Document · PDF

RN 003 Ontwikkeling Sociale Teams - bijlage 2 Rapportage Indicatieve MKBA sociale teams

Adviescommissie Inwoners 5 januari 2021, gemeente HelmondBij agendapunt: 19.10 – 20.10 uur (60 minuten) Ontwikkeling & Positionering sociale teams - Doorontwikkeling gebiedsgericht werken9.638 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Herontwerp sociale teams Helmond Indicatieve maatschappelijke kostenbatenanalyse

Rotterdam, 18 september 2020

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Samenvatting Aanleiding De gemeente Helmond werkt sinds 2018 volgens een meer integrale werkwijze in het sociaal domein. De gemeente stelt vast dat deze werkwijze zich te langzaam ontwikkelt en zelfs de verkeerde kant op lijkt te bewegen. De gemeente ervaart de volgende knelpunten:1 1. De teams zijn qua beschikbare tijd en expertise onvoldoende toegerust om passende ondersteuning te bieden; 2. Een deel van de medewerkers ervaart een hoge administratieve druk als gevolg van het beschikken; 3. De huidige positionering onder de vlag van de gemeente wordt ervaren als onvoldoende laagdrempelig; 4. Teams zijn onvoldoende verbonden met de wijknetwerken.

3. Het back office neemt administratieve taken over van de sociale teams; 4. De teams versterken hun inbedding in de wijken. Onderstaand interventieschema geeft per interventie de te verwachten effecten en bijbehorende baten weer. Figuur 1 Overzicht van interventies, te verwachten effecten en potentiële baten van het herontwerp

Herontwerp sociale teams De gemeente is voornemens met deze knelpunten aan te pakken. Het herontwerp bestaat uit vier interventies welke door Ecorys middels een indicatieve maatschappelijke kostenbaten analyse (indicatieve MKBA) zijn beoordeeld op te verwachten kosten en baten. Het betreft de volgende interventies: 1. De sociale teams worden ingericht om zo veel mogelijk ondersteuning zelf aan te kunnen bieden; 2. Het front office blijft onderdeel van de gemeente en triageert scherper en handelt enkelvoudige vragen zelf af;

Deze knelpunten zijn uitgebreider toegelicht in het Eindadvies Sociale Teams 2022 en verder van de gemeente Helmond

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Kosten en baten We schetsen de te verwachten kosten en baten aan de hand van twee scenario’s. De scenario’s verschillen in de uitbreiding die de gemeente realiseert in de capaciteit van de sociale teams. In scenario 1 investeert de gemeente maximaal in de uitbreiding van expertise en capaciteit van de sociale teams en slaagt zij er in het jaarlijks aandeel cases met geïndiceerde zorg terug te brengen van de huidige 60 procent tot 20 procent. Dit scenario is gebaseerd op de resultaten die de gemeente Utrecht de afgelopen jaren heeft behaald met vergelijkbare wijzigingen. In scenario 2 investeert de gemeente in mindere mate in de uitbreiding van de expertise en capaciteit van de sociale teams en slaagt zij er in het jaarlijks aandeel cases met geïndiceerde zorg terug te brengen tot 50 procent. Dit vergt een minder ingrijpende wijziging in de organisatie, omdat een beperktere investering nodig is.

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

geven een overzicht van de te verwachten kosten en baten voor de twee scenario’s. Tabel 1 Totaaloverzicht kosten en baten, scenario 1 (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

2025

Kosten Frictiekosten Investering uitbreiding

€ 1.000

€-

€ 3.530

€ 1.000

€ 3.530

€-

€ 3.090

€ 6.190

€ 8.940

€ 11.680

€-

€ 130

€ 270

€-

€ 170

€ 330

€ 490

€ 660

€-

€ 3.390

€ 6.780

€ 9.700

€ 12.610

€ -1.000

€ -140

€ 3.250

€ 6.170

€ 9.080

sociale teams Totale kosten Baten Teams bieden ondersteuning zo veel mogelijk zelf aan Scherper triageren en enkelvoudige vragen afhandelen door FO

De kosten van het herontwerp bestaan uit structurele kosten om in de benodigde capaciteit en expertise van de sociale teams te voorzien en uit eenmalige frictiekosten voor de omschakeling van de huidige naar de nieuwe werkwijze. De baten bestaan met name uit besparingen voor de gemeente, maar betreffen ook brede maatschappelijke baten voor onder meer kwetsbare inwoners. Omdat het om een grote wijziging gaat, is de verwachting dat de baten pas na enkele jaren hun volledige potentie hebben behaald. Onderstaande tabellen

Het back office neemt administratieve taken over Versterken van inbedding teams in de wijken Totale baten Saldo

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Tabel 2 Totaaloverzicht kosten en baten, scenario 2 (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

2025

Kosten Frictiekosten Investering uitbreiding

€ 1.000

€-

€ 1.530

€ 1.000

€ 1.530

€-

€ 1.440

€ 2.880

€-

sociale teams Totale kosten Baten Teams bieden ondersteuning zo veel mogelijk zelf aan Scherper triageren en enkelvoudige vragen afhandelen door FO Het back office neemt

€-

€ 250

€ 500

€-

€ 170

€ 330

€ 490

€ 660

€-

€ 1.850

€ 3.700

€ 3.870

€ 4.030

€ -1.000

€ 320

€ 2.170

€ 2.340

€ 2.500

administratieve taken over Versterken van inbedding teams in de wijken Totale baten Saldo

Conclusies Indien de gemeente Helmond er in slaagt met het herontwerp een vergelijkbaar resultaat te behalen als de gemeente Utrecht – waar een werkwijze met beperkte geïndiceerde zorg en grotendeels eigen inzet mogelijk blijkt – zijn de

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

maatschappelijke baten naar verwachting groter dan de kosten. Voor de gemeente zelf geldt dat de besparingen naar verwachting groter zijn dan de kosten; er is dus sprake van een positieve businesscase. De maatschappelijke baten zijn groter dan alleen de baten voor de gemeente: ook andere partijen profiteren van het herontwerp. Kwetsbare inwoners ervaren een hogere kwaliteit van leven en hun kinderen krijgen betere kansen voor de toekomst. Het Rijk en zorgverzekeraars incasseren ook baten; door het voorkomen van escalaties besparen zij op zorgkosten. Tot slot verwachten we dat de medewerkerstevredenheid toeneemt omdat professionals meer ruimte krijgen om zelf ondersteuning te bieden. Het risico bestaat dat de nieuwe werkwijze leidt tot een substantiële groei van het aantal huishoudens dat ondersteuning krijgt vanuit de sociale teams, omdat de begeleidingsduur en het bereik kunnen toenemen. Ook dan is een positieve business case voor de gemeente te verwachten, mits de beoogde verlaging van geïndiceerde zorg en vervanging door het voorliggend veld worden bereikt. Indien deze verschuivingen onvoldoende worden gerealiseerd zijn de kosten naar verwachting groter dan de baten. Aanbevelingen Om het potentiële maatschappelijk rendement van het herontwerp te maximaliseren, hebben we de volgende aanbevelingen:

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

• Verdiep je in de kritische succesfactoren bij andere gemeenten en creëer ruimte m deze factoren in uitvoering te brengen. Enkele van deze succesfactoren zijn: - Het bieden van ruimte voor professionele ontwikkeling van de social workers en de medewerkers van het front office; - Het dichtbij positioneren van externe professionals van tweedelijns zorg. Zo kan tijdig advies worden ingewonnen en kan tijdig opgeschaald én afgeschaald worden; - Het bieden van ruimte voor integrale en vernieuwende aanpakken en het stimuleren hiervan. Zo kan echt op een andere manier gewerkt worden dan nu het geval is. Promoot daarbij het delen van good practices binnen de gemeente en met andere gemeenten; - Het creëren van de randvoorwaarden als opdrachtgever voor de sociale teams om optimaal te kunnen functioneren • Minimaliseer het risico van een toenemende caseload. Dit kan door scherp te monitoren op de begeleidingsduur en de omvang van de instroom, en hier tijdig op te sturen. • Het voorgestelde herontwerp neemt belangrijke schotten weg, maar zorgt ook weer voor nieuwe schotten. Het is belangrijk aandacht te blijven besteden aan de samenwerking tussen de betrokken teams binnen en buiten de gemeente. • De gemeente verwacht dat de externe positionering van de sociale teams bijdraagt aan de laagdrempeligheid van de

