RN 010 Gebiedsvisie Stiphout 2022-2035 visiedocument (incl amendement)
Tekst van het document
3. Op de toekomst voorbereid » Nieuw wonen op oude plekken » Groene vingers doortrekken tot in de kern Gezondere en duurzame mobiliteit keuzes: » Door verbetering fiets en wandel netwerk » Door het koppelen van fietsroutes naar Helmond centrum of NS-stations
4. Kloppend Dorpshart De Dorpsstraat als een kralensnoer met pleisterplekken: » De dorpskern herkenbaar maken (tussen Dorpsstraat-Elsdonk en Gerwenseweg-Gasthuisstraat) » Versterken dorps programma met pleister- of ontmoetingsplekken als kralen aan de Dorpsstraat » Dominante rijrichting, ontmoedigen van doorgaand autoverkeer op de Dorpsstraat
5. Nog lang en gelukkig
Geledingszone
» Verbinding vanuit Stiphout met groene routes buiten Stiphout » Aantrekkelijke en toegankelijke routes stimuleren beweging in de openbare ruimte Toegankelijkheid van de kern en voorzieningen: » Woningen voor ouderen dichtbij de kern » Verder van de kern aandacht voor gemeenschap, naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen
03
1. HISTORISCHE HERKENBAARHEID
Stiphout: thuiskomen in het groen
Herkenbare iconen, landschappen en verbindingen
‘Dorps verdichten’ in de kern
2. GOED ONTMOET
Doorontwikkelen van toegankelijke en aantrekkelijke ontmoetingsplekken
Pleisterplekken toevoegen en verbeteren
Procesmatig: Ontmoeting is van en voor het dorp
3. OP DE TOEKOMST VOORBEREID
(Re)actie op de woningmarkt
Nieuw wonen op oude plekken
Toekomstbestendig is het nieuwe normaal
4. KLOPPEND DORPSHART
Een aantrekkelijke en herkenbare dorpskern
Dorps programma versterken in de kern
Focus op de fietser en voetganger
5. NOG LANG EN GELUKKIG
De juiste woonvormen voor gevorderden en ouderen
De basis op orde: veilig en toegankelijke condities
Zorg, welzijn en omkijken naar elkaar
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout
De visie is opgebouwd in 15 acties. Bestaande uit de vijf actiethema’s, waarbij elk actiethema bestaat uit drie acties.
18
03
Historische herkenbaarheid
1. Stiphout: thuiskomen in het groen 2. Herkenbare iconen, landschappen en verbindingen 3. ‘Dorps verdichten’ in de kern
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Stiphout heeft het beste van twee werelden. Hier wordt het herkenbare, dorpse thuis gecombineerd met de energieke, stedelijke Brainport. Beter benutten van dit kenmerk versterkt de identiteit en kwaliteit van Stiphout. Dat is nu al zichtbaar, maar ook in nieuwe ontwikkelingen staat dit kenmerk centraal. ‘Dorps verdichten’ is het credo.
37 19
04 03
1. Stiphout: thuiskomen in het groen Stiphout was lang een zelfstandig dorp, gelegen nabij Helmond en Eindhoven. Stiphout is sinds 1968 een wijk van Helmond, maar heeft zijn dorpse karakter altijd behouden. In fysieke zin met zijn zelfstandige ligging in het groen, in sociale zin als een dorpse ons-kent-ons-gemeenschap.
• De ‘dorps-stedelijke’ combinatie wordt gezien als een unieke kwaliteit. • De dorpse kwaliteiten van weleer worden slim verenigd met verjonging, herinterpretatie en vernieuwing. • Stiphout mag deze positie breed voelbaar maken, bijvoorbeeld bij evenementen, projecten en initiatieven. Denk aan: • Behoud van de landschappelijke ligging door de omzoming van landschappen. • Functies die niet concurreren met voorzieningen in de stad. • Als een eigen kleur op het palet aan woonomgevingen die Helmond rijk is.
20
De kracht van Stiphout ligt in de paradoxale combinatie van een langzame, traditionele, dorpse thuiswereld en de aantakking op het energieke, stedelijke netwerk van de Brainportregio. Veel inwoners werken buiten Stiphout maar komen thuis in een sterke woon- en leefomgeving. Centraal, door natuur omringd, met goede voorzieningen en een actieve gemeenschap. Beeld: aanzicht van Stiphout. Bron: Wikipedia/Chris Peels
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Zo plukt Stiphout op twee fronten de vruchten: goede bereikbaarheid, nabije werkgelegenheid en uitgebreide voorzieningen van het stedelijke netwerk enerzijds, de landschappelijke omgeving, behapbare schaal en krachtige gemeenschap van het dorpse anderzijds. De dorpse kwaliteiten van weleer worden slim verenigd met verjonging, herinterpretatie en vernieuwing.
39
03
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
De strategische ligging in het stedelijk netwerk van Brainport met enerzijds goede bereikbaarheid, toegang tot voorzieningen en werkgelegenheid en anderzijds de dorpse kwaliteiten en ligging te midden van diverse landschappen.
21
03
2. Herkenbare iconen, landschappen en verbindingen
In vier windrichtingen zijn herkenbare landschappen te vinden met eigen kwaliteiten en opgaven. Centraal door het dorp loopt de historische Dorpsstraat als backbone van de dorpse identiteit en gemeenschap.
Landerijen en buurtschappen van Croy, Geeneind en Kruisschot
Groene vingers die het landschap met de kern verbinden Bolle akkers
Stiphoutse bossen oude toren
oude plaetse
lindenberg
oude plaetse
raadhuis
Goorloop en Stiphoutse Loop dorpskerk
Dorpsstraat
Geledingszone
Stiphoutse Dreef
burgermeester-woning
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Inwoners van Stiphout verhouden zich in belangrijke mate tot herkenbare ‘dorpse’ objecten, gebieden en de verbindingen daartussen. Het zijn de plekken waar men samenkomt, die het dorpsaanzicht bepalen en waarmee bezoekers zich oriënteren. Ze máken Stiphout en spelen daarom een belangrijke rol in de gebiedsvisie. De (op)waardering en beleving van deze plekken draagt bij aan de identiteit zonder vast te klampen aan het oude.
Historische linten
22
04 03 De oude toren
A. Dorpse iconen:
Denk aan: • Kerk, pastorie, pastorietuin, begraafplaats, het klooster in de Kloosterstraat inclusief de openbare ruimte daaromheen. • De oude toren met doorgeschoten beukenhaag en vrije ligging in het open, bolakkerlandschap. • Het oude raadhuis. • De burgemeesterwoning. • De oude linten zoals de Dorpsstraat en Gerwenseweg. • De Lindenberg en Plaetsen/brinken zoals op kruising Gerwenseweg-Gasthuisstraat en de kruising Dorpsstraat-Kloosterstraat. • Boerderijen/landarbeiderswoningen in de dorpskern en in het buitengebied. • De dorpsentrees (aan twee kanten) bij de Zellen en Gerwenseweg. • Immaterieel erfgoed, zoals het verhaal van de Freule van Stiphout, de ingestorte molen die de molenaar verpletterde terwijl hij zijn zoontje redde, het Mirakel van Stiphout over Jan Baloys en de bedevaarten in het kader van uitdrijvingen van bezeten personen.
Montage van enkele nog steeds aanwezige en herkenbare dorpse icoonen op de kaart van 1883.
Dorpsstraat vanuit de Gerwenseweg, ca. 1910. Midden in het beeld de Sint Trudokerk naar ontwerp van H.J. van Tulder <RHCE>
De Sint-Trudokerk
Windgraanmolen aan de Gerwenseweg, ca. 1900 <RHCE>
De burgemeester-woning
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Het raadhuis
tastbaar of immaterieel, monumentaal of niet, ze zijn onderdeel van de identiteit van Stiphout. Deze gebouwen, objecten en verhalen worden op waarde geschat. Door ze een rol te laten spelen bij evenementen, bouwontwikkelingen en de inrichting van de openbare ruimte kan het bewustzijn vergroot worden en bijgedragen worden aan de trots.
23
04 03
de landschappen die Stiphout omzomen zijn een belangrijke voorwaarde voor ‘thuiskomen in het groen.’ Met hun eigen kenmerken en kwaliteiten vormen deze landschappen uitloopgebieden in alle windrichtingen. De komende jaren claimen verschillende opgaven ruimte in het buitengebied, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, natuurinclusieve landbouw, korte voedselketens en herstel van biodiversiteit. Het is zaak deze landschappen en hun functie te (h)erkennen en kwalitatief door te ontwikkelen. In een gebiedsgerichte aanpak komen dan ook meerdere opgaven samen.
