PvA Luchtkwaliteit gemeente Helmond

Plan van aanpak Luchtkwaliteit gemeente Helmond Vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van Helmond op 6 oktober 2020 (besluitnr. 50338003)

In opdracht van

Gemeente Helmond

Opgesteld

Afdeling Ondernemen & Ontwikkelen i.s.m. HetEnergieBureau

Status

DEFINITIEF

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 2

Samenvatting Wij vinden het van groot belang dat onze inwoners gezond kunnen wonen, werken en ontspannen. Om deze reden zal de komende jaren doorlopend ingezet worden om op een bewuste manier bezig te zijn met het bevorderen van de gezondheid. Dit doen wij door het verbeteren van de fysieke en sociale leefomgeving. Het realiseren van schone en frisse lucht maakt hier een belangrijk onderdeel van uit. Om deze reden heeft wethouder Maas, namens het college, het landelijke Schone Lucht Akkoord (SLA) getekend. Samen met de Rijksoverheid, de provincies en andere gemeenten streven we op grond van dit akkoord naar het realiseren van minimaal 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016. In dit plan van aanpak Luchtkwaliteit beschrijven we wat dit concreet voor Helmond betekent. Het komt er op neer dat we: • voldoen aan de wettelijke grens- of omgevingswaarden voor luchtkwaliteit die het Rijk heeft gesteld; • stapsgewijs toewerken naar de gezondheidsadvieswaarden van de WHO voor fijn stof en zeer fijn stof (2030), die lager liggen dan de grens- en omgevingswaarden. Daar wordt op dit moment nog niet overal aan voldaan; • structureel werken aan het beperken en verminderen van geuroverlast, waarbij de nadruk ligt op geuroverlast van industriële bedrijven.

Hiervoor hebben we eigen geurbeleid ontwikkeld; • risico’s ten gevolge van andere emissies zoveel mogelijk voorkomen of beperken. Onze aanpak richt zich op vier groepen van maatregelen: Maatregelen mobiliteit: • We nemen luchtkwaliteit mee als onderdeel van de uitwerking van de nieuwe verkeersvisie 2020 – 2040, bereikbaarheidsprojecten en infrastructurele aanpassingen; • We stimuleren duurzaam vervoer bv. door het uitvoeren en door ontwikkelen van de fietsagenda, onderzoek naar zero-emissie stadsdistributie en beleid voor elektrisch laden; • We zetten in op duurzaam gemeentelijk vervoer en gaan meer thuiswerken. Vervoer, vervoersdiensten en de inzet van mobiele werktuigen wordt maatschappelijk verantwoord in gekocht. Maatregelen industrie en landbouw: • We nemen luchtkwaliteitsnormen (inclusief geurnormen) mee bij vergunningverlening en toezicht en bij de nieuwvestiging van bedrijven; • We werken aan het terugdringen van de geurhinder die veroorzaakt wordt door bedrijven. Maatregelen huishoudens: • In het kader van een landelijke pilot onderzoeken we bij Brainport Smart District wat er bij komt kijken om een nieuwbouwwijk houtstookvrij of houtstookarm te maken. • We werken aan het terugdringen van overlast en hinder van houtkachels en vuurwerk. Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 3

Algemene maatregelen • We verankeren ons luchtkwaliteitsbeleid in ons toekomstige Omgevingsplan en toetsen nieuwe ontwikkelingen hieraan. • We geven voorlichting over gezonde luchtkwaliteit en werken aan bewustwording. Met onze communicatie ondersteunen we de maatregelen die op rijksniveau worden getroffen. • We meten met sensoren de luchtkwaliteit op verschillende plekken in de stad en doen mee aan het project innovatief regionaal meetnet luchtkwaliteit en geluid met gezondheidsmonitoring en burgerparticipatie.