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

teams. Tegelijkertijd blijft de toegang tot de teams via het front office wel onderdeel van de gemeente. Hoewel de rol van het front office door betere inbedding in de wijken naar verwachting kleiner wordt, is de mate waarin het front office bijdraagt aan de beoogde laagdrempeligheid een punt van aandacht. • Tot slot kost het tijd voordat de potentiële effecten bereikt worden. Het is belangrijk dat de teams deze tijd krijgen om te kunnen leren en te verbeteren.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Inleiding Aanleiding en vraagstelling De gemeente Helmond werkt sinds 2018 volgens een meer integrale werkwijze in het sociaal domein. Er wordt gewerkt met vier multidisciplinaire gebiedsteams (sociale teams), een front office en een stedelijk team voor multiproblemhuishoudens (GO-team). Samen vormen zij de huidige lokale toegang tot ondersteuning voor inwoners. De professionals van de sociale teams bestaan uit Wmo-consulenten, gezins- en jongerencoaches (GJC’s) en algemeen maatschappelijk werkers (amw-ers) en zijn momenteel zowel bij de gemeente als bij zorginstellingen in dienst. De gemeente is ontevreden met het tempo waarin de teams ontwikkelen naar de beoogde integrale werkwijze. In plaats van dat de sociale teams zelf ondersteuning bieden en afschalen, indiceren ze veelal voor specialistische zorg.2 Tot op heden groeien de professionals onvoldoende toe naar het ‘social worker’ profiel en vervullen ze onvoldoende hun schakelende rol tussen specialistische zorg en de sociale basis. De gemeente is voornemens de sociale teams op een andere wijze in te richten en heeft hiervoor een herontwerp opgesteld. Hierbij wordt de focus van de teams verlegd van vraagverheldering en indiceren naar vraagverheldering en zelf ondersteuning bieden. De gemeente heeft Ecorys gevraagd om het herontwerp te beoordelen op de te verwachten 2

maatschappelijke kosten en baten. De voorliggende rapportage biedt een beknopte beschrijving van deze beoordeling en geeft antwoord op de volgende vragen: • Wat zijn de te verwachten maatschappelijke kosten en baten van het herontwerp? • Welke investering is nodig van de gemeente? • Wat zijn randvoorwaarden en aandachtspunten om de baten te realiseren? Aanpak en leeswijzer De voorliggende rapportage betreft de uitkomsten van een indicatieve MKBA. In deze analyse is op basis van data van de gemeente, ervaringen bij andere gemeenten, interviews en werksessies met betrokken beleidsmedewerkers en kengetallen uit de beschikbare MKBA-literatuur een overzicht gemaakt van de te verwachten kosten en baten van het voorgestelde herontwerp van de sociale teams in de gemeente Helmond. Omdat het gaat om een beleidswijziging in de toekomst, geven de uitkomsten van de analyse een indicatie van de potentiële kosten en baten van het herontwerp. In deze rapportage starten we met een beschrijving van het herontwerp van de sociale teams. Hierbij staan we stil bij de huidige werkwijze, de ervaren knelpunten en de interventies van het herontwerp. Vervolgens beschrijven we de kosten en de te verwachten baten van de interventies aan de hand van

Zo blijkt o.a. uit de kadernota Sociaal Domein 2019-2022.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

twee mogelijke scenario’s. Ook presenteren we de resultaten van een gevoeligheidsanalyse. We sluiten af met conclusies en aanbevelingen voor implementatie.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Het herontwerp van de sociale teams Huidige werkwijze Er wordt momenteel gewerkt met vier multidisciplinaire gebiedsteams (sociale teams), een front office en een stedelijk team voor multiproblemhuishoudens (GO-team). Het front office (FO) vormt het belangrijkste toegangspunt tot ondersteuning (grofweg 90% van de ondersteuningsvragen kom binnen via het FO) en heeft een brede functie binnen de gemeente: ze staat inwoners te woord, handelt eenvoudige vragen zelf af, leidt complexere vragen door naar de sociale teams en het GO-team en verwijst door naar het voorliggend veld. De meervoudige en/of meervoudige complexe vragen betreffen circa 15 procent van de vragen die het FO ontvangt.

Figuur 2 Schematische weergave van huidige werkwijze

De sociale teams komen in beeld bij meervoudige en/of complexe vragen. Zij werken vanuit één ondersteuningsplan en er casusregie wordt gevoerd (1H1P1R: 1 huishouden, 1 plan, 1 regisseur). De sociale teams zijn verdeeld over de vier zorggebieden Noord, West, Binnenstad en Oost, en bestaan uit Wmo-consulenten, gezins- en jongerencoaches (GJC’s) en algemeen maatschappelijk werkers (amw-ers). De professionals uit de sociale teams werken in het kader van het ondersteuningsplan samen met professionals, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen om op- en af te kunnen schalen. Bij huishoudens met complexe problematiek (vaak op meerdere leefgebieden) waar de draagkracht en draaglast onvoldoende is, komt het GO-team in beeld.

Knelpunten De gemeente ziet in de huidige werkwijze van de sociale teams vier knelpunten die zij wenst aan te pakken. Binnen het samenwerkingsverband van de verschillende teams komen de knelpunten langs de assen van onderstaande figuur tot uiting.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Figuur 3 Knelpunten in huidige werkwijze

De vier knelpunten kunnen als volgt worden omschreven:3 1. De teams zijn qua beschikbare tijd en expertise onvoldoende toegerust om passende ondersteuning te bieden Momenteel hebben de teams beperkt de capaciteit en tijd om zelf ondersteuning te bieden. Voor gezinnen was in 2019 ongeveer 30 uur per jaar per uniek huishouden in de caseload beschikbaar en voor huishoudens zonder kinderen was dit 7,5 uur. Dit betreft tijd die medewerkers kunnen besteden aan een intake, indicatiestelling en/of het zelf bieden van ondersteuning. Daarnaast werken de verschillende professionals nog veelal 3

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

vanuit hun eigen expertise; ze hebben nog onvoldoende de slag gemaakt richting de brede ‘social worker’ die zelf ondersteuning biedt. Dit geldt met name voor de Wmoconsulenten die in het verleden volledig gericht waren op het indiceren van specialistische zorg. De brede functie van de teams komt momenteel onvoldoende uit de verf doordat de teams expertise missen van onder meer LVB, GGZ, autisme, verslavingsproblematiek, financiële problematiek (waaronder schulden), ouderenzorg, gezondheid, jeugd- en opvoedhulp, en veiligheid. Het gevolg van de beperkte tijd en expertise is dat: • het aanbieden van ondersteuning te zeer is gericht op symptomen en te weinig op onderliggende oorzaken, en; • er meer wordt verwezen naar specialistische zorg dan nodig is. Zo kreeg in 2019 59 procent van de gezinnen in de caseload op enig moment een indicatie voor jeugdhulp en 63 procent van de overige huishoudens een indicatie voor Wmo-begeleiding (dit is exclusief beschermd wonen en huishoudelijke ondersteuning). 2. Een deel van de medewerkers ervaart een hoge administratieve druk als gevolg van het beschikken In de omschakeling naar de huidige werkwijze is voor een deel van de medewerkers veel veranderd. Zo is onder meer een

Deze knelpunten zijn uitgebreider toegelicht in het Eindadvies Sociale Teams 2022 en verder van de gemeente Helmond

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

registratiesysteem ingevoerd om het werken volgens 1 huishouden, 1 plan, 1 regisseur te ondersteunen. Medewerkers die met name gewend zijn zelf ondersteuning te bieden, ervaren dat in de praktijk veel tijd verloren gaat aan administratief werk dat hoort bij het afgeven van beschikkingen, ten koste van het inzetten van eigen hulp.

verbinding met de wijk ertoe dat de (afschaal)mogelijkheden van het voorliggend veld onvoldoende worden benut.

