RN 006 Q-book BSD

BRAINPORT SMART DISTRICT Q-Book JUNI, 2020

2|

INHOUDSOPGAVE Voorwoord 4 Deel I: Programmalijnen 12 Deel II: Fysieke leefomgeving 70

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 3

Q-BOOK VOORWOORD

Prof. Elphi Nelissen MSc Professor Building Sustainability Department of the Built Environment TU/e Eindhoven University of Technology

D

e slimste wijk van de wereld. Die gaan we bouwen in Helmond, meer precies in Brandevoort, en die noemen we Brainport Smart District. Als ik dit schrijf zijn we stiekem toch al een aantal jaren bezig met het uitdenken van het proces om te komen tot die slimste wijk. En er is veel gebeurd: UNStudio in de persoon van Ben van Berkel heeft een prachtige stedenbouwkundige opzet ontwikkeld. De uitdaging was om een plan te maken dat geen plan is: dus geen ontwerp dat we gefaseerd de komende jaren gaan realiseren, maar een gridstructuur die op een flexibele en adaptieve wijze alle toekomstige innovaties letterlijk een plek kan geven. Het resultaat is te zien op onze website: www.brainportsmartdistrict.nl. Innoveren is het sleutelwoord bij de ontwikkeling van deze wijk. Om te prikkelen, om uit te dagen, om aan te zetten tot nadenken én om uiteindelijk te toetsen is dit Quality Book gemaakt. Een boek waarover mijn Quality Team goed heeft nagedacht. De leden van dit Q-Team hebben zowel elk vanuit hun eigen vakgebied maar ook samen vanuit het totaal met elkaar uitgedacht

hoe je een slimme wijk als Brainport Smart District het beste kunt ontwikkelen en realiseren. Hoe zorg je er met elkaar voor dat steeds de nieuwste innovaties en technieken kunnen worden gerealiseerd en getest in deze wijk? En dat allemaal zonder er één groot laboratorium van te maken, want dit project is pas echt geslaagd als wij een slimme wijk bouwen waar het prettig en comfortabel wonen en werken is, en waar innovatie geen doel op zich is maar een middel om te komen tot een betere kwaliteit van leven. Ik hoop en verwacht dat dit Q-Book daaraan gaat bijdragen. In dit Q-Book is een overzicht gegeven van onze ambities en onze regels. Niet als een checklist om alleen groene vinkjes te halen, maar als een document dat inspireert tot innovatie. Het adagium dat bij dit Q-Book hoort is: “Pas toe of leg uit”. Geef aan welke regels en ambities je overneemt én van welke regels en ambities je wilt afwijken, maar leg dat laatste dan wel even uit. Uiteindelijk zal het Q-Team, na de helpende hand te hebben toegestoken, het finale oordeel vellen over het innovatieve gehalte. Wij laten ons graag verrassen! Prof. Elphi Nelissen MSc Helmond, juni 2020

4|

MOBIELE WIJK

SOCIALE EN VEILIGE WIJK

PARTICIPATIE

GEZONDE WIJK

WIJK MET ENERGIE

WIJK MET WATER

CIRCULAIRE WIJK

DIGITALE WIJK

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 5

Q-BOOK INTRODUCTIE

Brainport Smart District Labaratorium voor innovatie Brainport Smart District (BSD) is een uniek, duurzaam woonconcept, een concept dat experimenteren en ‘learning by doing’ omarmt. Als zodanig is BSD op zoek naar early adopters: lokale en internationale pioniers die open staan ​​ om te experimenteren met nieuwe manieren van leven en werken. Bewoners delen bijvoorbeeld de gemeenschappelijke voorzieningen, zoals centrale energieopwekking en landbouw, en bedrijven richten zich primair op innovatief onderzoek. De actieve stedelijke omgeving en het landschap genereren een lokale economie die specifiek ‘Made in BSD’ is. Het technologische -universum van BSD is opgezet als een raamwerk voor naadloze communicatie en het delen van gegevens en informatie die de efficiëntie van landschappen, gebouwen en openbare ruimtes vergroten. In de visie van UNStudio is Brainport Smart District een flexibel netwerk dat zich ontwikkeld rond de behoeften van haar inwoners. Als zodanig is Brainport Smart District geen vooraf bepaald vast plan dat eerst wordt ontworpen en daarna wordt gebouwd; het is een adaptieve stedelijke ambitie, waarbij ontwerp en constructie hand in hand gaan met stapsgewijze ontwikkeling, begeleid door de gebruikers.

In de komende 10 jaar zullen 1500 nieuwe huizen en 12 hectare bedrijventerrein worden gebouwd op basis van de behoeften van mensen die in het gebied wonen en werken. De ambitie is om een ​​duurzame, circulaire en sociaal samenhangende buurt te realiseren die geniet van gezamenlijke voedselproductie, waterbeheer, energieopwekking, gezamenlijk digitaal gegevensbeheer en revolutionaire transportsystemen. Het kenmerkende karakter is het toepassen van de nieuwste technologieën en kennis, waarmee BSD echt een ‘living lab’ is.

BSD Partners: • Brainport Development • Technische Universiteit Eindhoven • Universiteit van Tilburg • Gemeente Helmond • De provincie Noord-Brabant

Het Q-Book Dit Q-Book beschrijft de verwachtingen van BSD voor het innovatieniveau van elk voorstel dat binnen BSD een plek zoekt. Het omvat ambities, indicatoren en specifieke doelen voor alle programmalijnen zoals vastgesteld door de BSD - programma’s die zich richten op circulariteit, participatie, sociale en veilige omgeving, gezonde burgers, digitale connectiviteit, nieuwe mobiliteit, duurzame energie en waterprogramma’s.

KENNIS INSTELLINGEN

INWONERS

OVERHEDEN

BEDRIJVEN

BSD Quadruple Helix De viervoudige helix is ​​een raamwerk van relaties tussen kennisinstellingen, bedrijven, overheden en inwoners, als motor voor kennisproductie en innovatie.

6|

De BSD-programmalijnmanagers hebben, in overleg met verschillende openbare, specialisten, particuliere en academische consultants ambities, indicatoren en doelen vastgesteld die verder gaan dan de bestaande lokale en nationale voorschriften. Deze handleiding stelt prestatiegerichte doelen in plaats van oplossingsvoorstellen om innovatie te stimuleren en flexibiliteit mogelijk te maken. De planning voor innovaties in de verschillende programmalijnen is ook flexibel. De planning wordt afgestemd op de implementatie van welzijnsinnovaties en wordt indien mogelijk versneld. Het Q-Book zet in op schaalbaarheid en stelt doelen op voor het niveau van huis / gebruiker, buurt / gemeenschap en district / collectieve schaal. Door op het meest effectieve schaalniveau te werken worden de hoogste (kosten) voordelen behaald. Het Q-Team evalueert de voorstellen en geeft de aanbevelingen door aan het bestuur van BSD en de gemeente Helmond. Wat is Innovatie? Voorstellen die zich bij BSD willen aansluiten, moeten innovatieve producten, diensten, processen of concepten bevatten. BSD is een proeflab voor innovatieve producten die duurzaam en kostenbesparend zijn. Naast innovatie als de kern van het BSD-concept, ligt er een grote nadruk op processen en producten die co-creatie en sociale innovatie bevorderen.

