echt uit is; de horecaondernemers hebben die boodschap begin deze maand maar al te duidelijk afgegeven, ook in onze stad. Belangrijke signalen waar we als overheid maximaal aandacht voor moeten hebben. Het is aan de rijksoverheid om daarin de juiste en wijze beslissingen te nemen. Laten we hopen dat er snel ruimte ontstaat voor verdere versoepeling van de maatregelen, maar laten we ook begrip hebben voor als dat nog niet verantwoord is. Het zijn soms duivelse dilemma’s, maar de intentie is voor iedereen hetzelfde: zo snel mogelijk dit vreselijke virus onder controle krijgen en ons normale leventje weer oppakken.

Terugblik In dit document vindt u een terugblik op de afgelopen twaalf maanden. We beginnen met een weergave van de ‘staat van de stad’; hoe staan onze economie en onze zorgsector ervoor, wat is het gemoed van onze inwoners en welke gevolgen zien we op veiligheidsgebied? De weergave onderbouwen we met cijfers, onder andere verkregen via onderzoek onder onze inwoners. Aansluitend lopen we de verschillende beleidsterreinen langs en laten we zien welke uitdagingen de afgelopen maanden op ons pad zijn gekomen. En we vertellen hoe we daarop hebben ingespeeld en welke ondersteuning we aan mensen, organisaties en bedrijven hebben gegeven. Verder besteden we aandacht aan de manier waarop onze ambtelijke organisatie zo goed mogelijk probeert met deze situatie om te gaan. Immers: ook voor onze eigen ambtenaren is de huidige situatie – die zoveel langer duurt dan verwacht – onwennig en uniek. In sommige gevallen ging dit, net als elders in de samenleving, gepaard met lastige persoonlijke omstandigheden. We hopen met deze notitie een basis te leggen voor het gesprek over één jaar corona in Helmond, dat uw gemeenteraad op donderdag 18 maart gaat voeren. Het geeft u een beeld om uw mening over te vormen, na een jaar waarin ook de besluitvorming in de Helmondse politiek op dit thema anders verliep dan normaal.

Het uitgesproken vertrouwen in de aanpak van de crisis bood ons als college de ruimte te handelen naar bevinden. We zijn ons bewust van het bijzondere karakter van deze situatie. Tegelijkertijd hebben we sinds het begin van de crisis getracht u zo goed mogelijk op de hoogte te houden van de stappen die we hebben gezet. Voor het totaalbeeld nu hebben we als bijlage ook een eerste voorzichtige update toegevoegd van de stappen die zijn gezet binnen de Crisis- en Herstelnota. Dit zullen we – zoals toegezegd – vaker doen – om zo inzichtelijk te maken hoe we Helmond klaar proberen te maken voor de periode na deze unieke coronacrisis.

-5-

De staat van de stad Corona houdt het leven in Helmond, net als in de rest van Nederland en de wereld, sinds begin maart 2020 in de greep. Al die tijd volgen we de ontwikkelingen in de stad en daarbuiten nauwlettend, en brengen deze in beeld met het dashboard “Impactmonitor corona“. De beperkingen die de pandemie met zich meebrengt hebben duidelijk grote gevolgen voor economie, ecologie en samenleving, al zijn de impact en duur van deze effecten nog niet in volle omvang duidelijk. Sinds de start van de pandemie brengen we in kaart hoe onze inwoners deze crisis ervaren. Waren we rond de zomer nog optimistisch; inmiddels realiseren we ons door de tweede golf in het najaar en de extra, stringente beperkingen in december dat het nog wel even gaat duren voordat het leven weer echt normaal wordt. Er wordt inmiddels volop gevaccineerd, maar nog steeds zijn de maatregelen keihard nodig. Er bestaan zorgen voor een derde golf, voornamelijk gedreven door mutaties van het COVID-19 virus.

Economie heeft het zwaar te verduren In 2020 is het bbp (bruto binnenlands product), de maat voor economische ontwikkeling in Nederland, met 3,8% gekrompen (bron: CBS). Een net iets sterkere krimp dan in 2009 tijdens de financiële crisis. De economische gevolgen van corona zijn anders dan ten tijde van de financiële crisis, en andere sectoren worden erdoor getroffen. Huishoudens hebben minder uitgegeven, ook doordat de horeca, recreatie- en cultuurbranche een groot deel van het jaar dicht waren. Tevens werd minder aan vervoer en kleding besteed, omdat er veel meer vanuit huis werd gewerkt. Aan voedingsmiddelen, woninginrichting en elektrische apparaten werd wel meer uitgegeven dan het jaar ervoor. De crisis heeft zodoende voor een verschuiving tussen branches geleid. De regering heeft vrij snel na de eerste lockdown (voorjaar 2020) steunpakketten voor het bedrijfsleven beschikbaar gesteld, zoals de NOW- en Tozo-regeling. De verwachting is dat de impact van de crisis op de economie pas echt goed zichtbaar wordt na de afbouw van de steunmaatregelen van het Rijk. Zo zien we voor heel Nederland in 2020 het laagste aantal faillissementen in 20 jaar (CBS 12-01-2021). In januari 2021 bedroeg de werkloosheid (seizoen gecorrigeerd) 3,6% van de beroepsbevolking (CBS 18-02-2021). Tegelijkertijd zien we ook dat een groter aantal bedrijven problemen heeft met het aflossen van hun schulden.

Een aantal cijfers duiden op problemen (toegenomen schuldpositie van bedrijven bij banken en belastingdienst), terwijl andere cijfers problemen juist lijken te versluieren (faillissementen en werkloosheidscijfers zijn laag). Ook in Zuidoost-Brabant ligt het aantal faillissementen in 2020 lager dan het jaar ervoor. Wel is het zo dat er in 2020 meer bedrijven uit eigen beweging zijn gestopt. Dit laatste blijken vaak ZZP-ers en eenmansbedrijven te zijn. Kijkend naar Helmond zien we dat 65% van de werkgelegenheid in een krimpsector valt. De industrie (26%) is daarbij de belangrijkste branche, gevolgd door detail- en groothandel (19%). Binnen deze sectoren zien we ook weer verschillen. Zo kennen supermarkten en andere winkels met levensmiddelen wel stijgende omzetten. Zij zijn ook de enige winkels die na de aangescherpte lockdown medio december (volledig) open mochten blijven. Door deze aanscherpingen is de levendigheid/drukte in het centrumgebied van Helmond duidelijk afgenomen. De effecten op de woningmarkt zijn atypisch in deze crisis; in lijn met het landelijke beeld worden ook in Helmond woningen nog steeds snel verkocht en zijn de prijzen de afgelopen twee jaar geleidelijk maar gestaag (door)gestegen.

-6-

Bepaalde doelgroepen economisch zwaarder getroffen De groepen met weinig buffers – een deel van de zelfstandigen, werknemers met een tijdelijk of flexibel contract, relatief veel jongeren en laagopgeleiden – worden door de crisis extra zwaar getroffen. Zij werken in branches waar het aantal banen zal teruglopen (UWV, nov. 2020). Vaak hebben zij (nog) geen of pas zeer kort WW-rechten opgebouwd. Het aantal WW-uitkeringen lag in 2020 28% hoger dan het jaar ervoor. Het UWV (27-01-2021) voorspelt landelijk een toename van WW-uitkeringen in 2021 voor een bedrag van € 1,6 miljard. Opvallend is dat het aantal bijstandsgerechtigden nog niet is toegenomen ten opzichte van een jaar geleden. Mogelijk worden groepen geraakt die hiervoor niet in aanmerking komen, bijvoorbeeld ZZP-ers met een partner die verdient of thuiswonende jongeren die hun baan kwijt raken. Ook leiden de regelingen vooralsnog tot minder bijstandsaanvragen. Wel is de samenstelling van de groep bijstandsgerechtigden veranderd. Zo stroomden er relatief veel jongeren tot 27 jaar in. Deze groep is groter geworden, terwijl de groep van 50 jaar en ouder kleiner werd.

