RN 021 Uitvoeringsagenda 2021-2025 klimaatbestendig Helmond - Nota

Uitvoeringsagenda 2021-2025 Klimaatbestendig Helmond

“Vergroenen met gezond verstand”

Logo in F Grijs: C=0

Inhoudopgave Voorwoord

5

Samenvatting

6

1. Inleiding

8

1.1

Definities: klimaatadaptatie en klimaatmitigatie

9

1.2

Klimaatscenario’s in Nederland

9

1.3

De Rijksopgave

10

1.4

Het proces en de werkwijze van de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie

10

1.5

Leeswijzer

10

2. Verwachte effecten in Helmond

11

2.1

Klimaatstresstest

11

2.2

Uitkomsten Klimaatstresstest

11

2.2.1 Wateroverlast

12

2.2.2 Droogte

14

2.2.3 Hitte in Helmond

16

2.2.4 Overstromingen in Helmond

18

2.3

Klimaatdialogen

19

2.4

Uitkomsten klimaatdialogen

20

2.4.1 Interne klimaatdialoog ambtenaren

20

2.4.2 Klimaatdialoog bedrijven

20

2.4.3 Klimaatdialoog inwoners

21

2.4.4 Regionale klimaatdialoog Gezondheid

22

2.4.5 Raadsdialoog

23

2.5

Cyclus stresstesten en klimaatdialogen

23

3. Klimaatbestendig Helmond

24

3.1

Ambitie van Helmond

24

3.2

Focus voor 2021- 2025

24

4. Onze strategie

25

4.1

Bestaande Knelpunten

25

4.1.1 We beperken waterschade

25

4.1.2 We gaan de strijd aan tegen hittestress

26

4.2

We werken integraal

27

4.3

We geven het goede voorbeeld

28

Suzanne Mesman – Snelderwaard, Inspanningsleider Klimaatadaptatie

4.4

We monitoren onze inspanningen

28

Isabella de Bok, Beleidsmedewerker Water

4.5

We werken samen

29

Geertje de Kort, Programmamanager Gezonde en Duurzame Stad

4.5.1 Andere overheden

29

Ingrid de Kort, Senior Communicatie adviseur

4.5.2 Ondernemers en woningbouwverenigingen

30

Colofon Auteurs:

4.5.3 Stichting Bedrijventerreinen

30

Kaarten Stresstesten: ARCADIS

4.5.4. Ambassadeurs en bewoners

30

Fotografie:

PressVisuals.com

-2-

-3-

Voorwoord 4.6

Communicatiestrategie

31

4.6.1 We werken flexibel en wendbaar

31

4.6.2 We gebruiken een overkoepelend verhaal als basis

31

4.6.3 We zetten in op bewustwording en gedragsbeïnvloeding

31

4.6.4 Proactieve communicatie via het platform ‘Alle lichten op groen’

32

4.6.5 Groene ambassadeurs als inspirators en motivators

32

4.6.6 We zetten in op participatie van inwoners in projecten

32

5. Uitvoeringsagenda 2021-2025, aan de slag!

34

5.1

34

Wat deden we al en waar gaan we mee door?

5.1.1 Het water- en rioleringssysteem

34

5.1.2 Integraal beheer kader Openbare Ruimte

35

5.1.3 Wijkontwikkelingsplannen

35

5.1.4 Burgerinitiatieven

36

5.1.5 Gemeentelijke regelingen en initiatieven

37

5.2

38

Nieuwe activiteiten eigen organisatie

5.2.1 Interne veranderopgave

38

5.2.2 De Omgevingswet

38

5.2.3 Rekentool van Eindhoven kopiëren naar Helmond

39

5.2.4 Waardering groen in Helmond

39

5.2.5 NL Greenlabel

39

5.2.6 Onderzoek effect klimaatverandering op ons huidige bomen en groen

40

5.2.7 Bomen, hittestress en droogte

40

5.2.8 Akkerrandenbeheer

40

5.2.9 Aanpak wateroverlast locaties

41

5.2.10 Klimaatadaptieve bedrijventerreinen

41

5.2.11 Co2 Prestatieladder

41

5.3

42

Nieuwe activiteiten met inwoners

5.3.1 Geveltuinen project

42

5.3.2 Adoptie Boomspiegels of plantvakken

43

5.3.3 Operatie Steenbreek

43

5.3.4 Regentonsubsidie

44

5.4

44

Projectenoverzicht

6. Financiën

45

6.1

Gemeentelijk RioleringsPlan 2019-2023 (GRP)

45

6.2

Impulsgelden Rijksoverheid

45

6.3

Programma Duurzame Gezonde Stad

45

Bijlage 1 Projectenoverzicht

46

Bijlage 2 Woordenlijst klimaatadaptatie in duidelijke taal

47

Bijlage 3 Leefstijlvinder in de Helmondse wijken

48

-4-

Op weg naar een groen, klimaatbestendig en gezond Helmond Wie herinnert zich de hittegolf van afgelopen zomer nog? En die van 2019 én van 2018? Dat zijn de momenten dat de klimaatverandering zich écht doet voelen. In 2020 lag de temperatuur een week lang boven de 35 graden. Dat is ongekend voor Nederland en dus ook voor Helmond. Op plekken met veel verharding zoals in het centrum en op de bedrijventerreinen, tikte de thermometer zelfs de 40 graden aan. In de toekomst komen tropische dagen en nachten steeds vaker voor. Net als lange periodes waarin geen druppel regen valt. De verwoestende peelbrand in het voorjaar van 2020, veroorzaakt door extreme droogte, staat nog vers in ons geheugen. Dat geldt ook voor de extreme regenbuien die er in juni voor zorgden dat de tunnels in de stad, waaronder uiteraard ook ‘de badkuip’, blank stonden. In de komende jaren krijgen we steeds vaker te maken met al deze vormen van extreem weer. Het klimaat verandert snel. Voor de zonaanbidders onder ons lijkt dat misschien goed nieuws, maar dat is het niet. Want extreem hoge temperaturen veroorzaken hittestress en zorgen dat we minder productief zijn. Ook is door hitte de kans op (infectie)ziektes en sterfte groter. Hevige regen- en stormbuien zorgen voor wateroverlast en voor schade aan onze wegen, huizen en bedrijfspanden.

En door droogte ontstaan watertekorten en hebben gewassen, planten, bomen en dieren het zwaar. De variatie in plant- en diersoorten (biodiversiteit) neemt af waardoor we meer last krijgen van insectenplagen. De eikenprocessierups is tegenwoordig, helaas, een bekend verschijnsel. Kortom, als we niets doen, zijn de gevolgen voor ons, voor onze natuur maar ook voor onze economie groot. Wat kunnen we doen? De CO2-uitstoot moet naar nul. We werken naar een klimaatneutraal Helmond maar, gezien de klimaatverandering die al optreedt, is dat niet genoeg. We moeten tegelijkertijd onze omgeving beter afstemmen op hitte, droogte en wateroverlast. Onze omgeving aanpassen aan het klimaat zodat extreem weer minder schade en gezondheidsproblemen veroorzaakt. Denk aan het zorgen voor meer groen en minder verharding in de stad. Eén grote boom geeft bijvoorbeeld net zoveel koelte als 10 airco’s. Niet voor niets zijn de Warande, Groot-Goor en de Bundertjes de koelste plekken in Helmond. Planten en bomen houden water vast; dat is belangrijk voor droge periodes. Meer groen in de stad helpt om beter weerbaar te zijn tegen extreem weer. Bovendien draagt het bij aan een prettige woonomgeving. In 2050 klimaatbestendig zijn; dat is de opdracht die het Rijk aan alle gemeenten heeft gegeven. In dit uitvoeringsplan beschrijven we hoe we in Helmond de eerste stappen zetten op weg daar naartoe.

Elke vijf jaar wordt het plan geactualiseerd. De wereld om ons heen staat immers niet stil en het is belangrijk dat we ons steeds aanpassen aan de omstandigheden. Op weg naar een klimaatbestendig Helmond in 2050 is het doel! We gaan de komende jaren intensief werken aan een groene en gezonde stad die weerbaar is tegen extreem weer.