AMBITIE Wat we willen bereiken; de droom; de visie

INDICATOR Het middel om de ambitie te realiseren, het onderwerp

DOEL Het gereedschap om dit te bereiken, indien mogelijk, met indicatieve getallen, percentages of niveaus

Q-Book raamwerk AMBITIE Een sterke wens om iets te bereiken, ambitie om iets te doen. Realiseer / vervul / realiseer je ambitie ‘Hij heeft zijn belangrijkste ambitie in het leven al bereikt om rijk te worden.’ Bron: Cambridge Dictionary https://dictionary. cambridge.org/ INDICATOR Iets dat laat zien hoe een situatie is. ‘Grondstofprijzen kunnen een nuttige indicator voor inflatie zijn, beweerde hij. Een economische indicator. ‘ Bron: Cambridge Dictionary https://dictionary. cambridge.org/ DOEL Een niveau of situatie die u wilt bereiken. ‘De doelstelling van de overheid van 3,5 procent jaarlijkse groei lijkt gemakkelijk haalbaar.’ Bron: Cambridge Dictionary https://dictionary. cambridge.org/

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 7

Q-TEAM

ELPHI NELISSEN -voorzi�er-Hoogleraar faculteit Bouwkunde TU/e -Lid S�ch�ngsbestuur BSD

8|

EDWIN SCHELLEKENS -secretaris-Directeur BSD

PIETER VAN WESEMAEL -lid Q-Team-

INGE BONGERS -lid Q-Team-

MARCEL THAENS -lid Q-Team-

FRA TILLE -lid Q-

-Professor stedenbouw en architectuur TU/e

-Hoogleraar Evidence Based Management van Innova�e TU

-CIO Provincie Noord-Brabant

-Lector In Mobiliteit

ARCEL HAENS Q-Team-

FRANS TILLEMA -lid Q-Team-

ANGELIQUE BELLEMAKERS -lid Q-Team-

ANKE VAN HAL -lid Q-Team-

CAROLINE BAAN -lid Q-Team-

BEN VAN BERKEL -Bijzonder lid-

ovincie Brabant

-Lector Intelligente Mobiliteit HAN

-Adviseur Sociale Impact Inbo

-Hoogleraar Duurzaam Bouwen Nyenrode Business University

-Chief Science Officer RIVM

-Founder/ Principal Architect UNStudio

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 9

Q-BOOK RICHTLIJNEN

De Q-Book als handleiding voor innovatie

Q-Book richtlijnen:

Het Q-Book is bedoeld voor toekomstige bewoners, ontwikkelaars en product initiatieven. Het is een boek dat wil inspireren en prikkelen. Het is ook het toetsingskader van alle initiatieven die in Brainport Smart District worden ontplooid om de ambitie hoog te houden. De gemeentelijke specialisten en het juridische team hebben dit document opgesteld, beoordeeld en goedgekeurd. Het Q-team heeft dit boek vastgesteld.

1. “ Pas toe of leg uit” - van alle voorstellen wordt verwacht dat ze de ambities en doelstellingen zoals beschreven in dit boek toepassen. Als initiatieven er voor kiezen af te wijken van de doelstellingen, dan geven zij uitleg over de reden voor deze afwijking. Daarnaast doen ze een voorstel voor alternatieve doelstellingen en oplossingen die leiden tot een vergelijkbaar ambitieniveau. 2. Van alle voorstellen worden verwacht dat ze uitbzzen in minimaal drie programma lijnen, daarnaast dienen ze uit te leggen hoe een relatie met de andere programmalijnen wordt gelegd. 3. Alle voorstelen moeten minimaal voldoen aan de bestaande wet- en regelgeving. Als innovatiezone stimuleert BSD innovatie in een veilige omgeving.

De komende stappen in het bestuurlijk besluitvormingsproces zijn vaststelling door het bestuur van Stichting Brainport Smart District, vaststelling door het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad van Helmond. Het BSD Q-Book is daarmee het beleidsdocument dat aan de basis ligt van de advisering/besluitvorming door het Qteam en de besluitvorming van stichting Brainport Smart district en het wordt gebruikt om alle ingediende voorstellen te evalueren en te beoordelen. Het Q-Book geeft aan wat de verwachtingen zijn voor de prestaties van projecten en producten en hun innovatieve oplossingen. Gaandeweg, tijdens het ontwikkelen van deze wijk, zullen verschillende doelstellingen behaald worden en zal er voortschrijdend inzicht zijn. Daarom krijgt het Q-Book jaarlijks een update met relevante bijgewerkte ambities en doelstellingen.

10 |

Q-book opbouw Deel I van het boek beschrijft de prestatieeisen van elk van de programmalijnen zoals opgesteld door BSD, evenals doelen voor de gebouwde omgeving en het landschap, ontwikkeld door UNStudio (stedenbouwkundig ontwerp) en Felixx Landscape architects (landschapsontwerp). Deze ambities en doelstellingen zijn ontwikkeld in overleg met specialisten uit de publieke en private sector, maar ook met universiteiten en toekomstige bewoners. De doelen zijn getoetst aan elk van de programmalijnen en via co-creatie sessies is de toepassing in de gebouwde omgeving getest.

Deel II laat meer in detail zien hoe de doelen worden geïmplementeerd in de gebouwde omgeving en het landschap. Het beschrijft een ruimtelijk systeem waarin openbare ruimtes, gebouwen en natuur zich tot elkaar en tot de locatie verhouden. Zowel Deel I als Deel II vormen samen een raamwerk dat elk team op eigen wijze kan interpreteren en toepassen, binnen de kaders van het bestemmingsplan en het stedenbouwkundig en landschappelijk ontwerp. De verbeeldingen van de gebouwde omgeving in deel II zijn bedoeld ter referentie. Het zijn visualisatie van mogelijke scenario ‘s van ruimtelijke ontwerpen op generieke plekken binnen de wijk, ze zijn expliciet niet bedoeld als ontwerpoplossingen.

AM

IE

IND

ICA TO

R

K

CU

CIR

T1

EL

TIC

IPA TIE

T1 T2

T2

T3

WA TER

T1

EN T2

T3

D

Pr

IJK

BS

EW

WIJ

LIG

KM

T2

VEI

ET

T1

LE

CIA

SO

T3

T3

oje

cte

n T1

EW

ET EN

GIE

ER

T3

T3

T1

DIG

ZO ND

T2

T2

GE

KM

IJK

WIJ

T1

T1 T2

LE

EFFICIENT Een situatie waarin een persoon, bedrijf, enz. middelen zoals tijd, materialen of arbeid goed gebruikt, zonder iets te verspillen. ‘Het bedrijf is van plan om ongeveer 1.000 banen af te stoten als om de efficiëntie te verbeteren.’ Bron: https://dictionary.cambridge.org/ DEELBAAR In staat om gedeeld te worden, of tegelijkertijd gebruikt te worden met iemand anders. ‘‘Het grote plezier van hedendaage smartphonefotografie is de mogelijkheid om korte filmpjes te maken en te delen.’ Bron: https://www.merriam-webster.com/ dictionary

T2 T3

ITA

NIEUW / NOOIT GETEST IN NEDERLAND Een nieuw idee of methode, of het gebruik van nieuwe ideeën en methoden. ‘Zijn meest recente innovatie is een theatergezelschap dat zal optreden voor scholen.’ Bron: https://dictionary.cambridge.org/

DO

PAR

WIJ

Een nieuw idee of methode, of het gebruik van nieuwe ideeën en methoden: ‘Zijn meest recente innovatie is een theatergezelschap dat zal optreden voor scholen.’ Bron: Cambridge Dictionary https://dictionary. cambridge.org

SCHAALBAAR Het vermogen van een bedrijf of systeem om te groeien. ‘Er zijn twijfels over de winstgevendheid en de groeimogelijkheden van de webactiviteiten van het bedrijf. Bron: https://dictionary.cambridge.org/

BIT

RE LAI

WAT IS INNOVATIE

WIJ

K

T3

IJK

EW

IEL

B MO

Bevordering van de samenwerking tussen programmalijnen

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 11

DEEL I: PROGRAMMALIJNEN

PARTICIPATIE

MOBIELE WIJK 12 |

DIGITALE WIJK

SOCIALE EN VEILIGE WIJK

GEZONDE WIJK

WIJK MET ENERGIE

WIJK MET WATER Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 13

PROGRAMMALIJNEN CIRCULAIRE WIJK

CIRCULAIRE WIJK

Duurzame ontwikkeling vormt de basis van Brainport Smart District. Hier wordt gebouwd op de 7 principes van de circulaire economie: materialen op hoog niveau hergebruiken, duurzame energie, biodiversiteit, cultuur en samenleving, gezondheid en welzijn, waardering van menselijke activiteiten en een veerkrachtige economie. Voor BSD betekent dit een innovatieve, aantrekkelijke wijk die organisch wordt ontwikkeld in co-creatie met eindgebruikers, met aandacht voor mens en natuur. Circulariteit op het gebied van bouw, materialen, energie, water, voedselvoorziening is een belangrijk thema. Bij bouwen wordt de 10R-ladder gebruikt als basis voor de ontwerpprincipes. Hiermee ondersteunen we ook ´Nederland circulair in 2050´ en de transitieagenda voor de 5 sectoren: biomassa en voedsel, kunststoffen, maakindustrie, bouw en consumptiegoederen.