• Stiphoutse bossen: • Kenmerk: beslotenheid, bossen, vennen, heide. • Functie: wandel- en fietsgebied. • Opgave: verdroging, balans tussen rust én recreatieve functie, ecologische doorontwikkeling, inpassing recreatieve ontmoetingsplek natuurpoort. • Kansen: versterking natuur door meer variatie in soorten, verbinding van de heidegebieden, hydrologisch herstel, ontwikkeling van overgangszone tussen agrarisch gebied en de aanwezige bossen. • Goorloop en Stiphoutse Loop: • Kenmerk: een beekdallandschap met diverse natuur en plekjes, landgoed Croy. • Functie: natuurnetwerk, wandelgebied, beekdal met waterberging. • Opgave: beekdalbeheer, natuurlijk waterbeheer, ecologische doorontwikkeling, recreatieve verbindingen naar Croy en de Warande versterken, langs de beek kunnen wandelen. • Kansen: landschappelijke structuurversterking, vaak vanuit historische patronen, natuurinclusieve landbouw, ontwikkelen van ommetjes vanuit de dorpskern, uitbreiden recreatieve infrastructuur.
• Landerijen en buurtschappen van Croy, Geeneind en Kruisschot: • Kenmerk: open akkerlandschap, bolakkers, een beleefbare dorpsrand met vrijliggende buurtschappen. • Functie: agrarisch. • Opgave: in stand houden DNA van het gebied, behoud agrarisch landschap, behoud open landschap, recreatieve verbindingen tussen de Stiphoutse bossen en het beekdal, bescherming cultuurhistorische waarde landgoed, vrijkomende agrarische bebouwing. • Kansen: landschappelijke structuurversterking, vaak vanuit historische patronen, nieuwe verdienmodellen waarin landschappelijke ontwikkeling de boventoon voert, herenboerderijen, beekdalontwikkeling, mogelijk nieuwe woonvormen inpassen in relatie tot erftransformaties, natuurinclusieve landbouw, herkenbaar maken/houden erfgoedwaarde, versterking landschappelijk erfgoed, recreatieve functie, bolakkerroute i.s.m. IVN Helmond en Laarbeek.
• Geledingszone: • Kenmerk: landschappelijke diversiteit, bos, bomenlanen, zandpaden, agrarisch, doorzichten, besloten kamerlandschap, energievelden en bedrijven. • Functie: landschapspark, agrarisch, mix van functies. • Opgave: versmelten van functies met behouden groene geleding tussen Stiphout en de Automotive Campus, intensieve verweving van natuur, water, energie en recreatie, vanuit laadvermogen landschap, vrijkomende bedrijfs-/agrarische bebouwing. • Kansen: landschappelijke structuurversterking, vaak vanuit historische patronen, landschappelijke verbinding beekdal en bossen, versterking van natuurnetwerk Brabant, mogelijk nieuwe woonvormen inpassen in relatie tot erftransformaties, herenboerderijen, natuurinclusieve landbouw, landbouwpercelen omvormen naar natuur (uitbreiding vochtig bos).
De specifieke opgaven in het buitengebied worden niet specifiek binnen deze visie opgepakt. De uitwerking vindt plaats in gemeentelijk groenbeleid en -uitvoeringsprogramma’s.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
B. Herkenbare landschappen:
24
03
de verbindingen tussen de iconen, plekken en landschappen zijn minstens zo belangrijk. Via groene straten ben je vanuit de kern binnen een paar minuten in het buitengebied. De Dorpsstraat heeft als historisch lint een bijzondere status en functioneert als backbone van de dorpse identiteit.
• Dorpsstraat-Gerwenseweg • Kenmerk: rijgt als een kralenketting de iconen, ontmoetingsplekken en voorzieningen aaneen. Drager van de dorpse identiteit en gemeenschap. • Functie: kern voorzieningen, de (ruimtelijke) basis van het dorp, centrale plek voor ontmoeting, ontsluiting dorp en lokale voorzieningen, herkenbare identiteit. • Opgave: dorpse herkenbaarheid, maken van ontmoetingsplekken, vergroening en ontharding, verkeersveiligheid en oversteekbaarheid, doorgaand verkeer (ver)leiden naar Stiphoutse Dreef, Schootense Dreef en Hortsedijk (relatie thema 2 en 4). • Kansen: verblijfskwaliteit verbeteren voor zowel inwoners als bezoekers. • Groene verbindingen • Kenmerk: latent of informeel aanwezige verbindingen tussen kern en buitengebied. • Functie: toegankelijk maken van buitengebied, het dorp vergroenen en ecologische waarden en klimaatrobuustheid verbeteren (relatie thema 2). • Opgave: de toegankelijkheid van groen voor iedere inwoner verbeteren, het landschap beleefbaar maken tot in de kern, versterking van de cultuurhistorie, wateroverlast voorkomen, ecologie verbeteren. • Kansen: ommetjes maken tussen iconen en landschappen, zowel het dorp als het landschap tegenkomen.
De topografische kaart van Stiphout anno 1926. Hierop is de Dorpsstaat goed zichtbaar als as in het dorp. Rondom het dorp zijn de verschillende landschappen te zien. (Bron: Topotijdreis.nl)
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
C. Verbindingen:
25
03
3. ‘Dorps verdichten’ in de kern
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
‘Dorps verdichten’ betreft niet alleen het toevoegen van woningen, maar werkt vanuit een integrale blik. Het grijpt kansen aan om te bouwen voor diverse doelgroepen met diverse (nieuwe) woningtypen en verbetert tegelijk het bestaande dorpsweefsel. ‘Dorps verdichten’ moet ook compact en gezond zijn, en zorgen voor een sterkere relatie met economie, natuur, mobiliteit en duurzaamheid. Kortom, bouwen leidt tot een brede kwaliteitsimpuls.
26
‘Dorps verdichten’ gaat niet alleen om het toevoegen van woningen maar ook om compact en gezond, en heeft een sterkere relatie met economie, natuur, mobiliteit en duurzaamheid.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Stiphout kiest voor inbreiding in de kern en verdichting boven uitbreiding. Inbreiding is onlosmakelijk verbonden met verbeteren. Zo krijgt de kern een kwaliteitsimpuls (relatie thema 3). Bouwontwikkelingen hebben de afgelopen jaren een rol gespeeld in het verlies van dorpse herkenbaarheid terwijl het juist als middel ingezet kan worden om die herkenbaarheid te vergroten. Dit noemen we ‘dorps verdichten.’
51
04 03
‘Dorps verdichten’ betekent het bouwen in hogere dichtheid, vanuit de dorpse korrelgrootte, het karakter van de plek en zonder hoogbouw (verdichting naar aard en schaal, geen grootschalige complexen, maar maatwerk). Denk aan het toepassen van dubbel ruimtegebruik, kleinschalige appartementenblokken, overbouwingen, benedenboven-woningen, smalle steegjes gecombineerd met open plekken.
Diverse voorbeelden ter inspiratie van bouwen in hogere dichtheid en met dorpse kenmerken zoals de kapvormen en de variatie. Oplossingen als gebouwd (bovengronds) parkeren, verdiept parkeren en wonen rondom een collectief hof of op een dek kunnen daarbij nodig zijn.
Normaliter bedraagt een centrum-dorpse dichtheid circa 20 woningen per hectare. Plaatselijk zou een sterk hogere dichtheid gemaakt kunnen worden zonder hoogbouw.
Een traditionele bouwstijl past goed bij het dorpse karakter maar ook niet uitsluitend: het voort bouwen op het DNA van Stiphout en vertalen naar het nu en de toekomst is ook kansrijk.