Leeswijzer In de hoofdstukken 1 en 2 beschrijven we vooral de kaders voor ons luchtkwaliteitsbeleid. We leggen uit waarom we dit plan van aanpak hebben opgesteld en welke doelen worden nagestreefd. Daarbij leggen we de link met Europese en landelijke regelgeving en met de afspraken uit het Schone Lucht Akkoord. Hoofdstuk 3 laat zien hoe we ervoor staan ten aanzien van stikstofoxides, fijn stof, geur en andere componenten. In de hoofdstukken 4 en 5 beschrijven we onze concrete aanpak en de link met andere beleidsvelden. Onze maatregelen en de daarbij horende kostenraming vatten we samen in de hoofdstukken 6 en 7.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 4

Inhoud Samenvatting .......................................................................................................................................... 3 1.

2.

3.

4.

5.

Aanleiding en doelstelling .............................................................................................................. 6 1.1

Gezondheidsbeleid ................................................................................................................. 6

1.2

Schone lucht: van levensbelang ............................................................................................. 6

1.3

Van grenswaarden naar gezondheidswaarden ..................................................................... 7

1.4

Geur als belangrijk speerpunt ................................................................................................ 8

1.5

De link met ander beleid ........................................................................................................ 8

1.6

Het doel van het plan van aanpak Luchtkwaliteit ................................................................. 8

Het kader ....................................................................................................................................... 10 2.1

Europese grenswaarden en het NSL .................................................................................... 10

2.2

De Omgevingswet ................................................................................................................. 10

2.3

Het Besluit Kwaliteit Leefomgeving ..................................................................................... 10

2.4

Het Schone Lucht Akkoord ................................................................................................... 11

Luchtkwaliteit in Helmond ........................................................................................................... 12 3.1

Stikstofdioxide ...................................................................................................................... 12

3.2

Fijn stof.................................................................................................................................. 13

3.3

Geur ....................................................................................................................................... 14

3.4

Overige stoffen ..................................................................................................................... 16

Onze aanpak ................................................................................................................................. 17 4.1

Maatregelen mobiliteit......................................................................................................... 17

4.2

Maatregelen industrie en landbouw ................................................................................... 20

4.3

Maatregelen houtstook en vuurwerk .................................................................................. 21

4.4

Overige maatregelen ............................................................................................................ 23

4.4.1

Gezonde ruimtelijke ordening ...................................................................................... 23

4.4.2

Ondersteunen maatregelen Rijksoverheid .................................................................. 23

4.4.3

Communicatie, participatie en monitoring.................................................................. 25

Raakvlakken met ander beleid ..................................................................................................... 26 5.1

Energie- en klimaatbeleid ..................................................................................................... 26

5.2

Stikstofaanpak ...................................................................................................................... 27

6.

Overzicht lokale maatregelen ...................................................................................................... 29

7.

Financiële gevolgen ...................................................................................................................... 31

Bijlage I

Concentraties (zeer) fijn stof in Helmond ........................................................................ 32

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 5

1.

Aanleiding en doelstelling

1.1

Gezondheidsbeleid

Een goede gezondheid is voor iedereen van groot belang. Gezonde mensen hebben in het algemeen een betere kwaliteit van leven, kunnen beter voor zichzelf zorgen en doen minder beroep op de zorg. Naast de sociale leefomgeving dat de zelf- en samenredzaamheid bevordert stimuleert de fysieke leefomgeving de gezondheid. Voor een gezonde stad zijn goede luchtkwaliteit, weinig geluidsoverlast en een slimme en gezonde stadsinrichting belangrijk. Als de openbare ruimte van goede kwaliteit is, kan dit een positieve invloed hebben op de gezondheid. Het verbeteren van de luchtkwaliteit draagt hier aan bij. Meer bewegen (o.a. fietsgebruik), voorbeeldgedrag en bevorderen gezonde mobiliteit zal op termijn voor een gezondere omgeving en daarmee voor een betere gezondheid van onze bewoners zorgen.