3. De huidige positionering onder de vlag van de gemeente wordt ervaren als onvoldoende laagdrempelig Doordat de sociale teams werken uit naam van de gemeente, leeft het beeld onder de Helmondse inwoners dat de teams onvoldoende laagdrempelig zijn. De gemeente verwacht dat kwetsbare inwoners een grotere drempel ervaren om naar de gemeente te stappen voor hulp dan naar een andere organisatie. Dat heeft er onder meer mee te maken dat de gemeente naast ondersteunende taken ook de taak heeft te controleren. Dit leidt ertoe dat met name meer kwetsbare inwoners onvoldoende worden bereikt.

1. Sociale teams worden ingericht om zo veel mogelijk ondersteuning zelf aan te kunnen bieden Er komen social workers Jeugd en social workers Volwassenen. De sociale teams worden geïntegreerd met het GO-team (exclusief de procesbegeleiders) en buiten de gemeentelijke organisatie geplaatst. Het aantal beschikbare uren binnen de teams wordt uitgebreid, zodat de social workers zelf begeleiding kunnen bieden en dit vanuit een integrale benadering kunnen doen.

4. Teams zijn onvoldoende verbonden met de wijknetwerken De teams missen voldoende verbintenis met netwerken in de wijk. Deze netwerken zijn nodig om een goed beeld te hebben van wat er in de wijken speelt en welke huishoudens ondersteuning nodig hebben. Er zijn naar verwachting huishoudens die ondersteuning nodig hebben, maar die op dit moment (nog) niet in beeld zijn. Ook leidt de beperkte

Het herontwerp Om de knelpunten aan te pakken, stelt de gemeente een herontwerp voor dat bestaat uit de volgende interventies:

Het doel van deze interventie is meer inwoners direct te helpen en ondersteuning te bieden in plaats van hen door te verwijzen naar specialistische hulp. 2. Scherper triageren en enkelvoudige vragen afhandelen door het front office, dat onderdeel blijft van de gemeente Het front office blijft onderdeel van de gemeentelijke organisatie. De focus van het front office komt sterker te liggen op triage en het afhandelen van enkelvoudige vragen, waarbij een simpele voorziening een passende oplossing is. Dit betekent dat het front office werkzaamheden rondom het

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

indiceren van de sociale teams gaat overnemen, wanneer het gaat om eenvoudige indicaties. Het doel van deze interventie is dat sociale teams meer tijd kunnen besteden aan de begeleiding van huishoudens en minder aan het afgeven van indicaties. 3. Het back office neemt administratieve taken over van de sociale teams De werkzaamheden rondom het beschikken worden bij het back office neergelegd. Het doel van deze interventie is dat sociale teams meer tijd kunnen besteden aan de begeleiding van huishoudens. 4. Versterken van de inbedding van de teams in de wijken De sociale teams versterken hun contact met partijen in de wijk en krijgen zo een beter beeld van de mogelijkheden in het voorliggend veld en de ondersteuningsbehoefte in de wijk. Het doel van deze interventie is dat de sociale teams de doelgroep die niet zelfstandig hulp vraagt beter bereiken, en beter in staat zijn ondersteuningsvragen terug te leggen bij het voorliggend veld.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Kosten Twee scenario’s In de komende hoofdstukken geven we een indicatie van de kosten van het herontwerp en de bijbehorende baten. We doen dit aan de hand van twee scenario’s. De scenario’s verschillen in de uitbreiding die de gemeente realiseert in de capaciteit van de sociale teams.

Kostenposten De kosten die de gemeente moet maken voor het herontwerp bestaan uit twee componenten: de structurele kosten van de benodigde capaciteit voor de sociale teams en de front en back office en eenmalige frictiekosten ten gevolge van de omschakeling naar de werkwijze volgens het herontwerp.

1. Scenario 1: De gemeente investeert maximaal in de uitbreiding van expertise en capaciteit van de sociale teams. Door het herontwerp slaagt de gemeente er in het jaarlijks aandeel cases met geïndiceerde zorg terug te brengen van de huidige 60 procent tot 20 procent. Dit scenario is gebaseerd op de resultaten die de gemeente Utrecht de afgelopen jaren heeft behaald met vergelijkbare wijzigingen.

Kosten voor capaciteit sociale teams Om daadwerkelijk te werken volgens de uitgangspunten van het herontwerp is voldoende capaciteit en expertise nodig. Medewerkers hebben onder meer de tijd nodig om zelf ondersteuning te bieden, netwerken in de wijk op te bouwen en te onderhouden en hun expertise te onderhouden. We baseren de kosten op de volgende uitgangspunten:

2. Scenario 2: De gemeente investeert in de uitbreiding van de expertise en capaciteit van de sociale teams, maar minder intensief dan in scenario 1. De gemeente slaagt er in het jaarlijks aandeel cases met geïndiceerde zorg terug te brengen van de huidige 60 procent tot 50 procent. Dit vergt een minder ingrijpende wijziging in de organisatie, omdat een beperktere investering nodig is.

• Op basis van de ervaringen van de gemeente Utrecht gaan we ervan uit dat er voor een huishouden met één of meerdere kinderen, jaarlijks gemiddeld 45 uur aan ondersteuning nodig is en voor een huishouden zonder kinderen gemiddeld 22 uur. Dat is aanzienlijk meer dan in de huidige situatie het geval is. • De integrale personeelskosten zijn gebaseerd op de huidige tarieven van de inhuur van medewerkers voor de sociale teams. Deze kosten zijn opgehoogd met een opslag voor de

We schetsen de kosten en baten weer voor de komende vijf jaar, startend in 2021. De nieuwe werkwijze gaat in 2022 van start.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

inzet van management en kwalitatieve ondersteuning4 van 18 procent en een opslag voor huisvestingslasten van nog eens 18 procent5, zodat ze een realistische benadering geven van de integrale kosten wanneer de dienstverlening volledig wordt uitbesteed. • Wanneer sprake is van geïndiceerde zorg, geldt voor een deel van de huishoudens dat ze aanvullend intensieve ondersteuning nodig hebben vanuit het sociale team. Voor gezinnen is dat bij 24 procent het geval, voor volwassenen bij 5 procent. Frictiekosten De overstap naar een andere werkwijze vergt investeringen. Zo is er inzet nodig om te komen tot een succesvolle aanbesteding van de sociale teams, moeten er nieuwe werkwijzen worden ontwikkeld en worden extra kosten gemaakt om de nieuwe teams op het gewenste niveau te krijgen. De meta analyse van sociale teams6 laat zien dat deze eenmalige frictiekosten kunnen oplopen tot 10 procent van de jaarlijkse lasten. Voor de gemeente Helmond komt dat neer op frictiekosten van afgerond 1 miljoen euro. De totale te verwachten kosten zijn in de volgende tabellen weergegeven.

In de huidige werkwijze worden de teams ondersteund door een gedragswetenschapper en kwaliteitsmedewerkers.

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Tabel 3 Te verwachten kosten scenario 1 (x € 1.000) 2021 Frictiekosten Investering uitbreiding

2022

2023

2024

2025

€ 1.000

€-

€ 3.530

€ 1.000

€ 3.530

2024

2025

sociale teams Totaal

Tabel 4 Te verwachten kosten scenario 2 (x € 1.000) 2021 Frictiekosten Investering uitbreiding

2022

2023

€ 1.000

€-

€ 1.530

€ 1.000

€ 1.530

sociale teams Subtotaal

De kosten liggen in scenario 1 substantieel hoger dan in scenario 2. Dat komt omdat de sociale teams in scenario 1 zo worden ingericht, dat zij in staat zijn om de beoogde werkwijze toe te passen op alle huishoudens in de caseload die niet worden doorverwezen naar geïndiceerde zorg. In scenario 2 gaan we ervan uit dat een groter aandeel van de huishoudens wordt doorverwezen, waardoor een minder grote uitbreiding van de capaciteit nodig is.