Welke kansen blijven vaak onvervuld bij nieuwbouw? • Vaak bestemd voor een eenzijdige doelgroep. • Standaard woningtypen. • Meer van hetzelfde qua woningtypen en architectuur. Alle dorpen en wijken gaan op elkaar lijken. Weinig vernieuwend. • Weinig verschillende voorzieningen. • Kansen voor een sterkere relatie met landschap en natuur blijven liggen. • De auto is dominant, er wordt niet vanuit een brede blik naar mobiliteit gekeken. • Nieuwe verbindingen met bestaande bewoners (zacht) en het bestaande weefsel (hard) worden niet gemaakt. • Minder innovatief, meer traditioneel. • Duurzaamheidsambities, ecologie en klimaat zijn ondergeschoven onderwerpen.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Door elke ontwikkeling met deze integrale blik te bekijken, kan een krachtig geïntegreerd geheel ontstaan: het toevoegen van de juiste woningen in een aantrekkelijk, gezond en fijnmazig dorpsweefsel.
27
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
• Verdichting in de kern op de vrijkomende plekken rondom de Dorpsstraat zodat een kloppend hart met een sterkere sociale en economische rol ontstaat. • Maatwerk: elke ontwikkeling wordt met karaktervolle ontwerpen ingepast en integraal ingeweven in het dorpse weefsel. • Nieuwe ontwikkelingen verwerken het DNA van de plek en het dorpse karakter in brede zin. Denk aan fysieke elementen: diversiteit en variatie in de gebouwde omgeving in vorm, architectuur en materiaal, behapbare korrel, kleinschaligheid, kapvorm, weinig platte daken, overwegend laagbouw met gerichte plekken waar licht gestapeld kan worden, innovatie in typologie, architectuur en materiaal mag ingepast worden, kindvriendelijke omgeving. • Een traditionele bouwstijl past hier goed bij maar ook niet uitsluitend: het voort bouwen op het DNA van Stiphout en vertalen naar het nu en de toekomst is ook kansrijk. Contrasten dragen juist bij aan de diversiteit. • Denk ook aan immateriële en cultureel-maatschappelijke waarden: ons-kent-ons, warm, uitnodigend, naar elkaar omkijken, gemeenschapszin, het samendoen, vrijwilligerscultuur, verenigingen, toegewijd, trots,
28
enthousiast, tradities zoals carnaval, ontspannen, rust en ruimte, eigenaarschap, samen bouwen als ontwikkelvorm. • De bouwhoogte in Stiphout betreft in basis laagbouw. Een woning met kap. In de dorpskern is plaatselijk hogere bebouwing (licht gestapelde bebouwing, niet hoger dan vier bouwlagen) mogelijk. Dit is niet vanzelfsprekend. Het vraagt om maatwerk, zodat het dorpse karakter behouden blijft. Denk aan een goede routing met goede ontmoetingsplekken, aan de afstemming van hoogtes op de omliggende bebouwing en aan een kleine korrel (een kleine volume/ massa verhouding ten opzicht van de omgeving). • Aandacht voor routing zodat een samenwerkend en fijnmazig weefsel ontstaat, aantrekkelijk voor spelen, lopen en fietsen. • Ontmoeting vindt plaats in de publieke ruimte en in onderdelen van de gebouwde omgeving. Bij dat laatste wordt, afhankelijk van de locatie in het dorp, gedacht aan activators zoals horeca met terras of een deelschuur voor bewoners. Jonge kinderen en jongeren krijgen specifieke aandacht. • Er wordt gezocht naar combinaties van functies en voorzieningen en er ontstaan kansen door meervoudig ruimtegebruik.
Dorpse kenmerken op oude en nieuwe manier verwerkt bij bouwplannen.
‘Dorps verdichten’ betekent het bouwen in hogere dichtheid én vanuit de dorpse korrel en het karakter van de plek.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
03
55
04 03
Goed ontmoet
56
1 . Doorontwikkelen van toegankelijke en aantrekkelijke ontmoetingsplekken 2. Pleisterplekken toevoegen en verbeteren 3. Procesmatig: Ontmoeting is van en voor het dorp
Gebiedsvisie Stiphout | 03. 04. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout | 04. VISIE
Ontmoeting is een essentieel onderdeel van dat wat Stiphout dorps maakt. Er worden veel activiteiten georganiseerd op verschillende plekken. Toch mist men een laagdrempelige, vanzelfsprekende collectieve hotspot en ontbreekt het aan een geschikte publieke ruimte. Voortbordurend op bestaande sociale structuren worden aantrekkelijke plekken voor diverse typen ontmoeting gestimuleerd en doorontwikkeld.
29 57
03
Stiphoutenaren ontmoeten elkaar op het schoolplein, bij de sportvelden, bij de scouting en het multifunctioneel centrum (MFC), bestaand uit zalencentrum de Smed en de Ark. Er is niet zozeer vraag naar extra locaties er zijn allerlei voorzieningen die in meer of mindere mate voldoen eerder is het zaak dat wat er is door te ontwikkelen tot aantrekkelijke, toegankelijke en vitale ontmoetingsplekken. Plekken met een huiskamergevoel, waar het dorpse leven wordt onderhouden, waar het levendig is op verschillende momenten van de dag en waar evenementen plaatsvinden.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
1. Doorontwikkelen van toegankelijke en aantrekkelijke ontmoetingsplekken
30 59
31
• Ontmoeting vindt plaats in vele vormen en op verschillende plekken en momenten. Er is niet één ultieme ontmoetingsplek voor iedereen. De doorontwikkeling vindt daarom plaats vanuit het DNA van de bestaande plek. Zo kunnen complementaire plekken ontstaan wat betreft functie, doelgroepen en sfeer. • Door in eerste instantie bestaande ontmoetingsplekken door te ontwikkelen kan voortgebouwd worden op bestaande organisaties en sociale structuren. Dit heeft een positief effect op eigenaarschap en draagvlak onder inwoners. Denk aan het MFC, de Pastorietuin, Natuurpoort/ sportvelden, Buurthuis de Ark, de basisscholen en de oude toren. Naast het doorontwikkelen van deze reeks ontmoetingsplekken wordt op termijn ingezet op één geschikte centrale huiskamer van het dorp. • Doorontwikkelen vanuit meerwaardecreatie: verbreden van de gebruiksmogelijkheden, intensiever programmeren, beter benutten in tijd en ruimte, het aantrekkelijker maken of toevoegen van faciliteiten zoals horeca met terras. • Op de ontmoetingsplekken voel je het dorpse karakter. Ze zijn gezellig en kleinschalig, met een publiek toegankelijke binnen- én buitenruimte. • Niet elke plek is voor iedereen op elk moment van de dag. Differentiatie is zelfs gewenst. De aandacht mag in het bijzonder uitgaan naar een plek voor jongeren (15-22 jaar).
• Ook tijdelijke ontmoetingsplekken kunnen een rol spelen, denk aan tijdelijk braakliggende gronden of aan evenementen zoals de Dorpskermis of de voormalige Ronde van Stiphout.
Naast deze reeks ontmoetingsplekken wordt op termijn ingezet op het creëren van één centrale hotspot: • Een plek van betekenis, met dorpse reuring, waar je altijd wel iemand tegenkomt. Waar zowel grotere groepen kunnen samenkomen als kleinere, intieme ontmoetingen kunnen plaatsvinden. • Met een bundeling van functies (met maatschappelijke meerwaarde) en verschillende doelgroepen. Denk aan bibliotheekpunt, muziek, kunst, prikpost. • Een plek met horeca en een terras kan als lokale ontmoetingsplek in een belangrijke behoefte voorzien. • In de vorm van een gebouw of centraal plein met voorzieningen daaromheen. • Verenigingen en bewoners nemen het voortouw, waar nodig gefaciliteerd door gemeente of bijvoorbeeld ontwikkelaars. De wens van een centrale ontmoetingsplek in het dorp en op termijn een beter alternatief voor het huidige MFC is daar onderdeel van. Dit onder voorwaarde dat dit voor de gemeente budgetneutraal gerealiseerd wordt en in balans is met de volgordelijkheid van andere wijkontwikkelingen in de stad.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
04 03
61
03
Naast georganiseerde ontmoetingsvormen en -plekken speelt de publieke ruimte een belangrijke rol. De ongedwongen ontmoetingen en georganiseerde evenementen die hier plaatsvinden, dragen sterk bij aan het gemeenschapsgevoel. Juist die publieke ruimte staat onder druk door de prominentie van het autoverkeer. In de Dorpsstraat, de wijken en tussen het landschap en het dorp in wordt ingezet op het doorontwikkelen van aantrekkelijke ontmoetingsplekken.
Door het doorontwikkelen van formele en informele ontmoetingsplekken, gebouwd en ongebouwd, ontstaat een sterk netwerk waarin ontmoeting kan plaatsvinden.