14 |

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 15

AMBITIE Onze ambitie is het creëren van een inclusieve leefomgeving met aandacht voor mens en samenleving waarin het sluiten van kringlopen, duurzaamheid, natuur en klimaatadaptatie belangrijke elementen zijn. Randvoorwaarden daarbij zijn innovatief, functioneel en haalbaar.

INDICATOR 01

DOEL 01

Efficient materiaalgebruik

GEBOUW

INDICATOR 02

DOEL 02

Duurzaam gebruik van bouwmaterialen

GEBOUW

16 |

1.1.1 Scheiden afvalstromen: rest, gft, blik, kunststof, drankkartons, papier, glas, textiel, kga en terugdringen restafval 50%. 1.1.2 GFT composteren of gebruiken als veevoer. Geen biomassa gebruiken voor energieopwekking/ verbranding. ................................ ............................................................................... 1.2.1 50% minder weggegooid voedsel dan in een BUURT vergelijkbare wijk, behaald in 2022. ................................ ................................................................................... 1.3.1 95% in 2025 hergebruik van afvalstromen WIJK (nu 75%). Dit is het idee achter circulaire economie: minder nieuw kopen, meer repareren, hergebruiken. 1.3.2 100% verpakkingsvrije producten voor producten geproduceerd in de wijk, behaald in 2022. 1.3.3 100% recycling in industriele omgeving, behaald in 2030. 1.3.4 Statiegeldsysteem voor industriele verpakkingen, 80% in 2030.

2.1.1 Gebruik één van de bovenste acht ontwerpprincipes van de 10R-ladder bij het gebouwontwerp: 1. Rethink / 2. Redesign / 3. Reduce / 4. Reuse / 5. Repair / 6. Refurbish / 7. Remanufacture / 8. Repurpose. Dit gaat om ook andere economische verdienmodellen en een paradigmashift. 2.1.2 Gebruik de Milieukostenindicator (MKI) om de mate van circulariteit van een gebouw te bepalen. ................................ ................................................................................... n.v.t. BUURT ................................ ................................................................................... 2.3.1 Maximaal 20% nieuwe materialen (met WIJK uitzondering van biobased materialen). 2.3.2 Alle materialen en producten hebben een materialenpaspoort inclusief een samenvatting van de nieuwe materialen en de manier van verwerken, vanaf de start van de bouw, behaald in 2022. 2.3.3 Elk gebouw dient als materialenbibliotheek. Vooraf is bekend wanneer de materialen in het gebouw weer vrijkomen, behaald in 2022. 2.3.4 Geen toepassing van uitlogende en toxische materialen vanaf de eerste activiteit in het gebied, behaald in 2022. 2.3.5 Duurzame materialen mogen geen gezondheidsproblemen veroorzaken, behaald in 2022.

INDICATOR 03

DOEL 03

Sluiten van de voedselketen

GEBOUW ................................ BUURT ................................ WIJK

INDICATOR 04

DOEL 04

Circulaire economie

GEBOUW ................................ BUURT ................................ WIJK

n.v.t. ................................................................................... n.v.t. ................................................................................... 3.3.1 In 2030 wordt 40% van het voedsel geproduceerd in de wijk (maak evt. gebruik van 7 laagse voedselbossen), 40% in de regio en 20% daarbuiten. 3.3.2 20% meer groen (dan nu in een gemiddelde woonwijk) om lokale verhoging van temperatuur in BSD te beperken tot maximaal 4 graden. 3.3.3 Gebruik van vee om kringlopen te sluiten en de productie van bijv. eieren en melk (vlees als bijproduct). 3.3.4 100% biologische landbouw, behaald in 2022. 3.3.5 Bij zaaien en planten wordt rekening gehouden met (lokaal) klimaat, seizoenen en bodem.

n.v.t. ................................................................................... n.v.t. ................................................................................... 4.4.1 In 2022 wordt door 80% van de bewoners gebruik gemaakt van ruil- en deeleconomie ondersteund door een dataplatform. 4.4.2 Alle mensen met afstand tot de arbeidsmarkt voeren, afhankelijk van hun kwaliteiten, werkzaamheden uit ter ondersteuning van de lokale economie (bijv. diensten, voedselproductie, repaircafé, etc.). Dit kan ook onbetaald werk zijn. 4.4.3 Voor alle inkoop van materialen en diensten worden eisen gesteld aan circulariteit en MVO (Maatschappelijk verantwoord ondernemen). PIANOO is het expertisecentrum voor aanbestedingen met ook eisen voor MVI, zie Evt. link vervangen door zie referentie https://www. duurzaam-ondernemen.nl/pianoo-publiceerthandreiking-inkopen-met-de-milieukostenindicator/ De gemeente Helmond maakt hier zelf ook gebruik van. Initiatiefnemers kunnen zelf ook gebruik maken van de MVO- en MVI-eisen voor inspiratie.

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 17

REFERENTIES https://www.lente-akkoord.nl/wp-content/ uploads/2019/03/Lente-akkoord-factsheet-Aande-slag-met-circulaire-woningbouw.pdf Breeam https://www.breeam.nl/ MPG: https://www.rvo.nl/onderwerpen/ duurzaam-ondernemen/gebouwen/wetten-enregels-gebouwen/nieuwbouw/milieuprestatiegebouwen BENG: https://www.rvo.nl/onderwerpen/ duurzaam-ondernemen/gebouwen/wetten-enregels-gebouwen/nieuwbouw/energieprestatiebeng https://platformcb23.nl/images/ downloads/20190704_PlatformCB23_ Framework_Circulair_Bouwen_Versie_1.0.pdf https://www.metabolic.nl/ https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ circulaire-economie/nederland-circulair-in-2050 https://www.duurzaam-ondernemen.nl/ pianoo-publiceert-handreiking-inkopen-met-demilieukostenindicator/

18 |

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 19

20 |

PROGRAMMALIJNEN PARTICIPATIE

PARTICIPATIE

Bewoners, bedrijven, overheden en kennisinstellingen (quadruple helix-stakeholders) werken samen in Brainport Smart District om de wereld te verbeteren. Participatie en co-design processen zijn hierbij een cruciale succesfactor. Door alle betrokkenen -en dus ook bewoners- al in een vroeg stadium op creatieve wijze te betrekken in het ontwikkelproces van BSD, leren zij elkaar en elkaars wensen en behoeften kennen. Dit helpt om deze innovatieve wijk van de toekomst gezamenlijk en op constructieve wijze vorm te geven op basis van werkelijke behoeften.

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 21

AMBITIE Participatie en co-design worden al vroegtijdig ingezet bij BSD projecten om samen een slimme, inclusieve en veerkrachtige werk- en leefomgeving te realiseren welke vervolgens leidt tot een duurzaam, sociaal en veilig leven voor de bewoners en gebruikers van het Brainport Smart District.

INDICATOR 01

DOEL 01

Transformatie door brede samenwerking & co-design

ALGEMEEN

22 |

1.1.1 Het project activeert quadruple helix partijen (overheden, kennisinstellingen, bedrijfsleven en gebruikers/mensen) om samen te innoveren (codesign, sociale innovatie) in BSD. 1.1.2 Het BSD projecten portfolio behelst in 2020 samenwerking van minimaal twee quadruple helix partijen, in 2025 zijn daar triple helix samenwerkingen bij gekomen en in 2030 ook quadruple helix samenwerk ingen. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geevalueerdt . Voorbeelden: kavel LAB: gemeente en bewoners ; CASA: gemeente en TUe. * Referenties: Avelino et al., 2016. 1.1.3 De samenwerking in het project is gelijkwaardig en wederkerig: partijen benaderen elkaar met vertrouwen, respect (luisteren) en empathie (ethiek). Dit is een 100% conditie. 1.1.4 De samenwerkingen komen tot stand met de open houding, processen en methoden passend bij de (open innovatie ) knowledge economy in 2025 en uit de transformation economy in 2030. Referentie: Gardien et al , 2014. ................................ ............................................................................................................................. 1.2.1 Het project activeert minimaal een persoon per quadruple helix partij MENS rondom een behoefte (overheid, kennisinstelling, bedrijfsleven en gebruiker/ mens). Indien nodig. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd.