Op basis van de uitgangspunten gehanteerd in LPBL (2019). MKBA WIJ teams Groningen. Het maatschappelijk rendement van WIJ breed bekeken. LPBL (2014). Meta analyse MKBA’s sociale (wijk)teams.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Te verwachten effecten In de komende twee hoofdstukken bespreken we de te verwachten effecten en de baten van de interventies. Het effectenschema in Fuguur 4 geeft een overkoepelend overzicht van de interventies, de te verwachten effecten en de potentiële baten. Interventie 1: sociale teams bieden zelf ondersteuning De teams worden effectiever De sociale teams worden zo ingericht dat zij zowel de expertise als de capaciteit hebben om zelf ondersteuning te bieden. In de praktijk betekent dit dat de teams worden bemenst door ‘social workers’ die casusregisseur zijn met een brede kijk op sociale problematiek en die een of meerdere eigen specialismen hebben. De expertise die zij bieden heeft in ieder geval betrekking op LVB, GGZ, autisme, verslavingsproblematiek, financiële problematiek (waaronder schulden), ouderenzorg, gezondheid, jeugd- en opvoedhulp, en veiligheid. Door deze uitbreiding zijn de teams in staat om meer integrale ondersteuning te bieden met oog voor verschillende leefdomeinen. Hierdoor wordt de ondersteuning van de sociale teams effectiever.

Figuur 4 Overzicht van de interventies, te verwachten effecten en potentiële baten van het herontwerp

• Meer mensen krijgen hun schulden onder controle. Met de toevoeging van medewerkers met financiële expertise in de teams wordt financiële problematiek vaker vroegtijdig herkend en kan passende ondersteuning worden geboden. Daardoor zullen meer huishoudens hun schulden

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

onder controle krijgen. Uit studies van LPBL7 blijkt dat het aantal huishoudens waar dankzij een meer integrale aanpak de schuldensituatie stabiliseert, met 10 procent kan toenemen. Daarbij gaat het om het aantal huishoudens waarbij sprake is van een problematische schuldsituatie. In de gemeente Helmond is ongeveer een kwart van de huishoudens in de caseload bij de sociale teams niet of beperkt zelfredzaam op financieel gebied; dat zijn ongeveer duizend huishoudens. • Escalaties worden voorkomen. Dankzij effectievere ondersteuning aan huishoudens met problemen wordt de inzet van zwaardere hulp op een later moment voorkomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor uit de hand lopende schulden met huisuitzettingen tot gevolg, overlastgevend en crimineel gedrag, inzet van zware jeugdzorg bij opvoedproblematiek en opname in een ziekenhuis of verpleegtehuis.8 Deze voorkomen escalaties lopen deels samen met bovengenoemde extra effectiviteit van financiële ondersteuning en met de daling van geïndiceerde zorg, welke we later bespreken. • De kwaliteit van leven van inwoners neemt toe. Doordat huishoudens dankzij effectievere ondersteuning 7 8

Zie Meta analyse, MKBA Sociaal Domein Amsterdam, en MKBA Frontlijn. Zie voor een uitgebreidere toelichting de meta analyse sociale wijkteams van LPBL (2015).

Baten

Resultaten

Conclusies

beter af zijn, neemt hun kwaliteit van leven toe. Dit komt onder meer doordat zij door de effectievere hulp minder stress ervaren.9 Ook is de verwachting dat deze huishoudens meer kunnen participeren en hiermee een zinvollere dagbesteding hebben. Ten derde bestaat er binnen gezinnen een positief effect op de kansen voor kinderen; zij zijn beter af wanneer de situatie in het gezin stabiliseert. De teams worden efficiënter Naast dat de ondersteuning van de sociale teams effectiever wordt, leidt het herontwerp ook tot efficiëntere ondersteuning. Doordat de teams ingericht zijn om de ondersteuning zo veel mogelijk zelf te kunnen bieden is minder afstemming nodig, hoeft er minder overgedragen te worden en kan de hulp direct worden geboden. Dit leidt naar verwachting tot een substantiële besparing van geïndiceerde zorg. Hoe groot die daling van geïndiceerde zorg in de praktijk kan zijn, blijkt uit de ervaring van de gemeente Utrecht. Deze gemeente is enkele jaren geleden gestart met een vernieuwende aanpak in de wijkteams, met als uitgangspunt de benodigde ondersteuning zo veel mogelijk zelf aan te bieden. De betrokken organisaties die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van deze ondersteuning hebben laten zien dat het 9

Zie onder andere LPBL (2019). MKBA WIJ teams Groningen. Het maatschappelijk rendement van WIJ breed bekeken.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

mogelijk is hierdoor de geïndiceerde zorg aanzienlijk te verlagen. In 2019 kreeg 14 procent van de gezinnen die op enig moment in het jaar ondersteuning kregen van de sociale teams, geïndiceerde zorg.10 Voor de overige huishoudens ging het om 11 procent van het aantal unieke huishoudens.11 Interventie 2: scherper triageren en enkelvoudige vragen afhandelen door het front office Het front office blijft onderdeel van de gemeentelijke organisatie en krijgt de opdracht om scherper te triageren bij nieuwe ondersteuningsvragen van inwoners. Door bij de intake extra aandacht te besteden aan in hoeverre de sociale teams de benodigde ondersteuning zelf aan kunnen bieden, draagt het front office bij aan de beoogde afname van geïndiceerde. Daarnaast handelt het front office meer enkelvoudige vragen zelf af, zodat deze niet meer doorverwezen hoeven te worden naar de sociale teams. Daarbij gaat het met name om vragen waarbij de inzet van een indicatie voor de hand ligt en de betrokkenheid van de sociale teams niet van toegevoegde waarde is. Het front office handelt in die gevallen zelf de indicaties af. De gemeente verwacht dat dit met name tot veranderingen leidt bij jeugd- en gezinsproblematiek; op dat domein worden nu de cases veelal direct doorverwezen naar de sociale teams. Deze extra opdracht voor het front office leidt 10

Bron: Lokalis (2020). Lokalis, buurtteams jeugd & gezin. Jaarverslag 2019.

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

tot een verschuiving van de werkdruk van de sociale teams naar het front office; we verwachten geen effect op het aantal indicaties. Interventie 3: het back office neemt administratieve taken over van de sociale teams Het back office neemt de taken van de sociale teams over die betrekking hebben op het opstellen van beschikkingen. Doordat het back office zich specialiseert in deze taken en bekend raakt met de gehanteerde registratiesystemen, is de verwachting dat zij na verloop van tijd deze taken sneller kunnen uitvoeren dan de sociale teams. Daarnaast werkt het back office met medewerkers in een lagere salarisschaal dan de medewerkers van de sociale teams, waardoor de werkzaamheden goedkoper kunnen worden uitgevoerd. Naar verwachting van de gemeente kan na een ingroeiperiode, het back office de beschikkingswerkzaamheden 10 procent sneller uitvoeren dan de medewerkers van de sociale teams nu doen. Interventie 4: versterken van de inbedding van de teams in de wijken De sociale teams krijgen de ruimte om hun contacten met partijen in de wijken te versterken. Dit leidt naar verwachting tot twee effecten.

Bron: Incluzio (2020). Het verslag van 2019. Buurtteamorganisatie Sociaal Utrecht.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Ten eerste weten de medewerkers door betere verbinding met partijen in de wijk beter wat in de wijken speelt. Dit leidt ertoe dat kwetsbare huishoudens met een ondersteuningsbehoefte eerder in beeld komen. Hierbij gaat het om huishoudens die in de huidige structuur niet op de radar komen van het sociale team, maar over het algemeen pas later wanneer de problematiek is verergerd. Dit betekent dus dat escalaties worden voorkomen. Hiermee wordt de inzet van duurdere ondersteuning op een later moment voorkomen en zijn de kwetsbare huishoudens zelf beter af, wat leidt tot een hogere kwaliteit van leven. Naast dat huishoudens eerder in beeld zijn dankzij de nieuwe werkwijze, is het aannemelijk dat er ook extra huishoudens in beeld komen en dus de totale caseload van de sociale teams toeneemt. De literatuur biedt onvoldoende aanknopingspunten om hier een concrete inschatting van te maken. In de gevoeligheidsanalyse laten we zien wat de gevolgen zijn wanneer de totale caseload van de sociale teams substantieel toeneemt.