1.2

Schone lucht: van levensbelang

Vanuit het strategisch programma Duurzame en Gezonde Stad werken we continu aan een gezonde, veilige en prettige leefomgeving. Schone en frisse lucht is hierbij essentieel. Sterker nog, het is van levensbelang. De luchtkwaliteit is de afgelopen decennia in Nederland weliswaar sterk verbeterd, maar vervuilde lucht zorgt toch nog steeds voor ernstige gezondheidsschade. Volgens onderzoeken van het RIVM overlijden jaarlijks maar liefst 11.000 Nederlanders vroegtijdig door luchtverontreiniging. Gemiddeld leven we in Nederland negen maanden korter door een slechte luchtkwaliteit en bij één op de vijf kinderen met astma is de ziekte hieraan gerelateerd. Na roken behoort luchtverontreiniging tot een van de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid. Reden genoeg om in Helmond werk te maken van schone lucht. Dat doen we niet alleen, maar samen met het Rijk, de provincies en andere gemeenten. Luchtkwaliteit houdt zich namelijk niet aan gemeentegrenzen. Om onze samenwerking te bekrachtigen is op 13 januari 2020 het Schone Lucht Akkoord (SLA) getekend. Dit plan van aanpak Luchtkwaliteit sluit aan bij het SLA en bij ons eigen coalitieakkoord. Het beschrijft hoe we in Helmond werken aan gezonde en frisse lucht voor iedereen.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 6

Figuur 1: Urgentie en doel van het Schone Lucht Akkoord

1.3

Van grenswaarden naar gezondheidswaarden

In het verleden lag onze focus bij de aanpak van luchtverontreiniging vooral op het oplossen en voorkomen van knelpunten. De Europese grenswaarden voor stikstofoxiden en fijn stof (PM10) vormden daarbij het uitgangspunt en het verkeer werd gezien als de belangrijkste bron. Door het schoner worden van vervoersmiddelen en door verkeersmaatregelen in de stad, worden de grenswaarden in Helmond inmiddels nergens meer overschreden. Maar dat betekent niet dat overal in Helmond sprake is van gezonde lucht. Fijn stof is nog steeds een punt van zorg, zeker als het gaat om doelgroepen met een hoog risico zoals kinderen en mensen met een longaandoening. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert voor fijn stof (PM10) en zeer fijn stof (PM2.5) inmiddels adviesnormen die een factor twee lager liggen dan de Europese grenswaarden. Vooral zeer fijn stof, roet en ultrafijn stof (zie figuur 2) leveren ook bij lage concentraties gezondheidsschade op. Een echte gezondheidswaarde is voor deze stoffen eigenlijk niet aan te geven. Omdat we de gezondheid van onze inwoners hoge prioriteit geven, gaan we met onze luchtkwaliteitsaanpak verder dan de grenswaarden. Daarom hebben we met de ondertekening van het Schone Lucht Akkoord toegezegd dat we ons niet alleen richten op het naleven van de Europese en landelijke grens- en omgevingswaarden, maar gaan toe werken naar de advieswaarden van de WHO.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 7

Figuur 2: Fijn stof (PM10), zeer fijn stof (PM2.5), roet en ultrafijn stof

1.4

Geur als belangrijk speerpunt

Het voorkomen of beperken van geuroverlast staat in Helmond al jarenlang prominent op de agenda. Met name in Brouwhuis ondervinden inwoners en bedrijven regelmatig geuroverlast die veroorzaakt wordt door bedrijven op de bedrijventerreinen. Langdurige overlast kan leiden tot gezondheidsklachten, maar los daarvan tast het ook het woongenot van onze inwoners aan. Dit vinden we onacceptabel. We hebben daarom eerder al geurbeleid ontwikkeld. Het bestaande geurbeleid integreren we in onze luchtkwaliteitsaanpak.