1.2.2 Het project behelst een samenwerking van twee quadruple helix partijen en betrekt minimaal twee personen per partij in 2020, minimaal triple helix partijen en meerdere personen per partij in 2025, en minimaal quadruple helix partijen en meerdere personen per partij in 2030. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd. 1.2.3 De samenwerking in het project tussen de personen is gelijkwaardig en wederkerig: mensen benaderen elkaar met vertrouwen, respect (luisteren) en empathie (ethiek). Vb: waarderend onderzoek. ................................ ............................................................................................................................. 1.3.1. Het project activeert minimaal twee afdelingen of teams per quadruple COLLECTIEF helix partij rondom een BSD onderwerp (overheid, kennisinstelling, bedrijfsleven en gebruikers/mensen). Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd. 1.3.2 Het project behelst een samenwerking van minimaal twee quadruple helix partijen en minimaal twee afdelingen/teams/huishoudens per partij in 2020, minimaal triple helix partjen en meerdere afdelingen/teams/ huishoudens per partiij in 2025, en minimaal quadruple helix partijen en meerdere afdelingen/teams/huishoudens per partij in 2030. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd.

1.3.3 De samenwerking in het project is gelijkwaardig en wederkerig: teams benaderen elkaar met vertrouwen, respect en empathie (ethiek). ................................ ............................................................................................................................. 1.4.1 Het project activeert de quadruple helix partijen in eenzelfde ecoSYSTEEM systeem rondom een maatschappelijk thema (overheden, kennisinstellingen, bedrijfsleven en gebruikers/mensen). 1.4.2 Het project behelst een samenwerking van minimaal twee quadruple helix partijen in eenzelfde eco systeem in 2020, minimaal triple helix partijen in 2025, en minimaal quadruple helix partijen in 2030. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd. 1.4.3 De samenwerking in het project is gelijkwaardig en wederkerig: alle partijen in het ecosysteem benaderen elkaar met vertrouwen, respect en empathie (ethiek).

INDICATOR 02

DOEL 02

(Pro-)actieve deelname en participatie van diverse mensen (burgers, bewoners, gebruikers, werknemers, klanten, consumenten, clienten, etc.)

MENS

2.1.1 Het project zet een persoon of huishouden in haar/zijn kracht om als partner mee te doen en te beslissen in 2020 of laat hem/haar 100% eigenaar over zowel proces en uitkomst zijn. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd. Referentie: Arnstein (1969). 2.1.2 20% van de bewoners zijn actief in meer dan 3 relevante straat en/of buurt activiteiten, 30% van de bewoners zijn af en toe betrokken in straaten of buurt activiteiten, 50% van de bewoners zijn goed geinformeerd en geven regelmatig feedback op straat en/of buurt activiteiten in 2030. 2.1.1 Het project geeft een persoon of huishouden de kans om zelf data te genereren voor wetenschapsdoeleinden (citizen science) en innovaties (data enabled design). Referenties: KNAW & Kollenburg & Bogers (2019). ................................ ............................................................................................................................. 2.2.1 Het project laat een collectief als partner mee doen en beslissen in COLLECTIEF 2020 of laat een collectief 100% eigenaar over zowel proces en uitkomst van het project zijn. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd.

2.2 2 20% van de collectieven zijn actief in meer dan 3 relevante wijk en/of district activiteiten, 30% van de bewoners zijn af en toe betrokken in wijk en/ of district activiteiten, 50% van de bewoners zijn goed geinformeerd en geven regelmatig feedback op wijk en/of gebiedsactiviteiten in 2030. 2.2.3 Het project geeft een collectief de kans om zelf data te genereren voor wetenschapsdoeleinden (citizen science) en innovaties (data enabled design). Zie referenties hierboven. ................................ ............................................................................................................................. 2.3.1 Het project laat een systeem als partner meedoen en beslissen/of laat SYSTEEM systeem 100% eigenaar zijn over zowel proces en uitkomst van het project. Ambitie is de drijfveer en wordt jaarlijks geëvalueerd. 2.3.2 20% van de bewoners zijn actief in meer dan 3 relevante stad en of provincie activiteiten, 30% van de bewoners zijn af en toe betrokken in stad en/of provincie activiteiten, 50% van de bewoners zijn goed geinformeerd en geven regelmatig feedback op stad en/of provincie activiteiten in 2030. 2.3.3 Het project geeft een systeem de kans om data te genereren voor wetenschapsdoeleinden (citizen science) en innovaties (data enabled design). Zie referenties hierboven.

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 23

INDICATOR 03

DOEL 03

Inclusieve buurt/ gemeenschap (huisvesting als mensenrecht)

ALGEMEEN

INDICATOR 04

DOEL 04

Delende gemeenschap (deeleconomie)/ Sharing community

3.1.1 Toegankelijk en betaalbaar wonen en werken voor inwoners met verschillende inkomens (denk aan huisvesting, infrastructuur, publieke voorzieningen, financieen) aan de hand van innovatieve concepten/ regelingen. 3.1.2 Verschillende typologieën huizen, diversiteit in gebruik, inkomen, achtergrond. ................................ ............................................................................................................................. 3.2.1 Toegankelijk en betaalbaar wonen. Er moet 30% innovatieve sociale MENS huisvesting zijn. 3.2.2 Verschillende typologieën huizen, diversiteit in gebruik, inkomen, achtergrond. ................................ ............................................................................................................................. 3.3.1 Toegankelijk en betaalbaar wonen en werken. Er moet 20% innovatieve COLLECTIEF sociale huisvesting voor collectieven zijn. 3.3.2 Verschillende typologieën collectieven, diversiteit in gebruik, inkomen, achtergrond. ................................ ............................................................................................................................. 3.4.1 Toegankelijk en betaalbaar werken voor innovatieve quadruple helix SYSTEEM startups. Er moet 20% innovatieve huisvesting zijn voor sociale start ups. Voorbeeld: energiecoöperatie op buurtniveau .

3.4.2 Verschillende typologieën systemen, diversiteit in gebruik, inkomen, achtergrond.

ALGEMEEN ................................ GEBOUW

................................ BUURTSCHAP

................................ WIJK

24 |

4.1.1 Het project bestaat uit een of meerdere deeleconomie concepten (denk aan ruimte, tijd, geld, eigenaarschap, commodities). ............................................................................................................................. 4.2.1 Het project maakt dat een persoon of huishouden een of meerdere tastbare en ontastbare ‘dingen’ kan en gaat delen of uitruilen. Bijvoorbeeld gezamenlijke wasmachine of gereedschap Voorbeeld: samen in een gebouw een wasmachine, gereedschap etc delen, maar ook tijd: ik doe dit voor jou en dan jij dat voor mij. ............................................................................................................................. 4.3.1 Het project maakt dat een collectief/entiteit (vve, corperatie, vereniging, convenant, communities, commens, etc) samen een of meerdere tastbare en ontastbare ‘dingen’ kan en gaat delen of uitruilen. Bijvoorbeeld samen auto’s delen in een buurt, ECarCell. ............................................................................................................................. 4.4.1 Het project maakt dat er systematisch (in de zin van op reguliere basis, regelmatig, stelselmatig) tastbare en ontastbare ‘dingen’ worden uitgeruild in het ecosysteem. Bijvoorbeeld: samen water en/of energie opslaan en hergebruiken.