Erik de Vries, Wethouder stedelijk beheer, natuur en klimaat

-5-

Samenvatting Het klimaat verandert. Het wordt natter, droger en heter. Deze veranderingen brengen risico’s met zich mee voor onze leefomgeving, onze gezondheid en de economie. Om een prettige en leefbare omgeving te behouden moeten we ons

Deze doelstellingen combineren we met zes pijlers:

aanpassen aan het veranderende klimaat. Hiervoor heeft het Rijk de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie vastgesteld. Doelstelling hiervan is om Nederland in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust ingericht te hebben. Als gemeente zijn

1. Bestaande knelpunten oplossen

we wettelijk verplicht om te voldoen aan deze landelijke doelstelling. Daarom heeft de Gemeente Helmond eveneens de

2. Integraal werken

volgende ambitie geformuleerd:

3. Goede voorbeeld geven

Helmond klimaatbestendig in 2050

4. Monitoring 5. Samenwerking 6. Communicatie

Om in 2050 aan de opdracht van de Rijksoverheid te voldoen werken we met een uitvoeringsagenda, die elke 5 jaar een herijking kent. Hiermee leggen we verantwoordelijkheid af hoe we ervoor staan, en wat we gaan doen om ons doel een klimaatbestendige stad in 2050 te behalen. We focussen ons op onze inwoners en maken we hen bewust van het belang om Helmond klimaatbestendig in te richten. We betrekken ze bij de verandering die nodig is en helpen ze de eerste stappen te zetten. We kunnen dit als gemeente niet

Totstandkoming uitvoeringsagenda Voor de uitvoeringsagenda moest eerst inzicht verkregen worden in de effecten van klimaatverandering voor Helmond. Deze effecten zijn in beeld gebracht door middel van een klimaatstresstest. Klimaatadaptatie kun je niet alleen en vraagt samenwerking met verschillende stakeholders. Zo heeft Helmond na het uitvoeren van de stresstesten de klimaatdialogen gevoerd met inwoners, bedrijven en de gezondheidssector. Ook is een klimaatdialoog gevoerd met de interne organisatie en de gemeenteraad. Op basis van de uitkomsten van zowel de stresstesten als de dialogen is de uitvoeringsagenda geformuleerd. Deze is voor 5 jaar vastgesteld. Zodat we in kleine stappen maatregelen voor klimaatadaptatie kunnen realiseren en zo langzaam kunnen toewerken naar een klimaatbestendig Helmond in 2050.

alleen. Het verhogen van het urgentiebesef vergt een lange adem. Klimaatbestendig ontwerpen en inrichten wordt de norm binnen de gemeentelijke organisatie. We werken samen en geven het goede voorbeeld. Bij nieuwe projecten en bij groot en klein onderhoud is klimaatbestendigheid het uitgangspunt. Daarnaast is er aandacht om bestaande knelpunten op te lossen. Is dit technisch of financiel niet mogelijk, dan zetten we in op voorlichting. Zo verbetert de ruimtelijke kwaliteit, leggen we de verbinding met de ‘Aanpak gezondheid’ en past de impuls van de woningopgave voor de komende jaren, binnen de doelstelling. Het aanpassen aan een veranderend klimaat is een geleidelijk proces waarbij we elke ingreep in de openbare ruimte moeten gebruiken om de klimaatbestendigheid te verhogen. In de bebouwde omgeving wordt vrijwel continu gewerkt in de openbare ruimte. Het is dus belangrijk om het onderwerp klimaatbestendigheid in alle projecten binnen de gemeente mee te nemen. Kortom, werk met werk maken. Zo doen we ervaring op met oplossingsrichtingen die voorhanden zijn.

Hoe gaan we het doen? Om onze ambitie, een klimaatbestendig Helmond in 2050, te halen werken we toekomstgericht op basis van de huidige inzichten en voorspellingen over het veranderende klimaat. Onze strategie is gebaseerd op de inzichten van nu.

Dit leidt ertoe dat over vijf jaar de inwoners en de interne organisatie weten waar de problemen zitten, wat klimaatbestendig zijn in Helmond inhoudt én hebben we ervaring opgedaan met klimaatbestending inrichten.

Klimaatverandering is echter een mondiaal probleem waarbij steeds nieuwe wetenschappelijke inzichten ontstaan. Ook zijn we afhankelijk van het behalen van de doelen inzake de energietransitie. Daarom bekijken we elke vijf jaar, als we de uitvoeringsagenda actualiseren, of onze strategie nog up-to-date is.

Acties en maatregelen De komende vijf jaar organiseren we acties en nemen we maatregelen om de buitenruimte klimaatadaptiever te maken. Veel acties zijn gericht om bewoners te enthousiasmeren en te ontzorgen. Vaak willen mensen wel, maar weten niet goed hoe. Het opzetten van Operatie Steenbreek in de wijken gaat één van de meest zichtbare acties worden in de stad.

Voor de komende vijf jaar zetten we in op: 1. Creëren bewustzijn en draagvlak 2. We ontwerpen klimaatadaptief 3. We maken werk met werk’.

-6-

-7-

1. Inleiding Het klimaat verandert. We zetten in op het terugdringen van de CO2-uitstoot naar nul (klimaatmitigatie). Desondanks

1.1 Definities: klimaatadaptatie en klimaatmitigatie

gaat de temperatuur omhoog, het wordt droger en tegelijkertijd wordt de neerslag extremer. De kans op wateroverlast,

Klimaatadaptatie is anders dan klimaatmitigatie. Klimaatadaptatie betekent dat we ons aanpassen aan het veranderende

hitte, droogte en overstromingen brengen risico’s met zich mee voor onze leefomgeving, onze gezondheid en de

klimaat waarbij we vaker te maken hebben met extreem weer. Hierbij wordt vooral gekeken naar het herinrichten van

economie. Om een prettige en leefbare omgeving te behouden moeten we ons aanpassen aan het veranderende klimaat.

het stedelijk en landelijk gebied zodat het zo min mogelijk schade ondervindt van extreem weer, zoals hevige regenval of

Dit noemen we klimaatadaptatie: het weerbaarder maken van onze omgeving tegen de effecten van extremer weer zoals

lange periodes van droogte. Een omgeving die klimaatbestendig is ingericht, is in staat om de gevolgen van extreem weer

wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen.

op te vangen. En een waterrobuuste omgeving kan goed tegen water. Bij klimaatmitigatie gaat het om maatregelen zoals het plaatsen van zonnepanelen, aardgasvrije wijken en het produceren van duurzame energie om daarmee de uitstoot

Volgens onderzoek (The Lancet rapport, 2018) is klimaatverandering het grootste gevaar voor de volksgezondheid:

van broeikasgassen te verminderen. Ook minder of geen vlees en zuivel eten, draagt bij aan klimaatmitigatie.

“Snelle klimaatverandering heeft ernstige gevolgen voor elk aspect van het menselijk leven, waardoor kwetsbare

Een belangrijk uitgangspunt naast de transitie naar fossielvrije energie, is circulaire economie. Hiermee verduurzamen

bevolkingsgroepen worden blootgesteld aan extreme weersomstandigheden en besmettelijke ziekten.

we de gehele keten van grondstoffen tot producten en weer terug naar grondstof zonder verlies van grondstof en het

De beschikbaarheid van veilig drinkwater en schone lucht komt in gevaar.”

terugdringen van de benodigde energie.

De gevolgen van klimaatverandering brengen hoge kosten met zich mee. Zo leiden tot lange periodes van droogte met als gevolg schade aan natuur. Extreme regenbuien en stormen geven schade aan gebouwen. Ook zorgkosten nemen toe door

1.2 Klimaatscenario’s in Nederland

gezondheidsproblemen veroorzaakt door hittestress. Verder zal klimaatverandering leiden tot veranderingen in de soorten

Het KNMI doet lange termijn onderzoek naar klimaatverandering en heeft op basis van wetenschappelijke

planten en dieren die in onze omgeving leven (biodiversiteit). Exoten nemen hun intrek in het steeds warmer wordende

gegevens vier klimaatscenario’s beschreven. De vier scenario’s verschillen van matige verandering in temperatuur en

klimaat van Nederland en inheemse soorten verdwijnen. Ook zijn seizoensgebonden ziektes steeds vaker het hele jaar

luchtstroompatronen tot grote verandering van temperatuur en luchtstroompatronen. Op basis hiervan kunnen we

door aanwezig. Denk aan de ziekte van Lyme. Doordat de teek die deze ziekte overdraagt de milde winters overleeft, is er

uitspraken doen over de klimaatontwikkeling in de periode tot 2050.

nu het hele jaar kans op de ziekte van Lyme. Eerder kwam dit alleen in de zomer voor. Het wordt natter In Nederland zal vaker sprake zijn van extreme buien. Het KNMI heeft berekend dat de jaargemiddelde hoeveelheid neerslag zal toenemen met ongeveer 2,5-5,5% in 2050. Verder is er in de toekomst een grotere kans op zwaardere hagelen onweersbuien. Per graad opwarming neemt het aantal blikseminslagen bij onweer met ongeveer 10-15% toe. Het wordt droger Het KNMI berekent niet alleen het aantal natte dagen maar ook droge. Over het algemeen wordt het in de winter natter, maar in de zomer neemt het aantal natte dagen (>0,1mm) af met 5,5-10%. Verder neemt hoeveelheid gemiddelde neerslag in de zomer met 8-13% af in 2050. Hierdoor zijn de zomers nog droger. Het wordt heter Het KNMI heeft berekend dat in 2050 de jaargemiddelde temperatuur met 1-2,3°C stijgt. Ook neemt het aantal zomerse dagen, dagen met een maximumtemperatuur van 25°C of meer, toe. Momenteel zijn dat ongeveer 21 dagen per jaar. De trend laat zien dat dit stijgt naar 35 dagen per jaar. Het aantal tropische nachten stijgt ook. Dat zijn nachten waarin de temperatuur niet onder de 20°C daalt. In het stedelijk gebied zal het aantal zomerse dagen hoger zijn dan in het landelijk gebied. De zeespiegel stijgt De zeespiegel bij de Noordzeekust, stijgt in het gematigde scenario met 15-30 cm.