Economische verwachtingen onzeker Voorspellingen over de ontwikkelingen van de economie hebben op dit moment een grotere mate van onzekerheid dan normaal. De basisraming van het CPB van november 2020 gaat ervan uit dat Nederland en andere Europese landen het coronavirus in de eerste helft van 2021 grotendeels onder controle krijgen. Als gevolg daarvan groeit de economie in 2021 met bijna 3%, na een krimp van ruim 4% in 2020. De werkloosheid stijgt wel en loopt in 2021 op tot boven de 6%. De ontwikkeling van de pandemie is zeer bepalend voor de vooruitzichten op herstel. Momenteel zitten we nog steeds in een lockdown, zelfs met avondklok. Belangrijke vraag daarbij is hoe lang het coronavirus ons “normale” leven blijft beperken en wat er gebeurt na de afbouw van de steunmaatregelen van het Rijk. Ondanks deze grote onzekerheden heeft het CPB (november 2020) twee scenario’s voor de economische ontwikkeling en voor de ontwikkeling van de werkloosheid gemaakt. Er is hierbij ook een ‘start-stop-scenario’ opgenomen, waarin nieuwe coronagolven volgen en vaccins onvoldoende beschikbaar of werkzaam zijn. In zo’n scenario krimpt de economie in 2021 met een kleine 1% en loopt de werkloosheid landelijk op tot meer dan 8% eind 2021. Vertalen we het minst gunstige scenario voor Helmond dan loopt de werkloosheid op naar bijna 10%.

In het wat minder pessimistische scenario, loopt de werkloosheid op tot bijna 7%. Dit is toch nog 3% hoger dan in 2019 en uit deze cijfers wordt ook zichtbaar dat de economie en werkgelegenheid in Helmond iets harder wordt geraakt dan in de rest van Nederland. Gezegd moet worden dat de consumenten de economische situatie over de afgelopen 12 maanden heel negatief beoordelen, maar dat ze beduidend positiever kijken naar de komende 12 maanden dan een jaar geleden. Misschien komt dit door de hele negatieve maanden die achter ons liggen. Ook het producenten- en ondernemersvertrouwen is na de hele diepe dip in april en mei weer aan het stijgen en ligt momenteel net onder het niveau van eind 2019.

-7-

Het merendeel van de Helmonders maakt zich “een beetje tot veel zorgen” over de economische gevolgen van de coronacrisis. Een veel kleiner aandeel maakt zich zorgen over de eigen financiële situatie of de eigen werksituatie. Op 18 februari hebben de drie planbureaus (Centraal Planbureau, Planbureau voor de Leefomgeving en Sociaal Cultureel Planbureau) een gezamenlijke brief gepubliceerd waarin ze het demissionair kabinet oproepen samenhangend herstelbeleid te ontwikkelen en dat te verbinden aan lange termijndoelen op het gebied van brede welvaart en belangrijke maatschappelijke opgaven. Eind maart presenteert het CPB weer verschillende scenario’s voor de economie en geeft een beschouwing over het economische steunbeleid. Het is dan te bezien of de onzekerheden zijn afgenomen, welke kwetsbaarheden en problemen zijn blootgelegd en of en hoe we ons kunnen gaan richten op herstel.

Negatieve impact van de beperkingen op het gemoed van de inwoners In de periode april 2020 tot en met januari 2021 hebben we vijf keer aan de inwoners gevraagd hoe het met hen gaat. Hoe zwaarder de dan geldende beperkingen, hoe minder tevreden men met het leven was. Zo werd het leven na de persconferentie in januari 2021, waarin de verlening van de zware lockdown werd meegedeeld, lager gewaardeerd dan in april 2020, toen we voor de eerste keer met de intelligente lockdown te maken hadden. Ook nam het aantal mensen dat zich vrijwel altijd of vaak eenzaam voelde weer toe. Bij inwoners tot 40 komt deze toegenomen ervaren eenzaamheid het vaakst voor; ook geven zij het laagste cijfer voor het leven dat zij op dit moment leiden. Het gemoed van ouders is in deze periode duidelijk beïnvloed door het sluiten van de scholen. Tijdens de tweede sluiting van de scholen gaven meer ouders aan dat zij de opvang van kinderen thuis zwaar vonden. Ook maakten meer ouders zich zorgen over het onderwijs van hun kind(eren) en de kwaliteit van de lessen dan tijdens de eerste intelligente lockdown. Ook het aantal berichten over opgelopen leerachterstanden is gestegen. Jongeren geven aan dat het hen meer moeite kost om te leren en zichzelf te motiveren om aan de slag te gaan en alles af te krijgen.

Naast eventuele leerachterstanden blijkt uit landelijk onderzoek ook dat het gemoed van kinderen door de beperkingen negatief wordt beïnvloed.

De situatie door corona heeft negatieve invloed op de reguliere zorg Het oosten van Brabant en ook Helmond kennen relatief veel besmettingen met corona. We zien zowel in de eerste als in de tweede golf een piek wat betreft oversterfte. Dit betekent dat er meer mensen sterven dan in andere jaren. Maar door de belasting van de ziekenhuizen met coronapatiënten komt ook andere zorg (deels) stil te vallen. En we zien dat inwoners terughoudend zijn met bezoek aan huisarts en andere zorgorganisaties, en ook minder vaak 112 bellen. Deze terughoudendheid lag het hoogst in april 2020, maar zagen we ook rond de tweede golf weer toenemen. Uit landelijk onderzoek blijkt dat uitgestelde zorg leidt tot negatieve gezondheidseffecten. Een extreem voorbeeld is dat het aantal diagnoses van kanker in 2020 beduidend lager was dan in 2019, terwijl het niet in de lijn der verwachtingen ligt dat ook echt minder mensen deze ziekte hebben gekregen.

-8-

In 2020 waren er minder unieke cliënten jeugdzorg, mogelijk doordat locaties dicht waren of dat mensen minder makkelijk de deur uitgingen om hulp te vragen. Ook bij de Wmo-indicaties zien we een lichte daling. Naast het gebruik van zorg verslechtert bij de helft van de inwoners de leefstijl (een beetje). Het sluiten van sportvoorzieningen, het thuis werken en de afname van activiteiten buiten de deur leidt er toe dat een deel van de mensen minder beweegt, meer achter het scherm zit en/of meer gaat roken. Uiteindelijk is een minder gezonde leefstijl ook minder positief voor de gezondheid en welbevinden van de inwoners.

Minder highimpact crimes, meer irritatie en overlastmeldingen Doordat de meeste inwoners het afgelopen jaar meer thuis zijn geweest, zien we het patroon van aangiften en meldingen bij de politie veranderen. Het aantal vermogensdelicten, zoals woninginbraken en diefstal van fietsen, ligt in 2020 duidelijk lager dan in 2019. Het aantal geweldsdelicten laat per type delict een wat wisselend beeld zien. Ruzie/twist (zonder gevolg) en burenruzies zijn sinds maart toegenomen. Meer dan een kwart van de inwoners geeft aan dat er meer ergernissen in de buurt zijn dan voor de eerste coronabesmetting. Ongeveer 1 op de 6 ondervraagden geeft aan zelf meer overlast van anderen in de buurt te ervaren. Mogelijk is er wat meer irritatie doordat we meer in de (eigen) buurt zijn, mensen tijdens het thuiswerken ergernis ervaren van buren/omwonenden en het acceptatieniveau voor overlast door de ontstane situatie is verminderd. Ook het aantal meldingen over jeugdigen en geluidsoverlast is gestegen. Tot slot gaf in het begin van de coronacrisis de helft van de inwoners aan dat zij meer verbondenheid en/of een nieuw soort saamhorigheid heeft ervaren. Een jaar later is dit aandeel duidelijk afgenomen. Dit is wellicht deels te wijten aan de duur van de crisis en het ontbreken van een duidelijk perspectief.

