Rapport raadsonderzoek PFAS gemeente Helmond

BRON: NOS

RAPPORT

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond

29 januari 2026

RAPPORT

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond Ronald van der Mark Milan Terwisscha Folke van der Veen

29 januari 2026

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 3

Inhoudsopgave HOOFDSTUK 1

Inleiding...............................................................................4 1.1

Achtergrond en aanleiding. .......................................................... 4

1.2

Doel en vraagstelling onderzoek. ............................................. 4

1.3

Aanpak en verloop uitvoering onderzoek. .........................5

1.4

Leeswijzer. ....................................................................................................7

HOOFDSTUK 2

Context en samen­vattend overzicht ....................... 8 2.1

Het bedrijf Custom Powders. ........................................................9

2.2 De bekendheid met schadelijke emissies bij de verwerking van teflon en maatregelen Rijksoverheid..............................................................................................9 2.3 Het verwerkingsproces van teflon. .........................................10 2.4 Tijdlijn belangrijkste gebeurtenissen: vergunningverlening, toezicht en handhaving (1995-2017)............................................................ 12 2.5 Tijdlijn belangrijkste gebeurtenissen: PFAS ontdekt en wat volgt (2017-2025)............................... 13 HOOFDSTUK 3

Vergunningverlening Custom Powders (1994-2017)......................................................................... 14 3.1

Feiten en omstandigheden. ........................................................ 15

3.2 Analyse en beoordeling.................................................................. 23 HOOFDSTUK 4

Toezicht en hand­having bij Custom Powders (2002-2017)........................................................................27 4.1

Feiten en omstandigheden. .......................................................28

4.2 Analyse en beoordeling................................................................... 31 HOOFDSTUK 5

PFAS ontdekt en wat volgde (2017-mei 2025)................................................................ 33 5.1

Feiten en omstandigheden. .......................................................34

5.2 Analyse en beoordeling . .............................................................. 49 HOOFDSTUK 6

Conclusies en leerpunten...........................................56 6.1

Conclusies..................................................................................................57

6.2 Leerpunten................................................................................................61

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 4

HOOFDSTUK 1

Inleiding 1.1

Achtergrond en aanleiding

De onderzoeksvragen luidden als volgt: •

Het Helmondse bedrijf Custom Powders heeft vele jarenlang,

Hoe is de vergunningverlening aan Custom Powders verlopen? -

Met in het bijzonder aandacht voor de rolinvulling

in opdracht van chemiebedrijf Chemours (vroeger: DuPont)

door de gemeente en andere overheden en de

een bedrijfsproces uitgevoerd waarbij PFAS (Poly- en

bekendheid op dat moment over de schadelijkheid

perfluoralkylstoffen) vrijkwamen. Dit bedrijfsproces is in

van de emissie van PFOA/GenX.

januari 2018 beëindigd. Het onderzoeksprogramma Zembla heeft op 27 april 2025 een uitzending gewijd aan dit bedrijf

•

Hoe is het gemeentelijk toezicht en de handhaving

waarbij onder meer jarenlange lozingen van PFAS-houdende

georganiseerd en uitgevoerd?

stoffen op het vuilwaterriool naar boven kwamen. Deze nieuwe

-

Met in het bijzonder aandacht voor de samenwerking

informatie was aanleiding voor een raadsdebat op 20 mei 2025.

tussen de gemeente, SRE Milieudienst/Omgevingsdienst

In dit debat heeft de gemeenteraad van Helmond de Motie

Zuidoost-Brabant (ODZOB) en het waterschap en

‘Raadsonderzoek PFAS’ aangenomen. Daarmee besloot de

de bekendheid op dat moment over de schadelijkheid

gemeenteraad dat er een diepgravend, onafhankelijk onderzoek

van de emissie van PFOA/GenX.

moest komen naar het gemeentelijke handelen, inclusief dat van de gemeenteraad zelf.

•

Hoe is de gemeenteraad geïnformeerd door het college en de ambtelijke organisatie?

Voor de begeleiding van het onderzoek heeft de raad een

-

Met in het bijzonder aandacht voor het tussen eind

begeleidingsgroep ingesteld bestaande uit de raadsleden

2017 en mei 2025 verlopen proces naar aanleiding

Van der Burgt, Manders, Peters (voorzitter), Rieter, Van Geel

van de ontdekking van PFOA/GenX in het water.

en Van Sas. De griffier en de concerncontroller van de gemeente ondersteunden de begeleidingsgroep.

•

Welke rol heeft het college gespeeld in de bestuurlijke aansturing van dit dossier? -

1.2 Doel en vraagstelling onderzoek

Met in het bijzonder aandacht voor de rol van het college bij de vergunningverlening, de toezicht en handhaving, het tussen eind 2017 en mei 2025

Het doel van het onderzoek is om in beeld te brengen hoe de

verlopen proces naar aanleiding van de ontdekking

gemeente in haar verschillende rollen van 1994 tot mei 2025

van PFOA/GenX in het water en het informeren

heeft gehandeld, met betrekking tot de volgende onderdelen:

van de inwoners.

•

Vergunningverlening.

•

Toezicht en handhaving.

•

(raad, college, ambtelijke organisatie)?

•

Informatievoorziening aan inwoners

-

Hoe is de interne samenwerking binnen de gemeente verlopen Met in het bijzonder aandacht voor de tussen eind 2017

en de raad’.

en mei 2025 verlopen samenwerking zowel binnen

•

Bestuurlijke rol.

de gemeente als met de ODZOB, het waterschap en

•

Gemeentelijke zorgplicht.

andere relevante organisaties naar aanleiding van de ontdekking van PFOA/GenX in het water. •

Wat zijn de belangrijkste lessen die uit dit dossier kunnen worden getrokken voor toekomstig gemeentelijk handelen, toezicht en besluitvorming?

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 5

1.3 Aanpak en verloop uitvoering onderzoek

duizenden documenten geen nieuwe documentatie zou opleveren hebben wij dit niet nader geanalyseerd, ook omdat op basis van de lijst vaak niet precies duidelijk is

De uitvoering van het onderzoek bestond uit de volgende

wat aangaande het onderzoeksonderwerp vernietigd is.

fasen: uitwerking scope, uitvoering onderzoek en analyse

Kortom de extra zoektocht naar documenten heeft geen

en rapportage. In deze paragraaf gaan wij per fase in op de

nieuwe documenten opgeleverd.

uitgevoerde activiteiten.

•

Om de gebeurtenissen en het handelen van de direct betrokkenen goed te analyseren hebben de onderzoekers

Fase 1. Uitwerking scope

een toetsingskader opgesteld. Deze gaan over aspecten die

Wij hebben de volgende activiteiten uitgevoerd:

voortkomen uit diverse milieu en water wet- en regelgeving zowel op het gebied van vergunningverlening als toezicht

•

Startgesprek raadsbegeleidingsgroep.

en handhaving, criteria voor het informeren van de raad en

•

Opstellen informatieprotocol. Hierin staat hoe wij omgaan

voor het ambtelijk/bestuurlijk samenspel en de invulling

met de verkregen informatie van de gesprekspartners en

van de gemeentelijke zorgplicht.

derden. •

Op basis van de oriënterende gesprekken en bestudeerde

Wij hebben acht oriënterende gesprekken gevoerd met

documenten hebben wij een overzicht gemaakt welke

ambtelijke vertegenwoordigers van de gemeente en de

actoren betrokken zijn geweest en welke rol zij hebben

ODZOB, portefeuillehouder Bonte en een voormalige

gespeeld. Dit betrof gezien de lange onderzoeksperiode een

werknemer van Custom Powders. Het doel van deze

groot aantal personen.

gesprekken was om vanuit verschillende perspectieven een

•

•

•

De te onderzoeken periode omvat dertig jaar, het aantal

algemeen beeld te krijgen bij de gebeurtenissen rondom het

documenten was enorm en de lijst van betrokken personen

dossier. Enkele gesprekspartners hebben naar aanleiding

lang. Samen met de raadsbegeleidingsgroep is geconstateerd

van het gesprek aanvullende documentatie aan ons

dat het onmogelijk en niet proportioneel was voor de hele

overlegd.