In het warme scenario is de stijging in 2050 20-40 cm. In het laatste geval doet zich een gemiddelde jaarstijging van 3,5-7,5mm/jaar voor. Echter, de zeespiegelstijging is sterk afhankelijk van opwarming over de gehele planeet en minder afhankelijk van lokale fluctuaties Figuur 1.1 Effecten van klimaatverandering op gezondheid (bron Atlas Leefomgeving)

-8-

in temperatuur (Tank, Beersma, Bessembinder, van den Hurk, & Lenderink, 2015).

-9-

2. Verwachte effecten in Helmond 1.3 De Rijksopgave

2.1 Klimaatstresstest

In 2014 is de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie vastgesteld. Doelstelling: gemeenten en andere overheden moeten in

Voor het opstellen van deze uitvoeringsagenda is het belangrijk te weten welke effecten van klimaatverandering in

Nederland in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust zijn ingericht. In dezelfde Deltabeslissing is aangegeven dat in 2020

Helmond tot overlast kunnen leiden. Die effecten hebben we in 2019 in beeld gebracht via een klimaatstresstest.

klimaatadapatie in beleid en handelen verankerd moet zijn bij alle overheden (Rijksoverheid, 2020).

Met een klimaatstresstest worden de potentiële kwetsbaarheden voor wateroverlast, hitte, droogte en overstroming

Om verantwoordelijke overheden houvast te geven bij de invulling van klimaatadaptatie is op Prinsjesdag 2017 het

binnen een gebied geïdentificeerd en wordt gekeken naar de impact op diverse sectoren. Met een klimaatstresstest

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie gelanceerd. Het Deltaplan kent zeven ambities, tussendoelen en een planning om te

komen de potentiële kwetsbaarheden voor wateroverlast, hitte, droogte en overstroming binnen een gebied in beeld

komen tot een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting.

en wordt gekeken naar de impact op diverse sectoren. Dit wordt gecombineerd met gegevens over de gevoeligheid van objecten en functies. (Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie, 2020). De klimaatstresstest is een nulmeting, gebaseerd op informatie en kennis die op dat moment aanwezig is. Het is een

De ambities zijn:

momentopname. Het beeld van de stresstest kan veranderen door nieuwe inzichten en toekomstige ontwikkelingen in zowel de openbare ruimte als op privaat terrein. Het is daarmee een dynamisch document dat elke zes jaar moet worden

1. Kwetsbaarheid in beeld - afronding in 2019

herzien.

2. Risicodialoog voeren en strategie opstellen - afronding in 2020

Een samenvatting van de uitkomsten van deze stresstest beschrijven we in dit hoofdstuk. De complete rapportage is

3. Uitvoeringsagenda opstellen – in 2020, vaststelling eerste kwartaal 2021

gepubliceerd op de gemeentelijke website en op het gemeentelijke duurzaamheidsplatform ‘Alle lichten op groen’.

4. Meekoppelkansen benutten 5. Stimuleren en faciliteren 6. Reguleren en borgen

2.2 Uitkomsten Klimaatstresstest

7. Handelen bij calamiteiten

De belangrijkste uitkomsten van de stresstest zijn hieronder samengevat per klimaatthema; wateroverlast, hitte, droogte en overstroming.

1.4 Het proces en de werkwijze van de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Om in 2050 aan de opdracht van de Rijksoverheid te voldoen werken we met een Uitvoeringsagenda. Voorafgaand aan het opstellen van de uitvoeringsagenda is de klimaatstresstest uitgevoerd. Met een klimaatstresstest worden de potentiële kwetsbaarheden voor de klimaatthema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstroming binnen Helmond geïdentificeerd en wordt gekeken naar de impact op diverse sectoren. Elke zes jaar worden er stresstesten uitgevoerd om te kijken hoe we er voor staan. Met de uitkomsten van de stresstest van 2019 zijn in 2020 klimaatdialogen gevoerd. Met de stakeholders bewoners, bedrijven en gezondheidspartners zijn gesprekken gevoerd over wat we belangrijk vinden en met welke ideeën we de stad weerbaar maken tegen de extreme weersomstandigheden die er aankomen. Daarna is deze uitvoeringsagenda opgesteld. Na elke stresstest wordt de uitvoeringsagenda aangepast. De volgende stresstest is de monitoring van de huidige uitvoeringsagenda en samen met de input van nieuwe dialogen de bijsturing van de volgende uitvoeringsagenda. Met de uitvoeringsagenda leggen we verantwoordelijkheid af hoe we ervoor staan, en wat we gaan doen om ons doel een klimaatbestendige stad in 2050 te behalen.

1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat beschreven hoe we ervoor staan en wat de te verwachte effecten zijn voor Helmond. In Hoofdstuk 3 lees je wat de ambitie is. En hoe de drie doelstellingen ‘Creëren bewustzijn en draagvlak’, ‘We ontwerpen klimaatadaptief’ en ‘We maken werk met werk’ ons hierbij helpen. In Hoofstuk 4 onderbouwen we aan de hand van de pijlers integraal werken, het goede voorbeeld geven, monitoring, samenwerking en de communicatiestrategie de strategie. In Hoofdstuk 5 beschrijven we wat de komende 5 jaar gaan doen om bij te dragen aan de ambitie om in 2050 klimaatbestendig te zijn. In hoofdstuk 6 komt naar voren hoe dit alles betaald gaat worden.

-10-

Figuur 2.1: Overzichtskaart Helmond

-11-

2.2.1

Wateroverlast

Samenvatting van de effecten van wateroverlast per sector:

De kaarten voor wateroverlast in Helmond laten zien dat de hoofdwegenstructuur op verschillende plekken onberijdbaar wordt bij een bui van 70 mm per uur. De verkeerstunnels raken geblokkeerd en het risico op wateroverlast en/of schade bij

Sector

Kansen

Risico’s

aanliggende bebouwing of voorzieningen loopt op.

Water en Ruimte

Afname van vervuiling van het water

Toename schade aan gebouwen.

In 2020 is er in Helmond twee keer een bui van 150 mm in twee uur gevallen.

door verdunning vanwege toename neerslag.

Concrete effecten:

Landbouw, tuinbouw en visserij

• Intensiteit van buien neemt tot 2050 met 12-25% toe; • De jaarlijkse neerslag neemt in klimaatscenario WH2050 met circa 6% toe;

Gezondheid

Toename beschikbaarheid schoon

Schade aan gebouwen, kassen,

water.

stallen, en oogsten.

Afname luchtverontreiniging fijnstof.

Toename blootstelling

• In de wijk Stiphout is in de Schutterslaan, Gerwenseweg, Oxrooi en Bachlaan een verhoogd risico op wateroverlast.

wateroverdraagbare ziekteverwekkers.

Verder is in het centrum de Wethouder Ebbenlaan kwetsbaar en in Dierdonk een deel van de N279. In Rijpelberg zijn de

Afname bereikbaarheid medische

Twijnsterhof, Dennerode en Weg door de Rijpel kwestbaar; • In de kern Helmond kunnen circa 32 (delen van) wegen of tunnels onbegaanbaar worden.

hulpdiensten. Recreatie & Toerisme Natuur

Toename risico’s buitenevenementen. Kansen natte natuur.

Infrastructuur

Waterschade en afname bereikbaarheid. Ongelukken door beperkt zicht en glad wegdek.

Energie

Kansen windenergie.

IT en Telecom

Toename inslagschade. Uitval ICT door inslagschade. Uitval door waterschade.

Figuur 2.2: Wateroverlast kaart

-12-

-13-

2.2.2

Droogte

Concrete effecten:

Een tekort aan neerslag en extreem lage grondwaterstanden leiden tot verdroging van bomen, planten en gewassen.