REFERENTIES Arnstein, 1969: A ladder of citizen participation. Gardien et al., 2014: Changing your hammer: The implications of paradigmatic innovation for design practice Avelino et al., 2016: shifting power relations in sustainability transitions: a multi actor perspective. www.KNAW.nl Kollenurg & Bogers, 2019: Data-enabled design Volkskrant - https://www.volkskrant.nl/wetenschap/hoe-de-wetenschapvan-burgers-kan-leren-en-burgers-van-de-wetenschap~b122cbf4/ Local solutions to big collective issues cannot be created without intimate, empathic knowledge of the local context, needs and culture, nor can they be created by one single stakeholder. To arrive at meaningful solutions a wide variety of partners - including industry, academia, governments, NGO’, and local user communities- need to join forces in public private partnerships (Den ouden, 2012) Sustainability and well being require behavioural change not only at an individual level but also at a societa level and that collective interests need to be balanced with those of the individual (Gardien et al., 2014)

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 25

26 |

PROGRAMMALIJNEN SOCIALE EN VEILIGE WIJK

CIRCULAIRE WIJK

Er hangt een positieve sfeer in Brainport Smart District: vrij en vriendelijk, en geenszins beklemmend. Hiermee wordt in (ontwerp)processen rekening gehouden – mensen krijgen de ruimte om elkaar te ontmoeten en zich te ontwikkelen. We streven naar een afwisselde mix van bewoners wat betreft leeftijd, achtergrond, inkomen en levensstijl. Nieuwe sociale en economische experimenten worden aangemoedigd, maar mensen moeten zich tegelijkertijd vrij en onderdeel van de gemeenschap voelen, in de wetenschap dat ze wanneer nodig geholpen zullen worden. Brainport Smart District wordt een wijk waarin we kosten kunnen besparen door veel aan wonen en leven gerelateerde kwesties collectief aan te pakken. Alle bedrijven, instellingen en partners die in BSD actief zijn letten op sociale en veiligheidsaspecten volgens het gelijkwaardigheidsbeginsel in alle programmalijnen (b.v. data, energie, mobiliteit, verkeersveiligheid, water,...).

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 27

AMBITIE In BSD wonen de bewoners in een fysiek, emotioneel en sociaal veilige omgeving met veel gemeenschapszin en een minimum aan persoonlijke risico’s.

INDICATOR 01

DOEL 01

Een veilige leefomgeving - Een gevoel van veiligheid en erbij horen

INDIVIDUEEL

.............................. COLLECTIEF

INDICATOR 02

DOEL 02

Risicobeperking en de beschikbaarheid van hulp

INDIVIDUEEL

.............................. COLLECTIEF

28 |

1.1.1 De bewoners van BSD ervaren thuis als een veilige plek. Groter dan Nederlandse gemiddelde (op ESS schaal). 1.1.2 Mensen ervaren een gevoel van toebehoren. In 2022: 50% sociale samenhang (Brabantscan). In 2025: 60%. In 2030: 75%. 1.1.3 Mensen zijn niet eenzaam; Meer dan 80% is gelukkig; Minder dan 10% is eenzaam (Brabantscan). 1.1.4 Mensen houden van hun buurt. In 2022: 95% geeft een score van 6 of hoger (op een schaal van 1-10, Brabantscan). In 2025: 95% geeft een score van 7 of hoger. In 2030: 95% geeft een score van 7,5 of hoger. 1.1.5 Bewoners voelen zich niet sociaal kwetsbaar. In 2022: Minder dan 10 % voelt zich sociaal kwetsbaar (Brabantscan, Tilburg Frailty Indicator). In 2025 voelt minder dan 5% zich sociaal kwetsbaar. In 2030 minder 2%. 1.1.6 Iedereen kan wonen/bewegen met alleen een minimaal risico; Spoedgevallen of ongelukken (SEH-opnames) < 50% van het landelijk gemiddelde (VeiligheidNL-rapporten). 1.1.7 Toegang voor iedereen (geen obstakels of drempels in huis, levensloopbestendige gebouwen) in 2022: 80% van de privéruimtes is vrij van obstakels. In 2030: 90% van de privéruimtes is vrij van obstakels. ............................................................................................................................. 1.2.1 Systemen voor waarschuwingen en noodoproepen.

Vanaf 2022: 95% van de gebouwen heeft een systeem voor waarschuwingen en noodoproepen. Vanaf 2025: 100% van de gebouwen heeft een systeem voor waarschuwingen en noodoproepen. Vanaf 2030: 100% van de gebouwen heeft een systeem voor waarschuwingen en noodoproepen en is verbonden met een centraal alarmsysteem. 1.2.2 Toegang voor iedereen (geen obstakels op de stoep, barrierevrij oversteken op straat, bereikbare open ruimtes). In 2022: 100% van de publieke ruimte is vrij van obstakels. 1.2.3 Bewoners ervaren de buitenomgeving van BSD als veilige plek. Vanaf 2022: 95% van de bewoners voelt zich veilig of zeer veilig (ESS-schaal: het gevoel van veiligheid wanneer je na zonsondergang in je eentje over straat loopt. Vanaf 2025: 95%. 1.2.4 Veilige bouwmethoden (gelijkwaardigheidsbeginsel - veiligheidseisen brandweer). 1.2.5 Geen criminaliteit (misbruik gegevens, criminaliteit, gevaren). Vanaf 2022: < 50% van het landelijke gemiddelde wat aangiftes betreft.

2.1.1 Mensen weten hoe ze zichzelf moeten helpen. Vanaf 2022: 50% van de bewoners weet hoe ze zichzelf kunnen helpen en wie ze om hulp kunnen vragen. Vanaf 2025: 60%. Vanaf 2030: 70%. 2.1.2 Mensen helpen elkaar. Vanaf 2022: 50% van de bewoners doet vrijwilligerswerk of verleent mantelzorg/burenhulp. Vanaf 2025: 60%. Vanaf 2030: 70%. 2.1.3 Risicobewustzijn. Vanaf 2022: 50% van de bewoners is zich bewust van risico’s (brand, overstroming, cybercriminaliteit, sociale risico’s zoals eenzaamheid, misbruik, verslaving). Vanaf 2025: 80% van de bewoners is zich bewust van de risico’s Vanaf 2030: 90% van de bewoners is zich bewust van de risico’s en wordt regelmatig geïnformeerd. ............................................................................................................................. 2.2.1 Snelle en effectieve hulpdiensten (geen blokkades, die toegang vertragen, bluswater o.d. continue beschikbaar). 2.2.2 In geval van nood worden automatisch beveiligingsmaatregelen genomen (informatie over de situatie is meteen beschikbaar en wordt gedeeld. Voorbeelden: brand --> automatisch blussysteem; hartstilstand --> AED vliegt in; valincident oudere thuis --> buurman krijgt een seintje en de deur gaat automatisch van het slot af).

INDICATOR 03

DOEL 03

Gemeenschap bouwen

INDIVIDUEEL

.............................. COLLECTIEF

INDICATOR 04

DOEL 04

Integratie en eigen verantwoordelijkheid

INDIVIDUEEL

.............................. COLLECTIEF

3.1.1 Mensen doen mee aan educatieve activiteiten. Vanaf 2022: minimaal 1x cursus per jaar. Vanaf 2025: minimaal 2x cursus per jaar. 3.1.2 Mensen kennen hun buren. Vanaf 2022: 95% maakt minstens tweemaal per maand een praatje met de buren (Brabantscan). Vanaf 2025: 95% maakt minstens eenmaal per week een praatje. ............................................................................................................................. 3.2.1 Niemand hoeft alleen te eten. Vanaf 2022: buurtcentrum geopend voor ontbijt, lunch en avondeten. Vanaf 2025: buurtcentrum geopend van 8 tot 8. Vanaf 2030: buurtcentrum geopend van 8 tot 8 (mogelijk langer) en verzorgt maaltijden en kookfaciliteiten. 3.2.2 Fysieke ontmoetingsruimtes voor bewoners (om te sporten, te leren, te ontspannen, te eten, te drinken). Vanaf 2022: 10% van alle binnenruimtes en 50% van alle buitenruimtes in BSD is ontworpen met het oog op onderlinge ontmoetingen. Vanaf 2025: 15% van de binnenruimtes en 60% van de buitenruimtes. Vanaf 2030: 20% van de binnenruimtes en 80% van de buitenruimtes. 3.2.3 Alle bedrijven, bewoners, instellingen en partners verzorgen educatieve activiteiten. Vanaf 2022: minimaal 1 evenement per jaar. Vanaf 2025: minimaal 2 evenementen per jaar. 3.2.4 Alle bedrijven, bewoners, instellingen en partners doen mee aan multidisciplinaire activiteiten. Vanaf 2025: minimaal 1 evenement per jaar.