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

huishoudens doorverwijzen naar dit voorliggend veld. Dit leidt tot een netto kostenbesparing voor de gemeente. Uit de meta analyse van LPBL12 blijkt dat sociale teams in referentiegemeenten in staat bleken om 10 procent van de ondersteuning door te verwijzen naar het voorliggend veld. Dat is meer dan in 2019 in Helmond het geval was; daar lag het aandeel verwijzingen naar het voorliggend veld voor Wmo op 3 procent en voor Jeugd op 6 procent. De algemeen maatschappelijk werkers realiseren met 20 procent overigens een hoog aandeel verwijzingen naar het voorliggend veld; het is niet aannemelijk dat dit zal groeien. De verwachting is dus dat met het herontwerp een groter aandeel cases kan worden doorverwezen naar het voorliggend veld.

Het tweede effect van een betere inbedding in de wijken is dat professionals uit de sociale teams beter bekend raken met het voorliggend veld. Daardoor zullen zij vaker dan nu het geval is

Bron: LPBL (2014). Meta analyse MKBA’s sociale (wijk)teams. Integrale aanpakken vergeleken in termen van kosten en baten.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Baten In dit hoofdstuk beschrijven we de te verwachten baten13 voor de samenleving ten gevolge van het herontwerp. Deze zijn weergegeven in het schema in Tabel 5. We geven een indicatieve inschatting op basis van de te verwachten effecten die in het vorige hoofdstuk zijn beschreven. Omdat het om een grote verandering gaat, is de verwachting dat de effecten niet direct optreden. Daarom is bij enkele interventies rekening gehouden met een ingroeipad. Voor elk van de interventies staan we kort stil bij de randvoorwaarden waaraan voldaan moet worden om de potentiële baten te kunnen realiseren. Interventie 1: Teams worden ingericht om ondersteuning zo veel mogelijk zelf te kunnen bieden Baten De uitbreiding van de capaciteit en expertise van de teams leidt naar verwachting tot een afname van huishoudens met financiële problemen en tot het voorkomen van escalaties. Daarnaast verwachten we een vermindering van de inzet van geïndiceerde zorg. Tot slot vallen de baten ook bij andere partijen dan de gemeente: met name de kwetsbare inwoners zelf zijn beter af.

Onder baten verstaan we de financiële vertaling van de te verwachten effecten. Deze kunnen zowel positief als negatief zijn. Van Geuns et al. (2011). Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de kosten en de baten van schuldhulpverlening.

Minder inwoners met financiële problemen Naar verwachting neemt het aantal huishoudens dat financiële problemen onder controle krijgt dankzij de interventie toe met 10 procent. Om een inschatting te maken van de bijbehorende maatschappelijke baten, sluiten we aan op eerder onderzoek van Regioplan en de Hogeschool Utrecht.14 In dit onderzoek is becijferd dat schuldhulpverlening in een gemeente van 100 duizend inwoners jaarlijks ongeveer 1,8 miljoen euro aan maatschappelijke baten oplevert. Voor de gemeente Helmond (met 91 duizend inwoners) betekent dit dat een stijging van 10 procent in effectiviteit 160 duizend euro aan bespaarde maatschappelijke kosten oplevert. De omvang van deze baat is kleiner in scenario 2 dan in scenario 1, omdat in scenario 2 de uitbreiding beperkter is en de nieuwe werkwijze niet voor alle huishoudens in de caseload kan worden ingezet. Voorkomen van escalaties Door efficiëntere ondersteuning worden escalaties voorkomen, wat betekent dat de inzet van zwaardere trajecten in de toekomst wordt voorkomen door nu ondersteuning te bieden. Uit analyses van sociale teams in andere gemeenten blijkt dat dankzij een effectievere werkwijze in potentie in 2% van de huishoudens in de caseload een escalatie wordt voorkomen.15

Zie onder meer: LPBL (2014). Meta analyse MKBA’s sociale (wijk)teams. Integrale aanpakken vergeleken in termen van kosten en baten.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Voor een indicatie van de omvang van deze baat, sluiten we aan bij de zorgconsumptieprofielen van LPBL.16 Deze profielen geven een indicatie van de zorgconsumptie per type huishouden, ingedeeld op basis van de zwaarte van de problematiek. Zelfredzame huishoudens met enkelvoudige problematiek hebben logischerwijs minder zware ondersteuning nodig dan niet-zelfredzame huishoudens met meervoudige problematiek. Wanneer het lukt om te voorkomen dat huishoudens in een zwaardere categorie terecht komen, is het aannemelijk dat de extra kosten die bij de zwaardere categorie horen worden bespaard. Uit een analyse van de kenmerken van huishoudens in de caseload in Helmond blijkt dat een voorkomen escalatie in een gezin ongeveer 20 duizend euro bespaart en in een overig huishouden ongeveer 10 duizend euro. We verwachten dat bij 2% van de gezinnen een escalatie wordt voorkomen; dat betreft 39 huishoudens.17 Daarmee verwachten we dat er op termijn 850 duizend euro aan maatschappelijke kosten te besparen is, verdeeld over de gemeente en andere partijen, zoals het Rijk en zorgverzekeraars. Net als bij de afname van inwoners met financiële problemen geldt hier dat de baten beperkter zijn in scenario 2, omdat de nieuwe werkwijze beperkter wordt ingezet.

Besparing inzet geïndiceerde zorg Doordat de teams ingericht zijn om de ondersteuning zo veel mogelijk zelf aan te kunnen bieden is minder afstemming nodig, hoeft er minder overgedragen te worden en kan de hulp direct worden geboden. Hierdoor wordt naar verwachting substantieel minder geïndiceerd.

Zie voor algemene toelichting en de in dit onderzoek gehanteerde profielen: LPBL (2018). Indicatieve MKBA Werkbrigade.

In scenario 1 gaan we ervan uit dat door de uitbreiding van expertise en capaciteit van de sociale teams ieder huishouden in de caseload volgens de nieuwe werkwijze ondersteund kan worden. Daarmee zijn de teams in staat om het aandeel huishoudens dat geïndiceerde zorg nodig heeft terug te brengen van 60 procent naar 20 procent. Dit streven kan in dit scenario als concrete opdracht of taakstelling bij de sociale teams worden neergelegd. De genoemde 20 procent geldt voor het volledige spectrum aan jeugdhulp dat vanuit de sociale teams wordt geïndiceerd en voor Wmo-begeleiding. In 2019 werden bij 59 procent van de gezinnen in de caseload één of meerdere vormen van geïndiceerde jeugdhulp ingezet en bij 63 procent van de overige huishoudens één of meerdere indicaties voor Wmo-begeleiding. In dit scenario wordt daarmee ongeveer 65 procent van de inzet op jeugdhulp en Wmo-begeleiding bespaard. De baten van deze besparing zijn daarmee potentieel 4,3 miljoen euro op jeugdhulp en 6,6 miljoen euro op Wmo-begeleiding. Omdat de verwachting is dat er enige jaren De baten van een voorkomen escalatie kun je maar één keer tellen per uniek huishouden. Daarom corrigeren we voor dubbeltellingen aan de hand van de ervaringen in Utrecht.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

nodig zijn voordat dit potentieel bereikt kan worden, hanteren we een ingroeipad van vier jaar. In scenario 2 wordt minder geïnvesteerd in de uitbreiding van de capaciteit van de sociale teams. Daarbij is de verwachting dat niet voor ieder huishouden de capaciteit beschikbaar is om volgens de nieuwe werkwijze te werken. Daardoor zal minder ondersteuning door de teams worden overgenomen en is de potentiële daling van geïndiceerde zorg minder sterk. Met de capaciteit die in scenario 2 beschikbaar is, is het mogelijk om het aandeel geïndiceerde zorg terug te brengen van 60 procent tot 50 procent. Dit levert een potentiële besparing op van 750 duizend euro op jeugdhulp en 1,95 miljoen euro op Wmobegeleiding. Omdat deze wijziging minder ingrijpend is dan in scenario 1, gaan we ervan uit dat een kortere ingroeiperiode nodig is om het potentiële effect te bereiken. Brede maatschappelijke baten Naast de gemeente ervaren ook andere partijen baten van deze interventie. Ten eerste zijn dat de kwetsbare inwoners zelf. Zij zijn door betere hulpverlening eerder financieel stabiel en ervaren minder stress. Ditzelfde wordt bereikt doordat huishoudens door betere verbinding in de wijken, eerder in beeld komen. Ook is het aannemelijk dat door effectievere ondersteuning kinderen in huishoudens beter af zijn.