• Zowel in het huidige klimaat als in het voorspelde klimaat in 2050, zijn er landbouwpercelen binnen Helmond die

De volgende analysekaart laat zien waar de kans op droogte in Helmond het grootste is en wat kwetsbare gebieden zijn.

gevoelig zijn voor droogte. De percelen aan de noordzijde van Bedrijventerrein Z.O. Brabant en de percelen ten noorden van Dierdonk zijn het meest gevoelig;

In de kaarten is te zien dat er weinig droogteschade berekend wordt voor bos, natuur en landbouwgewassen in Helmond

De natuur in gemeente Helmond bestaat voor het overgrote deel uit bos en bloemrijke graslanden.

buiten de bebouwde kom. We hebben echter ook openbaar groen in de bebouwde kom. In 2018, 2019 en 2020 zagen

Droogte heeft effect op deze natuur; • Het 10-jarig neerslagtekort stijgt van 210-270 mm naar 270-330 mm in 2050, dit brengt zorgen met zich mee voor

we extreme droogte. Jonge bomen hebben extra water gekregen, maar ondanks deze investering zijn er meer bomen uitgevallen. Tevens is er meer uitval bij bestaande bomen en beplanting, ongeacht de leeftijd van die beplanting.

bestaande groenstructuren en dan met name solitaire bomen (in verharding) of kleine plantvakken.

Ervaringen uit de praktijk geven dus aan dat beplanting nu al te lijden heeft van de veranderende lentes en zomers.

• Bodemdaling zal met name in de beekdalen van de Goorloop, de Gulden Aa en de Nieuwe Aa optreden. Samenvatting van de effecten van droogte per sector:

Klimaatstresstest

Kwetsbaarheid voor gewasderving door droogte in agrarische gebieden in het WH klimaat.

Sector

Kansen

Risico’s

Water en Ruimte

Gemeente Helmond- Overzicht

Beperking groenonderhoud

Legenda

(door beregeningsverbod).

BRP Gewaspercelen 2018

Landbouw, tuinbouw en visserij

Kernen

Afname beschikbaarheid zoetwater.

Gewasderving door droogte (%)

Vissterfte (droogval). Waterschaarste en beregeningsverbod.

Wh-klimaat 2050 1-10

Gezondheid

10-20 20-30 30-40

Recreatie & Toerisme

>40%

Afname verkeersongelukken

Toename luchtoverdraagbare

wegtransport.

infectieziekten en toename fijnstof.

Nederland gunstiger vakantieland.

Vervoersbeperking scheepvaart.

Natuur

Toename verdroging.

Toelichting: Door de klimaatverandering zullen (langere) perioden van droogte vaker voorkomen. Wanneer er langere tijd geen neerslag valt, zijn gewassen afhankelijk van vochtlevering uit het grondwater door capillaire nalevering. De mate van capillaire nalevering verschilt per grondsoort en het effect per gewastype. Deze kaart geeft inzicht in toe- of afname van gewasderving in agrarische gebieden in het toekomstige klimaat (Wh-scenario; KNMI, 2015) als gevolg van droogte. Hierbij is gras als referentiegewas gebruikt. De agrarische gebieden zijn bepaald op basis van de kaartlaag BRP gewaspercelen 2018. Voor de analyse is gebruik gemaakt van de Waterwijzer landbouw. Deze tool is geschikt voor het bepalen van het effect van veranderingen in hydrologische condities op gewasopbrengsten. Als input is gebruik gemaakt van: - eigenschappen van bodem (BOFEK 2012) - gewastype gras (WWL-tool). - grondwaterkarakteristieken (GLG/GHG) - weerdata KMNI-weerstation (De Bilt)

Toename kans op natuurbranden. Verlies soorten en habitats van natte natuur. Infrastructuur

Beperking scheepvaart. Hinder weg- en spoorverkeer door natuur- en bermbranden.

Energie

Minder koelwater voor elektriciteitscentrales.

IT en Telecom

Slechtere conditie fysieke

Opdrachtgever: Gemeente Helmond

Datum:

17-Dec-19

Schaal (A3):

Esri Nederland, Community Map Contributors

0

500

ICT-infrastructuur door droogte. C03131.000049

1:36,000 1,000

2,000 Meters

TS

Figuur 2.3: Droogte kaart

-14-

-15-

2.2.3

Hitte in Helmond

De stijging van de gemiddelde jaartemperaturen in Nederland brengt nauwelijks acute problemen met zich mee. Dergelijke problemen doen zich wél voor bij pieken in de temperatuur, zoals op tropische dagen en tijdens warme nachten. Zo kunnen vooral bij kwetsbare groepen zoals zieken en ouderen gezondheidsproblemen optreden (hittestress) en kunnen infrastructuur en gebouwen schade oplopen door het uitzetten van materialen. Verder kan langdurig aanhoudende hitte leiden tot klachten als vermoeidheid, concentratieproblemen en hoofdpijn. Tevens neemt het risico op uitdroging en oververhitting toe. In het ergste geval kunnen mensen hieraan overlijden. De kwetsbaarheden van de gemeente Helmond voor hitte zijn in de stresstest inzichtelijk gemaakt door het aantal zomerse en tropische dagen, hittestress door warme nachten, oppervlaktetemperatuur en opwarming van oppervlaktewater. Figuur 2.4 laat zien dat de oppervlakte temperatuur in Helmond extreem warm wordt, met temperaturen oplopend tot 45 graden. Dit is vooral op bedrijventerreinen en in het centrum het geval. Groen ingerichte plekken blijven relatief koel in vergelijking met verharde gebieden. Figuur 2.5 laat zien hoe eenzaamheid onder ouderen en hittestress een gezondheidsrisico is.

Klimaatstresstest Oppervlaktetemperatuur Gemeente Helmond

Legenda Gemeentegrens Kerngrenzen

Oppervlaktetemperatuur (in °C) 20

29

38

21

30

39

22

31

40

23

32

41

24

33

42

25

34

43

26

35

44

27

36

45

28

37

Toelichting: Hittestress is de mate van hinder die wordt ondervonden door overmatige warmte. Dit kan leiden tot een verminderde arbeidsproductiviteit en verhoogde kans op overlijden. Hittestress is persoonsgebonden. De oppervlaktetemperatuur en luchttemperatuur zijn meetbaar, maar de gevoelstemperatuur is per persoon anders. Dit geldt ook voor de mate waarin mensen bestand zijn tegen uv-straling en luchtvochtigheid. De in de kaart weergegeven oppervlaktemperaturen hebben betrekking op de zogenoemde stralingstemperatuur van het oppervlak. Daarnaast is de door de mens ervaren temperatuur afhankelijk van de luchtvochtigheid, windsnelheid en temperatuur van de aangevoerde lucht.

Opdrachtgever: Gemeente Helmond

Datum:

22-Jul-19

Schaal (A3):

Esri Nederland, beeldmateriaal.nl

Figuur 2.4: Oppervlaktetemperatuur

0

500

C03131.000049

1:36,000 1,000

2,000 Meters

± TH

Figuur 2.5: Hittestress en eenzame ouderen. Bron GGD

-16-

-17-

Concrete effecten: • Van 6-9 tropische (>30° C) dagen nu naar meer dan 18 tropische dagen in 2050. Tellen we de tropische dagen tijdens de hittegolven van 2020 bij elkaar op, dan komen we daar nu al aan; • Hittestress door warme nachten neemt toe van dagen tot weken per jaar; • Het oppervlaktewater warmt op, mogelijk met waterkwaliteitsproblemen als gevolg; • Bedrijventerrein Hoogeind en BZOB in het zuidoosten van de gemeente en enkele gebieden in het centrum (kruising N270 / Zuid Willemsvaart), ‘t Hout en Helmond-Noord laten hoge oppervlakte temperatuur zien. Samenvatting van de effecten van hitte per sector:

Sector

Kansen

Risico’s

Water en Ruimte

Minder waterkwaliteitsproblemen

Afname zwemwaterkwaliteit.

door afname gebruik strooizout.

Toename kans op brand.

Minder opbrengstderving door

Hittestress vee.

afname vorst.

Toename overlevingskans exoten.

Daling sterftecijfer tijdens winter.

Toename hitte gerelateerde klachten.

Landbouw, tuinbouw en visserij Gezondheid

Stijging aantal allergiedagen. Recreatie & Toerisme

Minder ijsvorming voor scheepvaart.

Afname winterse activiteiten.

Natuur

Afname gebruik strooizout.

Verschuiving en uitsterving soorten.

Infrastructuur

Afname ijshinder scheepvaart.

Hinder spoorverkeer door vervorming

Minder ongevallen door gladheid en

en spatten rails.

ijzel. Energie

Kansen zonne-energie.