1.5

De link met ander beleid

Het plan van aanpak Luchtkwaliteit richt zich vooral op de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Maar het werkt ook door op de natuur. Stikstofverbindingen verstoren de balans in de natuur, met een aantasting van de biodiversiteit tot gevolg. De stikstofproblematiek heeft landelijk een grote impact op bouwprojecten, infrastructurele ontwikkelingen en ontwikkelingen in met name de landbouwsector. In Helmond speelt dit vooralsnog in mindere mate. Door in te zetten op minder emissie nemen we op deze wijze de aandacht voor de stikstofproblematiek mee in onze aanpak. Ook leggen we een link met andere beleidsvelden waar we in Helmond aan werken en zorgen we ervoor dat we zogenaamde ‘koppelkansen’ optimaal benutten. Dat betekent dat we voorrang geven aan maatregelen die niet alleen leiden tot een betere luchtkwaliteit, maar ook bijdragen aan andere beleidsdoelen. Daarbij gaat het om natuurbeleid, maar ook om beleid gericht op de energietransitie en op de bereikbaarheid van de stad. Het werken aan een betere luchtkwaliteit is een essentieel uitgangspunt binnen de programma’s Automotive, Bereikbaarheid en Smart & Green Mobility.

1.6

Het doel van het plan van aanpak Luchtkwaliteit

Door het uitvoeren van het plan van aanpak Luchtkwaliteit werken we in Helmond aan het realiseren van een luchtkwaliteit die hoort bij een gezond en prettig leefklimaat. Samen met de andere partijen

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 8

die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend, streven we met onze aanpak van luchtverontreiniging naar minimaal 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016. Concreet betekent dit dat we: 

voldoen aan de wettelijke grens- of omgevingswaarden voor luchtkwaliteit die het Rijk heeft gesteld;



stapsgewijs toewerken naar de gezondheidsadvieswaarden van de WHO voor fijn stof en zeer fijn stof (2030);



structureel werken aan het beperken en verminderen van geuroverlast;



risico’s ten gevolge van andere emissies zoveel mogelijk voorkomen of beperken.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 9

2.

Het kader

Bij het uitvoeren van ons luchtkwaliteitsbeleid houden we rekening met de Europese grenswaarden, de landelijke omgevingswaarden, het nog lopende Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), de afspraken uit het Schone Lucht Akkoord en de introductie van de Omgevingswet. In dit hoofdstuk zetten we het kader voor onze luchtkwaliteitsaanpak op een rij.

2.1

Europese grenswaarden en het NSL

De Europese Unie heeft grenswaarden voor luchtkwaliteit vastgesteld. Voor Nederland zijn vooral de grenswaarden voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10) belangrijk. Vanuit het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) werken overheden in Nederland gezamenlijk aan het oplossen van de knelpunten op plekken waar de grenswaarden nog worden overschreden. In Helmond is dit niet meer aan de orde. Toch blijft het bewaken van de grenswaarden een belangrijk punt van aandacht (zie hoofdstuk 3). Inmiddels zijn de knelpunten op veel plekken in Nederland opgelost. Er zijn echter gebieden waar nog sprake is van een overschrijding of waar de achtergrondconcentratie zo hoog is dat een nieuwe activiteit kan leiden tot een overschrijding. Deze gebieden zijn aangewezen als aandachtsgebieden waarvoor extra verplichtingen gelden. De agglomeratie Eindhoven is zo’n aandachtsgebied. Dat komt omdat in de gemeente Eindhoven (toetsingsjaar 2018) nog wel sprake is van knelpunten. De gemeente Eindhoven is dan ook verplicht om een programma Luchtkwaliteit op te stellen. Voor de andere agglomeratiegemeenten, waaronder Helmond, geldt dit niet.

2.2

De Omgevingswet

In 2022 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking. Tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet, blijft het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) van kracht. Daarna moet de aandacht voor luchtkwaliteit worden verankerd in het lokale omgevingsbeleid. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in elk geval de wettelijke omgevingswaarden overnemen in hun beleid. In de volgende paragraaf leggen we uit wat dat betekent. Gemeenten kunnen echter nog een stap verder gaan en via het Omgevingsplan strengere of aanvullende omgevingswaarden vaststellen.