Kortom, de verwachting is dat de kwaliteit van leven toeneemt onder inwoners die ondersteuning krijgen. Deze substantiële

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

verbeteringen in de levens van kwetsbare inwoners laten zich moeilijk vertalen naar financiële baten. Dit betekent echter niet dat ze niet relevant zijn. We waarderen deze effecten daarom als sterk positief (++). Naast de huishoudens profiteren ook het Rijk en zorgverzekeraars. Zij profiteren van het voorkomen van escalaties, waardoor zij minder kosten hebben aan inzet van zorg die direct door het Rijk of vanuit de Zvw wordt gefinancierd. Tabel 5 Potentiële baten interventie 1, scenario 1 (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

2025

Baten voor de gemeente Minder inwoners met

€-

€ 80

€ 170

€-

€ 190

€ 380

€-

€ 2.750

€ 5.500

€ 8.240

€ 10.990

€-

€ 70

€ 150

€-

€ 3.090

€ 6.190

€ 8.940

€ 11.680

financiële problemen Voorkomen escalaties: gemeente Besparing geïndiceerde zorg Brede maatschappelijke baten Toename kwaliteit van leven van inwoners Voorkomen escalaties: overige partijen Subtotaal

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Tabel 6 Potentiële baten interventie 2, scenario 1 (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

2025

Baten voor de gemeente Minder inwoners met

€-

€ 20

€ 40

€-

€ 50

€ 100

€-

€ 1.350

€ 2.700

€-

€ 20

€ 40

€-

€ 1.440

€ 2.880

Randvoorwaarden De potentiële baten zijn aanzienlijk. Dat komt met name door de mogelijke besparingen op de inzet van geïndiceerde zorg. Om deze daadwerkelijk te kunnen realiseren moet onder meer aan de volgende randvoorwaarden worden voldaan: • De sociale teams sluiten in omvang en expertise (o.a. GGZ, LVB en financiën) aan bij de behoeften in de wijken.

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Daardoor zijn ze daadwerkelijk in staat om geïndiceerde zorg te vervangen door eigen ondersteuning. • Geen aanzuigende werking van vragen die geen hulpvraag zijn of door het voorliggend kunnen worden opgepakt. Dit vergt het vermogen van zowel de sociale teams als toeleidende partners om daadwerkelijk scherp te triageren en de keuze te kunnen maken om niet zelf ondersteuning te bieden. Wanneer dat onvoldoende gebeurt, zal het aantal huishoudens in begeleiding toenemen en zullen ofwel de kosten stijgen, ofwel zal onvoldoende passende ondersteuning geboden worden wat kan leiden tot escalaties. • Effectieve samenwerking met ketenpartners en andere uitvoerders. Door effectief samen te werken zijn de social workers in staat op te schalen wanneer nodig en vooral ook af te schalen wanneer dat kan. • Medewerkers van sociale teams zijn niet in dienst van een organisatie die ook tweedelijnszorg aanbiedt. Uit onderzoek van CPB blijkt dat wanneer tweedelijns zorgaanbieders actief zijn in sociale teams, aanzienlijk meer sprake is van inzet van geïndiceerde zorg.18 Het uitbesteden van de werkzaamheden van de sociale teams aan een aparte organisatie zal naar verwachting bijdragen aan het beperken van de inzet van geïndiceerde zorg.

Bron: CPB (2019). De wijkteambenadering nader bekeken. Het effect van de inzet van wijkteams op Wmo-zorggebruik.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Interventie 2: Scherper triageren en zelf afhandelen door front office Baten Door het front office scherper te laten triageren draagt deze bij aan de afname van geïndiceerde zorg en een toename van de benodigde inzet van de sociale teams. Door het front office tevens meer simpele indicaties zelf af te laten handelen, worden de sociale teams juist weer ontlast omdat het front office werk van ze overneemt. Dit vertaalt zich naar de volgende baten: Afname geïndiceerde zorg en toename inzet sociale teams De baten die horen bij de afname van geïndiceerde zorg en de extra benodigde inzet van de sociale teams zijn reeds meegenomen in de kosten van de interventies en de baten van interventie 1. Het is niet mogelijk deze baten apart in kaart te brengen.

Effecten

Resultaten

Conclusies

In scenario 1 geven de sociale teams een substantieel lagere hoeveelheid indicaties af dan in scenario 2. In scenario 1 neemt het front office daarom ook minder werk over van de sociale teams. In dat scenario is een jaarlijkse besparing mogelijk van 40 duizend euro voor de sociale teams; in het tweede scenario is dat 100 duizend euro. Netto is er echter geen sprake van een besparing (zie Tabel 7 en Tabel 8); de afname van benodigde capaciteit van de sociale teams leidt namelijk tot een net zo grote toename van de benodigde capaciteit van het front office. De medewerkers van het front office zijn van dezelfde inschaling als medewerkers van de sociale teams, waardoor ook in het uurtarief geen besparing mogelijk is. Tabel 7 Potentiële baten interventie 2, scenario 1 (x € 1.000) 2021 Afname inzet sociale

2022

2023

2024

2025

€-

€ 20

€ 40

€-

€ -20

€ -40

€-

teams Toename inzet front

Afname inzet van sociale teams en toename inzet front office De gemeente schat in dat het front office met name op het gebied van jeugd en gezinnen mogelijkheden heeft om indicatiestellingen op zich te nemen en hiermee de sociale teams te ontlasten. Naar verwachting is 10 procent van de indicaties die worden afgegeven dermate eenvoudig, dat het front office deze zonder doorverwijzing naar de sociale teams kan afhandelen. De gemiddelde tijdsbesteding aan een indicatie betreft 15 uur per indicatie.

Baten

office Subtotaal

Tabel 8 Potentiële baten interventie 2, scenario 2 (x € 1.000) 2021 Afname inzet sociale

2023

2024

2025

€-

2022 € 50

€ 100

€-

€ -50

€ -100

€-

teams Toename inzet front office Subtotaal

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Randvoorwaarden De netto baten van deze interventie zijn naar verwachting nul, maar leiden wel tot een vermindering van de belasting van de sociale teams. Om dit daadwerkelijk te realiseren moet aan de volgende randvoorwaarden worden voldaan: • Het front office moet kwalitatief uitgerust zijn om nieuwe taken uit te voeren. Dat betekent dat daarvoor medewerkers met dezelfde inschaling als in de sociale teams worden ingezet, en zij voldoende tijd en training krijgen om hun nieuwe taken uit te voeren. • Er moet voldoende afstemming tussen front office en sociale teams plaatsvinden. Hiermee wordt het risico van extra werk door het toevoegen van een extra overdrachtsmoment geminimaliseerd. Interventie 3: Back office neemt administratieve taken over Baten Door het back office taken van de sociale teams over te laten nemen met betrekking tot het beschikken, worden de sociale teams ontlast. De gemeente heeft netto voordeel omdat het back office dit werk na verloop van tijd 10 procent sneller uitvoert en een lager integraal uurtarief heeft. Uit een inventarisatie van de gemeente blijkt voor gezinnen dat gedurende de periode die leidt tot een indicatie, medewerkers gemiddeld ongeveer 7,5 uur besteden aan administratie. Voor