IT en Telecom

Uitval en storingen door kabelsmelt en

Figuur2.6: Overstromingen kaart

‘brownout’.

2.3 Klimaatdialogen 2.2.4

Klimaatadaptatie is niet alleen een zaak van de gemeente. We hebben hier onze strategische partners, instellingen,

Overstromingen in Helmond

De overstromingsdiepte bepaalt de mate waarin een gebied wordt blootgesteld aan de effecten van een overstroming. Overstroming gaat over het buiten de overs treden van beken en rivieren. Het is één van de factoren die van belang is voor de hoeveelheid schade en slachtoffers bij een overstroming. Ook bij beperkte overstromingsdiepten kan de impact groot zijn. Dit omdat elektriciteit, drinkwater, telecom en internet dan vaak niet meer beschikbaar zijn. Uit de analyseresultaten van de overstromingsdiepte voor de gemeente Helmond, blijkt dat na een bui van 70 mm in één uur er relatief weinig locaties overstromen en dat ook de waterdiepte beperkt blijft. Langs de Goorloop, de Bakelse Aa en de Nieuwe Aa vinden bij een extreme belasting van het watersysteem lokale overstromingen plaats. Hier zijn al de afgelopen jaren al voorzieningen voor getroffen.

bedrijven én onze inwoners bij nodig. Zij allen zijn het immers die hinder ondervinden van de negatieve gevolgen, zoals hierboven beschreven. De uitkomsten van de stresstesten waren dan ook een belangrijk startpunt voor het vervolg op de stresstesten: de dialoog met ‘de stad’. In een serie van vijf dialogen met verschillende groepen stakeholders hebben we de risico’s van wateroverlast, droogte en hitte besproken. Hoe worden de risico’s ervaren en zijn ze wel of niet acceptabel? En met welke acties kunnen we de risico’s verkleinen? In de periode van januari-september 2020 voerden we klimaatdialogen met: • Inwoners • Bedrijven • Betrokkenen op het gebied van gezondheid uit de Peelgemeenten (regionale dialoog)

Zoals te zien is in figuur 2.6 heeft Helmond weinig last van overstroming vanuit oppervlaktewater tijdens een extreme bui. De plekken waar overstromingen optreden zijn al ingericht om dit op te vangen.

-18-

• Ambtenaren gemeente Helmond • Gemeenteraad Helmond

-19-

2.4 Uitkomsten klimaatdialogen

Over de invloed van hittestress op de productiviteit en het welzijn van de medewerkers:

De uitkomsten van de klimaatdialogen leverden input voor deze uitvoeringsagenda. Hieronder volgen ter illustratie een

“Productiviteit mag nooit voorop staan, het welzijn van mijn mensen vind ik het belangrijkst. Afgelopen zomer heb ik

aantal quotes en woordwolken uit de dialogen.

dagelijks de productie om 11 uur stilgelegd. We zijn wel eerder begonnen. Overigens niet veel eerder want de nachtrust lijdt ook onder de hitte.”

2.4.1

Interne klimaatdialoog ambtenaren

Uit de interne dialoog (februari 2020) blijkt dat kansen met name gezien worden in het vergroenen van de stad,

Over parkeerplekken versus meer groen:

integraliteit, bewustwording, leefbaarheid, informeren, combineren en betrokkenheid. Men wil wel, maar beleid en kaders

“Je kunt functies combineren en driedimensionaal denken zoals vergroening van een parkeerterrein. We moeten integraal

ontbreken momenteel waardoor veel kansen worden gemist. Als voorbeeld: de parkeerplek voor het huis ‘wint’ het van

denken en functies stapelen, zoals combineren van parkeren plus waterberging of groen op het dak.”

openbaar groen simpelweg omdat er voor parkeren een norm is en voor openbaar groen niet.

2.4.3

Klimaatdialoog inwoners

De belangrijkste acties die gemeente Helmond volgens de eigen medewerkers in kader van klimaatadaptatie moet

Tijdens de klimaatdialoog met inwoners, begin maart 2020, zijn veel ideeën opgehaald voor acties in het kader van

nemen:

klimaatadaptatie. Zowel acties die de inwoners zelf kunnen ondernemen als acties vanuit de gemeente. Op de vraag wat verwacht je van de gemeente, komen de volgende zaken naar voren: “Kennis verstrekken over de noodzaak van klimaatadapatie” “Toegankelijke subsidieregelingen” “Samen met de buurt ‘groene activiteiten’ organiseren” “Advisering over de mogelijkheden” Belangrijkste acties die de gemeente volgens inwoners moet nemen:

Figuur 2.7: Woordwolk dialoog medewerkers

2.4.2

Klimaatdialoog bedrijven

Er zijn in samenwerking met Stichting Bedrijventerreinen Helmond (SBH) begin 2020, vier lunchbijeenkomsten gehouden waar per bedrijventerreinen een presentatie is gehouden over de resultaten van de klimaatstresstesten. Daarnaast hebben we in februari 2020 een klimaatdialoog georganiseerd. De lunchbijeenkomsten zijn goed bezocht, voor de klimaatdialoog was minder interesse. Een paar kenmerkende uitspraken van de vijf bijeenkomsten: Figuur 2.8: Woordwolk inwoners

-20-

-21-

En acties die inwoners zelf willen ondernemen:

2.4.5 Raadsdialoog Op 3 september vond de afrondende klimaatdialoog met de gemeenteraad plaats met als doel om richting te geven aan de keuzes die we moeten maken voor het uitvoeringsplan. Er is een grote bereidheid om mee te denken en maatregelen te nemen, maar daarbij geldt wel: “Vergroenen met gezond verstand” Over het aanpakken van alleen de knelpunten versus alle werkzaamheden in de openbare ruimte: · “Maak een totale inventarisatie waar de problematiek zit met een prioriteitenlijst. Als er bepaalde werkzaamheden worden uitgevoerd waarvan het knelpunt lager op de prioriteitenlijst staat en met weinig meerwerk kan worden opgelost, dan moet dat gelijktijdig worden gedaan.” “Als het meegenomen kan worden, moet het meegenomen worden. Het zijn ook indirecte effecten op de volksgezondheid en daarmee de indirecte kosten.” Over het goede voorbeeld dat we als gemeente moeten geven: “In wijken waar alles is versteend zullen er problemen zijn die aangepakt moeten worden. Het gaat om groen op de juiste plekken.” “Er kan nooit genoeg worden gedaan. Naarmate er wordt vergroend, gaan de onderhoudskosten omhoog. Dat geld kan ook

Figuur 2.9: Woordwolk acties die inwoners willen nemen

nodig zijn voor de zorg- of welzijnssector. Het is altijd het verdelen van de schaarse centen die beschikbaar zijn. Dit moet in evenwicht zijn.”

2.4.4 Regionale klimaatdialoog Gezondheid Eind augustus vond een regionale klimaatdialoog plaats rond het thema gezondheid. Naast vertegenwoordigers van

2.5 Cyclus stresstesten en klimaatdialogen

de Peelgemeenten, waren de GGD, Veiligheidsregio, de LEV Groep en het Waterschap betrokken. De meerwaarde van

De klimaatstresstesten en de aansluitende dialogen moeten iedere zes jaar worden uitgevoerd. De voorliggende

samenwerking kwam in deze dialoog sterk naar voren. De Brabantse omgeving Scan van de GGD (Website met inspiratie

uitvoeringsagenda is opgesteld voor de komende vijf jaar. In 2025 worden nieuwe stresstesten voor Helmond uitgevoerd

en informatie over de leefomgeving en gezondheidsbeleving in Brabant/ Helmond) geeft (harde) feiten en (zachte)

en worden opnieuw klimaatdialogen gehouden. Daarna wordt ook de uitvoeringsagenda opnieuw opgesteld.

beleving data over de leefomgeving en combineert deze. Samen met de ideeën uit de dialoog met inwoners kunnen we projecten combineren. De GGD ziet kansen om klimaatdoelen te combineren met gezondheidsbeleid. En het idee is geopperd om integraal de gezondheidsparagraaf te schrijven voor de Peelregio. “Laat bewoners meedenken en meebeslissen. Betrek de jeugd”. “Klimaatadptatie is ook een gedragsvraagstuk. Inwoners moeten worden meegenomen in het belang en de urgentie.”