Vanaf 2030: minimaal 2 evenementen per jaar.

4.1.1 Mensen van verschillende achtergronden voelen zich hier thuis. In 2022: > 95% voelt zich niet gediscrimineerd (ESS-schaal). 4.1.2 Mensen hebben betekenisvolle relaties. In 2022: 80% heeft 3 of meer anderen om intieme en persoonlijke zaken mee te delen (ESS-schaal). ............................................................................................................................. 4.2.1 Verantwoordelijkheid nemen en delen. In 2022: 95% van de openbare ruimte wordt door middel van co-creatie ingericht. 4.2.2 Kosten besparen door collectiviteit. In 2022: 95% van de gebouwen wordt door middel van co-creatie ontworpen. 4.2.3 De hele dag toegang voor gemeenschapsfaciliteiten en -activiteiten. In 2022: buurtcentrum enkele uren per dag geopend. In 2025: buurtcentrum geopend van 8 tot 8. In 2030: buurtcentrum geopend van 8 tot 8 en mogelijk langer, op alle dagen van het jaar.

REFERENTIES Brabantscan ESS (European Social Survey) Vektis gemeentezorgspiegel Kernwaarden Gezonde leefomgeving GGD en GHOR VeiligheidNL

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 29

PROGRAMMALIJNEN GEZONDE WIJK

GEZONDE WIJK BSD gaat uit van positieve gezondheid (Huber). Dit is het vermogen om je aan te passen en zelf te beslissen over hoe om te gaan met de fysieke, mentale en sociale uitdagingen in het leven. Inwoners van BSD vinden gezond zijn en gezond leven belangrijk. De leefomgeving is schoon, groen en aantrekkelijk en stimuleert gezond gedrag en ontmoeting. Inwoners hebben inzicht in de eigen gezondheid en in de kwaliteit van de leefomgeving. Door vernieuwende woonconcepten kunnen mensen langer zelfstandig en veilig thuis wonen. Zorg is dichtbij en op afstand, afgestemd op de behoeften van inwoners.

30 |

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 31

AMBITIE In BSD leven mensen langer in goed ervaren gezondheid. Er zijn nauwelijks verschillen in gezondheidsvaardigheden bij inwoners van BSD. BSD is een duurzaam gezonde wijk met een focus op gezondheid door gebruik te maken van technologie en data en in te zetten op een sterke sociale basis.

INDICATOR 01

DOEL 01

Gezonde inwoners

INWONER

32 |

1.1.1 Inwoners ervaren de eigen gezondheid als (zeer) goed. Van 2022 80% inwoners van 65 en ouder ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed. Vanaf 2025 - Ouder dan 65: 82%. Vanaf 2030 - Ouder dan 65: 85%. 1.1.2 90% van de inwoners jonger dan 65 jaar ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed. Vanaf 2025 - Jonger dan 65: 92%. Vanaf 2030 - Jonger dan 65: 95%. 1.1.3 Inwoners zijn blij en voelen zich niet eenzaam. Vanaf 2022 - > 80% is blij; < 10% is eenzaam (“Blij” in ESS scale - “Eenzaam” Brabant scan). 1.1.4 Mensen weten hoe ze voor zichzelf kunnen zorgen en wie ze om hulp kunnen vragen. 1.1.5 Inwoners hebben een gezonde leefstijl (bewegen voldoende, hebben een gezond gewicht, eten gezond, roken niet). Vanaf 2022 - 80% Vanaf inwoners heeft gezonde leefstijl en 20% weet verbeterpunten. Vanaf 2025 85%. Vanaf inwoners heeft gezonde leefstijl en 15% weet verbeterpunten. Vanaf 2030 - 90%. 1.1.6 Inwoners hebben inzicht in eigen gezondheid en weten zich gezond te houden. Vanaf 2022 - 70% inwoners meet eigen gezondheid en weet relatie tussen voeding, beweging, middelengebruik en gezondheid. Vanaf 2025 Zie ook gezondheidsverschillen en educatie. 1.1.7 Inwoners hebben contact met wijkbewoners. Vanaf 2022 - 95% heeft 2x per maand of meer contact (Brabant scan). Vanaf 2025 - 95% heeft 1x per week of vaker contact. Vanaf 2030 - 95% heeft 2x per week of vaker contact.

1.1.8 Inwoners helpen elkaar. Vanaf 2022 - 50% Vanaf de inwoners doet vrijwilligerswerk, is mantelzorger, verleent informeel zorg of helpt een buurtgenoot. Vanaf 2025 - 60%. Vanaf 2030 - 70%. 1.1.9 Mensen hebben vertrouwen in de toekomst. 1.1.10 Mensen genieten van hun leven. ................................ ............................................................................................................................. 1.2.1 BSD is de gezondste wijk van Nederland. Vanaf 2022 - 80%. WIJK Vanaf de inwoners haalt de norm gezonde leefstijl. Vanaf 2025 - 85%. Vanaf 2030 - 90%. 1.2.2 Inwoners werken aan gezamenlijke gezondheidsdoelen voor vitale wijk (challenges). Vanaf 2022 - 50% inwoners doet mee aan een wijkchallenge. 1.2.3 Inwoners hebben inzicht in de gezondheid van de wijk op basis van (big) data.

INDICATOR 02

DOEL 02

Gezonde leefomgeving

GEBOUW

INDICATOR 03

DOEL 03

Juiste zorg op de juiste plek

INWONER

2.1.1 Binnenklimaat van gebouwen is prettig en gezond. Zie Gebouwd Milieu. 2.1.2 Betaalbare levensloop geschikte (veilige) woningen. Zie Gebouwd Milieu. 2.1.3 Minimaal een zijde (gevel) van gebouw is groen en aangenaam (geen overheersing van geluid of geur). 2.1.4 Inwoners hebben inzicht in de kwaliteit (van gebruik) van de woning (energie, water, veilig, binnenklimaat, beweging) met data. ................................ ............................................................................................................................. 2.2.1 Samenstelling van de wijk is divers. Vanaf 2022 - Maximale mix leeftijd, WIJK culturele achtergond, opleiding, zorgbehoevend. 2.2.2 Wijk heeft fysieke plaatsen om te ontmoeten en te spelen (sport, leren, relax, eten, drinken). Vanaf 2022. 2.2.3 Wijk is aantrekkelijk om in te bewegen (groen, paden, blauw). Van 2022 - 90% van de inwoners ervaart dit. 2.2.4 Wijk heeft voldoende rustige plekken die dichtbij en toegankelijk zijn. Vanaf 2022 - 90% van de inwoners ervaart dit. 2.2.5 Leven in schone lucht (licht, geluid, geur) en met schoon water (publiek en drinkwater). 2.2.6 Opgroeien en leven in een rookvrije omgeving. Vanaf 2022 - Publieke ruimten en openbare gebouwen zijn rookvrij. 2.2.7 40% van het geconsummeerde voedsel wordt geproduceerd binnen het district. Daarbij wordt 100% gebruik gemaakt van seizoensgroenten. Zie Landschap.

2.2.8 Gezonde voeding op en rond scholen, (sport)voorzieningen, winkels, markten, horeca (die lokaal geproduceerd is). 2.2.9 Verplaatsen in de wijk door actief vervoer (lopen en fietsen). Vanaf 2022 - Zie mobiliteit. Vanaf 2030 - top 10 gezondste wijken. 2.2.10 Functies wonen, werken en voorzieningen zijn goed gemengd en zorgen de gehele dag voor een levendige wijk. Zie Gebouwd Milieu. 2.2.11 Inwoners hebben inzicht in de gezonde leefomgeving op basis van (big) data. Vanaf 2022 - Inwonerparticipatie bij vormgeven en behouden gezonde leefomgeving.