-9-

Wat hebben we als gemeente het afgelopen jaar gedaan? Als gemeente zijn sinds 1 maart veel (veelal onbekende) uitdagingen op ons afgekomen. Net als in de notitie ’80 dagen corona in Helmond’, die in mei 2020 met de raad is besproken,geven we in dit hoofdstuk aan wat we op de diverse thema’s hebben gedaan om in te spelen op de ontwikkelingen, zorgen en noden van de inwoners in Helmond.

-10-

Thema: Zorg, Gezondheid en Welzijn Gezondheid Het test- en vaccinatiebeleid is een belangrijk onderdeel in de bestrijding van het coronavirus. Als gemeente hebben we het afgelopen jaar de GGD Zuidoost Brabant bijgestaan in het opzetten en faciliteren van een geschikte teststraat en vaccinatielocatie in Helmond. Half augustus is de teststraat in de City Sporthal geopend. Om dit te realiseren, hebben wij samen met de GGD en Stichting Bedrijventerreinen Helmond, onderzocht en beoordeeld welke locaties in Helmond geschikt waren hiervoor. Door effectief, zorgvuldig en snel handelen is deze testlocatie binnen korte doorlooptijd gerealiseerd. Het aantal testen per dag varieert. Sinds de start in augustus 2020 zijn meer dan 115.000 testen afgenomen. Om ook te zorgen dat de vaccinaties in Helmond konden worden gestart, is halverwege januari een plan gemaakt om Sporthal de Braak in te richten als vaccinatielocatie. Begin februari was de locatie volledig operationeel en is het vaccineren gestart. In de Braak zijn inmiddels meer dan 10.000 vaccinaties gezet. Daarmee wordt ook in Helmond een belangrijke bijdrage geleverd aan de snelste en belangrijkste route uit deze coronacrisis: de vaccinaties.

Dak- en thuislozen Vanaf het begin van de crisis heeft iedereen het advies gekregen om zoveel mogelijk thuis te blijven en 1,5 meter afstand te bewaren tot elkaar, maar wat als je geen huis hebt? Kwetsbare groepen zoals dak- en thuislozen hebben extra aandacht nodig. Om die reden hebben we besloten een tijdelijke opvang te openen waar 24 uur per dag en 7 dagen in de week opvang plaatsvindt. Op 1 april 2020 zijn we gestart in de sporthal de Braak met in eerste instantie 25 en later 35 beschikbare plekken. Gemiddeld verbleven er iets meer dan 20 mensen per nacht en er zijn ongeveer 250 unieke bewoners geweest. Toen de sporthal ook weer gebruikt moest worden voor sportdoeleinden, rond het begin van het nieuwe schooljaar, zijn we op zoek gegaan naar een nieuwe locatie.Per oktober 2020 verblijven de dak- en thuislozen in de Kamenij (oud wijkhuis). Hier is de bezetting lager; gemiddeld zo’n 15 personen per nacht. Rond de bijzonder koude periode, begin februari 2021, hebben we ons er samen met onder meer de opvang in Eindhoven voor ingezet hoe we ervoor konden zorgen dat iedereen een dak boven zijn of haar hoofd kon hebben, en in deze crisis niet op straat hoefde te verblijven. De opvang van de dak- en thuislozen wordt uitgevoerd door SMO. Ook andere partijen in de stad die zich bezighouden met deze doelgroep zijn hierbij betrokken.

Op de locaties zelf is een goede samenwerking ontstaan tussen SMO en de trajectregisseurs van de gemeente. We hebben de doelgroep veel beter in beeld en komen veel gemakkelijker met ze in gesprek voor een traject. De doelgroep zelf komt ook beter tot rust; het niet meer constant op zoek zijn naar een plek geeft een rust die nodig blijkt voor een herstart (traject, huis, etc.). Rond de jaarwisseling was sprake van een corona-uitbraak onder de groep dak- en thuislozen in de noodopvang in de Kamenij. Door tijdelijke quarantaine van besmette personen en personen die in afwachting waren van testresultaten, is een verdere verspreiding voorkomen. Er waren voldoende quarantaineplekken beschikbaar in het passentenverblijf bij d’n Herd van SMO en – dankzij regionale samenwerking – in Eindhoven. We zien tot slot een positieve ontwikkeling voortkomend uit de crisis in de samenwerking tussen SMO, zorgaanbieders van beschermd wonen zoals Care Extra en Leger des Heils en de gemeente.

-11-

Voor het vervolg houden we de cijfers in de gaten, de voor iedereen geldende maatregelen en de landelijk richtlijn voor deze doelgroep (opgesteld en regelmatig geüpdatet door ministerie van VWS). Deze wijkt soms af van het gangbare, zo was het voor dak- en thuislozen niet noodzakelijk een ontheffing te kunnen laten zien voor de avondklok als ze na 21 uur nog buiten waren.

Ondersteuning maatschappelijke partijen Lokale initiatieven welzijn en leefstijl Gedurende de crisis hebben we in Helmond diverse initiatieven van inwoners of organisaties gezien, gericht op het verminderen van de negatieve gevolgen van corona. Denk aan het tegengaan van eenzaamheid of het doen van boodschappen voor kwetsbare inwoners die niet meer zelf de deur uit konden of durfden. We zagen mooie voorbeelden van initiatieven ontstaan, zoals tuinconcerten voor kwetsbare ouderen, het bevorderen van bewegen op afstand, het verstrekken van lunches gecombineerd met het aanbieden van een belmaatje, tot digitale bijeenkomsten en activiteiten. Daar waar nodig is gemeentelijke subsidie aan deze initiatieven verstrekt om ze mede mogelijk te maken. Half februari 2021 kondigde het rijk een ‘Steunpakket Sociaal en Mentaal Welzijn en Leefstijl’ aan. Gemeenten ontvangen hiervoor extra middelen. Op dit moment werken we voorstellen uit hoe deze middelen in Helmond het best bij de beoogde doelgroepen kunnen landen. Noodfonds corona Maatschappelijke en culturele organisaties in onze stad ervaren forse gevolgen van corona. Door de richtlijnen en lockdowns konden veel activiteiten in 2020 niet doorgaan en ook de eerste maanden van 2021 verlopen sober. Er is meer dicht dan open en dat heeft grote effecten.

De financiële gevolgen waren soms groot, bijvoorbeeld voor speeltuinen, wijkhuizen en culturele instellingen. De steunmaatregelen vanuit het rijk – zoals de TOGS (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren) en NOW (Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid) – bleken niet altijd voldoende of van toepassing. Aanvullend op de rijkssteun is daarom een lokaal Noodfonds corona ingericht voor financiële steun aan maatschappelijke en culturele organisaties in acute nood. We verstrekten in 2020 afgerond € 140.000 aan tien organisaties, die hierdoor kunnen voortbestaan. Doordat in 2021 verlenging van de lockdown ter sprake is, voorzien we een verdere druk op de financiële positie van maatschappelijke en culturele organisaties. Om te voorkomen dat organisaties alsnog door financiële problemen als gevolg van corona omvallen, heeft het college besloten het Noodfonds corona te verlengen. Ook het rijk kondigde overigens een aanvullend steunpakket voor 2021 aan. Het lokale noodfonds is wederom aanvullend op deze landelijke steun. Ondersteuning van ouderen, mede via innovatie Als de coronaperiode één punt heeft benadrukt is het wel dat de digitale wereld veel kansen biedt. Juist nu, in een tijd waarin ouderen en minder zelfredzamen extra problemen hebben ervaren, hebben we als gemeente een extra impuls gegeven aan het project Leefsamen Helmond van Akkedeer.