onderzoeksperiode de onderste steen boven te halen. Om

Alle aan de raad beschikbaar gestelde informatie en

het onderzoek proportioneel te houden, hebben wij op basis

de informatie in het kader van het Woo-verzoek van

van de oriënterende gesprekken en bestudeerde documenten

februari 2025 zijn tevens aan ons beschikbaar gesteld. Dit

een eerste analyse gemaakt om sleutelmomenten en

betreft duizenden documenten die wij hebben geordend

sleutelprocessen uit de afgelopen dertig jaar te benoemen om

naar relevantie in het kader van de te beantwoorden

verder te onderzoeken. Dit moest verder richting geven aan

onderzoeksvragen. De documenten die op basis van een

het onderzoek. In de volgende tabel zijn de sleutelmomenten

WOB verzoek door een inwoner in 2018 zijn verstrekt

en processen opgenomen die nader onderzocht zijn. De

kon de gemeente ons niet overleggen. De overlegde

raadsbegeleidingsgroep is hiermee akkoord gegaan.

documentatie is bekeken op compleetheid. Wij hebben vastgesteld dat er met name uit de periode 1995-2014 zeer weinig documentatie beschikbaar was. Als gevolg hiervan hebben wij een extra uitvraag gedaan bij de gemeente hetgeen geen nieuwe documenten heeft opgeleverd. De gemeente heeft ons uitgebreid schriftelijk verslag gedaan van de zoektocht naar documenten. Er is een zoekslag uitgevoerd in Verseon, Djuma, Microsoft Outlook, Microsoft Teams/Sharepoint, netwerkschijven en overige communicatiemiddelen op basis van diverse zoektermen. Door verschillende medewerkers uit verschillende teams is gezocht naar documenten. Ook is navraag gedaan bij de ODZOB en bij het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe). Ook dit heeft niets opgeleverd. Wel zijn er tot 2014 lijsten aangetroffen van documenten die waren vernietigd hetgeen mogelijk was volgens de weten regelgeving. Omdat deze lijsten in totaal bestaand uit

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 6

Overzicht onderzochte sleutelmomenten en processen De aanvraag en verlening van de milieuvergunning (Wm) (1994/1995) De aanvraag en verlening van de Wvo-vergunning in combinatie met de aanvraag en verlening van de revisievergunning (2001/2002) De aanvraag en verlening van de gedoogbeschikking en veranderingsvergunning van de milieuvergunning (2006/2007)

•

In totaal hebben wij 27 interviews afgenomen deels fysiek en deels via teams. Er zijn gesprekken gevoerd met: -

de voormalige wethouders Smeulders, De Vries, Maas en Bonte.

-

elf (voormalig) betrokken ambtenaren bij de gemeente (afkomstig uit het management, en milieu-/bodemmedewerkers en juristen).

-

De aanvraag en verlening van de omgevingsvergunning (de oude milieuvergunning) (2010/2011)

negen (voormalig) SRE Milieudienst-/ODZOBmedewerkers (managers, vergunningverleners, toezichthouders en stafmedewerkers).

Inwerkingtreding van het Activiteitenbesluit (2008-2013)

-

een voormalig werknemer van Custom Powders.

Proces toezicht en handhaving op Custom Powders (1994-2017)

-

vier raadsleden (in de vorm van een groepsgesprek). Zij waren betrokken bij dit dossier uit de periode 2018

Bekendheid PFAS als zeer zorgwekkende stof (1995-2025) Proces achterhalen bron verhoogde concentratie GenX in riool (2017/2018)

tot heden, en afkomstig uit de coalitie en de oppositie en hadden geen zitting in de raadsbegeleidingsgroep. -

de secretaris-directeur van het Waterschap Aa en Maas.

Proces nemen maatregelen tegen Custom Powders (2018) Proces uitvoering diverse onderzoeken naar impact vervuiling (2018-2022)

Dertien geïnterviewden hadden enige betrokkenheid in de periode

Saneringsproces (2020-2025)

van enkele gepensioneerden is bijna iedereen ingegaan op de

Strafrechtelijk proces (2025) Informatieproces gemeenteraad en bewoners (2017–2025)

1995-2017, waarvan met name de laatste jaren. Met uitzondering uitnodiging voor een gesprek. De voormalig vestigingsmanager van Custom Powders, een voormalig wethouder en een voormalig manager bij de gemeente wilden of konden om verschillende redenen niet geïnterviewd worden. Ook is het ondanks diverse

Per sleutelmoment en proces zijn in fase 2 documenten

pogingen niet gelukt om de medewerking te krijgen voor een

bestudeerd en betrokkenen geïnterviewd. Voor de periode

(groeps)gesprek met (vertegenwoordigers van) de tuinders aan

1995-2014 geldt dat de documentatie zeer beperkt was. Ook

de Sluisdijk en andere omwonenden. Voor elk gesprek is een

het aantal betrokkenen dat kon worden geïnterviewd was

leidraad opgesteld. Van elk gesprek is een verslag gemaakt en

zeer beperkt. Een groot deel van deze betrokkenen was niet

aan de respondent voorgelegd voor commentaar, dat vervolgens

meer traceerbaar dan wel vanwege de gevorderde leeftijd niet

verwerkt is. Alle gespreksverslagen zijn goedgekeurd. Enkele

meer beschikbaar voor een interview. Dit alles betekent dat de

gesprekspartners hebben naar aanleiding van het gesprek

diepgang van de analyse voor deze periode ook beperkt is. Wat

aanvullende documentatie aan ons overlegd.

betreft het toezicht en handhavingsproces was er tot 2002 geen enkele documentatie beschikbaar, vanaf 2002 was er wel uit

Het waterschap heeft eerst verzocht om een schriftelijke

elk jaar documentatie beschikbaar met als gevolg dat de analyse

vragenlijst. Net zoals bij de gemeente gold ook voor het

meer vlees op de botten kon krijgen.

waterschap dat de beantwoording van vragen van voor 2018 nauwelijks mogelijk was vanwege het ontbreken van

Fase 2. Uitvoering onderzoek

documentatie en het niet meer werkzaam zijn van de relevante

Wij hebben de volgende activiteiten uitgevoerd:

personen. Het waterschap geeft aan in juni 2010, toen conform de wetsveranderingen verantwoordelijkheden overgingen van

•

De documentatie voor de relevante sleutelmomenten en

het waterschap naar de gemeente, alle dossiers van indirecte

sleutelprocessen zijn diepgaand bestudeerd en vervolgens

lozingen op het gebied van vergunningverlening en handhaving

geordend in verschillende feitenrelazen en geanalyseerd.

te hebben overgedragen aan de gemeente. Ook deze informatie

Op basis hiervan zijn leidraden opgesteld voor de te

is bij de gemeente niet aangetroffen (zie boven). Na een

interviewen personen. De gesprekken hadden als doel de

schriftelijke beantwoording van onze vragen is in een interview

analyse op basis van documenten van een nadere duiding

een aantal aandachtspunten nader uitgediept.

te voorzien en witte vlekken van inkleuring te voorzien. Aan het einde van deze fase hebben wij aan de raadsbegeleidingsgroep de eerste inzichten gepresenteerd.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 7

Fase 3. Analyse en rapportage

1.4 Leeswijzer

Wij hebben de volgende activiteiten uitgevoerd: Het rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk twee gaan •

Het diepgaand analyseren van alle verzamelde informatie.

wij in op de context van het dossier. Ook geven wij een

•

Op een aantal specifieke onderdelen in ons onderzoek

samenvattend overzicht van de gebeurtenissen in de periode

hebben wij reflectie gevraagd en gekregen van een

1995-2025. In de hoofdstukken drie, vier en vijf gaan wij

PFAS-expert van het bureau Witteveen+Bos.

respectievelijk in op de vergunningverlening aan Custom

Het opstellen van de beschrijvende delen van het

Powders (in de periode 1994 tot en met 2017), toezicht en

eindrapport.

handhaving op Custom Powders (in de periode van 2002 tot

Het voorleggen van deze delen aan een afvaardiging van

en met 2017) en het moment dat PFAS werd ontdekt en wat

de gemeenten en de ODZOB voor een check op eventuele

volgde (in de periode 2017 tot en met mei 2025). We geven

feitelijke onjuistheden. Deze zijn vervolgens verwerkt in

in deze hoofdstukken een beschrijving van de gebeurtenissen

• •

het concepteindrapport.

gevolgd door een analyse en beoordeling. Het rapport wordt

•

Het opstellen van het concepteindrapport.

afgesloten met een hoofdstuk waarin wij conclusies trekken

•

Het bespreken van dit concept met de

en een aantal leerpunten voor in de toekomst meegeven.

raadsbegeleidingsgroep. •

Het opstellen van het definitieve eindrapport.