3.1.1 Slimme woningen/woonconcepten/toepassingen die een gezonde leefstijl ondersteunen. 3.1.2 Slimme woningen/woonconcepten/toepassingen die veilig zelstandig thuis wonen ondersteunen. 3.1.3 Persoonsgerichte zorg die bijdraagt aan positieve gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen. 3.1.4 IInwoner beschikt over data eigen gezondheid, leefomgeving en zorggebruik. ................................ ............................................................................................................................. 3.2.1 Inwoners kunnen zelf zorg en ondersteuning organiseren WIJK (zorgcooperatie). 3.2.2 Partijen, voorzieningen, instanties bieden digitale en technologische oplossingen voor het verbeteren van logistiek/dienstverlening aan inwoners. 3.2.3 Partijen, voorzieningen, instanties geven zorg en ondersteuning gezamenlijk vorm met inwoners en hun behoeften (zorg op afstand/ zorg thuis of in de wijk). 3.2.4 Partijen, voorzieningen, instanties experimenteren met een bekostiging die gezondheid beloont. 3.2.5 Professionals werken met data gedeeld door inwoners over gezondheid en leefomgeving. 3.2.6 Gemiddelde zorgkosten per inwoner (ZvW, Wmo, Jeugd en Wlz). Vanaf 2022 - Op niveau landelijk gemiddelde in wijk met vergelijkbare samenstelling. Vanaf 2025 - Beter dan landelijk gemiddelde. Vanaf 2030 - Beter dan landelijk gemiddelde.

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 33

INDICATOR 04

DOEL 04

Gezondheidsverschillen en educatie

INWONER

34 |

4.1.1 Inwoners hebben makkelijk toegang tot informatie over gezondheid. 4.1.2 Inwoners weten elkaar te vinden op gedeelde interesse en behoefte. ................................ ............................................................................................................................. 4.2.1 Partijen, voorzieningen, instanties dragen bij aan verminderen van WIJK gezondheidsverschillen aanwezig in de wijk voor en met inwoners (mede op basis van big data). 4.2.2 Partijen, voorzieningen, instanties verzorgen educatie op gezondsrisico’s in de wijk voor en met inwoners. 4.2.3 Partijen, voorzieningen, instanties dragen bij aan het verbinden van inwoners (ervaringen delen, samen sporten).

REFERENTIES Brabantscan ESS en Brabantscan Vektis en gemeente Kernwaarden Gezonde leefomgeving GGD en GHOR

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 35

PROGRAMMALIJNEN MOBIELE WIJK

MOBIELE WIJK De bewoners van Brainport Smart District zijn de meest mobiele mensen ter wereld. Zij beschikken over een volledig aanbod van verschillende mobiliteitsdiensten waardoor nadenken over ‘hoe kom ik van A naar B’ of ‘hoe krijg ik dat van A naar B’ onnodig worden. In het mobiliteitspakket staan duurzaamheid en gemak voorop. Er kan gebruik gemaakt worden van basisdiensten zoals een shuttlebus, electrische deelvervoer, en een bezorgdepot. Voor bewoners die minder goed ter been zijn is er een aanvullende service beschikbaar. Het pakket wordt voortdurend geoptimaliseerd en aangepast aan de mobiliteitsbehoefte van de bewoners van de wijk. Voertuigen worden aan de rand van Brainport Smart District geparkeerd in zogenaamde hubs. Dit maakt Brainport Smart District een veilige en aangename plek om te fietsen, te wandelen, te spelen en elkaar te ontmoeten. Vanaf de hubs kan men door gebruik te maken van het mobiliteitspakket op verschillende manieren naar de woon- of werklocatie komen. Diensten zijn via meerdere devices toegankelijk en gemakkelijk te reserveren voor zowel bewoners als bezoekers van de wijk. Door het ruime en betaalbare aanbod van diensten is er altijd een service beschikbaar en vrijwel geen wachttijd.

36 |

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 37

AMBITIE BSD is niet alleen een innovatieve, maar ook een aangename, veilige en gezonde wijk. Dit geldt ook voor mobiliteit. Dit betekent dat al het vervoer van personen en goederen in de wijk zero-emissie is. Het transportsysteem is gebaseerd op principes van gedeeld vervoer, passend bij iedere behoefte.

INDICATOR 01

DOEL 01

Emissievrij door mobiliteit van goederen en mensen binnen de grenzen van BSD (de emissievrije zone omvat niet de hubs)

GEBRUIKERS .............................. BUURT ................................ WIJK

INDICATOR 02

DOEL 02

Nul verkeersongevallen en -doden binnen de grenzen van BSD

GEBRUIKERS .............................. BUURT ................................ WIJK

INDICATOR 03

DOEL 03

Alle verplaatsingen binnen BSD te voet, per fiets of met gedeeld transport

GEBRUIKERS

38 |

n.v.t. ............................................................................................................................. n.v.t. ............................................................................................................................. 1.3.1 Vanaf het begin emissievrij, met twee uitzonderingen: * Het verkeer op de bestaande Neervoortse Dreef (connectie met Brandevoort I) tot 2030. * Tijdens de bouw, in het geval er geen emissievrije voertuigen beschikbaar zijn (bijvoorbeeld voertuigen voor het plaatsen van de prefab-elementen). 1.3.2 Bouwenergie/-stroom (bijvoorbeeld voor aggregaten) is emissievrij.

n.v.t. ............................................................................................................................. n.v.t. ............................................................................................................................. 2.3.1 Nul verkeersongevallen en -doden. 2.3.2 Luchtvoertuigen (drones enzovoort) zijn veilig. 2.3.3 De infrastructuur is adaptief: gedurende de dag kunnen andere doelgroepen prioriteit krijgen. Het is altijd duidelijk wie wanneer prioriteit heeft. Hierbij staat de veiligheid van voetgangers voorop.

3.1.1 Bewoners en bezoekers van BSD kunnen gebruik maken van een breed aanbod van mobiliteitsdiensten. Zij kiezen zelf hoe en met wie ze willen reizen. 3.1.2 Het regelen van vervoer gaat snel en gemakkelijk (via een communicatiesysteem geschikt voor meerdere devices). .............................. ............................................................................................................................. n.v.t. BUURT ................................ ............................................................................................................................. 3.3.1 Vervoersaanbod past bij de behoeften van de bewoners, waaronder WIJK mensen met handicaps. 3.3.2 Looppaden leiden naar alle gebouwen. 3.3.3 Alle gebouwen zijn bereikbaar voor hulpdiensten. 3.3.4 Vervoer is 24/7 beschikbaar binnen de grenzen van BSD. 3.3.5 Elektrische deelvoertuigen zijn in staat om elektriciteit af te staan aan het smart grid. 3.3.6 Vanaf 2025 is 10% van de elektrische deelvoertuigen in staat om een (deel) van de benodigde elektriciteit zelf op te wekken.

INDICATOR 04

DOEL 04

Slimme aflevering van goederen

GEBRUIKERS

INDICATOR 05

DOEL 05

Smart hubs voor mobiliteit en parkeren

GEBRUIKERS .............................. BUURT ................................ WIJK

4.1.1 Kleine goederen en pakketjes kunnen worden opgehaald bij een pickup point, waarbij het kluisje met een digitale code kan worden geopend. .............................. ............................................................................................................................. n.v.t. BUURT ................................ ............................................................................................................................. 4.3.1 Goederen worden afgeleverd middels emissievrije voertuigen (inclusief WIJK cargofiets en shuttlebus). 4.3.2 Tijdens de bouw is er een speciale hub voor de assemblage en opslag van bouwmaterialen. Werknemers van de bouwbedrijven reizen vanaf deze hub met collectief transport naar de bouwplaats. 4.3.3 Vrachtwagens binnen de grenzen van BSD rijden alleen buiten spitsuren. Hierbij is zoveel mogelijk sprake van gecombineerd transport (bv gezamenlijke levering van goederen; gezamenlijke afvoer van afval).