In de corona-crisis werd in samenwerking met Glasvezel Helmond BV, LEV-groep, Savant Zorg en het ROC ter Aa een nieuwe corona-toepassing van dit project geïntroduceerd, die kosteloos werd aangeboden. Ouderen konden via een persoonlijke knop of bewegingssensoren gemakkelijk hulpvragen

-12-

sturen. Daarnaast werken we, met het project Koffie met een Tablet, aan het digitale bewustzijn van ouderen (één van de digitale impulsen vanuit de Crisis- en Herstelnota). Door in te zetten op informatiefilmpjes via Dit is Helmond, kan Koffie met een Tablet ook tijdens deze lockdown ouderen op afstand helpen. Sport Het sluiten van de binnensportlocaties, kleedaccommodaties en kantines was afgelopen jaar een flinke tegenslag voor veel verenigingen. De sportsector heeft binnen de mogelijkheden die er waren geprobeerd de leden en inwoners in beweging en betrokken te houden. Er zijn mooie samenwerkingsverbanden ontstaan die hopelijk ook ingezet gaan worden in de toekomst. Op het gebied van sport verdienen twee regelingen nadere duiding: • Tegemoetkoming amateursport (TASO regeling) De amateursportorganisaties hebben voor het tweede en derde kwartaal van 2020 een tegemoetkoming kunnen aanvragen wanneer de omzet (in bijvoorbeeld de kantine) tenminste 20% minder was dan het jaar daarvoor. De hoogte van de tegemoetkoming was afhankelijk van de doorlopende lasten tijdens deze periode. Deze regeling is verlengd en versoepeld voor het vierde kwartaal van 2020. Het minimale verlies is qua omzetpercentage verlaagd naar 10% en de amateursportorganisaties dienen een financiële schade van minimaal € 1.500,- te hebben geleden.

• Tegemoetkoming verhuurders sportaccommodaties (TVS regeling) De gemeente heeft gebruik gemaakt van de TVS regeling en alle verhuurkosten aan amateursportverenigingen die huren bij de gemeente kwijtgescholden voor het tweede kwartaal van 2020. Ook deze regeling is verlengd tot en met voor het vierde kwartaal van 2020. Er wordt door de rijksoverheid momenteel gewerkt aan een aanvullende regeling voor de eerste twee kwartalen van 2021.

Jeugdhulp en Wet maatschappelijke ondersteuning Sociale Teams Onze Sociale Teams, met daarin Wmo-consulenten, gezins- en jongerencoaches en maatschappelijk werkers hebben het afgelopen jaar zorg en ondersteuning verleend aan kwetsbare inwoners. Waar mogelijk werd deze ondersteuning op afstand (bijvoorbeeld via videobellen) geboden. Als een fysiek huisbezoek noodzakelijk was, bleef dit (met toepassing van maatregelen) mogelijk. Onze gezins- en jongerencoaches zijn betrokken geweest bij de opvang van kwetsbare kinderen tijdens de sluiting van de scholen. Als noodopvang op school of kinderopvang onvoldoende was, werd extra jeugdhulp ingezet. Voor kwetsbare gezinnen hebben we extra contactmomenten ingezet, om veiligheid en geborgenheid te (waar) borgen. (Zie ook thema Onderwijs & Jongeren)

-13-

Inzet Wmo- en jeugdhulpvoorzieningen We zien (nog) geen extra vraag naar Wmo-voorzieningen als Begeleiding of Jeugdhulp. We zien zelfs een afname van voorzieningen als de Taxbus. Dit is in onze optiek te verklaren doordat het kabinet oproept om minder reisbewegingen te maken. Wat we wel zien is dat er (met name bij reeds bekende casussen) meer ‘individuele crises’ aan de orde zijn en dat de hulpvragen rondom dergelijke crises complexer worden. Ons GO team werkt in deze situaties samen met GGZ, bemoeizorg, Veilig Thuis en andere partners. Financiële continuïteit zorgaanbieders Ten aanzien van de jeugdhulp- en Wmo-aanbieders (Zorg in Natura) waarmee onze gemeente een overeenkomst heeft, zijn twee ondersteuningsoperaties uitgevoerd. Dit betreft de landelijke regeling omzetgarantie en de regeling meerkosten. Dit zijn regelingen die zijn afgestemd tussen de VNG en het Rijk, en worden uitgevoerd door de gemeenten. De gemeente Helmond werkt bij de uitvoering van beide regelingen samen met de Peelgemeenten en de gemeenten binnen de Dommelvallei. De ‘regeling omzetgarantie’ betrof het doorbetalen van zorgaanbieders van de reguliere omzet, ook in de gevallen wanneer, als gevolg van de RIVM-maatregelen, geen daadwerkelijke zorg geleverd werd. Deze regeling gold voor de maanden maart tot en met juni 2020.

De gemeente Helmond heeft in totaal € 491.000 omzetgarantie aan onze zorgaanbieders uitbetaald. Vanaf juni 2020 is sprake van eventueel aangepaste hulp en ondersteuning, die via de reguliere wijze wordt vergoed. De ‘regeling meerkosten’ voorziet in het vergoeden van extra kosten voor zorgaanbieders die zij hebben gemaakt om te voldoen aan de RIVM-richtlijnen. Denk hierbij aan de kosten voor beschermingsmiddelen en beschermende kleding, maar ook aan de extra inhuur en inzet van personeel als gevolg van toegenomen ziekteverzuim. De regeling meerkosten geldt voor de jaren 2020 en 2021. Voor het jaar 2020 verwachten we in totaal een bedrag van € 500.000 aan meerkosten voor zorgaanbieders uit te betalen. Voor het Collectief Vraagafhankelijk Vervoer (Taxbus) werken 18 regiogemeenten en de provincie Noord-Brabant samen. De opdrachtgevers van Taxbus hebben gezamenlijk compensatieregelingen afgesproken om de continuïteit van Taxbus te garanderen. De vervoersomvang fluctueert sinds de COVID-19 uitbraak. Na de aanvankelijke 80% compensatieregeling is vanaf 1 juli 2020 een maatwerkregeling ingezet, waarbij afhankelijk van de vervoersomvang gestaffelde kilometertarieven worden gehanteerd voor de wel uitgevoerde ritten. Voor de kosten van de compensatieregelingen over 2020 en 2021 worden de reguliere Wmo-middelen ingezet. De kosten kunnen vooralsnog worden opgevangen binnen de begroting.

-14-

Armoede en schulden Geldloket Vanwege corona zijn we op 11 mei 2020 een hulplijn geldzorgen gestart. Dit om te zorgen dat mensen met vragen of zorgen over geld op laagdrempelige wijze contact kunnen opnemen met een team bestaande uit hulpverleners/ professionals van de gemeente en de LEVgroep. De eerste weken na de start zijn er tientallen telefoontjes geweest. Extra winst was de fysieke en concrete samenwerking tussen gemeente en de sociale raadslieden van de LEVgroep. De geldlijn is inmiddels opgegaan in de frontoffice sociaal domein. Kledingbeurs en uitgifte mondkapjes In de zomer en in de winter 2020 is een kledinguitgifte georganiseerd. We hebben gezien hoe belangrijk dit is geweest, omdat sommige inwoners van Helmond niet in het bezit zijn van goede kleding. Uiteindelijk hebben 941 mensen, verdeeld over 426 huishoudens, kleding uitgezocht. Doordat we als gemeente actief aanwezig waren op de kledingbeurs, hebben we ook direct afspraken kunnen maken met inwoners die een extra steuntje in de rug nodig hadden, zodat we hen ook in de toekomst kunnen helpen; bijvoorbeeld met minimaregelingen of hulp bij schulden. Om inwoners met een minimuminkomen verder te ondersteunen, zijn in de periode oktober-november op diverse locaties binnen de gemeente Helmond gratis herbruikbare (katoenen) mondkapjes uitgereikt. In totaal zijn binnen 2.564 huishoudens (ca.