HOOFDSTUK 2

Context en samen­ vattend overzicht Dit hoofdstuk gaat in op aspecten die van belang zijn om goed te kunnen begrijpen wat er tussen 1995 en 2025 gebeurd is. Eerst beschrijven wij de kenmerken van het bedrijf Custom Powders. Vervolgens is het van belang de gebeurtenissen te plaatsen in de context van wat bekend was over de schadelijkheid van PFOA en GenX in relatie tot maatregelen bij de Rijksoverheid. Daarna gaan wij in op het verwerkingsproces van teflon bij Custom Powders. Ten slotte beschrijven wij twee tijdlijnen met de belangrijkste gebeurtenissen: één voor de periode 1995–2017 en één voor de periode 2017–2025.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 9

2.1 Het bedrijf Custom Powders Custom Powders is in 1994 opgericht en gevestigd in een bedrijfspand op het bedrijventerrein De Weijer.

2.2 De bekendheid met schadelijke emissies bij de verwerking van teflon en maatregelen Rijksoverheid

De hoofdactiviteit van het bedrijf betreft het bewerken van allerhande poeders in opdracht van derden uit

Wat is PFAS, PFOA en APFO?

de voedingsmiddelen en chemische industrie. De

Poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) vormen een grote

bewerkingen bestaan voornamelijk uit compacteren,

groep door de mens vervaardigde chemische stoffen die

mengen, malen, drogen, (nat)granuleren, extruderen,

van nature niet in het milieu voorkomen. De stofgroep

classificeren en schoonmaken. De bewerkingen zijn vooral

omvat duizenden individuele verbindingen, waaronder

fysisch van aard en gebeuren in gesloten installaties. Na

de stoffen polytetrafluorethyleen (PTFE/Teflon),

bewerking van de poeders in de machines worden deze

perfluoroctaanzuur (PFOA) en HFPO-DA (GenX). PFOA

gereinigd met behulp van borstels en water. In 1995 start

en later GenX zijn proceshulpstoffen bij de productie van

Custom Powders met de werkzaamheden. De verwerking

teflon. In sommige documenten wordt melding gemaakt

van PTFE (handelsnaam teflon) in opdracht van DuPont

van Ammoniumperfluoroctanoaat (APFO). Dit is een

(later Chemours) start in de loop van 1996. Op basis

vorm van amoniumzout die als een bron van PFOA kan

van de bestudeerde documentatie hebben wij uitsluitend

worden gezien (dat vrij kan komen wanneer het in een

voor 2001 en 2002 inzicht in alle klanten van het bedrijf

oplosmiddel als water komt). PFAS wordt al decennialang

en hoeveelheid behandelde stoffen. In beide jaren heeft

toegepast vanwege hun specifieke eigenschappen, zoals

het bedrijf circa tien klanten waaronder Nederlandse

brandwerendheid en vuil- en waterafstotendheid. Zij worden

bedrijven als AKZO en Campina voor de verwerking van

gebruikt in industriële processen en consumentenproducten,

zout. Gemeten naar de hoeveelheid verwerkte stoffen in

waaronder verf, blusschuim, kookgerei, textiel en cosmetica.

beide jaren is DuPont een relatief kleine klant (aandeel

Kenmerkend voor als deze stoffen is dat ze persistent en

respectievelijk 28% en 8%). De hoeveelheid verwerkte

mobiel zijn. Ze zijn dus nauwelijks biologisch afbreekbaar en

teflon is in deze jaren respectievelijk 101 en 150 ton.

verplaatsen in oplosbare vormen makkelijk door water. Van

Het is onduidelijk hoe dit verder in de tijd verloopt. De

een deel van deze stoffen is aangetoond dat ze schadelijk zijn

SRE Milieudienst schat dat vanaf 2006 circa 200 ton

voor mens en milieu.

teflon op jaarbasis wordt verwerkt. Van een voormalige medewerker hebben wij begrepen dat dit lager lag.

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw worden PFAS

Onduidelijk is hoe de verwerking van de hoeveelheid

gebruikt in consumentenproducten. In de daaropvolgende

teflon zich in de loop der jaren verhield tot de andere

decennia ontstonden, met name in de Verenigde Staten,

klanten van Custom Powders.

steeds meer aanwijzingen voor de schadelijkheid van PFAS voor mens en milieu en dat een bedrijf als DuPont hiervan

Custom Powders is een klein bedrijf in de zin van het

op de hoogte was.

aantal werkzame personen. Vanaf eind 2017 wordt de emissie van GenX door Custom Powders openbaar.

In januari 2006 publiceert DuPont in een persbericht dat

De gemeente en de ODZOB nemen maatregelen zodat

het vanwege de eventuele schadelijkheid de emissie van

Custom Powders geen teflon meer verwerkt. Het bedrijf

PFOA wereldwijd af zal schalen. Het doel is tot een reductie

verwerkt steeds minder stoffen en wordt verzocht de grond

te komen van 98% van de emissie van PFOA wereldwijd.

in de directe omgeving te saneren vanwege de vervuiling

Als gevolg hiervan startte Custom Powders met de

met PFOA en GenX. In december 2024 gaat het bedrijf

nabehandeling van de emissie van PFOA door middel

failliet.

van een thermische luchtbehandelingsinstallatie. In 2010 gaf Custom Powders aan de emissies van PFOA geleidelijk te willen uitfaseren en deze hulpstof te vervangen door GenX met als nabehandeling een gaswasser (scrubber). De uitfasering moest gereed zijn vanaf 1 januari 2015.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 10

In 2013 werd PFOA opgenomen op de Europese SVHC-

In januari 2023 dienden Nederland, Duitsland, Zweden,

lijst (Substances of Very High Concern) onder de REACH-

Noorwegen en Denemarken gezamenlijk een voorstel in bij

verordening. Dit betekent dat PFOA officieel werd erkend

ECHA voor een EU-brede PFAS-restrictie onder REACH, dat

als een stof die ernstige risico’s vormt voor mens en milieu.

meer dan 10.000 PFAS-verbindingen als één groep adresseert.

Bedrijven worden aangemoedigd om alternatieven te

Doel is het produceren, gebruiken en op de markt brengen

zoeken voor SVHC-stoffen en overheden kunnen op basis

van PFAS in de EU in principe te verbieden binnen de niet-

hiervan gerichter beleid maken voor monitoring en sanering.

essentiële sectoren, om verdere emissies naar bodem, water en voedsel te minimaliseren.

Aanscherping Zeer zorgwekkende stoffenbeleid Vanaf medio 2016 is het rijksbeleid ten aanzien van zeer

Eind 2024 zijn PFAS-verbindingen als groep toegevoegd aan de

zorgwekkende stoffen (ZZS) aangescherpt. Dit ZZS-

lijst voor prioritaire actie van het OSPAR-verdrag (‘Convention

beleid vormt een herijking van het bestaande beleid voor

for the Protection of the Marine Environment of the North-

gevaarlijke en milieubelastende stoffen en is onder meer

East Atlantic’). Deze lijst is één van de wettelijke bronnen

vastgelegd in het Activiteitenbesluit. De daarin opgenomen

voor identificatie van ZZS volgens het Besluit activiteiten

minimalisatieverplichting voor ZZS-emissies komt voort

leefomgeving. Door deze aanvulling van de OSPAR-lijst zijn nu

uit de Nederlandse emissie Richtlijn (NeR).

alle PFAS in Nederland als ZZS aangemerkt. Dit betekent dat voor alle PFAS de minimalisatieplicht geldt.

De hoofddoelstelling van het ZZS-emissiebeleid is het weren van zeer zorgwekkende stoffen uit de leefomgeving. Als een bedrijf een ZZS emitteert, dan is het bedrijf verplicht om te

2.3 Het verwerkingsproces van teflon

proberen deze emissie te voorkomen. Als dat niet mogelijk is, dan moet het bedrijf de emissie tot een minimum beperken.

Deze paragraaf beschrijft en analyseert het verwerkingsproces

De taak voor signalering en identificatie van stoffen die als

van teflonhoudende poeders bij Custom Powders en de daarmee

ZZS gekwalificeerd kunnen worden, is belegd bij het RIVM.

samenhangende emissies in de periode 1995–2017. Custom

Vanaf 2016 houdt het RIVM een lijst bij van zeer zorgwekkende

Powders verwerkte twee soorten polytetrafluorethyleen (PTFE)

stoffen. In 2018 stond PFOA voor het eerst op deze lijst. Het

in opdracht van DuPont/Chemours. PTFE is ook wel bekend

RIVM berekent de risicogrenzen voor de aanwezigheid van

onder de handelsnaam teflon.