2.3

Het Besluit Kwaliteit Leefomgeving

In de Omgevingswet wordt het begrip omgevingswaarde gebruikt. De omgevingswaarden die horen bij een veilige en gezonde leefomgeving zijn door het rijk vastgelegd in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl, 3 juli 2018). Voor luchtkwaliteit hanteert de Rijksoverheid omgevingswaarden voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, stikstofoxiden, fijn stof, benzeen, lood, koolmonoxide en ozon. Deze waarden sluiten aan op de Europese grenswaarden. Het Besluit kwaliteit leefomgeving richt zich ook op het beperken van geuroverlast. In dit besluit wordt met name geuroverlast veroorzaakt door waterzuiveringsinstallaties en agrarische activiteiten genoemd. Het Helmondse geurbeleid is breder van opzet en richt zich op alle industriële bedrijven waar sprake is van geuremissie. De aard van de activiteit is niet bepalend, maar de daadwerkelijke geur die in de omgeving kan worden ervaren. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet nemen Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 10

we ons geurbeleid als kader mee. Dit betekent dat we in de Omgevingsvisie en Omgevingsplannen, waarbij geur van industriële bedrijven een rol speelt, het geurbeleid verankeren zodat dit als toetsingsinstrument kan worden gehanteerd.

2.4

Het Schone Lucht Akkoord

Op 13 januari 2020 hebben een aantal gemeenten waaronder Helmond, provincies en het Rijk het Schone Lucht Akkoord getekend. De ondertekening is een eerste stap om met gebundelde krachten de luchtkwaliteit te verbeteren. De gezamenlijke ambitie is het realiseren van een permanente verbetering van de luchtkwaliteit, met minimaal 50% gezondheidswinst in 2030. De WHOadvieswaarden voor (zeer) fijn stof vormen hierbij een belangrijk uitgangspunt. De maatregelen die de gezamenlijke overheden uitvoeren, zijn voor een deel maatregelen die landelijk worden opgepakt, zoals het invoeren van een nieuwe roetfiltertest voor dieselauto’s. Voor deze is het Rijk aan zet. Uiteraard ondersteunen we deze maatregelen, waar dat mogelijk is. In dit plan van aanpak Luchtkwaliteit beschrijven we hoe onze gemeentelijke aanpak hierop aansluit.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 11

3.

Luchtkwaliteit in Helmond

De luchtkwaliteit in Nederland wordt bepaald door bronnen in binnen- en buitenland. Het gaat om uitlaatgassen van het verkeer, uitstoot van de industrie en de landbouw, maar ook om uitstoot van huishoudens. Gezamenlijk zorgen de bronnen voor een deken van luchtverontreiniging die over het hele land ligt. In het stedelijk gebied waar sprake is van meer verkeer en industrie, komt daar nog een extra lokale verontreiniging bij. Dat geldt dus ook voor Helmond.

Figuur 3: Bronnen van luchtverontreiniging

3.1

Stikstofdioxide

Helmond behoort tot de gemeenten in Nederland waar sprake is van hogere concentraties stikstofoxiden ten gevolge van verkeer. Dat geldt niet overal in de stad, maar vooral op en rond de plekken waar de verkeersdrukte het hoogst is (de Kasteel-Traverse en de Kanaaldijk). De wettelijke grens- of omgevingswaarde voor stikstofdioxide (jaargemiddelde maximaal 40 microgram/m3) wordt weliswaar nergens meer overschreden, maar op een aantal plekken in de stad komen de waardes wel in de buurt. Daarom blijft het beperken van de uitstoot van stikstofdioxide een continu punt van aandacht.

Helmond

Figuur 4: Gemeenten met een concentratie stikstofdioxide > 38 microgram/m3 in 2018 Bron: Monitoring NSL 2019, RIVM-rapport 2019-0170

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 12

Om de concentratie stikstofdioxide in de gaten te houden, gebruiken we de monitoringstool van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Met deze tool wordt de luchtkwaliteit in Nederland inzichtelijk gemaakt, onder meer op basis van verkeersgegevens die we als gemeente jaarlijks updaten. Het plaatje hieronder laat een gedeelte van Helmond zien waar de luchtkwaliteit ten gevolge van verkeer onder druk staat. Op enkele punten langs de Kasteel-Traverse en de Kanaaldijk bedroeg de jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide in 2018 meer dan 35 microgram/m3 (middenblauwe stippen). Op een enkele plek langs de Kanaaldijk gaat het om een concentratie die hoger ligt dan 38,5 microgram/m3 (donkerblauwe stip).