6.000 personen) ongeveer 12.000 mondkapjes verstrekt. Tot slot heeft Super Sociaal middelen ontvangen om noodhulppakketten samen te stellen voor mensen die financieel dusdanig in de knel zitten dat zij op een bepaald moment geen eten kunnen kopen én niet terecht kunnen bij familie of vrienden. TONK Inwoners die door corona te maken hebben gekregen met een inkomensdaling en hierdoor in de problemen komen om hun vaste woonlasten te betalen kunnen een beroep doen op de TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten). Deze regeling komt vanuit het Rijk en is een vorm van Bijzondere Bijstand. Momenteel zijn we in samenwerking met Senzer, de Peelgemeenten en Geldrop-Mierlo bezig om de TONK in te regelen. We hopen medio maart alles operationeel te hebben zodat inwoners snel een aanvraag kunnen indienen.

Verbinding met de stad Het afgelopen jaar is het Platform Sociale Cohesie een aantal keren bijeen geweest. Hier werden ervaringen van de partners gedeeld en suggesties gedaan om de verbinding met de stad verder te versterken. Zo is er ingezet op lotgenotencontact voor getroffen inwoners en werden er als steun in de rug voor Helmonders positieve filmpjes gemaakt door de LEVgroep in samenwerking met DitIsHelmond. Onze wijkadviseurs houden verbinding met de partners in de wijken. Daarbij is de ervaring dat verschillende vrijwilligersorganisaties tijdens deze periode minder actief kunnen zijn dan ze zouden willen. Veel initiatieven op het gebied van leefbaarheid worden door hen uitgesteld in afwachting van versoepelingen.

-15-

Thema: Onderwijs & Jongeren Het is inmiddels algeheel bekend dat jongeren een zwaar getroffen doelgroep zijn. Misschien niet eens zozeer door het virus, dan wel door de maatregelen. Deze hebben om hen een grote weerslag gehad. Tijdens de eerste en later ook de tweede lockdown in het onderwijs hebben scholen en kinderopvanglocaties in afstemming met onze gezins- en jongerencoaches, leerplichtambtenaren en jeugdhulpinstellingen veel werk verzet om noodopvang in te richten. Deze was bestemd voor kinderen waarvan een van de ouders een cruciaal beroep heeft en/of voor kinderen in een kwetsbare thuissituatie. Alle Helmondse scholen hebben zich enorm ingespannen om thuisonderwijs op een volwaardig niveau te organiseren, passend bij hun eigen onderwijsaanbod én bij hun leerlingen. Goede voorbeelden werden uitgewisseld en er is veel inzet gepleegd in samenwerking met partners, waaronder Stichting Leergeld, om alle leerlingen te voorzien van devices om onderwijs te kunnen volgen. De regeling voor het aanvragen van een laptop via Stichting Leergeld, bedoeld voor kinderen uit gezinnen die vallen binnen de doelgroep minima (met een huishoudinkomen onder 120% van de bijstandsnorm) is ook opengesteld tijdens de eerste en tweede golf. De Taskforce opvang en onderwijs waarin de kinderopvang, het onderwijsveld, de gemeente en de GGD vertegenwoordigd zijn, is het hele jaar actief geweest.

Deelnemers stemmen af over knelpunten in en rond opvang en school en er wordt advies gegeven over de noodopvang voor kinderen. Bovendien helpen partijen elkaar in het zoeken naar passende oplossingen. De samenwerking tussen onderwijs, opvang en de gezins- en jongerencoaches heeft hiermee een boost gekregen waarvan we – zo verwachten we – ook in de toekomst de vruchten gaan plukken. Er zijn korte(re) lijnen ontstaan waardoor knelpunten of zorgvragen snel konden worden opgepakt. De basisscholen zijn momenteel weer open en geven weer fysiek les. Ook in het voortgezet onderwijs zijn er versoepelingen ingevoerd waardoor leerlingen weer deels naar school kunnen. Eind februari is het Nationale Programma Onderwijs gepresenteerd, een programma dat tot belangrijkste doel heeft de opgelopen achterstanden tijdens de coronaperiode binnen 2,5 jaar terug te dringen. De miljarden die hiervoor worden ingezet zijn Rijksgeld, maar samen met onze partners in het onderwijsveld en kinderopvang werken we hiervoor een goed programma voor Helmond uit. Inzet Leerplicht en RMC Met het onderwijs op afstand is het lastiger geworden om zicht te houden op de schoolinzet van leerlingen. Wij zien dat kinderen het moeilijk vinden om niet naar school te gaan; het doet vaak iets met hun motivatie. Met name kwetsbare kinderen zonder genoeg ondersteuning vanuit huis dreigen op achterstand te raken.

Leerplicht en RMC (Regionale Melden Coördinatiefunctie) hebben met scholen afgesproken hoe zij kunnen ondersteunen wanneer dat nodig is. De aanpak van RMC werd bemoeilijkt, omdat er in principe geen fysieke afspraken mogelijk waren. Daar waar noodzakelijk, zijn fysieke huisbezoeken wel doorgegaan.

-16-

Leerlingenvervoer Vanaf 11 mei 2020 werd het leerlingenvervoer weer herstart voor leerlingen in het speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs. Scholen voor voortgezet speciaal onderwijs gingen later open. Op 14 december 2020 heeft het kabinet besloten om de scholen voor een tweede keer te sluiten. Leerlingen die aanspraak kunnen maken op leerlingenvervoer én in aanmerking kwamen voor noodopvang, hebben gebruik kunnen maken van het vervoer van/naar school. Vanaf 8 februari krijgen leerlingen van het (speciaal) basisonderwijs, speciaal onderwijs en voorgezet speciaal onderwijs weer onderwijs op school. Voor het vervoer van de leerlingen wordt door de vervoerder het sectorprotocol leerlingenvervoer gevolgd. Als belangrijkste maatregelen worden leerlingen van/naar het voortgezet (speciaal) onderwijs verplicht een niet-medisch mondkapje te dragen. De chauffeur draagt een chirurgisch mondkapje. Leerlingen van/naar (speciaal) basisonderwijs hoeven geen mondkapje te dragen. Taskforce jeugdwerkloosheid De taskforce jeugdwerkloosheid is een bestuurlijk platform waarin gemeenten, onderwijs, werkbedrijf, werknemers- en werkgeversorganisaties elkaar ontmoeten. Bestuurders zoeken naar concrete maatregelen die snel kunnen worden ingezet bij acute problematiek rondom leerwerk- en stageplekken.

Op korte termijn start een voorlichtingscampagne voor jongeren die werkloos zijn en niet in beeld zijn bij de gemeenten en partners. Dit is een impuls die we eerder hebben aangekondigd bij de Crisis- en Herstelnota en die nu dus op het punt van beginnen staat.

Perspectief voor jongeren Corona heeft een grote impact op iedereen, maar de maatregelen slaan onevenredig hard neer bij jongeren. Scholen gingen dicht. Horeca, sportscholen en clubs op slot. Jongeren zaten ineens noodgedwongen thuis. Bij elkaar komen met vrienden werd onmogelijk, en een baantje vinden of deze behouden eveneens. Ook voor jongeren in Helmond is het een lastige tijd, juist in de periode van hun leven waarin ze zichzelf moeten ontplooien zitten ze thuis. Verveling, vereenzaming en in sommige gevallen toename van drugsgebruik liggen op de loer. Veel activiteiten voor jongeren zijn afgelopen jaar niet doorgegaan. Een mooi pakket aan activiteiten rond de jaarwisseling werd gedwarsboomd door een nieuwe lockdown. In plaats hiervan zijn er veel extra online activiteiten georganiseerd – zoals het spelen van FIFA tegen de politie – en hebben we het jongerenwerk meer outreachend ingezet. Het welzijn en welbevinden van jongeren is een vast agendapunt binnen het Jeugd Preventie Team. Vanuit hier worden noodzakelijke interventies op individueel- en groepsniveau ingezet. Onder meer via contact met jongerenwerkers is ook vanuit de gemeente getracht zo sterk mogelijk in de leefwereld van jongeren te komen en daarmee goed zicht te krijgen op de problemen waar zij tegenaan lopen.