-22-

-23-

3. Klimaatbestendig Helmond

4. Onze strategie

3.1 Ambitie van Helmond

Om ons doel, een klimaatbestendig Helmond in 2050, te halen werken we toekomstgericht op basis van de huidige

Gemeente Helmond heeft de volgende ambitie geformuleerd:

inzichten en voorspellingen over het veranderende klimaat. Onze strategie is gebaseerd op de inzichten van nu. Klimaatverandering is echter een mondiaal probleem waarbij steeds nieuwe wetenschappelijke inzichten ontstaan. Ook

Helmond klimaatbestendig in 2050

zijn we afhankelijk van het behalen van de doelen inzake Energietransitie. Daarom bekijken we elke vijf jaar, als we de uitvoeringsagenda actualiseren, of onze strategie nog up-to-date is.

Vanuit de Strategische Agenda en het programma Duurzame & Gezonde stad zet Helmond sinds 2015 in op de versnellingsagenda Duurzaamheid. Het doel is om in 2035-2045 klimaatneutraal te zijn.

In het vorige hoofdstuk beschreven we drie doelstellingen: ‘Creëren bewustzijn en draagvlak’,

Wat betreft klimaatbestendigheid zijn we als gemeente wettelijk verplicht om te voldoen aan de landelijke doelstelling:

‘We ontwerpen klimaatadaptief’ en ‘We maken werk met werk’. Dit combineren we met zes verschillende pijlers:

klimaatbestendig in 2050. En daar gaan we ons aan houden!

1. Bestaande knelpunten oplossen 2. Integraal werken 3. Goede voorbeeld geven

3.2 Focus voor 2021- 2025

4. Monitoring

De uitkomsten van de stresstesten, de output van de dialogen en het hierboven geformuleerde doel leidt tot

5. Samenwerking

onderstaande doelstellingen voor de uitvoeringsagenda tot 2025:

6. Communicatie

1. Bewustzijn en creëren draagvlak 2. We ontwerpen klimaatadaptief

4.1 Bestaande Knelpunten

3. We maken werk met werk

Met deze pijler zetten we in op het creëren van bewustzijn en draagvlak. Samen met ambassadeurs maken we bewoners, Toelichting:

bedrijven en andere stakeholders bewust wat een klimaatbestendig Helmond inhoudt.

Ad. 1. De komende vijf jaar focussen we op onze inwoners en maken we hen bewust van het belang om Helmond

Om bestaande knelpunten te kunnen oplossen hebben we draagvlak nodig. Hittestress, wateroverlast maar ook droogte is

klimaatbestendig in te richten. We betrekken ze bij de verandering die nodig is en helpen ze de eerste stappen te zetten.

in de bebouwde omgeving alleen op te lossen in samenwerking met bewoners, bedrijven en andere stakeholders.

We kunnen dit als gemeente niet alleen. Het verhogen van het urgentiebesef vergt een lange adem. Bovendien zijn veel van hen ook medewerker van Helmondse bedrijven of zelf ondernemer. Zo komt eerst thuis en later ook in bedrijven het

4.1.1 We beperken waterschade

onderwerp op tafel.

Het Gemeentelijk Rioleringsplan 2019-2023 (GRP) is de basis voor het beperken of voorkomen van de gevolgen van wateroverlast. De gidsprincipes die hierin zijn geformuleerd zijn ook van toepassing op dit uitvoeringsplan.

Ad 2. Klimaatbestendig ontwerpen en inrichten wordt de norm binnen de gemeentelijke organisatie. Bij nieuwe projecten en bij groot en klein onderhoud is klimaatbestendigheid het uitgangspunt. Zo verbetert de ruimtelijke kwaliteit, leggen

Het GRP maakt onderscheid tussen hinder, overlast en waterschade. In het geval van hinder worden maatregelen

we de verbinding met de ‘Aanpak gezondheid’ en past de impuls van de woningopgave voor de komende jaren, binnen de

getroffen waarmee we proberen de gevolgen van het optreden van water op straat verder te beperken. Omdat het vanuit

doelstelling.

technisch en economisch oogpunt niet haalbaar is om het ondergrondse rioolsysteem te (blijven) verzwaren om het risico op water op straat te beperken, doen we ook een beroep op het acceptatievermogen van inwoners. Ze zullen moeten

Ad 3. Het aanpassen aan een veranderend klimaat is een geleidelijk proces waarbij we elke ingreep in de openbare ruimte

accepteren dat er wat vaker en langer water op straat staat.

moeten gebruiken om de klimaatbestendigheid te verhogen. In de bebouwde omgeving wordt vrijwel continu gewerkt in

In geval van overlast worden, in het kader van ‘Werk met werk maken’, structurele verbetermaatregelen getroffen in

de openbare ruimte. Het is dus belangrijk om het onderwerp klimaatbestendigheid in alle projecten binnen de gemeente

combinatie met reconstructiewerkzaamheden of klein en groot onderhoud in de openbare ruimte.

mee te nemen. Kortom, werk met werk maken. Zo doen we ervaring op met oplossingsrichtingen die voorhanden zijn. Dit

Waterschade willen we niet, maar valt nooit helemaal uit te sluiten. Wanneer er sprake is van waterschade wordt er een

vraagt om een naadloze aansluiting van afdelingen én om een breed bewustzijn van het belang van een klimaatadaptief

onderzoek ingesteld naar mogelijke oorzaken. Wanneer er sprake is van een structureel probleem, streven we ernaar

Helmond.

om binnen twee jaar (tijdelijke) kostenefficiënte maatregelen te nemen om het risico op waterschade te beperken. Wateroverlast die ontstaat als gevolg van extreme neerslag waartegen we ons redelijkerwijs en tegen redelijke kosten

Dit leidt ertoe dat over vijf jaar de inwoners en de interne organisatie weten waar de problemen zitten, wat

niet kunnen wapenen beschouwen we als overmacht. We zien het als onze taak om bewoners hierover te informeren en

klimaatbestendig zijn in Helmond inhoudt én hebben we ervaring opgedaan met klimaatbestending inrichten.

adviseren.

-24-

-25-

Belangrijk is om te werken aan de ‘sponswerking’ van de stad: meer open grond realiseren en meer groen en bomen planten zodat het water gemakkelijker in de bodem kan zakken. Ook het lokaal bufferen van water om in tijden van hevige regenval het water tijdelijk te kunnen opslaan, kan een oplossing zijn. In een periode van droogte kan dit water gebruikt worden voor de groenvoorzieningen. Ook (private) grondeigenaren spelen een rol. Ontharding, in de bodem laten zakken en (tijdelijke) berging (bijv. door regentonnen en groene daken) zijn hierbij de leidende maatregelen. Het draagt bij aan bewustwording en de genoemde ‘sponswerking’ en daarmee aan een robuust water- en rioleringssysteem in onze gemeente.

4.1.2

We gaan de strijd aan tegen hittestress

In zowel het centrum als op de bedrijventerreinen zien we het in toenemende mate heet worden. Ook de temperatuur in de nacht blijft vaker en langer hoog. Dit heeft een directe invloed op de gezondheid van onze bewoners, vooral bij kwetsbare groepen. Deze ‘hittestress’ heeft ook economische effecten doordat mensen bepaalde plekken op hete dagen gaan vermijden of doordat een slechte nachtrust ook overdag doorwerkt. Denk bijvoorbeeld aan een afnemende concentratie en daarmee arbeidsproductiviteit. Bovenal is het belangrijk om te beschermen wat je hebt doormiddel van de Bomenkaart en het bestemmingsplan, straks de Omgevingsvisie / -plannen. En de uitvoering van de Beleidsregel kwaliteitsimpuls Landschap. Zuinig omgaan met de bomen en het groen wat er momenteel al is en de omstandigheden creëren dat deze verder kunnen groeien is het voornaamste uitgangspunt. Naarmate bomen ouder worden, dragen ze beter bij aan de afname van de temperatuur in de stad. Ook het kritisch kijken naar je arsenaal groen en dit omvormen tot groen wat meer bijdraagt aan biodiversiteit is een waardevolle verandering. We verminderen hittestress door voldoende koele plekken aan te bieden en andere materialen te gebruiken. In onze ontwerpprocessen houden we er rekening mee dat 40% van de belangrijke loop-/ fietsroutes van schaduw voorzien zijn.

Schaduw verlaagt de gevoelstemperatuur met maar liefst 12 tot 22 graden.

Figuur 4.1: Buffer van 300m rondom beplanting van 500m2

Om hittestress te verminderen stimuleren we het vergroenen van terreinen. Elke vierkante meter beplanting en bomen verlaagt de omgevingstemperatuur. De koelere lucht uit een park verspreidt zich naar omliggende straten en pleinen. In de eerste honderd meter buiten de parkrand is het verkoelende effect het grootst. Daarom zijn meerdere kleine parken

4.2 We werken integraal

effectiever dan één groot park, aldus onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam. Dat sluit aan bij de norm van de

Bij de ingrepen die we in verband met klimaatadaptatie in de openbare ruimte doen, kiezen we altijd voor een integrale

Wereldgezondheidsorganisatie WHO, die stelt dat iedere stedeling op maximaal 300 meter van minstens 0,5 ha groen zou

aanpak. Daarin kijken we niet alleen naar klimaatadaptatie: het toevoegen van groen, het afkoppelen van hemelwater en

moeten wonen. Figuur 4.1 laat zien dat een groot gedeelte van de stad aan deze norm voldoet.

het vergroten van de biodiversiteit, maar ook naar veiligheid, gezondheid en de energietransitie.