PFOA/GenX in bodem, drinkwater en oppervlaktewater. Deze grenzen worden periodiek geactualiseerd op basis van nieuw

Het verwerkingsproces van teflon zag er grofweg als volgt uit

onderzoek naar de gezondheidskundige risico’s.

(gebaseerd op gesprekken en een controleverslag d.d. 16 maart 2018). Vochtige poeders van DuPont/Chemours werden in

In 2017 wordt ook duidelijk uit metingen rondom de

bulkverpakkingen aangeleverd en verwerkt in een speciaal

fabriek van Chemours in Dordrecht dat de bodem en het

ingerichte unit. Het mengsel in de bulkverpakkingen bestond

oppervlaktewater ernstig vervuild waren met PFAS. Er wordt

onder andere uit water, teflonpoeder en de hulpstof PFOA. Later

in Nederland steeds meer duidelijk over de schadelijkheid

werd deze hulpstof vervangen door GenX. De bulkverpakkingen

van PFAS. Eind 2017 wordt GenX vastgesteld in een

werden naar een unit gebracht die bestond uit een opslagruimte,

rioolwaterzuiveringsinstallatie in Noord-Brabant. Als gevolg

een verwerkings- en een droogruimte. De verschillende ruimten

van maatregelen van de ODZOB, in mandaat van de gemeente,

in deze unit waren fysiek van elkaar gescheiden. Het volledige

stopt kort daarna Custom Powders met de verwerking van

verwerkingsproces vond binnen deze unit plaats.

producten waarbij GenX vrijkomt. In 2018 komt GenX in Nederland op de potentiële lijst ZZS. In 2019 werd GenX op

In de verwerkingsruimte werden de bulkverpakkingen met

de Europese SVHC-lijst opgenomen. In 2020 heeft de Europese

vochtige poeders (circa 50% vocht, 50% product) geopend aan

Commissie strengere wetten aangenomen met betrekking

de onderzijde, waardoor lekwater vrij kon komen. Het resterende

tot het gebruik van PFOA. Na een openbare raadpleging zijn

poedermengsel werd vervolgens opgevangen en onder druk

de toegestane limieten voor producten en in de productie

afgevoerd naar de droger, die was opgesteld in de droogruimte.

aanzienlijk aangepast. De bijgewerkte REACH-voorschriften

De droger werd aan de bovenzijde gevoed met de vochtige

specificeren dat PFOA vanaf 4 juli 2020 niet mag worden

substantie en leverde aan de onderzijde, met vaste tussenpozen,

vervaardigd of op de markt mag worden gebracht.

porties gedroogd product (poeder) opgevangen in kunststof bakken.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 11

en was derhalve niet volcontinu. Hoe meer tonnage werd

Indirecte lozingen: vergunningen en feitelijke praktijk

verwerkt hoe meer productieronden er waren. Na elke

Het hemelwater afkomstig van de daken en de

productieronde werden alle gebruikte machinerieën en de

terreinverharding werd vanaf 1995 via straatkolken

ruimte schoongemaakt. De machines en de ruimte werden

en de hemelwaterafvoer, voorbij een interceptieput,

daarbij uitgeborsteld, gedemonteerd en afgeborsteld. De

op het gemeenteriool geloosd. Er vond nooit directe

vrijkomende poeders en andere productierestanten werden

lozing van afvalwater plaats. Vanaf de verwerking

opgevangen, verpakt, gewogen en teruggestuurd naar

van de teflonpoeders in 1996 werd het vrijkomende

DuPont/Chemours.

procesafvalwater en schoonmaakwater tot 2017 indirect

Het proces werd uitgevoerd in afzonderlijke productieronden

geloosd, via een interceptieput en via een vuilwaterafvoer Vervolgens werden de machines en de ruimte met de

op het gemeenteriool. Het procesafvalwater bestond uit het

hogedruk- en stoomspuit gereinigd waarbij incidenteel

condensaat van de droger en lekwater. Het schoonmaakwater

schoonmaakmiddelen werden toegepast. Hierbij kwam

bestond uit was-, schrob- en spoelwater van de vloer,

schoonmaakwater vrij. Tot slot werden alle gereinigde

installatie en betrof ook spoelwater en de reiniging van

installatieonderdelen verpakt en opgeslagen in afwachting

filters. Een deel van het procesafvalwater (lekwater) zou

van een volgende productieronde.

volgens het controleverslag in maart 2018 vanaf 2013 zijn opgevangen en zijn afgevoerd naar DuPont/Chemours. Wij

Emissies naar lucht: aard, omvang en beheersing

hebben niet kunnen vaststellen of dit ook daadwerkelijk

Een deel van de uitstoot van PFAS ging via de lucht. In de

gebeurd is. Uit de Zembla-uitzending lijkt dit niet het

periode 1996–2006 werden de afgassen van de droger, na

geval te zijn geweest. In ieder geval werd tot 2013 het

passage door een stoffilter, rechtstreeks via een afvoerpijp

procesafvalwater (lekwater) op het riool geloosd. Bij de

bovendaks geëmitteerd. Op basis van de beschikbare

aanvraag van de Wvo-vergunning geeft Custom Powders ook

dossierstukken (onder andere een emissiemeting uit 2003)

aan dat bij het drogen van sommige productiebatches enig

werd er jaarlijks 300 tot 450 kilogram PFOA geëmitteerd

procesafvalwater vrijkomt en dat dit wordt afgevoerd naar

1

bij een jaarproductie van teflon van ongeveer 90 tot 100

het riool via een interceptieput.

ton. Nabehandeling gericht op het verwijderen of afbreken van PFOA vond in deze periode niet of nauwelijks plaats.

Volgens de Wvo-vergunningsaanvraag uit 2001 werd bij een

Begin 2007 is een thermische luchtbehandelingsinstallatie

productie van circa 100 ton per jaar ongeveer 500 m³ proces-

(naverbrander) geplaatst en in bedrijf genomen, met als doel

en schoonmaakwater indirect geloosd. Custom Powders

de luchtemissie van PFOA tot circa 90% te reduceren. In de

beschikte over een vergunning voor een uitbreiding tot 2.500

periode 2011–2013 vond een geleidelijke overgang plaats

m³ per jaar, maar deze uitbreiding is nooit gerealiseerd.

van de hulpstof PFOA naar GenX. Parallel hieraan werd

Gemiddeld werd circa 5 m³ schoonmaakwater per dag

de thermische nabehandeling uitgefaseerd en uiteindelijk

geloosd.

vervangen door een gaswasser (scrubber). De keuze voor deze nabehandelingssystemen werd ingegeven door toenmalige

Het waswater uit de scrubber die vanaf 2011 functioneerde,

inzichten in effectiviteit en toepasbaarheid, maar vond

is nooit geloosd maar opgevangen in een container en

plaats in een context waarin de kennis over PFAS-emissies en

afgevoerd naar Indaver. In de loop van 2017 werd ook het

-afbraak nog beperkt was in Nederland.

schoonmaakwater van de apparatuur en de ruimte niet meer geloosd op het vuilwaterriool, maar opgevangen in de container samen met het waswater uit de scrubber. Hoewel sprake was van vergunningverlening voor indirecte lozing, is op basis van de beschikbare documenten niet in alle gevallen vast te stellen in hoeverre de feitelijke lozingen volledig in overeenstemming waren met de vergunningvoorschriften en meldplichten.

1

Deze emissiewaarde is een schatting op basis van de hoeveelheid verwerkte teflon. Onzekerheden in meetmethodiek en representativiteit zijn niet volledig te reconstrueren.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 12

2.4 Tijdlijn belangrijkste gebeurtenissen: vergunningverlening, toezicht en handhaving (1995-2017) Jaar

Gebeurtenis

1995

De SRE Milieudienst verleent in mandaat van de gemeente een vergunning aan Custom Powders op basis van de Wet Milieubeheer voor het verwerken van poeders betreffende voedingsstoffen en industriële stoffen.

1996-2007

Custom Powders verwerkt Teflon, wat zorgt voor de emissie van PFOA. Nauwelijks nabehandeling (stoffilter).