Dorpshart Doorgaande routing om het dorp
Kralenketting van plekken Doorgaand verkeer afremmen
Plekken & pleisterplaatsen
Scouting
Stiphoutse bossen
Restaurants
Goorloop en Stiphoutse Loop
Sportgebied Basisscholen Plekken binnen de woonwijken
Winkels Gemeenschapsplek
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
2. Pleisterplekken toevoegen en verbeteren
Parken en groene plekken brengen het groen tot in de kern Groene verbindingen tussen buitengebied en dorpshart
32
04 03
A. De Dorpsstraat Met de vele voorzieningen en de centrale ligging is de Dorpsstraat de ruggengraat voor ontmoeten in het dorp, maar juist hier staat het ontmoeten onder druk door hoge verkeersintensiteit en geparkeerde auto’s. Hier moet gezocht worden naar een nieuwe balans tussen de bereikbaarheid voor bestemmingsverkeer, parkeervoorzieningen en ruimte om te ontmoeten. Er wordt ingezet op een combinatie van gerichte ingrepen, maar geen grootschalige herinrichting van de openbare ruimte.
Denk aan: • Het scheppen van nieuwe publieke ruimte voor spelen, lopen en fietsen. Onder meer door verbreding van stoepen of door ontmoetingsruimte te creëren op plekken waar bouwontwikkelingen plaatsvinden. Daarmee kan een kralensnoer aan fijne plekken ontstaan. • Het vergroenen en ontharden van de ruimte. • Het stimuleren van wandel- en fietsbewegingen waardoor het autogebruik binnen het dorp afneemt. • Het ontmoedigen van doorgaand autoverkeer bij de dorpsentrees aan de oost- en westzijde en het optimaliseren van de zuidelijke rondweg via Stiphoutse Dreef, Schootense Dreef en Hortsedijk. • Inrichting van een aantrekkelijk programma in de plinten aan de Dorpsstraat. Met name horeca met terrassen kan een belangrijke bijdragen leveren.
B. Pleinen, parken en speelplekken in de wijken
C. Recreatieve plekken en routes in het landschap
In de woonbuurten rondom de Dorpsstraat liggen tal van parkjes, speelveldjes en groene straten. Hier vinden ontmoetingen op kleinere schaal plaats.
Ook net buiten de bebouwde kom liggen pleisterplekken die de connectie met de omliggende landschappen versterken en vaak geschikt zijn voor actieve ontmoetingen. Deze plekken maken het gebied aantrekkelijk voor zowel inwoners als bezoekers.
Denk aan: • Park: in het groen tussen de woonwijken lopen mensen hun wandelrondje. Denk ook aan groene corridors, veelgebruikte groene routes of de realisatie van een voedselbos waar versterking van biodiversiteit en de ontmoetingsfunctie hand in hand gaan. • Groene woonstraten: Stiphout wordt ervaren als een groene woonomgeving. Dit is voornamelijk gebaseerd op de tuinen en het omliggende landschap. De woonstraten kunnen onthard en vergroend worden. • Aantrekkelijke routes: de kern kan op een aantrekkelijke manier verbonden worden met het buitengebied. Hier kan men aangenaam wandelen en wordt aandacht besteed aan ecologie en klimaat. • Groene straten: Stiphout kan gezien worden als een hele grote groene tuin waar men aangenaam kan wandelen en wonen (relatie thema 1).
Denk aan: • De sportaccommodaties. • De Natuurpoort als ingang van een natuurgebied en als gebouw voor dagrecreatie en educatieve doeleinden, inclusief passende horeca waar bezoekers informatie kunnen krijgen. • Kleinschalige en natuurlijke schuilhutjes en picknickplaatsen voor fietsers. • De plekken versterken de landschappelijke beleving en waar mogelijk het landschappelijk erfgoed. Denk aan de torenroute of bolakkerroute of voedselbossen, blote-voeten-pad of de aanleg van avontuurlijke bruggen. • Er is aandacht voor de aansluiting van routes binnen het dorp op een fijnmazig wandel- en fietsnetwerk in het landschap.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
In Stiphout is de nabijheid van groene plekken binnenin de wijk niet altijd vanzelfsprekend. Beeld: De oude plaatse aan de Gasthuisstraat (Bron: Google Maps)
33
03
Invulling geven aan ontmoeting is de brede verantwoordelijkheid van inwoners, gemeente en ontwikkelaars. Dat is mede te zien aan de sterke sociale structuren waarop de huidige ontmoetingsplekken gebouwd zijn. Verbeteren van het ontmoetingsklimaat vraagt om lokaal initiatief en draagvlak onder verenigingen en organisaties is essentieel. Waar nodig faciliteert en ondersteunt de gemeente de initiatieven.
In Stiphout wordt gestreefd naar een verzameling van diverse ontmoetingsplekken. Plekken die elkaar aanvullen en best verschillende doelgroepen mogen aanspreken. Voorbeeld: Drapers Field, London. (Bron: Adrian Taylor)
• De doorontwikkeling van ontmoetingsplekken start vanuit de huidige gebruikers. • Meervoudig ruimtegebruik of deelbaarheid van plekken – wat de haalbaarheid sterk vergroot – vraagt een open houding van verenigingen en organisaties. • Ontwerpen stopt niet bij de gevel: gebouwen en hun directe omgeving moeten meewerken aan ontmoeting. Daarbij is bewustzijn over de rol en potentie van bouwwerken in het dorpse netwerk. Aan de Dorpsstraat worden andere eisen gesteld dan in de woonwijken of in het buitengebied. Zo ontstaat een verzameling complementaire ontmoetingsplekken. • Ieder initiatief wordt gestimuleerd om de tijdelijkheid mee te ontwerpen. Bijvoorbeeld door een tijdelijk braakliggend grond beschikbaar te stellen.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
3. Procesmatig: Ontmoeting is van en voor het dorp
34
04 03
Op de toekomst voorbereid
1 . (Re)actie op de woningmarkt 2. Nieuw wonen op oude plekken 3. Toekomstbestendig is het nieuwe normaal
Gebiedsvisie Stiphout | 03. 04. VISIE
Het is bijzonder prettig wonen in Stiphout. Om dat zo te houden, moet aandacht besteed worden aan een divers, betaalbaar en voor iedereen geschikt woningaanbod. Ook liggen er belangrijke kansen op het gebied van de energietransitie, duurzame mobiliteit, ecologie en de klimaatverandering. Deze opgaven moeten een plek krijgen zowel in nieuwe ontwikkelingen als in de omgang met het bestaande bebouwde en landschappelijke gebied.
69 35
03
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Op dit moment sluiten in Stiphout het woningbouwaanbod en de woningvraag niet op elkaar aan. Kwantitatief loopt het spaak door onbeantwoorde vraag naar betaalbare huisvesting voor jongeren en ouderen. Kwalitatief is er een mismatch omdat veel woningen relatief groot en duur zijn en in het koopsegment vallen. Door de huishoudensverdunning (meer éénen tweepersoonshuishoudens) neemt de vraag naar (kleinere) woningen toe. Dat dwingt sommige doelgroepen buiten Stiphout naar woonruimte te zoeken. Daarom wordt ingezet op het vergroten van de variëteit van woonmilieus en -vormen door bijvoorbeeld nieuwe ontwikkelingen te voorzien in relatief kleine en betaalbare woningtypes. Deze (re)actie op de woningmarkt maakt een leven lang wonen in Stiphout mogelijk.
36
De prijsvraag Who Cares, uitgeschreven door de Rijksbouwmeester onderzocht nieuwe vormen van wonen, zorg en ondersteuning. Het woonhof, zoals hier verbeeld door SLA Architecten, kwam als populaire vorm in de prijsvraag naar voren. (Bron: SLA Architecten)
Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een grotere variëteit binnen woonmileus en -vormen in Stiphout
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
1. (Re)actie op de woningmarkt
71
04 03
• Inzetten op het vergroten van het aandeel van de ‘gouden driehoek’: sociale koop, sociale huur, betaalbare middenhuur. De huidige verhouding huur-koop - vertaald in het ambitieakkoord - in Stiphout is op dit moment 18,5-81,5%, waarvan 11% sociale huur. De stadsbrede doelstelling verhouding huur-koop in Helmond is 45-55%, waarvan 37,5% sociale huur. Stiphout moet aan deze scheve verhouding gaan werken. Volgens het huidige woonbeleid wordt voor projecten boven de vijftig eenheden een percentage van > 30% sociale huur gevraagd te realiseren. • Nieuwe ontwikkelingen voorzien in relatief kleine en betaalbare woningtypes die inspelen op de huishoudensverdunning en vergrijzing (het langer zelfstandig blijven wonen, bij voorkeur nultreden/gelijkvloers, en de doorstroom van 55-plussers vanuit reguliere woningen en studio’s voor jongeren).