INDICATOR 06

DOEL 06

Autonoom openbaarvoersysteem dat de smart hubs verbindt met woningen via een centraal gelegen ringweg, waarop gestopt wordt op verzoek

GEBRUIKERS .............................. BUURT ................................ WIJK

n.v.t. ............................................................................................................................. n.v.t. ............................................................................................................................. 5.3.1 Mobiliteitshubs op strategische locaties langs de randen van BSD, met oplaadpunten, overdekte laad- en losruimte en parkeergelegenheid voor de shuttlebus, eigen en gedeelde auto’s/fietsen en andere vervoersmiddelen. 5.3.2 Geen privéparkeergelegenheid binnen de grenzen van BSD.

n.v.t. ............................................................................................................................. n.v.t. ............................................................................................................................. 6.3.1 Een emissievrije shuttlebus (met chauffeur/steward) rijdt overdag volgens dienstregeling en daarbuiten op aanvraag. Vanaf 2025 rijdt de shuttlebus autonoom en is hij 24/7 beschikbaar (of eerder nog, mits dat veilig kan).

REFERENTIES Province of North-Brabant Municipality of Helmond TU/e Brainport Smart Mobility

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 39

PROGRAMMALIJNEN DIGITALE WIJK

DIGITALE WIJK

Uitgangspunt is dat bewoners zelf zeggenschap en keuzevrijheid hebben over hun data. Tegelijkertijd is de gegenereerde en geanonimiseerde data voor bedrijven nodig om hun innovaties te testen. Er worden duidelijke spelregels opgesteld voor het verwerken en gebruik van data en voor de toegang tot en het gebruik van de digitale infrastructuur. Deze spelregels voldoen aan wet en regelgeving en de BSD-ambities. De BSD ambities zijn verwoord in het Data Manifest (zie pagina 46).

40 |

Brainport Smart District | Q-Book | juni 2020 | 41

AMBITIE Bij de toepassing van digitale technologie en bij het verzamelen en verwerken van data staan de belangen van de bewoners centraal. De digitale infrastructuur en het gebruik van data in BSD moeten bijdragen aan een leefbare, gezonde en veilige wijk.

INDICATOR 01

DOEL 01

Zeggenschap over data

GEBOUW

1.1.1 Bewoners van de wijk hebben zeggenschap over de in de wijk gegenereerde data vanaf start bouw. Door middel van coöperatieve en andere innovatieve samenwerkingsverbanden vindt een re-allocatie van waarde van data plaats. 1.1.2 De bewoners beslissen 100% wat er met de data gebeurt die door middel van hun woning wordt gegenereerd alsmede met welke partijen zij die data willen delen. 1.1.3 Het privacy recht is geregeld in de Algemene Verorderning Gegevensbescherming. De mens staat centraal in de AVG code en Intellectueel eigendomsrecht strategie. .............................. ............................................................................................................................. 1.2.1 Het privacy recht is geregeld in de Algemene Verorderning BUURT Gegevensbescherming. De mens staat centraal in de AVG code en Intellectueel eigendomsrecht strategie. ................................ ............................................................................................................................. 1.3.1 Alle deelnemers van BSD moeten voldoen aan de principes van het WIJK Data Manifest en de spelregels die uit het Data Manifest voortvloeien. 1.3.2 Data uit de openbare ruimte die te herleiden is tot personen wordt beheerd door de huishoudens zelf.

Data uit de openbare ruimte die wordt geaggregeerd en geanonimiseerd wordt beheerd door Quadruple Helix partijen. 1.3.3 Het privacy recht is geregeld in de Algemene Verorderning Gegevensbescherming. De mens staat centraal in de AVG code en Intellectueel eigendomsrecht strategie.

INDICATOR 02

DOEL 02

Connectiviteit

GEBOUW

42 |

2.1.1 Er ontstaat een kwalitatief betere wijk doordat de eindgebruiker maximale zeggenschap heeft. 2.1.2 Contractuele standaardbepalingen voor de eigendom- en beschikkingsrechten van data zijn kaderstellend. De data verzameld in en over de publieke ruimte komt ten goede aan partijen uit de Quadruple Helix. Deze data is ‘open en gedeeld’ tenzij de wet- en regelgeving rondom privacy en security anders aangeeft. .............................. ............................................................................................................................. 2.2.1 Er ontstaat een kwalitatief betere wijk doordat de eindgebruiker BUURT maximale zeggenschap heeft. 2.2.2 Contractuele standaardbepalingen voor de eigendom- en beschikkingsrechten van data zijn kaderstellend. De data verzameld in en over de publieke ruimte komt ten goede aan partijen uit de Quadruple Helix. Deze data is ‘open en gedeeld’ tenzij de wet- en regelgeving rondom privacy en security anders aangeeft. ................................ ............................................................................................................................. 2.3.1 100% van de digitale infrastructuur in de wijk worden gebaseerd op WIJK open standaarden ten einde interoperabiliteit te waarborgen vanaf start bouw.

2.3.2 Er ontstaat een kwalitatief betere wijk doordat de eindgebruiker maximale zeggenschap heeft. 2.3.3 Contractuele standaardbepalingen voor de eigendom- en beschikkingsrechten van data zijn kaderstellend. De data verzameld in en over de publieke ruimte komt ten goede aan partijen uit de Quadruple Helix. Deze data is ‘open en gedeeld’ tenzij de wet- en regelgeving rondom privacy en security anders aangeeft.

INDICATOR 03

DOEL 03

Data Universum / Urban Data Platform

GEBOUW

3.1.1 De digitale infrastructuur in de openbare ruimte in de wijk is er voor iedereen, ongeacht sociale positie en inkomen. De infrastructuur is goed beschikbaar, toegankelijk, toekomst vast en veilig. Zij is ingericht conform de Europese en landelijke wet- en regelgeving rond privacy en security. .............................. ............................................................................................................................. n.v.t. BUURT ................................ ............................................................................................................................. 3.3.1 Interactie tussen de fysieke omgeving en digitale omgeving leidt ertoe WIJK dat het onderscheid vervaagt en nieuwe mogelijkheden ontstaan om samen te leven in de wijk. 3.3.2 De digitale infrastructuur in de openbare ruimte in de wijk is er voor iedereen, ongeacht sociale positie en inkomen. De infrastructuur is goed beschikbaar, toegankelijk, toekomst vast en veilig. Zij is ingericht conform de Europese en landelijke wet- en regelgeving rond privacy en security. 3.3.3 SBSD draagt zorg voor de invulling van een data governance structuur, gericht op de structurele inzet van onafhankelijke deskundigen die SBSD in haar besluitvorming adviseren over ethische, maatschappelijke, sociale, juridische , technische en andere relevante vraagstukken.

SBSD legt verantwoording af hoe deze adviezen zijn meegewogen in de besluitvorming.

INDICATOR 04

DOEL 04

Slimme aflevering van goederen

GEBOUW

4.1.1 Nieuwe digitale tools zoals BIM en UIM maken het mogelijk om snel en makkelijk scenario’s van de stedelijke ontwikkeling samen met (toekomstige) bewoners, overheid, bedrijfsleven en kennisinstituten te visualiseren en analyseren. 4.1.2 In 2010 zullen bewoners middels 3D modellen meer inzicht kunnen krijgen over het bewonen en gebruik van hun woning. .............................. ............................................................................................................................. 4.2.1 Nieuwe digitale tools zoals BIM en UIM maken het mogelijk om snel en BUURT makkelijk scenario’s van de stedelijke ontwikkeling samen met (toekomstige) bewoners, overheid, bedrijfsleven en kennisinstituten te visualiseren en analyseren. 4.2.2 In 2020 zullen bewoners middels 3D modellen meer inzicht kunnen krijgen over het bewonen en gebruik van hun woning. ................................ ............................................................................................................................. 4.3.1 Data speelt in een smart city een essentiele verbindende rol voor WIJK het kunnen beheren, monitoren en aanpassen van systemen. De interactie en efficientie van systemen kan met data oplossingen gemonitord en geoptimaliseerd worden (bv water en lucht kwaliteit).