2002

Het waterschap verleent een vergunning aan Custom Powders op basis van de Wet verontreiniging oppervlakte water (Wvo) voor het lozen van bedrijfsafvalwater op het vuilwaterriool.

2002

De SRE Milieudienst verleent in mandaat van de gemeente een revisievergunning aan Custom Powders op basis van de Wet Milieubeheer. Dit vanwege de voorgenomen uitbreiding van de productiewerkzaamheden. In 2004 doet Custom Powders de melding dat de uitbreiding niet doorgaat.

2005

De inrichting van Custom Powders is geen inrichting op basis van het Besluit externe veiligheid inrichtingen (BEVI) vanwege de beperkte aanwezigheid van chemicaliën. De inrichting van Custom Powders hoeft niet opgenomen te worden in het Risico informatie systeem (RIS) omdat de inrichting onder de landelijk bepaalde drempelwaarden blijft.

2006

De inrichting Custom Powders wordt niet aangemerkt als een inrichting conform de Europese richtlijn Integrated Pollution and Prevention Control (IPPC).

2007

De SRE Milieudienst verleent in mandaat van de gemeente op basis van de Wet Milieubeheer een veranderings­ vergunning aan Custom Powders voor het plaatsen van een thermische luchtbehandelingsinstallatie met als doel reductie van de PFOA-emissie. Deze wordt drie weken eerder voorafgegaan door een gedoogbeschikking.

2008

Besluit algemene regels inrichtingen milieubeheer (BARIM, Activiteitenbesluit) treedt in werking. Custom Powders wordt een type C-inrichting (vergunningsplichtig).

2009

Inwerkingtreding Waterwet. De Wvo-vergunning van Custom Powders vervalt. Voortaan gelden de lozingsvoorschriften uit de algemene regels van het Activiteitenbesluit en de Wm-vergunning. Het bevoegd gezag over indirecte lozingen gaat over van het waterschap naar de gemeente.

2007-2010

Custom Powders verwerkt Teflon met PFOA-emissie met als nabehandeling een thermische luchtbehandelingsinstallatie.

2010

Inwerkingtreding Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). De Wm-vergunning gaat over in een omgevingsvergunning.

2011

De SRE Milieudienst verleent in mandaat van de gemeente op basis van de Wabo een veranderingsvergunning voor het gefaseerd vervangen van de hulpstof PFOA door de hulpstof GenX.

2011-2013

Custom Powders vervangt de hulpstof PFOA door GenX. Vanaf 2013 is er uitsluitend sprake van de emissie van GenX. Ook wordt in deze periode de thermische luchtbehandelingsinstallatie uit gefaseerd en vervangen door een gaswasser (scrubber) als nabehandelingssysteem.

2013-2018

Custom Powders verwerkt Teflon met uitsluitend een GenX-emissie met als nabehandeling een gaswasser (scrubber).

2013

De chemische stof PFOA is opgenomen op de Europese SVHC-lijst (Substances of Very High Concern) onder de REACH-verordening en erkend als stof met ernstige risico’s voor mens en milieu.

2013

Het Besluit omgevingsrecht is gewijzigd met als gevolg dat Custom Powders een type B-inrichting wordt (meldplichtig).

2013

De uitvoering van de vergunningverlening, toezicht en handhavingstaken taken gaat over van de Samenwerkingsverband Regio Eindhoven SRE Milieudienst naar de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB)

2017

November: er is een verhoogde concentratie GenX ontdekt in de rioolwaterzuiveringsinstallatie.

2002-2017

Bijna jaarlijks controle bij inrichting Custom Powders door de SRE Milieudienst/ODZOB of de milieuwetgeving correct wordt nageleefd.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 13

2.5 Tijdlijn belangrijkste gebeurtenissen: PFAS ontdekt en wat volgt (2017-2025) Datum

Gebeurtenis

20 november 2017

Er wordt een verhoogde concentratie GenX ontdekt in een rioolwaterzuiveringsinstallatie in Aarle-Rixtel en Eindhoven naar aanleiding van eerder gevonden hogere concentraties GenX in de Biesbosch.

23 november 2017

Custom Powders meldt bij de ODZOB producten te verwerken met GenX als hulpstof. De ODZOB informeert de gemeente Helmond hierover.

November 2017– januari 2018

Diverse bestuurlijke en ambtelijke overleggen met alle betrokken partijen. Ook diverse regionale en landelijk ambtelijke en bestuurlijke overleggen. Overleggen met de minister van IenW. Diverse bezoeken aan Custom Powders. Diverse metingen naar de milieugevolgen.

16 januari 2018

Eerste informatiebrief naar de raad.

23 januari 2018

Besluit college over eerste maatwerkvoorschriften Custom Powders. Onderzoek naar de bronnen en geen verwerking producten met mogelijke emissie van GenX. Voorschrift geldt tot 26 juli 2018.

1 mei 2018

Custom Powders bevestigt (nogmaals) met de verwerking van GenX-houdende stoffen te stoppen.

3 augustus 2018

Besluit college over tweede maatwerkvoorschriften omdat Custom Powders een ander product van Chemours wil verwerken. Verwerking niet toegestaan zonder aanvullende informatie en op basis hiervan aanvullende maatregelen.

Maart–oktober 2018

Verkennend onderzoek door Expertisecentrum PFAS in opdracht van de gemeente naar verspreiding verontreiniging.

14 januari 2019

Tweede maatwerkvoorschriften ingetrokken na melding van Custom Powders te stoppen met het verwerken van stoffen die mogelijk PFOA/GenX bevatten.

December 2018augustus 2019

Diverse bodem-, water- en gewasonderzoeken door onder meer Expertisecentrum PFAS in opdracht van de gemeente.

November 2020

Eindrapport PFOA en GenX in het milieu door het Expertisecentrum PFAS in opdracht van de gemeente.

Mei 2021

Besluit college dat Custom Powders binnen jaar moet beginnen met saneren van de verontreinigde grond. Custom Powders gaat in beroep bij de Raad van State die in april 2023 uitspraak doet.

Juni 2021

Het RIVM adviseert geen gewassen meer te eten uit de moestuin Sluisdijk.

November 2021

Het resultaat van nieuw onderzoek naar PFAS en GenX in de grond van de moestuin Sluisdijk in opdracht van de gemeente die de data uit 2018 bevestigt.

Juni 2022

Collegebesluit om de bodemsanering bij de moestuinen Sluisdijk bij voorrang zelf op te pakken en niet te wachten op een uitspraak van de Raad van State.

Maart/april 2023

Uitvoering bodemsanering volkstuinencomplex Sluisdijk.

April 2023

Raad van State doet uitspraak over beroep Custom Powders over sanering. Beroep ongegrond. Gemeente Custom Powders pakken de draad op om tot een saneringsplan te komen.

December 2023

Custom Powders dient een saneringsplan in. Gemeente gaat in gesprek met Custom Powders om tot een gewenst plan te komen.

Mei 2024

Gemeente ontvangt formeel verzoek van Custom Powders om in te stemmen met bodemsaneringsplan.

September 2024

Ontwerpbesluit college niet in te stemmen met het saneringsplan. Partijen worden in de gelegenheid gesteld zienswijzen in te dienen.

November 2024

College besluit niet in te stemmen met het saneringsplan van Custom Powders.

December 2024

Custom Powders gaat failliet.

Januari 2025

Gemeente neemt zelf het initiatief voor de sanering en start het uitvoeren van een sanerings­onderzoek. Zodra er een saneringsplan is, worden er (financiële) afspraken gemaakt met de curator van Custom Powders.

April 2025

Uitzending Zembla waarin blijkt dat Custom Powders lange tijd PFAS-houdende stoffen direct in het riool heeft geloosd.

Mei 2025

De gemeente doet aangifte van het plegen van een milieudelict door Custom Powders.