• Er moet terughoudend omgegaan worden met het aandeel reguliere appartementen aangezien de verstedelijkingsopgave met name plaatsvindt in het centrum van Helmond. • Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een grotere variëteit binnen woonmilieus en -vormen, geschikt voor allerlei doelgroepen, van verschillende leeftijden, huishoudenssamenstelling en inkomen. Denk hierbij ook aan bijzondere doelgroepen. Deze woonomgevingen hebben allemaal een eigen sfeer en kwaliteiten. Denk aan het verschil tussen een hofje, waar men samen rondom een centrale ruimte woont, of aan dorps gestapelde woningen.
• Woonhofjes, licht gestapeld bouwen, kangoeroewoningen, meergeneratiewoning, collectief wonen, tiny houses, wooncoöperaties en kluswoningen: nieuwe woonvormen kunnen een oplossing zijn voor maatschappelijke vraagstukken zoals anonimiteit, inclusiviteit en polarisatie, eigenaarschap van bewoners, het beter bedienen van de jonge en oudere doelgroepen of voor het bouwen op niet voor de hand liggende locaties.
I nzetten op het vergroten van het aandeel van de ‘gouden driehoek’: sociale koop, sociale huur, betaalbare middenhuur
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Nieuwe woonvormen kunnen een oplossing zijn voor maatschappelijke vraagstukken zoals mantelzorg, anonimiteit en betaalbaar wonen. Bijvoorbeeld:
37
04 03
De vraag ‘waar komen nieuwe woningen’ wordt in eerste instantie beantwoord met ‘nieuw wonen op oude plekken’. Kortom, inbreiding gaat voor uitbreiding. De kwaliteit van de landschappen die Stiphout omringen, ligt door verschillende opgaven en ruimteclaims al onder druk, terwijl de kern juist een kwaliteitsimpuls kan gebruiken (relatie thema 1). Juist hier liggen kansen om de gaten te dichten in het dorpse weefsel van Stiphout. Denk aan nieuwe invullingen voor vrijkomende (vaak voormalige) bedrijfslocaties, met name aan de Dorpsstraat. Bouwprojecten met groene plekken binnenin het dorp kunnen een kwaliteitsimpuls creëren voor de nieuwe bewoners én de omwonenden. Voorbeeld boven: Woodside Square Pollard Thomas Edwards. Voorbeeld onder: Chapel - Heem Cohousing.
• Bij inbreiding is het van belang om ‘dorps te verdichten’ rondom de voorzieningen in de Dorpsstraat (zie thema 1). Dit betekent verdichten op strategische locaties: op die plekken die de grootste integrale kwaliteitsimpuls creëren. • In de groene woonwijken rondom de Dorpsstraat kan incidenteel gezocht worden naar kleinschalige verdichtingen met respect voor de groene woonkwaliteit en de dorpse karakteristiek van Stiphout. • Uitbreiden buiten de kern heeft niet de voorkeur en is enkel mogelijk op voorwaarde van een brede meerwaardecreatie (relatie thema 1), indien het laadvermogen leidend is en het landschappelijke, complementaire woonvormen betreft, het gekoppeld is aan de opgaven in het landelijk gebied, de landschappelijke structuur versterkt wordt, er voor hetzelfde product binnenstedelijk geen alternatief voorhanden is en de zachte overgang tussen stad en land verbeterd.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
2. Nieuw wonen op oude plekken
38
03
39
Helmond heeft de ambitie om voorop te lopen in de landelijke klimaatdoelstellingen. Een duurzaam Helmond betekent een gezond woon-, werk- en leefklimaat waarin het prettig verblijven is. Wijken, straten en gebouwen worden CO2-neutraal ingericht, worden bestand tegen hevige regen en extreme droogte en houden rekening met diverse soorten flora en fauna. Duurzaamheid zou geen optionele of additionele kwaliteit moeten zijn maar ‘het nieuwe normaal,’ in elk (bouw)project of initiatief.
De kaart van Stiphout in de Zonnescan Brabant. Hoe roder het vlak, des te meer zonlicht het dak ontvangt. (Bron: provincie Noord Brabant)
Duurzaamheid zou daarmee geen facultatieve of ‘additionele’ kwaliteit moeten zijn maar ‘het nieuwe normaal’
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
3. Toekomstbestendig is het nieuwe normaal
77
Om Stiphout klaar te maken voor de toekomst zullen (bouw)ontwikkelingen en bewonersinitiatieven duurzaamheids-maatregelen moeten integreren. Duurzaamheid moet bezien worden in de breedte.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
03
40
04 03
• Energie • Spoor 1: Met ruim 80% aan koopwoningen vraagt verduurzaming van woningen een actieve houding van huiseigenaren. Denk aan isoleren, besparen, alternatieve warmtebronnen en gasloos maken. In het bijzonder is er aandacht voor een tweedeling tussen de mensen die de mogelijkheid hebben om te investeren en de mensen met een kleinere portemonnee die dat niet kunnen en daardoor ook niet van de voordelen kunnen genieten. • Spoor 2: Verduurzaming en energietransitie vanuit een integrale, stadsbrede aanpak. • Materiaalgebruik • De gemeente heeft de ambitie om circulair te worden. Er wordt gestreefd naar gebruik van hernieuwbare materialen en producten en een hoogwaardig hergebruik van afval.
• Sociaal-maatschappelijk • Nieuwe ontwikkelingen geven invulling aan het thema ontmoeten om een hechte sociale structuur te creëren. • Er is aandacht voor het sociaal-maatschappelijk functioneren van bestaande wijken. Verborgen armoede, opvoedkundige problemen en energie-armoede zijn aanwezig, in de ene wijk zichtbaarder dan in de andere. • Enthousiasmeren en stimuleren kan gemeenschapsvorming en nabuurschap verbeteren en polarisatie en eenzaamheid tegengaan. Denk aan laagdrempelige oplossingen zoals straatboekenkastjes, punten tegen voedselverspilling of stekjeskasten.
Door in te zetten op het vergroenen van de woonstraten in Stiphout kan ingespeeld worden op het voorkomen van hittestress, het opvangen van regenwater en het verbeteren van de biodiversiteit. Voorbeeld: woonstraat in Putten (Bron: Atelier Dutch)
• Mobiliteit • Stadsbreed zijn gezondere en duurzamere mobiliteitskeuzes nodig (thema 4 en 5). Kansrijk zijn met name de verplaatsingen per fiets binnen de wijk, naar de snelfietsroutes en de NS-stations in de omgeving. • Deelmobiliteit wordt momenteel getest in het centrum van Helmond en kan mogelijk op termijn een aanvullende oplossing voor Stiphout zijn. • Met name in de dorpskern zal slim omgegaan moeten worden met parkeren omdat dit van invloed is op de verblijfskwaliteit. Denk aan het dubbelgebruiken van parkeerplaatsen, zoals parkeerplaatsen die ‘s avonds en ‘s nachts door bewoners gebruikt worden, maar overdag door bezoekers van winkels. • Klimaat, water en ecologie • Er wordt ingezet op vergroenen en ontharden van de openbare ruimte, met name in de dorpskern en de groene verbindingen met het buitengebied. Zo wordt ingespeeld op opgaven rondom hittestress (d.m.v. schaduw), verdroging en sponswerking (d.m.v. water vasthouden), biodiversiteit (d.m.v. soortenrijkdom), spelen en ontmoeten en algehele gezondheid (beleving).