Echter is op de hittestresskaart te zien dat het probleem groot is. Er dient ingezet te worden op het nog robuuster maken

Andersom houden we bij andere ingrepen in de openbare ruimte altijd onze klimaatopgave in het achterhoofd. Integraal

van de locaties. Zodat hittestress afneemt.

werken in de uitvoering betekent dus het nadrukkelijk aan elkaar koppelen van verschillende opgaven.

Bewoners en bedrijven dienen zich bewust te zijn dat ze bijdragen met vergroening aan de leefbaarheid van de stad. Het ‘Wat maakt het uit dat mijn tuin versteent is’, dient omgebogen te worden naar ‘Ik draag bij aan een fijnere leefomgeving voor mezelf en mijn stadsgenoten.’

-26-

-27-

We streven ernaar de volgende uitgangspunten te hanteren, bij renovatie, in- en uitbreiding van de stad:

4.5 We werken samen

• Er komt 20% minder verharding terug na renovatie.

Het merendeel van het gemeentelijk oppervlak is in eigendom van derden. Dit betekent dat er ook een belangrijke

• Een schaduwrijke plek moet binnen 250-300 meter toegankelijk zijn.

opgave ligt voor grondeigenaren, bewoners en ondernemers. Als gemeente nemen we hierbij een stimulerende en

• Belangrijke verkeersroutes voor langzaam verkeer moeten voorzien worden van 40% schaduw om 12:00 uur ’s-middags.

faciliterende rol. Door hen meer bewust te maken van het thema klimaatadaptatie vergroten we de actiebereidheid.

• Klimaatadaptief ontwerpen en ontwikkelen.

Samenwerken en het koppelen van doelstellingen van verschillende partijen is hierin belangrijk. We zetten in op het

• Een bui van 60 mm lokaal in de bodem te kunnen zakken in de bestaande stad.

stimuleren van inwoners door gerichte acties en met bedrijven een pilot op te zetten. We gaan een samenwerking aan

• Bij uitbreidingen van de stad, zowel op openbaar terrein als priveterrein, dient de ruimte zo ingericht te worden dan een

met maatschappelijke partners zoals woningcorporaties, scholen en het Natuurplatform Helmond.

bui van 90 mm geen schade kan aanrichten.

4.5.1

Andere overheden

Hierbij dienen de kosten wel altijd in verhouding te staan tot de (maatschappelijke) baten. Een aantal van deze

Gemeente Helmond is aangesloten bij verschillende regionale overlegstructuren om kennis te delen en gezamenlijk

uitgangspunten komen uit de studie ‘’Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte. De hittebestendige stad’’ van

projecten op te pakken:

Hogeschool Amsterdam, dr. ir. Jeroen Kluck e.a. uit mei 2020. • Platform Klimaatadaptatie Zuid Nederland. Een samenwerking met de provincies Limburg en Noord-Brabant, waterschappen en een vertegenwoordiging van gemeenten met als ambitie: om kunnen gaan met extreem weer en

4.3 We geven het goede voorbeeld

watertekorten en bijdragen aan een mooie, gezonde en welvarende regio in 2050.

Klimaatadaptatie biedt kansen voor een betere woon-, werk- en leefomgeving. De fysieke ingrepen die we in de openbare ruimte doen, grijpen we aan om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. Een voorbeeld is het vergroenen van straten. Dat

• Overhedenoverleg Klimaatadaptatie. In 2017 hebben diverse Brabantse overheden het initiatief genomen om samen

is goed voor de klimaatadaptatie, maar is ook gunstig voor de leefbaarheid. En dat helpt weer bij het bevorderen van

met onderwijs, kennisinstellingen en bedrijvsleven een gezamenlijk traject in te gaan om handvatten te geven aan

een gezonde leefstijl. Ook zuinig zijn op de bestaande bomen en plantsoenen hoort hierbij. Deze versterken we door het

het klimaatadaptiever inrichten van de openbare ruimte. Dit heeft geresulteerd in een Klimaattool. Deze samenwerking

aanbrengen van meer biodiversiteit.

is voortgezet met als doel het organiseren van kennisuitwisseling en het ontwikkelen van een monitoringstool om klimaatadaptatie zichtbaar te maken.

Om water in de bodem te laten infiltreren wordt in bouwplannen meer ruimte gecreëerd voor groen en water. We streven ernaar dat per woning 75 m2 groen wordt aangebracht in de openbare ruimte. (Atlas natuurlijk kapitaal, 2020).

• Doelmatig Waterbeheer Brabantse Peel. Vanuit het landelijk Bestuursakkoord Water werken gemeenten Deurne, Asten, Someren, Gemert-Bakel, Helmond, Waterschap Aa en Maas en Brabant Water aan verdergaande samenwerking

Als gemeente geven we het goede voorbeeld. We laten in al onze taken zien wat klimaatverandering betekent. Dit vraagt

in het waterbeheer. Aanleiding is de nadrukkelijke politieke wens tot kostenvermindering, kwaliteitsverbetering en

allereerst een intern verandertraject, waar we ook aanhaken bij lopende trajecten zoals ‘Helmond ben ik’ met training aan

vermindering van kwetsbaarheid. Sinds 2018 is daar de opgave van klimaatadaptatie bij gekomen vanuit het Deltaplan

de Helmond Academie. Klimaatadaptatie verankeren we in de nieuwe Omgevingsvisie, en de omgevingsplannen en de

Ruimtelijke Adaptatie (DRPA). De werkregio is nu ook bezig om hieraan invulling te geven door middel van een regionale

grondexploitatie. Door in een aantal projecten ook te werken met NL Greenlabel en volgens de systematiek van Total Cost

uitvoeringsagenda.

of Ownership worden kosten inzichtelijk gemaakt hoe de kosten/ baten verhouding is. • Klimaatbestendige Bedrijventerreinen. Met de werkregio’s Noord-Oost Brabant (NOB) en Waterportaal werken wij samen aan een onderzoek hoe we bestaande bedrijventerreinen klimaatadaptief kunnen inrichten.

4.4 We monitoren onze inspanningen Elke zes jaar worden er klimaatstresstesten uitgevoerd. Op die manier monitoren we of we op de goede weg zitten en

• GGD. Samen met de gemeentelijke gezondheidsdienst werken we aan gezondheid in de breedste zin van het woord.

kunnen we eventueel bijsturen. Effecten van de woningbouwopgave en vraagstukken rondom verkeer worden hierbij

Enerzijds gaat het om de afwezigheid van ziekten (klassieke benadering) en anderzijds over de mogelijkheden mee te

inzichtelijk.

doen in de maatschappij (positieve gezondheid). Klimaatadaptatie raakt beide benaderingen, we zorgen voor de juiste voorlichting wanneer het gaat om hittestress etc. Daarnaast ook dat mensen in de gelegenheid zijn om zelf initiatieven te nemen in het kader van klimaatadaptatie.

-28-

-29-

• LEV. De LEVgroep is onze welzijnsorganisatie die er samen met ons en andere partijen voor zorgt dat zoveel mogelijk

4.6 Communicatiestrategie

mensen in Helmond de mogelijkheid hebben om mee te doen, vooruit te komen en rond te komen. Het gaat hierbij

In 2050 moet Helmond klimaatbestendig zijn. Hoe de periode tot 2050 eruit ziet is nu niet te overzien. Want hoe

onder andere om buurt- en wijkinitiatieven. We voeren achter de voordeur gesprekken met diverse wijken en kijken dan

ziet de wereld er over vijf of tien jaar uit? Met welke ontwikkelingen krijgen we te maken? Denk aan technologische

waar de grootste knelpunten zitten. Dit kan bijvoorbeeld ook om onderwerpen rondom klimaatadaptatie gaan.

vernieuwingen, nieuw beleid of wellicht een grote overstroming? Als het gaat om klimaatverandering hebben we te maken met veel verschillende standpunten. De publieke opinie over dit onderwerp wordt beïnvloed door de publieke

• In de energietransitie werken we zowel met Stedelijke Gebied Einhoven (SGE) als de Peelgemeentes samen aan de

discussie over klimaatverandering. Klimaat is een hot item in de media; voor- en tegenstanders struikelen vaak over elkaar.

opgave. Inzake de uitwerking van de Regionale Energiestrategie vallen wij onder de subregio Peel. Met hen werken

De een luidt de noodklok en zegt dat we veel te weinig doen. Het andere kamp vindt klimaatverandering veel minder

we samen aan de RES en de opgave zoals die gedefinieerd is. Tevens stemmen we zaken af met betrekking tot beleid

belangrijk of denkt ‘het zal mijn tijd wel duren’. Niemand lijkt meer naar elkaar te luisteren. We hebben te maken met

(bijvoorbeeld zon) en de krapte op het elektranetwerk en hoe hier strategisch mee om te gaan. We zien nu steeds meer

‘klimaatverwarring’. In onze communicatie moeten we hiermee ‘dealen’. Zoals we ook moeten dealen met een onzekere,

dat ook de warmte vraagstukken zich niet aan gemeente grenzen houden en ook hierop werken we met subregio’s

verre toekomst tot 2050. Een communicatieve uitdaging die vraagt om een aantal strategische uitgangspunten voor de

samen.

communicatie.