HOOFDSTUK 3

Vergunningverlening Custom Powders (1994-2017) In dit hoofdstuk gaan wij in op de vergunningverlening aan Custom Powders in de periode 1994–2017. Wij hebben uit deze periode weinig documenten aangetroffen of personen gesproken die direct hierbij betrokken waren. Wij baseren ons op de beschikbare vergunningsaanvragen, beschikkingen en enkele controleverslagen en gesprekken. Correspondentie in de vorm van brieven, notulen, e-mails etc. was zeer beperkt voorhanden.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 15

Het hoofdstuk bestaat uit twee paragrafen. In de

Custom Powders geeft in de aanvraag aan een ‘loonbedrijf’

eerste paragraaf beschrijven we het verloop van de

te zijn, wat betekent dat het bedrijf stoffen in opdracht van

vergunningverlening door de jaren heen, inclusief de

andere partijen verwerkt. Zij stellen dat het opstellen van een

belangrijkste voorschriften en wijzigingen. We schetsen

grondstoffenlijst (nog) niet mogelijk is, omdat het bedrijf nog

waar mogelijk ook de context van de vergunningverlening:

geen klanten heeft. In de vergunningsaanvraag geeft Custom

welke vergunningen reeds golden, hoe de systematiek zich

Powders aan dat lozing van gevaarlijke stoffen “bijna niet

ontwikkelde en binnen welk wettelijk kader Custom Powders

voor zal komen”. Het bedrijf is voornemens om poeders te

opereerde. In de tweede paragraaf komen wij tot een analyse en

verwerken in één bedrijfshal met drie bewerkingsruimten. In

beoordeling van de vergunningverlening aan Custom Powders.

twee van deze ruimten verwerkt Custom Powders industriële stoffen, in één ruimte voedingsstoffen. Custom Powders zou

3.1 Feiten en omstandigheden

de stoffen in zowel in bulk per tankauto als in grootverpakking (big bags) laten aanvoeren.

In deze paragraaf bespreken wij de feiten en omstandigheden

Custom Powders geeft aan in twee procesruimten proceslucht

rondom de vergunningverlening. Resumerend zijn de

met filters te reinigen en bovendaks af te voeren. Ter voorkoming

belangrijkste gebeurtenissen:

van vervuiling van de bodem worden de vloeren in de bedrijfshal en de wasplaats vloeistofdicht uitgevoerd. De parkeerplaats

•

Vergunningverlening op basis van de Wet milieubeheer

wordt vloeistofdicht uitgevoerd met een afvoerput naar het

vergunning (1994-1995);

vuilwaterriool. Hemelwater wordt via een interceptieput

•

Custom Powders verwerkt voor het eerst Teflon (1996);

geloosd op het gemeenteriool. Custom Powders produceert

•

Vergunningverlening op basis van de Wet verontreiniging

ook bedrijfsafvalwater. Sanitair afvalwater dat ontstaat in

oppervlaktewatervergunning en revisievergunning

het kantoorpand en dat afkomstig is van het sanitair en de

op basis van de Wet Milieubeheer (2001-2002);

wasmachine (door het wassen van de werkkleding) wordt

DuPont publiceert een persbericht de emissie PFOA

ook geloosd op het riool. Schoonmaakwater dat ontstaat

wereldwijd af te schalen vanwege de schadelijkheid

tijdens schoonmaakactiviteiten in de procesruimten en op de

voor mens en milieu;

wasplaats wordt via een interceptieput geloosd op het riool. Als

Custom Powders besluit de PFOA emissie te reduceren

er gewerkt wordt met stoffen die volgens de Wet verontreiniging

en vraagt in dit kader een veranderingsvergunning aan

oppervlaktewateren (Wvo)2 niet in het water terecht mogen

(2006-2007);

komen, meldt het bedrijf de afsluitklep naar het vuilwaterriool af

Custom Powders vraagt een veranderingsvergunning

te sluiten voordat de machines worden gereinigd. De afvalstoffen

aan voor het gefaseerd vervangen van de hulpstof PFOA

uit het schoonmaakwater worden vervolgens opgevangen en

voor GenX (2011). Vanaf 2013 is er uitsluitend emissie

afgevoerd. Het is onduidelijk of dit zich ooit heeft voorgedaan.

•

•

•

van GenX; • •

PFOA is formeel erkend als stof met ernstige risico’s

Ook meldt Custom Powders een afvalstoffenregistratie bij te

voor mens en milieu (2013);

houden. We hebben uit 2001 en 2002 stukken aangetroffen

Besluit dat Custom Powders een type B inrichting

(de ‘Summary of Environmental Assessment of Discharge’)

wordt (Activiteitenbesluit 2013).

waaruit blijkt dat de jaarlijkse productieomvang van stoffen, de omvang van het schoonmaakwaterafvalwater en de omvang

3.1.1

Wet milieubeheer vergunning (1994-1995)

van de geloosde en opgevangen afvalstoffen wordt bijgehouden.

Aanvraag Wet milieubeheer vergunning door Custom Powders

Uit de aanvraag blijkt dat Custom Powders voornemens is

Een vergunning op grond van de Wet milieubeheer verleent

bij het waterschap De Aa een ontheffingsverzoek voor een

toestemming om milieubelastende activiteiten uit te

Wvo-vergunning te dienen. Wij hebben geen informatie over

voeren. Op 14 december 1994 dient Custom Powders een

de aanleiding van dit verzoek. Wij hebben ook niet kunnen

vergunningsaanvraag in bij de SRE Milieudienst voor het

vaststellen of dit verzoek rond 1995 is ingediend dan wel

vermalen, drogen, mengen, zeven en verpakken van poeders. In de vergunningsaanvraag is onder meer de indeling en uitvoering van de inrichting, activiteiten en processen, technieken en installaties, en capaciteit opgenomen.

2

De bijlage van het Uitvoeringsbesluit artikel 1, lid 3, Wvo refereert aan ‘afvalstoffen, verontreinigde of schadelijke stoffen’ als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. ‘Organische halogeenverbindingen’, ‘stoffen die kankerverwekkend zijn en stoffen waarvan in redelijkheid verwacht mag worden dat zij kankerverwekkende eigenschappen hebben’ en ‘persistente door de mens gesynthetiseerde verbindingen’ worden daaronder genoemd.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 16

verleend en of er gesprekken tussen het waterschap en Custom

•

Grondstoffenverbruik moet, net als een overzicht van

Powders zijn gevoerd over het ontheffingsverzoek. Er is in ieder

de veiligheidsaspecten van de gebruikte stoffen, in een

geval geen Wvo-vergunning verleend aan Custom Powders in

afzonderlijk register worden bijgehouden om te allen

1995.

tijde aan de controlerend ambtenaar te kunnen worden getoond. Voor een verantwoorde uitvoering van de in de

Verlening Wet milieuvergunning aan Custom Powders

inrichting plaatsvindende activiteiten moeten duidelijke

Op 11 april 1995 verleent de SRE Milieudienst in mandaat

werkvoorschriften zijn gesteld.

van de gemeente de vergunning aan Custom Powders voor het het vermalen, drogen, mengen, zeven en verpakken van poeders

3.1.2 Wet verontreiniging oppervlaktewater­ vergunning en revisievergunning (2001-2002)

op een perceel. De vergunningsaanvraag inclusief omschrijving

Algemene inleiding

van de bedrijfsactiviteiten, installaties, en tekeningen is als

Een Wvo-vergunning (Wet verontreiniging oppervlakte­

bijlage onderdeel van de beschikking. In de vergunning zijn

wateren) verleent toestemming om afvalwater of andere

ruim 200 voorschriften opgenomen waarvan in het kader

verontreinigende stoffen op het oppervlaktewater op het

van ons onderzoek de volgende relevant zijn:

riool te lozen en wordt verleend door het waterschap. Een

oprichten en in werking hebben van een inrichting bestemd voor

revisievergunning op grond van de Wet milieubeheer is een •

De transportlucht van poederprocessen moet via een

nieuwe, volledige milieuvergunning die een oudere vergunning

doelmatige filterinstallatie afgevoerd worden. De stofemissie

vervangt. De gemeente beoordeelt dan de hele inrichting

naar buiten mag niet hoger zijn dan 10 mg/m³. De

opnieuw, zodat alle activiteiten, installaties en milieuregels

stofemissie dient binnen twee maanden na de start van

weer in één actueel besluit zijn vastgelegd.

de werkzaamheden te worden gemeten door een externe

•

deskundige en bij overschrijding dienen aanvullende

Indirecte lozingen zijn lozingen van (afval)water via een riool

maatregelen te worden opgesteld en gedeeld met de SRE

of ander afvoerstelsel, die pas daarna in het oppervlaktewater

Milieudienst. Het is onduidelijk of dit gebeurd is.