• B iodivers groen krijgt de ruimte in de openbare ruimte en op de daken. Dit versterkt niet alleen de ecologische, maar ook de sociale en economische waarde. Biodivers groen is niet altijd opgeruimd en aangeharkt en dit vraagt daarom om een nieuwe mentaliteit en esthetiek. • Een duurzame watercyclus is onderdeel van het plan bij herinrichtingen van de openbare ruimte of nieuwe bouwinitiatieven. De sponswerking binnen het plangebied, beperking van wateroverlast en scheiding van afval- en regenwater krijgen daarin een plek. • Vasthouden en vertraagd afvoeren van regenwater en het verminderen van drinkwatergebruik staan centraal in bestaande gebieden. Denk bijvoorbeeld aan wadi’s en regentonnenacties. • Bij de omliggende landschappen komt aandacht voor de klimatologische en ecologische robuustheid. Er wordt ingezet op verbetering van de landschappelijke structuur, ecologie en waterbergende functie in balans met de recreatieve functie of voedselproductie. Het oude landschap moet als het ware verweven worden met de nieuwe ontwikkelingen.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
• Bewustzijn • Inzetten op het verbeteren van de bewustwording rondom duurzaamheidsthema’s en de mogelijkheden die mensen hebben om te veranderen.
41
04 03
Kloppend dorpshart
1. 2. 3.
Een aantrekkelijke en herkenbare dorpskern Dorps programma versterken in de kern Focus op de fietser en voetganger
Gebiedsvisie Stiphout | 03. 04. VISIE
Stiphout werkt aan een duidelijk herkenbaar, levendig en aantrekkelijk gebied in de kern, een kloppend hart binnen het dorp. Dat gebeurt door in te zetten op een uitnodigende openbare ruimte, minder doorgaand verkeer en een onderscheidende mix van voorzieningen. De concurrentiekracht van Stiphout ligt in het specifieke dorpse karakter en de uiteenlopende kwaliteiten die dat met zich meebrengt.
42 83
03
1. Een aantrekkelijke en herkenbare dorpskern Dorps programma
De historische herkenbaarheid en de goede ontmoetingen (thema 1 & 2) manifesteren zich bij uitstek aan de Dorpsstraat en meer bijzonder in het gebied rondom de kerk. Deze zone herbergt de meeste winkels, scholen en horeca. Juist hier wordt ingezet op het creëren van een representatieve plek met een verscheidenheid aan functies en een aangenaam verblijfsklimaat.
Zoekgebied inbreiding Ruimte voor functieverdichting aan de Dorpsstraat
Vergroening Dorpsstraat Grotere concentraties parkeren ingepast op binnenterrein
Een kloppend dorpshart wordt gemaakt door een integrale benadering van ruimtelijke inrichting, beleving, de uniciteit van het voorzieningen aanbod, de menging met ander functies en het kwaliteitsniveau van de winkels zelf.
Groene verblijfsplekken rondom kerk
Groene verblijfsplekken rondom winkels
Verkeer en verbinding Verbindingen via nieuwe projecten naar omliggende woonbuurten
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Een kloppend hart: niet slechts een verzameling voorzieningen maar een samenhangend en aantrekkelijk dorps weefsel. In de komende jaren dragen bouwinitiatieven en gerichte investeringen hieraan bij, zonder een groot-schalige herinrichting van de openbare ruimte. Hier wordt bewust ontworpen voor ontmoeting, met voldoende zitgelegenheid, zon- én schaduwplekken, groen en water.
De Dorpsstraat rijgt als een kralenketting de pleintjes, open plekken en parkjes aaneen
43
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
• De dorpskern kan grofweg worden afgebakend als de zone tussen de kruising met de Dorpsstraat-Elsdonk en de kruising Gerwenseweg-Gasthuisstraat. Hier zijn de historische kwaliteiten en voorzieningen geconcentreerd. • Het gaat om meer dan het aantal winkels en parkeerplaatsen. De dorpse context, de ruimtelijke inrichting, de beleving, de uniciteit van het aanbod, de menging met andere functies en het kwaliteitsniveau van de winkels maken samen een hotspot voor Stiphoutenaren en bezoekers van buiten. • Het historische lint van de Dorpsstraat rijgt als een kralenketting de pleintjes, open plekken en parkjes aaneen. Hier wordt bewust ontworpen voor ontmoeting, met voldoende zitgelegenheid, zon- én schaduwplekken, groen en water. • Bouwontwikkelingen en transformaties dragen bij aan een aantrekkelijk dorpshart. De overgang tussen gebouw en openbare ruimte wordt met aandacht meeontworpen. Daarnaast worden ook de aansluitende voetgangersroutes fijnmazig vormgegeven om een samenhangend weefsel te creëren. Zo ontstaat een aantrekkelijke Dorpsstraat en worden de aanliggende gebieden, voorzieningen, straten en stegen betrokken.
44
Een kloppend hart als een representatieve plek, met een diversiteit aan functies en een aangenaam verblijfsklimaat
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
03
87
04 03
2. Dorps programma versterken in de kern
Dorpsstraat in Stiphout met kiosk en Trudokerk in 1960. (Bron: Jos Pé)
• De dorpskern van Stiphout bestaat (latent) uit een onderscheidende mix van winkels voor de dagelijkse boodschappen, (verblijfs) horeca en kleinschalige speciaalzaken. Hiermee kan Stiphout iets anders bieden dan de andere Helmondse wijken of andere grote kernen in de regio. • Met de landelijke trend in afnemende retail, wordt concentratie of specialisatie van belang. De (groeiende) horecasector kan juist een alternatieve invulling zijn. • De grootste concurrentiekracht van Stiphout zal moeten liggen in het specifieke dorpse karakter. Dit kan tot uiting komen in niche-voorzieningen, speciaalzaken, restaurants waar met lokale producten gekookt wordt en winkels waar ingezet wordt op de beleving. De uniciteit van het aanbod, het kwaliteitsniveau en de menging met andere functies hangen nadrukkelijk samen met de dorpse context,
de ruimtelijke inrichting en de beleving. • Verkeeraantrekkende voorzieningen en voorzieningen met een groot verzorgingsgebied zijn ongeschikt voor het dorpshart. • De blik wordt óók naar buiten gericht: bezoekers van buitenaf versterken de draagkracht. Het is aantrekkelijk om in Stiphout een terrasje te pakken of een ijsje te eten. • Het is zaak de begane grond van de bebouwing te activeren met een levendige invulling. Om het multifunctionele centrumbeeld te versterken, dient bij ruimtelijke ingrepen te worden nagegaan of er naast woningen ook andere functies gehuisvest kunnen worden. • Grondeigenaren uitdagen om tijdelijk braakliggende gronden te benutten om de beleving en aantrekkelijkheid te verbeteren.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
De (winkel)voorzieningen in Stiphout zijn momenteel verspreid langs de route Dorpsstraat-Gerwenseweg. De kracht en betekenis van een kloppend dorpshart schuilen in de aanwezigheid van relatief veel en een onderscheidende mix van voorzieningen in een als zodanig te herkennen gebied. Hiermee kan Stiphout met het specifieke dorpse karakter iets anders bieden dan andere Helmondse wijken of grote kernen in de regio.
45
03
46
De verkeersverbeteringsopgave heeft grote invloed op het slagen van een kloppend dorpshart. De Dorpsstraat functioneert nu nog te veel als een kanaal voor doorgaand verkeer. In de toekomst komt de focus meer te liggen op voetgangers en fietsers. Er wordt ingezet op een pakket van gerichte ingrepen: verminderen van doorgaand verkeer, concentreren en dubbelgebruiken van parkeren, meer ruimte voor verblijven, groen en ontmoeten op de Dorpsstraat. Logische, veilige en comfortabele fiets- en wandelroutes naar en door de kern zijn kansrijk bij nieuwe bouwinitiatieven en gerichte investeringen. Goede fietsroutes van Stiphout naar de treinstations en naar de omliggende steden en dorpen kunnen het autogebruik terugdringen. Voorbeeld: de Papenvoortsedijk – Molenven (Bron: De Loop, Weekkrant Helmond)
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
3. Focus op de fietser en voetganger
91
04 03
Conclusies parkeeronderzoek centrum Stiphout (2022) • De hoogste parkeerdruk komt naar voren rond de middag. • Op de drukste onderzoeksmomenten is 58% van het totale aantal parkeerplaatsen bezet. • De meeste voertuigen in het onderzoeksgebied hebben een korte parkeerduur.
• Logische, veilige en comfortabele fiets- en wandelroutes naar en door de kern worden vormgegeven. Het dorpshart kan een ankerplaats worden in het recreatieve netwerk voor dagjesmensen die Stiphout aandoen. Voldoende fietsparkeerplekken stimuleren de keuze voor fietsen en lopen. • Door de beperkte vraag naar openbaar vervoer in Stiphout is het niet realistisch om het openbaar vervoer te intensiveren. Daarentegen kan wel ingezet worden op vraaggericht aanbod zoals regiotaxi en deelmobiliteit. • Het verbeteren van fietsroutes en de snelfietsroute tussen Helmond en Eindhoven en naar de treinstations kan bijdragen aan duurzamere mobiliteitskeuzes.