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

overige huishoudens (Wmo-indicaties) ligt dit aanzienlijk lager; we gaan uit van de helft en dus van iets minder dan 4 uur. In scenario 1 is de bespaarde tijdsinzet van de sociale teams potentieel 740 duizend euro op jaarbasis. Daartegenover staat dat het back office voor 480 duizend euro aan extra inzet nodig heeft. In scenario 2 is de potentiële besparing bij de sociale teams groter omdat in dit scenario meer beschikkingen worden afgegeven: 1,38 miljoen euro op jaarbasis. De extra kosten voor het back office zijn in dit scenario 890 duizend euro. Tabel 9

Potentiële baten interventie 3, scenario 1 (x € 1.000) 2021

Afname inzet sociale

2022

2023

2024

2025

€-

€ 370

€ 740

€-

€ -240

€ -480

€-

€ 130

€ 270

teams Toename inzet back office Subtotaal

Tabel 10 Potentiële baten interventie 3, scenario 2 (x € 1.000) 2021 Afname inzet sociale

2022

2023

2024

2025

€-

€ 690

€ 1.380

€-

€ -440

€ -890

€-

€ 250

€ 500

teams Toename inzet back office Subtotaal

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Randvoorwaarden Om de potentiële besparingen in de praktijk te kunnen realiseren moet aan vergelijkbare randvoorwaarden als bij het front office worden voldaan:

Voorkomen van escalaties door vroegtijdige inzet hulp Doordat huishoudens eerder in beeld komen worden escalaties voorkomen. De baten van voorkomen escalaties zijn reeds uitgewerkt bij de baten ten gevolge van interventie 1.

• Het back office moet kwalitatief uitgerust zijn om nieuwe taken uit te voeren. Dat betekent onder meer dat de medewerkers voldoende tijd en training krijgen om hun nieuwe taken uit te voeren. • Er moet voldoende afstemming tussen het back office en de sociale teams plaatsvinden. Hiermee wordt het risico van extra werk door het toevoegen van een extra overdrachtsmoment geminimaliseerd.

Afname inzet sociale teams en toename inzet voorliggend veld Zoals eerder beschreven blijkt uit de literatuur dat door betere inbedding in de wijken, meer huishoudens kunnen worden doorverwezen naar het voorliggend veld. Wanneer in de toekomst 10 procent van de ondersteunde huishoudens worden doorverwezen is er een jaarlijkse besparing mogelijk van 540 duizend euro. Dit geldt voor beide scenario’s. Daar tegenover staat extra benodigde capaciteit van het voorliggend veld van naar schatting 120 duizend euro.19

Interventie 4: Versterking van inbedding in de wijken Baten De sociale teams krijgen de ruimte om hun contacten met partijen in de wijken te versterken. Dit leidt ertoe dat kwetsbare huishoudens met ondersteuningsbehoeften eerder in beeld komen waardoor escalaties worden voorkomen en dat de sociale teams vaker dan nu het geval is, huishoudens doorverwijzen naar het voorliggend veld. Dit vertaalt zich naar de volgende baten:

Tabel 11 Potentiële baten interventie 4, scenario 1 (x € 1.000) 2021 Afname inzet sociale

2022

2023

2024

2025

€-

€ 140

€ 270

€ 400

€ 540

€-

€ 30

€ 60

€ 90

€ 120

€-

€ 170

€ 330

€ 490

€ 660

teams Toename inzet voorliggend veld Subtotaal

Daarbij gaan we uit van gemiddelde kosten van 485 euro voor de inzet van het voorliggend veld, op basis van: LPBL (2019). MKBA WIJ Groningen.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Tabel 12 Potentiële baten interventie 4, scenario 2 (x € 1.000) 2021 Afname inzet sociale

2022

2023

2024

2025

€-

€ 140

€ 270

€ 400

€ 540

€-

€ 30

€ 60

€ 90

€ 120

€-

€ 170

€ 330

€ 490

€ 660

teams Toename inzet voorliggend veld Subtotaal

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

• De social workers besteden tijd aan het versterken en onderhouden van hun relaties met partijen in de wijk. Zij onderhouden onder meer direct contact met scholen, maken afspraken met huisartsen in de wijk over lokaal aanbod en doorverwijzingen en onderhouden nauwe banden met aanbieders in het voorliggend veld.

Randvoorwaarden Ook voor deze interventie geldt dat de potentiële baten niet zonder meer optreden. We benoemen enkele randvoorwaarden waaraan voldaan moet worden: • Het voorliggend veld is op orde en sluit aan op de ondersteuningsbehoeften die worden gesignaleerd door de sociale teams. Dat betekent dat er voldoende aanbod moet zijn en blijven van onder meer buurtcoaches, jongerenwerkers, sociaal raadslieden, maar ook van vrijwilligers; ook wanneer de sociale teams in de toekomst meer huishoudens naar dit voorliggend veld doorverwijzen. • Scherpe triage door sociale teams in samenwerking met voorliggend veld, zodat vragen niet worden opgepakt die in het voorliggend veld thuis horen. Wanneer dit onvoldoende gebeurt, bestaat het risico dat de caseload substantieel toeneemt en ofwel de kosten voor de sociale teams toenemen, ofwel niet de gewenste ondersteuning kan worden geboden.

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Resultaten en gevoeligheidsanalyse Kosten en baten Onderstaande tabellen geven een totaaloverzicht van de te verwachten kosten en baten van de interventies volgens de twee scenario’s. In beide scenario’s zijn de potentiële baten groter dan de te verwachten kosten. Dit komt met name doordat de potentiële daling van geïndiceerde zorg veel groter is dan de investering in de uitbreiding van capaciteit en expertise van de teams. Bovendien is het aannemelijk dat er met het herontwerp brede maatschappelijke baten worden gerealiseerd. Zo is de verwachting dat de kwaliteit van leven van kwetsbare toeneemt. Hoewel we deze niet kunnen kwantificeren, zijn deze wel degelijk substantieel. In hoeverre de potentiële baten daadwerkelijk worden gerealiseerd, hangt onder meer af van de benoemde randvoorwaarden.

Tabel 13 Totaaloverzicht kosten en baten, scenario 1 (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

2025

Kosten Frictiekosten Investering uitbreiding

€ 1.000

€-

€ 3.530

sociale teams Totale kosten

€ 1.000

€ 3.530

Baten Teams bieden

€-

€ 3.190

€ 6.190

€ 8.940

€ 11.680

€-

€ 130

€ 270

€-

€ 170

€ 330

€ 490

€ 660

€-

€ 3.390

€ 6.780

€ 9.700

€ 12.610

€ -1.000

€ -140

€ 3.250

€ 6.170

€ 9.080

ondersteuning zo veel mogelijk zelf aan Scherper triageren en enkelvoudige vragen afhandelen door FO Het back office neemt administratieve taken over Versterken van inbedding teams in de wijken Totale baten Saldo

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Tabel 14 Totaaloverzicht kosten en baten, scenario 2 (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

2025

Kosten Frictiekosten Investering uitbreiding

€ 1.000

€-

€ 1.530

€ 1.000

€ 1.530

€-

€ 1.440

€ 2.880

€-

€ 250

€ 500

€-

€ 170

€ 330

€ 490

€ 660

€-

€ 1.850

€ 3.701

€ 3.865

€ 4.030

€ -1.000

€ 320

€ 2.170

€ 2.340

€ 2.500

sociale teams Totale kosten Baten Sociale teams bieden ondersteuning zo veel mogelijk zelf aan Scherper triageren en enkelvoudige vragen afhandelen door FO Het back office neemt administratieve taken over Versterken van inbedding teams in de wijken Totale baten Saldo

Gevoeligheidsanalyse Bij de bespreking van de effecten en de randvoorwaarden bij de potentiële baten is enkele keren benoemd dat door de nieuwe werkwijze het aantal cliënten met ondersteuning kan toenemen.