• De Regionale energiestrategie is met 21 gemeentes opgesteld. Hierin treed MRE op als projectleider. Ook Provincie

4.6.1

We werken flexibel en wendbaar

Noord- Brabant en het Waterschap zijn aangesloten. Met al deze partners stellen we het bod samen en nemen we

Vanwege de onzekerheid zetten we kleine stapjes zodat we flexibel zijn en makkelijk kunnen inspelen op actuele

besluiten rondom de Regionale Energiestrategie. Deze is onderdeel van het werkprogramma MRE.

ontwikkelingen. Telkens kijken we naar het effect van onze stappen en op basis daarvan zetten we nieuwe stappen. Deze manier van wendbaar en flexibel werken betekent dat we geen traditioneel communicatieplan uitstippelen voor de

• Innovatiehuis de PEEL; initiatieven op het gebied van economie, bedrijvigheid en samenwerking. Ook Brainport zoekt hierbij naar verbinding. Het innovatiehuis wil samen met bedrijven en organisaties in de Peel de innovatieve slagkracht

komende vijf jaar. We kijken per fase, project, situatie telkens opnieuw hoe de stakeholders erin staan en hoe we ze het beste kunnen bereiken en betrekken. Daarbij vormen de uitgangspunten in deze communicatiestrategie de basis.

van onze regio vergroten.

4.6.2 4.5.2

Ondernemers en woningbouwverenigingen

We gebruiken een overkoepelend verhaal als basis

De basis van de communicatie wordt gevormd door een kort en krachtig verhaal dat duidelijk maakt waar het om gaat

Veel inwoners huren een woning van de woningbouwvereniging. Initiatieven over groene erfafscheidingen/ tuinen/

bij klimaatverandering. We geven hierin de urgentie aan en geven aan waar we naartoe bewegen, waarom we dat doen

geveltuinen krijgen een impuls als een woningbouwvereniging ondersteunt. Er leeft bij bewoners onbekendheid over de

en hoe we dat doen. Dit verhaal gebruiken we in communicatie-uitingen en tijdens bijeenkomsten en presentaties. We

regels die een verhuurder stelt. Het is daarom belangrijk om samen op te trekken zodat we doelgericht contact kunnen

kiezen voor duidelijke, begrijpelijk taal die aansluit bij de inwoners van Helmond en die we versterken met aansprekend

leggen. Samen kijken we naar welke wijken het eerst aangepakt moeten worden en welke projecten daarvoor geschikt

beeldmateriaal. Géén jargon en moeilijke woorden. In bijlage 2 is een woordenlijst ‘Klimaatadaptatie in duidelijke taal’

zijn. Dit is een samenwerking voor de lange termijn en gaat opgestart worden.

opgenomen als leidraad.

4.5.3

4.6.3

Stichting Bedrijventerreinen

We zetten in op bewustwording en gedragsbeïnvloeding

De Stichting bedrijventerreinen Helmond is een belangrijke sparing partner om bedrijven duurzame groene keuzes te

Klimaatadaptatie vraagt van inwoners, bedrijven en organisaties een gedragsverandering. Het gaat dan bijvoorbeeld

laten maken. De stichting heeft zijn eigen intrinsieke motivatie om bedrijven te stimuleren om duurzaam te ondernemen.

om het maken van groenere keuzes in de eigen omgeving. Maar ook gedrag rond energiebesparing en het maken van

Ze voeren projecten uit om energiebewust en circulair te ondernemen. Daarnaast hebben ze een aantal projecten om

klimaatneutrale keuzes is een belangrijk onderdeel van de grotere klimaatopgave. Gedragsverandering vergt een heel

slimme en duurzame mobiliteit in te zetten Klimaatbestendig en biodiversiteitsprojecten en om kennis over MVO te

lange adem. Communicatie ondersteunt daarbij, maar is op zichzelf niet hét middel om gedragsverandering te realiseren.

delen. Gezamenlijk gaan we een pilot doen om meer te weten te komen over klimaatbestendige bedrijventerreinen.

Communicatie draagt wel bij aan de bewustwording van het belang van duurzamer gedrag. En communicatieve acties en interventies kunnen helpen bij het beïnvloeden van dat gedrag.

4.5.4. Ambassadeurs en bewoners Het opzetten van een ambassadeursnetwerk onder bewoners is een goed initiatief om andere bewoners enthousiast te maken. In paragraaf 4.6.5 wordt deze samenwerking verder uitgelegd.

-30-

-31-

4.6.4

Proactieve communicatie via het platform ‘Alle lichten op groen’

Op basis van deze klimaatleefstijlen bepalen we welke communicatieve interventies en activiteiten bij welke

Als basis voor het werken aan bewustwording bouwen we voort op het platform ‘Alle lichten op groen’ dat sinds 2015

groep inwoners aanslaan. In sommige wijken is bijvoorbeeld het inzetten van een sociale activiteit op straatniveau

bestaat. Via ‘Alle lichten op groen’ (o.a. website, facebook, Instagram, nieuwsbrief, community events) laten we goede

waarin klimaatadapatie een subtiel onderdeel is, effectiever dan een grote campagne waarin we spreken over

voorbeelden zien, maken we duidelijk wat mensen zelf kunnen doen én welke hulp ze daarbij kunnen krijgen, zoals

klimaatverandering. De ene wijk kun je prima via social media bereiken, terwijl andere inwoners liever een brief in de bus

subsidies. In de afgelopen jaren lag het accent op de energietransitie, maar inmiddels nemen we ook activiteiten op het

ontvangen.

gebied vergroening en klimaatadapatie mee. ‘Alle lichten op groen’ wordt vanaf 2021 duidelijk gepositioneerd als hét duurzaamheidsplatform van gemeente Helmond.

4.6.5

Groene ambassadeurs als inspirators en motivators

We zetten ambassadeurs in om bewustwording te creëren en mensen in beweging te krijgen. We maken (Helmondse) koplopers op het gebied van duurzaamheid/vergroening mede-eigenaar van de beweging die we in gang willen zetten. Samen bereiken we meer. Als zogenaamde ‘early adopters’ kunnen zij anderen inspireren en motiveren. Enerzijds via ‘Alle lichten op groen’, anderzijds door ze te betrekken bij concrete projecten en interventies in de stad. We kunnen daarbij voortbouwen op de community die ontstaan is bij de totstandkoming van de Versnellingsagenda Duurzaamheid. En deze aanvullen vanuit het Platform Natuurorganisaties en actief betrokkenen van de klimaatdialogen. De wethouder die verantwoordelijk is voor klimaatadaptatie zetten we in als boegbeeld.

4.6.6

We zetten in op participatie van inwoners in projecten

Naast communicatie via het platform ‘Alle lichten op groen’, is het belangrijk inwoners ook op andere manieren te bereiken. Om met ze in gesprek te gaan en ze te betrekken via laagdrempelige, concrete activiteiten, zoals ‘operatie steenbreek’. Projecten waarin ook de ambassadeurs een actieve rol vervullen. Bij de participatie van inwoners werken we langs onderstaande lijnen. In Helmond zijn twee leefstijlen dominant aanwezig: Communicatie ‘dichtbij’ in de wijken Voor het goed bereiken van inwoners gaan we regelmatig de wijken in om mensen te spreken in hun eigen

De Ver-Van-Mijn-Bed-Show: “Met klimaatverandering en waterbeheer houd ik me niet bezig.”

woonomgeving. We pakken projecten per wijk op. Bij deze wijkgerichte aanpak kijken we ook naar de inzet van groen

Deze groep houdt zich niet met het klimaat bezig en wil dat graag zo houden. Ze zijn nauwelijks bereid om zelf