-17-

Naast een eenmalige uitkering van het Rijk om aanbod te creëren voor jongeren in coronatijd, heeft de gemeenteraad in de Crisis- en Herstelnota in totaal 2 miljoen euro extra vrijgemaakt voor het creëren van extra perspectief voor jongeren. Deze impuls is erop gericht om, zeker in de huidige periode, te investeren in de sociale basis van jongeren. Er moet samenhang komen in het preventieve aanbod om jongeren alle kansen te bieden. Daarnaast is de impuls erop gericht om in kaart te brengen welke jongeren extra ondersteuning nodig hebben, om hen op het goede pad te houden (of te brengen), en perspectief richting toekomst te geven. Op drie sporen zijn we gestart met een impuls, met als doel om onze lange termijn aanpak te verbeteren: 1. het realiseren van korte termijn interventies om de negatieve effecten van de maatregelen rondom corona tegen te gaan; 2. het optimaliseren en in samenhang brengen van het preventief en voorliggend jeugdaanbod; 3. een integrale aanpak risicojeugd.

-18-

Thema: Economie Zoals in het hoofdstuk ‘Staat van de Stad’ al geschetst, hebben de coronamaatregelen wisselend effect op de economie. Hoe dan ook hebben ook ondernemers al een jaar te maken met de restricties om het virus in te dammen. Het beeld dat we ophalen bij ondernemers uit de stad is wisselend: er zijn sectoren die stabiel presenteren of zelfs extra omzet hebben door de situatie, maar bij vele anderen is de impact in negatieve zin duidelijk voelbaar. Dat geldt vanzelfsprekend vooral voor ondernemers in de sectoren die direct worden beïnvloed door de maatregelen, met name de horeca, detailhandel, kunst- & cultuursector (inclusief evenementen), sport en dienstverlening. In deze sectoren zijn veel kleine ondernemers en zzp’ers actief. De verhalen worden schrijnender. Levenswerk dat ten onder gaat, spaarrekeningen voor investeringen en pensioenreserves die gebruikt zijn vanwege wegvallende inkomsten, maar ook de maatschappelijke, sociale en psychische gevolgen worden steeds duidelijker zichtbaar. Overall is het beeld dat de vitaliteit van het economisch systeem onder druk staat. Er is sterk behoefte aan een perspectief, liefst een moment waar de ondernemers naar toe kunnen plannen: het moment dat de samenleving weer langzaam van het slot af kan. Ondertussen zien we een enorme veerkracht.

Ondanks de zware omstandigheden zijn er zelfs nieuwe bedrijven opgestart, en via enorme creativiteit proberen ondernemers ook zelf steeds nieuwe lichtpuntjes te creëren. Ten aanzien van werkgelegenheid is het van belang te constateren dat de Helmondse bevolking veelal praktisch is opgeleid met relatief een groot aantal kenmerken die in tijden van crisis risicovol zijn: gebrek aan flexibiliteit om wendbaar te zijn op de arbeidsmarkt. De verwachting is daarom dat de arbeidsmarkt hard wordt geraakt, met name daar waar deze effecten nu nog worden gedempt door steun- en herstelmaatregelen. We zien daarbij nu al dat bepaalde groepen, zoals jongeren, starters en zzp-ers onevenredig hard worden geraakt door de crisis. Tevens is het beeld dat de huidige crisis de reeds bestaande tweedeling tussen enerzijds sectoren waar al voor de crisis sprake was van een gebrek aan personeel (kraptesectoren) en anderzijds sectoren met een overschot aan arbeidspotentieel steeds groter wordt. Er is sprake van een disbalans op de arbeidsmarkt met onvoldoende match tussen werk en talent.

Maatregelen en acties Landelijke maatregelen De steunmaatregelen vanuit het rijk – zoals de TOGS (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren), NOW (Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid) en TVL (Tegemoetkoming Vaste Lasten) – zijn niet altijd voldoende of van toepassing op bedrijven en organisaties in Helmond. Met name recent gestarte ondernemers bleken nauwelijks aanspraak te kunnen maken op steun, vooral omdat het aantonen van omzetverlies vanwege het ontbreken van een referentiejaar niet mogelijk was. Waar mogelijk en nodig hebben we dit aanhangig gemaakt op regionaal en provinciaal niveau. Gezamenlijk zijn deze signalen ook richting het Rijk overgebracht. Mede naar aanleiding daarvan wordt er momenteel ook gewerkt aan een steunpakket voor starters (verwacht mei 2021). Daarnaast wordt onderzocht of er lokaal of regionaal nog aanvullende maatregelen mogelijk en nodig zijn. Sinds maart 2020 is er de Tijdelijke Overbruggingsregeling voor Zelfstandige Ondernemers (TOZO). De regeling wordt in onze arbeidsmarktregio door Senzer uitgevoerd, waarbij de gemeentelijke organisatie opdrachtgever is. De TOZO-regeling is gedurende de looptijd meerdere keren gewijzigd. Zo was er de TOZO 1 (maart – mei 2020), de TOZO 2 (mei – oktober 2020) en is er nu de TOZO 3 (oktober 2020 – heden).

De onderlinge verschillen zitten onder meer in de looptijd en de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de desbetreffende regeling. Belangrijk is ook dat er in TOZO 3 vanaf 1

-19-

januari 2021 aanspraak gemaakt kan worden op coaching, advies, bij- of omscholing en heroriëntatie. Het is namelijk niet realistisch om te verwachten dat iedereen weer op eenzelfde wijze aan de slag kan. Bovendien is er nog steeds sprake van tekorten in meerdere branches. Een traject van heroriëntatie kan mensen op deze wijze aan twee kanten helpen. Sinds maart 2020 tot heden hebben in Helmond 2.792 ondernemers een aanvraag gedaan voor de TOZO-regeling. Hiermee is voor Helmond een totaalbedrag gemoeid van € 7.1 miljoen, waar we – net als andere gemeenten – overigens volledig voor worden gecompenseerd door het Rijk. Tussen juli 2020 en half februari 2021 hebben 803 Helmondse bedrijven een NOW-toekenning gekregen. In totaal is voor ruim € 80 miljoen aan loonsubsidie toegekend. Hierbij gaat het zowel om NOW 1.0 als NOW 2.0. Het beeld is dat alle grotere werkgevers op z’n minst in één van beide tranches gebruik hebben gemaakt van de NOW. Het gemiddelde bedrag ligt op circa € 100.000 per bedrijf. Dat is behoorlijk hoger dan het gemiddelde in heel Nederland (bijna € 60.000 per bedrijf). De TVL helpt om vaste kosten te betalen, zoals huur, pacht, onderhoud, verzekeringen, leasecontracten en abonnementen. Loonkosten horen hier niet bij. Bij het ondernemersloket komen veel reacties op TVL.

De kritiek is vooral dat de regeling niet dekkend genoeg is om een gezonde financiële huishouding te kunnen voeren. Dat zet de continuïteit van ondernemingen onder druk. Doordat de randvoorwaarden en criteria in het eerste kwartaal van 2021 zijn versoepeld komt inmiddels al een grotere groep voor deze regeling in aanmerking. Eind 2020 heeft het Rijk besloten tot een Derde Steun- en Herstelpakket waarmee enerzijds met diverse regelingen ingezet wordt op het voorkomen van ontslagen en faillissementen op korte termijn om de ergste economische schade te beperken. Anderzijds wordt vanuit het aanvullend Sociaal pakket ingezet op meer lange termijneffecten en het bieden van een duurzaam perspectief aan ondernemers en werknemers. Naast landelijke maatregelen zijn er ook op provinciaal, regionaal en Europees niveau maatregelen genomen om de economische effecten van de crisis te dempen. Zo zijn door de provincie Noord-Brabant subsidiebudgetten ter versterking van de arbeidsmarkt en werkgeversdienstverlening beschikbaar gesteld en is door de MRE besloten tot een Herstelfonds. Daarnaast zijn ook op Europees niveau extra middelen vrij gemaakt gericht op het opvangen van de economische gevolgen van de coronacrisis (React-EU).