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Doordat de teams sterkere verbindingen aangaan in de wijk, zien zij meer huishoudens die naar hun oordeel ondersteuning nodig hebben. Hoewel voor een deel zal gelden dat er sprake is van eerdere inzet van ondersteuning, zal dit naar verwachting ook leiden tot meer huishoudens die ondersteuning krijgen. Daarnaast kan de caseload per medewerker toenemen. Wanneer de teams zelf begeleiding bieden en nog maar in weinig gevallen indiceren, neemt de begeleidingsduur toe. Wanneer de begeleidingsduur toeneemt zal ook de caseload toenemen; huishoudens stromen immers minder snel uit. Onderstaande tabellen laten zien wat de resultaten van de kostenbaten analyse zijn wanneer het aantal unieke huishoudens met ondersteuning substantieel in omvang toeneemt en de teams in capaciteit meegroeien. We zijn uitgegaan van het bereik dat in de gemeente Utrecht is gerealiseerd in 2019: bij gezinnen ligt het bereik anderhalf keer hoger, terwijl het bereik van overige huishoudens daar ongeveer gelijk is. Net als bij de meeste effecten gaan we hierbij uit van gefaseerde groei van de caseload over een periode van vier jaar. De analyses laten zien dat wanneer de caseload toeneemt, de kosten van de ondersteuning van de sociale teams ook toenemen.

Wanneer de teams inderdaad in staat blijken de meeste ondersteuning zelf aan te bieden en de geïndiceerde zorg terug te brengen van 60 procent naar 20 procent van de

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

huishoudens per jaar (scenario 1b), dan resteert nog steeds een positief rendement. Wanneer de groei niet gepaard gaat met voldoende eigen ondersteuning (scenario 2b), dan bestaat het risico op een negatief rendement. De besparingen wegen dan niet meer op tegen de extra kosten die de gemeente moet maken om de ondersteuning te kunnen bieden. Tabel 15 Resultaten gevoeligheidsanalyse, scenario 1b (x € 1.000) 2021

2022

2023

2024

Tabel 16 Resultaten gevoeligheidsanalyse, scenario 2b (x € 1.000) 2025

Kosten Frictiekosten Investering uitbreiding

€-

€ 4.250

€ 4.960

€ 5.680

€ 6.400

Frictiekosten Investering uitbreiding

€ 1.000

€ 4.250

€ 4.960

€ 5.680

€ 6.400

Totale kosten

€-

€ 2.950

€ 5.910

€ 8.350

€ 10.800

Sociale teams bieden ondersteuning zo veel

mogelijk zelf aan

mogelijk zelf aan €-

€-

enkelvoudige vragen € 150

€ 300

€-

€ 210

€ 420

€ 630

€ 840

Saldo

€-

€ 2.140

€ 2.760

€ 3.370

€ 3.990

€ 1.000

€ 2.140

€ 2.760

€ 3.370

€ 3.990

€-

€ 30

€ 60

Scherper triageren en

€-

Het back office neemt

€-

€ 290

€ 590

€-

€ 210

€ 420

€ 630

€ 840

administratieve taken over

teams in de wijken Totale baten

€ 1.000

afhandelen door FO €-

administratieve taken over Versterken van inbedding

2025

enkelvoudige vragen

afhandelen door FO Het back office neemt

2024

Baten

ondersteuning zo veel Scherper triageren en

2023

sociale teams

Baten Sociale teams bieden

2022

Kosten € 1.000

sociale teams Totale kosten

2021

Versterken van inbedding teams in de wijken

€-

€ 3.320

€ 6.630

€ 9.290

€ 11.950

Totale baten

€ -1.000

€ -930

€ 1.670

€ 3.610

€ 5.550

Saldo

€-

€ 470

€ 950

€ 1.170

€ 1.380

€ -1.000

€ -1.670

€ -1.810

€ -2.210

€ -2.610

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

Effecten

Baten

Resultaten

Conclusies

Conclusies en aanbevelingen Conclusies Op basis van de resultaten van de maatschappelijke kostenbatenanalyse komen we tot de volgende conclusies. Een positieve businesscase voor de gemeente Uit de praktijk blijkt dat een werkwijze mogelijk is waarin zeer beperkt geïndiceerde zorg wordt ingezet en vrijwel alle ondersteuning door de sociale teams wordt geboden. De gemeente Utrecht heeft laten zien dat dit een realistisch streven is. Indien de gemeente Helmond er in slaagt met de herinrichting van de sociale teams een vergelijkbaar resultaat te behalen, zijn de maatschappelijke baten groter dan de kosten. Deze maatschappelijke baten bestaan grotendeels uit financiële baten voor de gemeente. Brede maatschappelijke baten Naast de gemeente ervaren ook andere partijen positieve baten. Dit geldt met name voor kwetsbare inwoners, die naar verwachting beter af zijn dan in de huidige situatie. Zij ervaren een hogere kwaliteit van leven en hun kinderen krijgen betere kansen voor de toekomst. Het Rijk en zorgverzekeraars incasseren ook baten; door het voorkomen van escalaties besparen zij op zorgkosten. Tot slot verwachten we dat de medewerkerstevredenheid toeneemt omdat professionals meer ruimte krijgen om zelf ondersteuning te bieden. Ook wanneer de teams in beperktere mate worden uitgebreid in capaciteit en

de besparing op geïndiceerde zorg kleiner is, zijn de besparingen naar verwachting groter dan de kosten. De interventies versterken elkaar Het herontwerp bestaat uit verschillende interventies, die niet geheel los van elkaar beoordeeld kunnen worden. Met name de uitbreiding van expertise en capaciteit, de scherpere triage door het front office en de sterkere inbedding in de wijk zijn met elkaar verbonden. Zo draagt het front office bij aan de beoogde afname van geïndiceerde zorg door scherper te triageren en is de uitbreiding van expertise en capaciteit in de sociale teams nodig om de sterkere inbedding in de wijk te realiseren. De interventies zullen dan ook in samenhang moeten worden geïmplementeerd. Alleen de beoogde overname van taken door het back office, zoals beschikkingen afgeven, is een interventie die op zichzelf staat. Nadelige gevolgen van groeiende caseloads Er is een reëel risico is dat de nieuwe werkwijze leidt tot een substantiële groei van het aantal huishoudens dat ondersteuning krijgt van de sociale teams. Dit kan komen doordat de begeleidingsduur toeneemt en doordat het bereik groter wordt. Uit de gevoeligheidsanalyse komt naar voren dat ook met een dergelijke stijging een positief resultaat voor de gemeente en de maatschappij als geheel te verwachten is, mits de beoogde verlaging van geïndiceerde zorg en vervanging door het voorliggend veld worden bereikt.

Indien deze

Samenvatting

Inleiding

Herontwerp

Kosten

verschuivingen onvoldoende worden gerealiseerd weegt de besparing niet meer op tegen de extra kosten die gemaakt worden. Aandachtspunten Om het herontwerp van de sociale teams een succes te maken en de beoogde besparingen te realiseren, geven wij de volgende aandachtspunten mee voor de implementatie. Aandacht voor de succesfactoren Men dient zich in de kritische succesfactoren bij andere gemeenten te verdiepen en ruimte te creëren om deze factoren in uitvoering te brengen. Enkele van deze succesfactoren zijn: • Het bieden van ruimte voor professionele ontwikkeling van de social workers en de medewerkers van het front office; • Het dichtbij positioneren van externe professionals van tweedelijns zorg. Zo kan tijdig advies worden ingewonnen en kan tijdig opgeschaald én afgeschaald worden; • Het bieden van ruimte voor integrale en vernieuwende aanpakken en het stimuleren hiervan. Zo kan echt op een andere manier gewerkt worden dan nu het geval is. Promoot daarbij het delen van good practices binnen de gemeente en met andere gemeenten; • Het creëren van de randvoorwaarden als opdrachtgever voor de sociale teams om optimaal te kunnen functioneren.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9566795/1