Op de Dorpsstraat wordt een nieuwe balans gezocht tussen autobereikbaarheid (voor bestemmingsverkeer) en ontmoetingsplekken. Op goedgekozen plekken wordt daarvoor ruimte teruggewonnen op de auto en ingezet voor meer groen en een beter verblijfsklimaat. (Bron: Google Maps)
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Gebiedsvisie Stiphout | 04. VISIE
• Een aantrekkelijk dorpshart met voldoende ruimte voor ontmoeting en groen is gebaat bij ontmoediging van doorgaand autoverkeer in de Dorpsstraat. Bijvoorbeeld door andere vormgeving van de entrees van de Dorpsstraat-Gerwensweg, autovertraging door bijvoorbeeld drempels en/of meer veilige oversteekplekken. De zuidelijke rondweg is een goed alternatief. Ook wordt op goedgekozen plekken ruimte teruggewonnen op de auto en ingezet voor een beter verblijfsklimaat. In het aanliggend weefsel en de zijstraten liggen kansen voor een niet door de auto gedomineerde inrichting. • Het parkeren is momenteel opgelost binnen het normale wegprofiel. Grote parkeerconcentratie (bijvoorbeeld bij de supermarkt) vraagt om geïntegreerde parkeeroplossingen in de bebouwing of op het binnenterrein. In de openbare ruimte moet een nieuwe balans ontstaan met andere ruimteclaims zoals ontmoeting en groen. Denk aan het dubbelgebruik van parkeerplaatsen. Het recente parkeeronderzoek toont aan dat er mogelijkheden zijn.
47
04 03
Nog lang en gelukkig
1. 2. 3.
Passende woonvormen voor zorgwonen of collectief wonen van ouderen en jongeren. Voorbeeld: De Akker Texel. Bron: ANA Architecten.
De juiste woonvormen voor gevorderden en ouderen De basis op orde: veilig en toegankelijke condities Zorgen voor elkaars welzijn
Gebiedsvisie Stiphout | 03. 04. VISIE
De bevolking in Stiphout vergrijst. Dit vraagt om aanpassingen en andere voorzieningen. Ook op gevorderde leeftijd moet men in de wijk kunnen blijven wonen. Dat kan bereikt worden door in te zetten op passende woonvormen, de juiste condities in de openbare ruimte, (zorg)faciliteiten en het aanmoedigen van een sterke gemeenschap die naar elkaar omkijkt.
48 95
04 03
Met een steeds ouder wordende bevolking, zijn er andere typen woningen nodig, geschikt voor gevorderden (55+, empty-nesters) en senioren. Denk aan woningen met minder onderhoud, nul-tredenwoningen en levensloopbestendige woningen in de buurt van voorzieningen. Dit kan de doorstroom in de gehele keten op gang brengen: ouderen verhuizen uit hun relatief grote woning met tuin en spelen zo potentiële ruimte vrij voor een jongere generatie.
Voorbeelden van passende woonvormen die inspelen op de juiste condities in de openbare ruimte, (zorg)faciliteiten en het aanmoedigen van een sterke gemeenschap die naar elkaar omkijkt.
• Passend huisvesten, denk aan woningen met minder onderhoud, nul-tredenwoningen en levensloopbestendige woningen. Een tweede slaapkamer en voldoende buitenruimte zijn van belang en de overgang in grootte en woonlasten mag niet te groot zijn. De aantrekkingskracht kan zitten in de nabijheid van faciliteiten, voldoende ruimtelijkheid en groen, ontmoeting of zorg op afroep. • Primair wordt gedacht aan locaties in de buurt van de voorzieningen. • Menging met andere woonvormen, doelgroepen en functies heeft de voorkeur boven een afgezonderde ruimtelijke concentratie.
• Bij ouderenhuisvesting kan gedacht worden aan appartementen en grondgebonden woningen. Met name de appartementen (niet in de vorm van hoogbouw) vragen om zorgvuldige ruimtelijke inpassing. • In de toekomst wordt steeds meer uitgegaan van zelfredzaamheid en mantelzorg. Relatief nieuwe woonvormen zoals kangoeroewoningen, meergeneratiewoningen, woonhofjes of jong-oud combinaties kunnen hierin een rol spelen. Ook de zorg op afstand en digitalisering gelden als kansen.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
1. De juiste woonvormen voor gevorderden en ouderen
49
03
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Naast een passend woningaanbod moet er ook aandacht zijn voor de juiste voorzieningen en een geschikte, toegankelijke en veilige openbare ruimte voor de ouder wordende bevolking. Ouderen behoeven meer zorgvoorzieningen, zowel thuis als buitenshuis. Hun mobiliteit wordt minder, maar in beweging blijven is onverminderd belangrijk. Het is van belang om naar kansen te zoeken hierin te voorzien bij regulier onderhoud en nieuwe bouwinitiatieven.
50
Passende woonvormen voor zorgwonen of collectief wonen van ouderen en jongeren. Voorbeeld: Hof van Nassau Steenbergen (Bron: Inbo Architecten)
De openbare ruimte houdt bewust rekening met de ouder wordende bevolking, met aandacht voor toegankelijkheid en veiligheid.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
2. De basis op orde: veilig en toegankelijke condities
99
04 03
Voldoende schaduwplekken op de Dorpsstraat waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Voorbeeld: Place Saint-Sernin (Bron: Cortesia de CCCB)
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
• Veilige oversteekplekken, goede verlichting en gelijkvloerse trottoirs vergroten de toegankelijkheid. • Voldoende zitplekken, schaduwplekken, en ontmoetingsplekken binnen en buiten maken de openbare ruimte aantrekkelijk voor verschillende doelgroepen. • Uitdagen tot beweging in de openbare ruimte (relatie thema 3) stimuleert gezond gedrag en vergroot het plezier. • Aantrekkelijke en veilige routes van kern naar het buitengebied en het centrum van Helmond zetten aan tot wandelen en fietsen (relatie met thema 1). De afstand van de woning tot een openbaar groengebied wordt verkleind. • Bij de doorontwikkeling van ontmoetingsplekken (relatie thema 2) liggen kansen om ruimte te reserveren voor voorzieningen voor hulpbehoevenden, zoals een prikpost of dagactiviteiten voor ouderen. Dit kan ook bijdragen aan de educatie en het ontlasten van mantelzorgers.
51
04 03
3. Zorg, welzijn en omkijken naar elkaar
Meergeneratiewonen (Voorbeeld: MWA Max Hart Nibbrig)
• De nadruk op zelfredzaamheid, eventueel in combinatie met mantelzorg, vraagt om de juiste levensloopbestendige woningen voor gevorderden en ouderen. De mogelijkheid om binnen de eigen woonomgeving te verhuizen wordt als wenselijk gezien. • (Nieuwe) woonvormen die een actieve gemeenschap stimuleren, door een combinatie van jong en oud en waar ontmoeten centraal staat, kunnen bijdragen aan het langer thuiswonen en verminderde eenzaamheid. • Er moet aandacht zijn voor de mogelijke maatschappelijke tweedeling tussen diegenen met de mogelijkheden het voor zichzelf in te richten (bijvoorbeeld via Collectief Particulier Opdrachtgeverschap)
en degenen die afhankelijk zijn van externe ondersteuning. Een mix van woningtypen en prijsklassen binnen een project kan hieraan bijdragen. • Digitale middelen zoals Mijn Buurtje of Next Door kunnen ingezet worden om vraag en aanbod van hulp te koppelen. • De mogelijkheid om eigen keuzes te maken en grip te hebben op de eigen leefomgeving beïnvloedt de tevredenheid van mensen over hun omgeving. De invoering van de omgevingswet maakt het betrekken van inwoners in de planvorming standaard. Ook het betrekken bij toekomstige bewoners bij de vormgeving van hun woning en de openbare of collectieve ruimte is daarin kansrijk. Het versterkt de binding tussen woonplek en bewoner.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
Mede door de vergrijzing ligt er druk op de zorg. Dit speelt ook in Stiphout met zijn relatief grote groep ouder wordende mensen. Landelijk en gemeentelijk beleid gaat ervan uit dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. Daar is enerzijds zelfredzaamheid voor nodig, anderzijds een omgeving om op terug te vallen. Een gemeenschap waarin men naar elkaar omkijkt en voor elkaar zorgt wordt daarom nog belangrijker. Gezonde leefomgevingen en woonvormen die bijdragen aan een actieve gemeenschap en gezond gedrag vormen hiervan de basis.