Figuur 5: Concentratieverdeling Helmond stikstofdioxide, jaar 2018

De uitstoot van stikstofdioxide t.g.v. verkeer zorgt in Helmond niet voor een overschrijding van de grenswaarde (Europese grenswaarde = WHO norm), maar is wel een continu punt van aandacht. Zeker op en rond de plekken waar de verkeersdrukte het hoogst is.

3.2

Fijn stof

Ook voor fijn stof (PM10) en zeer fijn stof (PM2,5) gelden Europese grenswaarden, die in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving als omgevingswaarden zijn overgenomen (PM10: jaargemiddelde maximaal 40 microgram/m3, PM2,5: jaargemiddelde maximaal 20 microgram/m3). De betreffende waarden worden in Helmond nergens overschreden. Vanwege de gezondheidseffecten van (zeer) fijn stof, streven we in Helmond echter naar het realiseren van de advieswaarden van de WHO die een factor twee lager liggen dan de grens- of omgevingswaarden. Uitgaande van de huidige verkeerssituatie worden deze waarden in 2020 op een aantal plekken in de stad nog wel overschreden (zie bijlage I). Het gaat met name om de ontsluitingswegen Kasteel-Traverse, Kanaaldijk en Hoofdstraat. Omdat voertuigen door algemene (landelijke) maatregelen en ontwikkelingen in de markt steeds schoner worden, verwachten we dat we in 2030 wel zullen voldoen aan de WHO-advieswaarden. Uiteraard Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 13

stimuleren we deze ontwikkeling, treffen we maatregelen die hieraan bijdragen en proberen we er zo voor te zorgen dat de advieswaarden zo snel mogelijk worden bereikt. Daarbij kijken we overigens niet alleen naar (zeer) fijn stof dat vrijkomt in het verkeer, maar ook naar andere bronnen zoals houtstook. Door gezamenlijk met het ministerie en andere partijen uitvoering te geven aan de pilot houtstookarme wijk gaan we onderzoeken of we de wijk Brainport Smart District houtstookarm kunnen maken. Dit doen wij samen met de huidige en toekomstige bewoners van Brainport Smart District. De uitstoot van fijn stof en zeer fijn stof zorgt in Helmond niet voor een overschrijding van de grenswaarden, maar de advieswaarden van de WHO (die gelden voor 2030) worden op een aantal plekken in 2020 nog wel overschreden. We maken ons sterk voor het realiseren van de WHOwaarden in 2030 of zoveel eerder als dat mogelijk is.

3.3

Geur

Geur van de industrie In een deel van de stad (met name de wijk Brouwhuis) ondervinden inwoners en bedrijven regelmatig industriële geuroverlast. Dit heeft te maken met de ligging van de Helmondse bedrijventerreinen en enkele geur producerende bedrijven die op deze terreinen gevestigd zijn. Om de overlast zoveel mogelijk te beperken hebben we in 2016 geurbeleid ontwikkeld dat in 2018 verder is aangescherpt (Beleidsregel Geurhinder Industriële bedrijven). Het geurbeleid geeft streef- en richtwaarden die de gemeente hanteert bij vergunningverlening aan individuele bedrijven. De streefwaarde is daarbij strenger dan de richtwaarde. Het toepassen van de normering gebeurt bij nieuwvestiging, maar ook bij uitbreiding van bestaande bedrijven. Wanneer een bedrijf maatregelen neemt om de geurproductie te verminderen, kan de ‘ruimte’ die daarmee ontstaat, in theorie weer teniet worden gedaan door een nieuw geur producerend bedrijf. Daarom hebben we in ons geurbeleid ook regels opgenomen voor de geurproductie van alle bedrijven samen (cumulatieve waarde). Door toepassing van het geurbeleid worden bedrijven verplicht om de best beschikbare technieken (BBT) voor het beperken van geuroverlast toe te passen. Bij bedrijven die zich willen vestigen op BZOB en Hoogeind, nemen we het geurbeleid als randvoorwaarde mee in de gesprekken.