Lokale maatregelen De gemeente Helmond heeft continu gemonitord wat we zouden kunnen doen om de hierboven genoemde steunpakketten, via maatwerk, aan te vullen, uiteraard passend bij de rol én reikwijdte van ons als gemeente. Hieronder noemen we de maatregelen die daarbij aanvullend zijn op de eerdere notitie ’80 dagen corona in Helmond’. • Voortzetting verlichting van de lasten door uitstel van betalingstermijnen. Waaronder uitstel van lokale heffingen (OZB, afvalheffing, reclamebelasting en toeristenbelasting). • Aanpassing van de Legesverordening 2020 (tarieven op nul), zodat kosten voor de aanvraag van een ‘parkeerontheffing laden en lossen voetgangerserf centrum’ en voor aanvragen voor wijziging van de Drank en Horecawet-vergunning in 2020 niet betaald hoefden te worden.

-20-

• De Verordening precariobelasting 2020 is voor terrassen en aanverwante zaken aangepast (tarieven op nul). Dit heeft horeca-en retailondernemers in zwaar weer in 2020 ook iets meer financiële ruimte geboden. • Geen inning leges voor omgevingsvergunning tijdelijke overkapping terrassen. De overkappingen dienen voor betere exploitatie terrassen (want veraangenamen verblijf), als compensatie voor de mindere exploitatieruimte binnen (wegens de 1,5 meterregel). • Specifiek voor de horeca zijn nog aanvullende acties ondernomen, zoals: - verruimen van terrassen in de hele stad (o.a. Markt, Havenplein/-weg, Kasteellaan, Steenweg); - overleg met vastgoedeigenaren over mogelijkheden tot huurkorting en een gezamenlijke aanpak; - samenwerkingsproject met zorginstellingen voor tijdelijke inzet horecapersoneel; - goed verlopen pilot augustus-september 2020 voor verruiming van de weekendsluitingsuur van de horecaterrassen in het centrum. • Huurkorting voor commerciële huurders van gemeentelijk vastgoed: aanpassen van de huren met 50% van de kale huurprijs, voor de periode 1 oktober 2020 t/m 31 maart 2021. Huurders komen hiervoor alleen in aanmerking mits ze voldoen aan de voorwaarden voor omzetdaling. • Ondersteuning van starters: Momenteel is nog in onderzoek op welke wijze starters ondersteund kunnen worden (motie).

Vaak komen starters niet in aanmerking voor de huidige steunmaatregelen van het Rijk. Mede door de regionaal afgegeven signalen hierover komt er vanaf medio mei een nieuwe steunpakket voor deze doelgroep, vooruitlopend daarop is het mogelijk om een overbruggingskrediet aan te vragen (via Qredits). • Intensivering relatiebeheer en accountmanagement, waaronder: - Ondernemersloket: het ondernemersloket wordt minder vaak gebruikt door ondernemers dan in het voorjaar, maar bedient nog altijd wekelijks een grote groep ondernemers met hulpvragen over het aanvragen van noodsteun. Vooral kleinere ondernemers en zzp’ers hebben de afgelopen periode het ondernemersloket benaderd. Naast een reactieve houding, zijn we vanaf 2021 ook sectoren proactief aan het benaderen om de vinger aan de pols te houden en waar mogelijk met ondernemers mee te kunnen denken. - Ondernemersklankbord: van het klankbord wordt slechts sporadisch gebruik gemaakt. Enerzijds heeft dat te maken met het feit dat vele ondernemers hun eigen adviseurs hebben, anderzijds leidt het ondernemersloket vragen al door naar de juiste (landelijke) instantie. De specialistische vragen worden daar vervolgens vaak ook naar tevredenheid behandeld. Over het algemeen is het zo dat ondernemers hun problemen niet gemakkelijk bij derden neerleggen, dat geldt zeker als ook de overheid daarbij betrokken is.

- Bestuurlijke gesprekken: Op regelmatige basis worden er gesprekken gevoerd met belangrijke werkgevers. Deze gesprekken worden zeer gewaardeerd. Bij de grotere werkgevers is het beeld dat ze allen te maken hebben met een duidelijke omzetstagnatie. De impact ervan verschilt. Vrijwel alle bedrijven geven momenteel aan afhankelijk te zijn van de steunmaatregelen, zoals de NOW. Voor de toekomst is vooral het in dienst kunnen houden van bekwaam personeel een belangrijk zorgpunt. - Spreekuur voor horecaondernemers en winkeliers: op enkele momenten is er een digitale bijeenkomst georganiseerd waar ondernemers hun zorgen konden delen en konden nadenken over het gezamenlijke perspectief. - Bedrijfsbezoeken: op beperkte schaal en binnen alle geldende maatregelen zijn ook ondernemers bezocht, uit verschillende sectoren (van horeca tot maakindustrie).

-21-

Versnelling arbeidsmarktaanpak (aanbod talent, LLO, heroriëntatie, etc.). De huidige crisis heeft de noodzaak tot intensivering en versnelling van de strategische uitvoeringsagenda Onderwijs en Arbeidsmarkt vergroot. We hebben in dit kader versneld ingezet op de uitvoering van de in de agenda opgenomen projecten, waarbij de focus in het kader van de huidige crisis met name lag (en ligt) op ‘Een Leven Lang Ontwikkelen’ en ‘Jeugd en Werk’. Voor de uitvoering van de verschillende projecten hebben we gebruik gemaakt van provinciale (crisis)middelen (plan van aanpak intensivering werkgeversbenadering en bevoorschotting middelen arbeidsmarkt). Daarnaast hebben we middelen kunnen inzetten in het kader van landelijke Steun- en Herstelpakketten en middelen voor omscholingstrajecten vanuit het MRE Herstelfonds. In het kader van de huidige crisis lichten we twee projecten/thema’s verder toe: • Leven Lang Ontwikkelen: We zetten in op de bewustwording van werknemers, werkgevers en werkzoekenden van het belang van een leven lang ontwikkelen. Naast een bewustwordingscampagne hebben we gefocust op de ontwikkeling van het Centrum voor Ondernemen en Ontwikkelen (werktitel, afgekort COO); één fysiek en online loket voor werknemers, werkgevers, studenten en werkzoekenden voor alle vragen rondom leven lang ontwikkelen (landelijk ook wel ‘voortent’ genoemd).

Binnen het COO wordt gewerkt met een loopbaanadviesteam, opleidingsadviseurs en bedrijfsadviseurs. Vanuit het COO wordt tevens een link gelegd met Stageregio en ondernemersdienstverlening. Het COO is naar verwachting operationeel begin tweede kwartaal 2021. Hiervoor wordt tevens een marketing- en communicatiecampagne opgestart. Concreet wordt ook uitvoering gegeven aan “van werk naar werk trajecten”: het duurzaam omscholen van werknemers vanuit sectoren die het moeilijk hebben naar kraptesectoren (bijvorbeeld zorg, tech, IT). • Jeugd en Werk: Voortzetting en intensivering van de Aanpak jeugd en werk met extra aandacht voor kwetsbare jongeren die door de crisis hard geraakt worden. Daarnaast focus op korte termijnacties voor jongeren die direct geraakt worden door de crisis (Taskforce Jeugdwerkloosheid).