52
Op diverse niveaus kan de fysieke leefomgeving bijdragen aan gezondheid: van woonvormen zoals hofjes waar mensen naar elkaar omkijken tot groene en schaduwrijke openbare ruimte.
Gebiedsvisie Stiphout | 03. VISIE
03
53
O4. VAN VISIE NAAR UITVOERING
04
De gebiedsvisie is in een zorgvuldig proces en met aandacht voor de beleving en mening van Stiphoutenaren en de kennis van medewerkers bij Gemeente Helmond tot stand gekomen. Dit met als doel om een nieuw, gedragen en gezamenlijk ruimtelijk perspectief te bieden op de nabije toekomst. Dit document, de gebiedsvisie, beschrijft dit perspectief. Dat roept de vraag op: hoe nu verder? Samenwerking en regie Niet alles kan en niet alles kan overal. Zo kan de Dorpsstraat niet al het doorgaand en lokaal autoverkeer aan én tegelijkertijd de groenste straat van Stiphout worden én nieuwe ontmoetingsplekken in zich hebben. Dit vraagt om keuzes en regie. De grootste uitdaging in het vervolg van de gebiedsvisie is dat een balans gezocht wordt in dat wat de inwoners verwachten en dat wat de gemeente uiteindelijk waar kan maken. Dit heeft enerzijds te maken met beschikbare middelen en anderzijds met de mate waarin de gemeente regie heeft of wil hebben. Zo is het grootste deel van de gronden in particulier bezit waardoor het initiatief niet bij de gemeente ligt.
Deze gebiedsvisie is daarmee geen eindpunt, maar een vertrekpunt voor verdere samenwerking met initiatiefnemers en bewoners in Stiphout. Het vormt het begin van gezamenlijk maatwerk, vervolgacties, initiatieven, plannen en de vorming van coalities en werkgroepen.
Twee sporen De gebiedsvisie geeft richting en kaders voor ruimtelijke ontwikkelingen, en is tevens de basis voor verdere uitwerking van ruimtelijke plannen in een gemeentelijk tienjaars uitvoeringsplan. Dit wil zeggen dat aan de hand van twee sporen een vervolg wordt gegeven aan de gebiedsvisie: 1. Bij ruimtelijke initiatieven wordt aan initiatiefnemers gevraagd om aan de hand van de ambitieroos aan te geven op welke manier hun initiatief invulling geeft aan de thema’s uit de gebiedsvisie. Op basis van de gebiedsvisie wordt regie gevoerd door de gemeente. 2. De gemeente stelt een uitvoeringsplan op voor de kernopgaven van de gebiedsvisie.
Uitvoeringsplan De vier belangrijkste opgaven die in het uitvoeringsplan terug dienen te komen zijn: a. Bouwen en wonen: Ontwikkellocaties in de dorpskern en woonlocaties voor jongeren (bijv. CPO) tot ontwikkeling laten komen volgens het principe van ‘Dorps verdichten’. Hiermee wordt naast het toevoegen van de woningtypes, waar behoefte aan is, tevens een brede kwaliteitsimpuls gecreëerd in de dorpskern. b. Ontmoeten en voorzieningen: Faciliteren van de ontmoeting door het doorontwikkelen van bestaande locaties. Een van die plekken kan op termijn tot een
centrale huiskamer van het dorp uitgroeien. Hiervoor nemen verenigingen en bewoners het voortouw, waar nodig gefaciliteerd door gemeente of bijvoorbeeld ontwikkelaars. c. Openbare ruimte, verkeer en groen: Groen in de kern en de aansluiting met het landschap rondom Stiphout versterken. Het aantrekkelijk maken van fietsen en lopen en de verkeersdruk in de Dorpstraat verlichten door het ontmoedigen van doorgaand verkeer. Mogelijk kan een gedeelde strategie voor de infrastructurele aansluiting van bouwplannen in de dorpskern nodig zijn. d. Verduurzaming en energietransitie: Deze uitdaging in Stiphout actief doorzetten door activering onder bewoners, duurzame nieuwbouwprojecten en een aanhaking bij de stadsbrede duurzaamheidsaanpak.
Werkwijze De betrokkenheid van Stiphoutenaren bij de ontwikkeling van de gebiedsvisie was tijdens het afgelopen half jaar groot. Het is belangrijk om dit te koesteren en mee te nemen in vervolg in het belang van een collectief gedragen en best passend resultaat voor Stiphout. Een werkmethode met themagerichte werkgroepen die met bovenstaande kernopgaves aan de slag gaan lijkt een passende aanpak voor het vervolg. Deze werkgroepen dienen een representatieve vertegenwoordiging te zijn van Stiphoutse inwoners en belanghebbenden. Ook de wijkraad heeft een rol als een belangrijke aanjager. De gemeente dient te faciliteren in de vorm van omgevingsmanagement met aandacht voor een balans tussen wensen en mogelijkheden.
Gebiedsvisie Stiphout | 04. VAN VISIE NAAR UITVOERING
VERVOLG OP DE VISIE
55
04 Historische herkenbaarheid Goed ontmoet Op de toekomst voorbereid
Keuzes maken
Kloppend dorpshart
Terugkomend op de vraag naar keuzes van de vorige pagina, worden hieronder de belangrijkste keuzes uit de gebiedsvisie samengevat.
Nog lang en gelukkig
Stiphout kiest de komende tien tot vijftien jaar voor: ( Her/op)waarderen van de dorpse kwaliteiten, iconen en landschappen als belangrijke bijdrage aan de Stiphoutse identiteit. Het behouden van de landschappelijke ligging door de omzoming van landschappen. oor in te zetten op de gouden driehoek D worden meer relatief kleine en betaalbare woningen beschikbaar. Hierdoor moet het mogelijk worden om in Stiphout te kunnen blijven wonen. Stimuleren van (nieuwe) woonvormen voor jongeren, gevorderden en ouderen en het stimuleren van een actieve gemeenschap. I nbreiding in de kern rondom de Dorpsstraat kiezen boven uitbreiding. Waarbij bouwinitiatieven voor een brede kwaliteitsimpuls moeten zorgen in de dorpskern. I n basis laagbouw met plaatselijk hogere bebouwingsdichtheid (zonder hoogbouw) en intensievere, compactere oplossingen die met maatwerk wordt ingepast. Altijd met een sterk dorps karakter.
Ontmoeten en voorzieningen Verschillende ontmoetingsplekken doorontwikkelen tot aantrekkelijke, toegankelijke en vitale ontmoetingsplekken die passen bij de behoefte van Stiphout. Daarbij wordt ingezet op diverse, complementaire ontmoetingsplekken, waaronder één centrale hotspot. anuit lokaal initiatief en draagvlak V onder verenigingen, gefaciliteerd door gemeente en ontwikkelaars. Pakken van kansen voor ontmoetingsplekken om aan te haken bij bouwontwikkelingen en initiatieven van onderaf. Een kloppend dorpshart waarin ingezet wordt op het onderscheidende dorpse karakter qua mix van winkels en horeca. Niet concurrerend met het aanbod in Helmond centrum.
Openbare ruimte, verkeer en groen Door middel van bouwinitiatieven en gerichte investeringen verbeteren en toevoegen van aantrekkelijke groenen ontmoetingsplekken in de openbare ruimte. Met name op en rondom de Dorpsstraat. e veiligheid en aantrekkelijkheid van de D Dorpsstraat verbeteren door minder doorgaand autoverkeer, het concentreren en dubbelgebruiken van parkeren en veilige oversteek plekken. ogische, veilige en comfortabele fiets- en L wandelroutes naar en door Stiphout. Zowel tussen de landschappen en dorpskern als het aanhaken op routes naar Helmond centrum en Eindhoven. Naar kansen zoeken, bijvoorbeeld in reguliere onderhoudsprogramma’s om in de openbare ruimte in te zetten op ontharding en vergroening, versterking van biodiversiteit, een duurzame watercyclus en klimaatbestendigheid.