of de zuivering terechtkomen, en niet rechtstreeks in de

De stank- en verstopping veroorzakende stoffen mogen niet

sloot, de rivier of het kanaal worden geloosd. De gemeente

op de bedrijfsriolering worden geloosd. Bedrijfsafvalwater

en het waterschap hebben een gedeelde verantwoordelijkheid

moet via vloeistofdichte leidingen en voorzieningen worden

over indirecte lozingen via het vuilwaterriool. De gemeente

afgevoerd en onderhouden volgens de gemeentelijke

beheert het riool en het waterschap het oppervlaktewater en

lozingsverordening. Putten, vloeren in de inrichting en

de waterzuiveringsinstallaties.

wasplaatsen moeten vloeistofdicht zijn en het afwateren

•

op de bedrijfsriolering dient zo te zijn ingericht dat het

Half november 2001 vraagt Custom Powders een Wvo-

verontreinigde water volledig wordt opgevangen.

vergunning aan bij het Waterschap de Aa voor het indirect

De stoffen moeten zodanig worden bewaard en gebruikt,

lozen van afvalstoffen, verontreinigde of schadelijke stoffen op

dat er geen verontreiniging van de bodem optreedt. Het is

het oppervlaktewater. Ook dient Custom Powders een aanvraag

in de inrichting ook verboden om vluchtige stoffen, oliën,

in voor een revisievergunning Wm bij de SRE Milieudienst.

gevaarlijke (afval)stoffen of vetten op het open terrein

De vergunningen worden aangevraagd omdat het bedrijf

te laten uitvloeien en om oliën en andere schadelijke

voornemens is zijn bedrijfsactiviteiten uit te breiden met twee

vloeistoffen anders op te slaan dan in vloeistofdicht

fabriekshallen met elk vier procesruimtes. In de procesruimtes

vaatwerk boven een vloeistofdichte vloer. Ook is het

worden poeders vermalen voor huishoudelijk en industrieel

verboden om warm water in de bodem te lozen. Het is

gebruik. Na de uitbreiding zal de locatie bestaan uit drie

tevens verplicht om de bodemverontreiniging (of een

fabriekshallen met elf productie-units. Door de uitbreiding

vermoeden daarvan) direct aan de gemeente te melden,

zal het watergebruik en lozingen toenemen. De uitbreiding

de oorzaak weg te nemen en de vervuiling volgens de

verloopt in delen. Custom Powders is voornemens het eerste

aanwijzingen van de gemeente aan te pakken.

deel in 2002, en het tweede deel in 2004 te realiseren. De vergunningaanvragen worden gecoördineerd behandeld3.

3

De vergunningsaanvraag wordt gecoördineerd behandeld op grond van paragraaf 8.1.3.2 en paragraaf 14.1 van de Wet milieubeheer en artikel 7b en volgende van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 17

Aanvraag en verlening Wvo-vergunning

Op basis van het productinformatieblad voert een medewerker

Uit het aanvraagformulier voor de Wvo-vergunning blijkt

van Custom Powders een milieurisicotest uit volgens het RIZA-

dat Custom Powders voornemens is de volgende processen

rapport 98.005. Dit is een algemene beoordelingssystematiek

uit te voeren: het compacteren, mengen, malen, drogen,

om de schade voor het watermilieu door stoffen en preparaten

nat granuleren, extruderen en classificeren van poeders,

te bepalen in het kader van de Wvo. Custom Powders is zelf

en het schoonmaken van de machines en de ruimte.

verantwoordelijk voor een deugdelijke uitvoering van de risico­ test. In deze test wordt onder andere beoordeeld of de stof op de

Bij het nat granuleren, drogen en extruderen komt waterdamp

zwarte lijst staat, wat de toxiciteit is en hoe afbreekbaar de stof is.

vrij die via de lucht wordt verspreid. Custom Powders geeft in de aanvraag aan dat bij het drogen bij sommige productiebatches

Op basis van het toetsingsresultaat classificeert Custom

enig procesafvalwater vrijkomt. Deze grondstoffen laat het bedrijf

Powders de stof als high-, medium- of low-risk voor vervuiling

eerst uitlekken om zodoende minder water te hoeven verdampen.

van het milieu. Custom Powders rapporteert de classificering

Custom Powders voert dit afvalwater via een interceptieput

in een overzichtsdocument (COSHH-sheet)4. High-risk-

af naar het riool. Daarnaast komt er afvalwater vrij bij het

stoffen dienen te worden opgevangen en afgevoerd. Lozing

schoonmaken van de machines. Bij het schoonmaken worden

van medium-risk-stoffen (zoals teflon) dient te worden

in eerste instantie de vrijgekomen poeders en productieresten

beperkt, en gebeurt voornamelijk via restanten van stoffen in

verzameld en verpakt, voordat de machines en ruimtes met

schoonmaakwater. Schoonmaakwater van low-risk-stoffen kan

een hogedruk- en stoomspuit worden gereinigd. Het bedrijf

zonder milieubeperking of voorbehandeling geloosd worden.

voert het schoonmaakwater dat vrijkomt via de interceptieput af naar het riool. Naar schatting zou er gemiddeld 2 tot en

Het waterschap verleent in oktober 2002 de Wvo-vergunning

met 5 kilogram en niet meer dan 10 kg verontreinigde stoffen

voor het indirect lozen van afvalstoffen, schadelijke of

per schoonmaakbeurt (‘cleandown’) in het schoonmaakwater

verontreinigde stoffen op oppervlaktewater onder de

terechtkomen. Bij een schoonmaakbeurt wordt gemiddeld niet

voorwaarden zoals beschreven in de aanvraag en beschikking.

meer dan 2 m³ water gebruikt.

Custom Powders wordt onder de categorie (petro)chemische industrie geclassificeerd omdat het bedrijf fijnchemicaliën

Custom Powders is voornemens de daarvoor in aanmerking

verwerkt. Bedrijven met deze classificering die indirect afvalwater

komende afvalstoffen en het afvalwater op te vangen en af te

lozen op het oppervlaktewater zijn Wvo-vergunningsplichtig.

voeren naar een afvalverwerker. Het gaat hierbij om de highrisk-geclassificeerde stoffen (zie verderop). Onduidelijk is of

In de vergunning zijn ruim twintig voorschriften opgenomen

dit geldt voor de medium-geclassificeerde stoffen zoals teflon.

waarvan in het kader van het onderzoek de volgende relevant

In 2001 voerde het bedrijf 720 kilogram afvalstoffen per jaar

zijn:

af. Dit zijn bijvoorbeeld reststoffen uit het schoonmaakwater die door de interceptieput worden opgevangen. Na de

•

De vergunning heeft uitsluitend betrekking op de lozing

uitbreiding zou dit 1440 kilogram per jaar worden. Custom

van afvalstoffen, verontreinigende of schadelijke stoffen

Powders onderzocht de mogelijkheid om als alternatief een

die voorkomen in, dan wel bestaan uit de volgende

afvalwaterzuiveringsinstallatie te realiseren, die uiterlijk bij

afvalwaterstromen: afvalwater dat vrijkomt bij het reinigen

de uitvoering van fase 2 operationeel zou worden en via een

van de apparatuur en in productieruimtes en huishoudelijk

meldingsprocedure zou worden afgehandeld. Fase 2 is echter

afvalwater.

nooit gerealiseerd.

•

Voor het gebruik van nieuwe stoffen moet eerst worden onderzocht hoe (water)bezwaarlijk de stof is en wat het

In de aanvraag geeft Custom Powders aan een proces te doorlopen om de risico’s te toetsen voordat het bedrijf een

milieurisico van de stof is (high-, medium- of low-risk). •

Verder worden enkele voorwaarden voor meting en

product namens een klant gaat verwerken. Alle te verwerken

bemonstering vastgelegd. Custom Powders moet zorgen

producten zijn voorzien van een productinformatieblad

voor meet- en controlevoorzieningen waarmee de

(‘Material Safety Data Sheet’) met een overzicht van de

hoeveelheid en samenstelling van het procesafvalwater

samenstelling, toepassingen en technische eigenschappen van

nauwkeurig en afzonderlijk kunnen worden gemeten en

het product. De klant levert het productinformatieblad aan. 4

Een COSHH-sheet is een veiligheidsblad dat wordt gebruikt binnen het Britse COSHH-kader om het veilig werken met gevaarlijke stoffen te beoordelen en te organiseren. Het kader is opgesteld door de Britse uitvoeringsorganisatie Health and Safety Executive.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 18

bemonsterd, volgens vastgelegde NEN-normen5.

worden geleid voordat het wordt geëmitteerd. Het

De resultaten moeten periodiek worden geanalyseerd

afgevangen stof moet veilig worden opgevangen, opgeslagen

en per kwartaal in een verslag aan het waterschap worden

en afgevoerd. De stofafscheidingsinstallaties en filters

gerapporteerd. Uit een controleverslag van het waterschap

moeten regelmatig worden geleegd, onderhouden,

uit 2003 blijkt dat Custom Powders in een map met afvoer­

geïnspecteerd en de uitkomsten daarvan moeten in een

bonnen per batch de hoeveelheid product en afvalwater

logboek worden vastgelegd. Het is onduidelijk of dit gebeurd

bijhoudt, de ‘job-summary sheets’.

is. •

Afvalwater moet worden geloosd op het vuilwaterriool.