Vooruitblik In 2020 was er sprake van een zeldzaam grote economische krimp. Dat was ook breed in de Helmondse economie voelbaar. Voor de bedrijfsvoering van de gesloten sectoren is het van belang dat ze zo spoedig mogelijk weer open kunnen. Deze sectoren hebben een publieksfunctie en drijven op de fysieke samenkomst van mensen. Er zijn andere, veelal digitale verdienmodellen ontwikkeld (bezorgplatform, digitale winkelacties, online evenementen, etc.), maar deze zijn vaak nauwelijks kostendekkend en kunnen het verlies niet of nauwelijks compenseren. Zodra publiek weer toegelaten kan worden, is de verwachting dat deze sectoren wel weer kunnen floreren. Dat zagen we ook bij het beëindigen van de ‘intelligente lockdown’ in juni 2020. De economie toonde in die periode ook weer een scherp herstel. Tegelijkertijd moeten alle sectoren rekening houden met een nieuwe werkelijkheid, waarin digitaal ondernemen en voorlopig ook afstand houden een belangrijk onderdeel blijft. Dat geldt ook voor de MKB-bedrijven in industrie, handel en dienstverlening. Waar veel bedrijven eerder opereerden in een crisismodus, zien wij, bij het Ondernemersloket en tijdens de genoemde bestuurlijke gesprekken, bedrijfsbezoeken en spreekuren, dat zij zich meer structureel aanpassen en voorbereiden op een nieuwe werkelijkheid.

Dat kan inhouden: meer digitalisering, mogelijkheden van thuiswerken, inrichten van sterkere

-22-

lokale productie- en leveranciersketens. Er wordt gekeken naar optimalisatie van processen, waarbij ook aspecten als arbeid en duurzaamheid aan bod komen. Naar verwachting gaat dat op termijn ook zijn weerslag hebben op de vraag naar ruimte. Wellicht niet minder maar ander ruimtegebruik door bedrijven zal meer voorkomen. Dat vergt investeren in toekomstbestendige werklocaties. Dan zal als gevolg daarvan ook leegstand tegengegaan moeten worden op andere locaties, zowel in de winkelcentra als op de bedrijventerreinen. Als we investeren met het oog op een nieuwe werkelijkheid is het van belang ook in te spelen op de opgaves rond energie, klimaat en innovatiekracht. Voor dat laatste zijn de drie topsectoren Automotive, Food en Slimme Maakindustrie voor Helmond het fundament. Daarnaast staan de komende maanden in het teken van de bewustwordingscampagne Leven Lang Ontwikkelen, de opening van het COO en de concrete uitvoering van om- en bijscholingstrajecten. Tevens staat de uitvoering van het Derde Steun- en Herstelpakket centraal met daarin onder andere de oprichting van een Regionaal Mobiliteitsteam. Dit samen met de regionale partners op te richten team biedt hulp aan werkgevers, werkzoekenden die recent werkloos zijn geworden als gevolg van COVID-19 of werkenden die met werkloosheid worden bedreigd. De insteek daarbij is dat zo snel mogelijk van werk naar werk wordt gegaan.

Hierbij wordt zoveel mogelijk gezocht naar aansluiting met de regionale structuur rondom leven lang ontwikkelen (o.a. COO, Stageregio).

Financiële gevolgen Er zijn in 2020 enkele ramingen gedaan hoeveel bepaalde maatregelen zoals niet heffen van precario en innen leges zouden kosten, ofwel hoe hoog de derving van inkomsten zou zijn. Er wordt momenteel bepaald wat de daadwerkelijke derving gaat zijn. Voor het niet opleggen van het grootste deel van de precariobelasting over het jaar 2020 is uit een inventarisatie van de aanwezige belastbare objecten gebleken, dat de inkomstenderving hier afgerond € 87.000 bedraagt. Voor de leges parkeerontheffingen gaat het om € 2.500 en eveneens een bedrag van € 2.500 voor wijzigingen DHWvergunningen. Voor vergunningen terrasoverkappingen gaat het om bijna € 2.000. In totaal gaat het bij deze maatregelen dus om ongeveer € 94.000 inkomstenderving. Voor de toeristenbelasting is geen aanvullende maatregel genomen, omdat de belasting afhankelijk is van het aantal overnachtingen en wordt doorberekend aan de gasten. Duidelijk is wel, dat de opbrengst over 2020 beduidend lager uitvalt door minder overnachtingen. De aangiftes over het 2e halfjaar 2020 zijn nog niet allemaal ontvangen, maar een lagere opbrengst van ongeveer € 40.000 lijkt het resultaat te gaan worden. De overige genoemde maatregelen zijn onderdeel van de Crisis- en Herstelnota.

-23-

Thema: Veiligheid & Handhaving Als gemeente staan we voor veiligheid en leefbaarheid. En dat was in het afgelopen coronajaar extra hard nodig. Het naleven van de richtlijnen rondom het beperken van het virus in de openbare ruimte vraagt nog meer inzet van politie en boa’s dan normaal, waarbij nauw samengewerkt wordt met de horeca, de winkeliers, de marktkooplieden en andere organisaties en instellingen. Ook in deze tijd wil Helmond een stad zijn van kansen en ontwikkeling. Een stad waar je graag woont en werkt. Een stad waar iedereen kan meedoen. Hiervoor kijken we met elkaar hoe we de openbare ruimte zo goed mogelijk met elkaar kunnen delen in deze huidige 1,5 meter samenleving. Zoals in de eerste verantwoording ’80 dagen corona in Helmond’ reeds uitgebreid is beschreven is bij de start van de coronacrisis de systematiek en structuur van de Wet Veiligheidsregio’s in werking getreden. De aard van de coronacrisis leidde direct tot regionale opschaling naar GRIP 4, waarbij de hoogste aansturing in de regio door het Regionale Beleidsteam (RBT) wordt uitgeoefend, onder aansturing van de voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant Zuidoost.

Onze burgemeester heeft als plaatsvervangend voorzitter van de VRBZO zitting in het RBT en heeft vanuit haar rol bovendien regelmatig de contacten onderhouden met de overige burgemeesters in de regio in het zogenaamde bestuurlijk afstemmingsoverleg. Om vanuit de stad verbinding te houden met deze regionale teams is er in Helmond gekozen om te werken met een Gemeentelijk Beleidsteam onder leiding van de burgemeester. Bestuurlijk maakten hier ook de 1e locoburgemeester (De Vries) en de wethouder Gezondheid (Dortmans) deel vanuit, evenals ambtelijk de gemeentesecretaris, de directeur verantwoordelijk voor Leefbaarheid en Veiligheid en de manager Veiligheid & Naleving. In dit team komen de bestuurlijke besluitpunten voor de gemeente Helmond op tafel, die specifiek gerelateerd zijn aan deze gezondheidscrisis. Vanuit het GBT vindt coördinatie over de organisatie plaats, waarbij alle besluiten (soms met terugwerkende kracht) worden bekrachtigd in de vergaderingen van het college van B&W. De duur van deze crisis is uiteraard uniek. Nog nooit eerder is er sprake geweest van een dergelijke lange tijd waarin er sprake is van GRIP 4 en dit doet een groot beroep op alle gemeenten om naast de eigen processen ook een bijdrage te leveren aan de regionale coördinatie op deze hele bijzondere situatie. Zo leveren we als gemeente capaciteit voor de crisiscommunicatie van de regio.

Binnen deze structuur is het de uitdaging om de landelijke en regionale maatregelen en restricties die op ons afkomen te vertalen naar lokaal uitvoerbaar beleid. Juist op het gebied van naleving zijn de vragen met deze crisis niet afgenomen maar juist toegenomen. Het bouwtoezicht gaat onverminderd door omdat de bouw in principe volledig doordraait (mits er de juiste voorzorgsmaatregelen in acht worden genomen). Tijdens de eerste lockdown ging ook specifiek aandacht uit naar de milieustraat, waar we onze inwoners via een speciaal afsprakensysteem hebben kunnen faciliteren in het wegbrengen van grof vuil, wat in 2020 zeker voor de zomer veel gebeurde. Tot slot zijn onze eigen handhavers natuurlijk maximaal ingezet om er op toe te zien dat de landelijke maatregelen (zoals het verbod op groepsvorming en het voorschrift om 1,5 meter afstand te bewaren) in de openbare ruimte ook worden nageleefd.