Aanvraag en verlening revisievergunning Wm

Het afvalwater mag de riool- en zuiveringsinstallatie

Uit het aanvraagformulier blijkt dat Custom Powders

niet beschadigen of haar werking belemmeren. Het

voornemens is de productielocaties uit te breiden in drie

is bijvoorbeeld verboden afvalwater met grove of snel

delen zoals eerder in deze paragraaf beschreven. Het bedrijf

bezinkende afvalstoffen in de riolering te brengen.

geeft in het aanvraagformulier expliciet aan dat het een

Ook moet de lozing zo zijn dat de kwaliteit van het

inrichting is voor het be- en verwerken van poeders voor

oppervlaktewater zo min mogelijk achteruitgaat. Afvalwater

de chemische en voedingsmiddelenindustrie. Door de

moet eerst door een slibvangput en olie-afscheider worden

uitbreiding zal het waterverbruik toenemen van 680 m3

geleid die geregeld wordt gereinigd.

per jaar naar 2900 m3 per jaar. Het afvalwater ontstaat

•

Het is verboden vloeistoffen direct op of in de bodem te

volgens de aanvraag bij schoonmaak in procesruimten en

brengen. Oppervlaktewater, hemelwater of drinkwater

wasplaatsen (schoonmaakwater) en sanitaire voorzieningen

mogen, indien daaraan geen verontreinigende stoffen zijn

(sanitair afvalwater) en wordt via een gescheiden stelsel als

toegevoegd, wel in de bodem worden gebracht. Hemelwater

bedrijfsafvalwater op het riool geloosd. Dit water wordt eerst in

dat afkomstig is van daken en het terrein van de inrichting

een afvalwaterzuiveringssysteem van vaste stoffen ontdaan.

mag daarentegen niet worden geloosd op het vuilwaterriool. Alle vloeren en verhardingen waar bodembedreigende

Voor een aantal stoffen die Custom Powders verwerkt,

stoffen kunnen vrijkomen, dienen regelmatig visueel

waaronder twee typen PTFE (handelsnaam teflon) is bij de

te worden gecontroleerd op scheuren en lekkage. De

aanvraag ook een COSHH-sheet en productinformatieblad

data en bevindingen van deze inspecties moeten worden

opgenomen. De stoffen zijn geclassificeerd als ‘medium risk’.

geregistreerd door Custom Powders. Het is onduidelijk of

Uit de aanvraag blijkt dat Custom Powders de medium-risk-

dit gebeurd is.

stoffen via schoonmaakwater onder gecontroleerde condities indirect op het riool loost.

•

Binnen de inrichting moet een registratie aanwezig zijn van de hoeveelheid ingekochte grond- en hulpstoffen en de hoeveelheid afvalstoffen die uit de inrichting is verwijderd.

De gemeente verleent de vergunning voor het bewerken van

Daarbij moet ook het waterverbruik, het proces waarbij de

poeders voor de chemische- en voedingsmiddelenindustrie.

afvalstoffen zijn vrijgekomen, de aanschaf- en afvoerkosten

In de vergunning zijn ruim 150 voorschriften opgenomen.

en het percentage grond- of hulpstoffen dat niet in eind- of

Vergeleken met de Wm-vergunning in 1995 worden vooral op

bijproducten terechtkomt maar in afval (verspillingsgraad)

de thema’s ‘geur- en ‘monitoringvoorschriften’ toegevoegd.

worden bijgehouden. Het is onduidelijk of dit gebeurd is.

De voorschriften op het gebied van lucht, bodem en water worden iets aangescherpt. De meest relevante nieuwe dan wel

Op 6 april 2004 dient Custom Powders op basis van artikel

aangescherpte voorschriften zijn:

8.19 van de Wm een melding in. De melding betreft een verandering van de inrichting. Volgens de geldende vergunning

•

de luchtvoorschriften richten zich op de uitstoot van

was Custom Powders voornemens zijn inrichting uit te breiden.

stoffen en geur. De bedrijfsvoering moet erop zijn gericht

De voorgenomen uitbreidingen van de productielocatie worden

dat verspreiding van stof buiten de inrichting wordt

niet gerealiseerd.

voorkomen. Daarom moeten alle handelingen met poeders (het lossen en het transport) binnen plaatsvinden en alle stoffige lucht eerst door een stofafscheidingsinstallatie

5

NEN-normen zijn Nederlandse technische normen waarin onder meer is vastgelegd hoe afvalwater moet worden bemonsterd en geanalyseerd, zodat metingen op een betrouwbare en vergelijkbare manier worden uitgevoerd.

Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond | RAPPORT | 19

3.1.3 Gedoogbeschikking en veranderings­ vergunning (2006-2007)

Begin 2007 wil Custom Powders de installatie al in werking

Een veranderingsvergunning is een aanvullende milieu­

eind januari 2007 wordt verstrekt. De SRE Milieudienst acht de

vergunning die nodig is om een al vergunde inrichting zodanig

gevraagde activiteit op de omschreven locatie toelaatbaar omdat

te veranderen dat dit merkbare gevolgen heeft voor het milieu,

de nadelige gevolgen voor het milieu zoveel mogelijk beperkt

bijvoorbeeld door een uitbreiding.

worden. De gemeente ziet het plaatsen van de installatie als een

stellen en vraagt in dit verband om een gedoogbeschikking die

positieve ontwikkeling. Het college van B en W verstrekt een Op 25 januari 2006 verschijnt een persbericht van Dupont

gedoogbeschikking op 23 januari 2007 zodat Custom Powders

om de emissie van PFOA wereldwijd af te schalen vanwege

kan testen of de luchtbehandelingsinstallatie naar behoren

eventuele schadelijkheid voor de gezondheid. PFOA is een

werkt en omdat ze voornemens is de veranderingsvergunning

hulpstof die bij de productie van teflon wordt gebruikt.

later te verstrekken. De gedoogbeschikking loopt uiterlijk tot

Bij de verwerking van teflon kan PFOA vrijkomen. In dit

begin april 2007. Dezelfde voorwaarden als in de (dan nog te

kader vraagt Custom Powders half augustus 2006 een

beschikken) veranderingsvergunning zijn van kracht.

veranderingsvergunning aan voor het plaatsen van een thermische luchtbehandelingsinstallatie op het buitenterrein

Het college van B en W verleent op 27 februari 2007 de

met als doel 90% reductie van de PFOA emissie. De aanvraag

veranderingsvergunning Wm. Volgens de beschikking zijn

is ook gebaseerd op de verwachte toename van de verwerking

de meest relevante milieu hygiënische risico’s van het

van teflonproducten van 90 naar 200 ton per jaar. In de

verwerken van poeders bij Custom Powders de uitstoot

aanvraag beschrijft Custom Powders zijn bedrijfsactiviteiten

van PFOA. Deze stof is schadelijk voor de gezondheid.

als het be- en verwerken van poeders in de fijn chemische – en

De verwachting is dat de luchtbehandelingsinstallatie de

voedingsindustrie. Uit de vergunningsaanvraag blijkt dat bij

emissie van PFOA met 90% zal worden verminderd.

het werken met poeders stof kan vrijkomen bij het lozen van bulkgrondstoffen, het afzuigsysteem, het malen en mengen

De beschikking legt aanvullende voorschriften vast op

van de grondstoffen, intern transport en het vullen van silo’s.

het gebied van geluid, procesinstallaties en lucht. De

Custom Powders maakt bij luchttransport in de procesruimte

stofafzuiging en het filter daarvan moeten in goede staat

gebruik van stoffilters. Op de stofemissies is de NeR-

verkeren en jaarlijks worden geïnspecteerd en gereinigd.