Zo voorkomen we dat nieuwe bedrijven die teveel geur veroorzaken zich vestigen op de bedrijventerreinen. Met de cumulatieve benadering zorgen we er voor dat de totale geurbelasting stapsgewijs wordt verminderd. De geurbelasting wordt uitgedrukt in de Europese geureenheid of Odour Unit European (ouE) per kubieke meter lucht. Daarbij hoort een zogeheten percentielwaarde. Deze vertegenwoordigt de tijdsfractie van een jaar waarbinnen de geurconcentratie beneden de aangegeven waarde moet blijven. Omdat verschillende geuren verschillend worden ervaren, is aan de normering een vergelijkingswaarde voor de mate van hinderlijkheid toegevoegd. Dit noemen we de hedonische waarde (H). Hierbij wordt gewerkt met een beoordelingsschaal die loopt van uiterst aangenaam tot uiterst onaangenaam. Voor de cumulatieve geurbelasting geldt een streefwaarde van 1,0 ouE(H)/m3 Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 14

en een richtwaarde van 1,2 ouE(H)/m3 (98-percentiel), gemeten bij geurgevoelige objecten zoals woningen. De figuur hieronder laat de geurcirkels zien die horen bij de hierboven genoemde percentielwaardes. Zoals uit het plaatje blijkt, wordt de richtwaarde voor geur buiten de bedrijventerreinen nergens overschreden (oranje lijn). Dat geldt nog niet voor de streefwaarde, die lager ligt. Een deel van de wijk Brouwhuis valt binnen de contour die hoort bij de streefwaarde (de blauwe lijn). Met het gemeentelijke geurbeleid werken we gestructureerd aan het verkleinen van de streefwaardecontour. Het geurbeleid monitoren en evalueren we jaarlijks en we passen het aan als dit nodig is (verlaging geurplafond).

Figuur 6: Cumulatieve industriële geur in 2018

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 15

De geuroverlast van industriële bedrijven is in Helmond een belangrijk punt van aandacht. We hebben daarvoor eigen geurbeleid ontwikkeld dat we nauwgezet uitvoeren, monitoren en zo nodig bijstellen. Geur van intensieve veehouderij Het aantal veehouderijbedrijven in Helmond is relatief beperkt. Toch proberen we ook de geuroverlast te beperken, die deze sector kan veroorzaken. We werken daarbij op regionaal niveau samen, vooral met de aangrenzende gemeenten. In 2008 hebben we de Verordening Geurhinder en Veehouderij vastgesteld. Hierin zijn voor de plangebieden Brandevoort I en II maximale waardes vastgesteld voor de geurbelasting: 

Plangebied Brandevoort I:

1,5 ouE/m3;



Plangebied Brandevoort II:

8,0 ouE/m3.

Concreet betekent dit dat de geurbelasting van een veehouderij bij geurgevoelige objecten in het plangebied de grenswaarde niet mag overschrijden. De grenswaarden in Brandevoort I en II wijken af van de grenswaarden die landelijk en dus ook voor de rest van Helmond gelden (3 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten in de bebouwde kom en 14 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten in het buitengebied). Reden voor de verhoging ( 8,0 ouE/m3 ) respectievelijk verlaging (1,5 ouE/m3) is de ligging van reeds bestaande agrarische bedrijven in de nabijheid van Brandevoort II danwel de afwezigheid van agrarische bedrijven in Brandevoort I. Verder gelden vaste wettelijke afstanden. Dat betekent dat voor een veehouderij in principe een minimale afstand wordt aangehouden van 100 meter tot geurgevoelige objecten in de bebouwde kom en 50 meter tot geurgevoelige objecten in het buitengebied. Voor zeer kleine veehouderijen gelden kleinere afstanden. De geuroverlast van intensieve veehouderijen is in Helmond minder aan de orde. Naast de landelijke omgevingswaarden, hanteren we in Helmond een aangepast geurbeleid voor de plangebieden Brandevoort I en II.

3.4

Overige stoffen

In het Besluit Kwaliteit Leefomgeving worden meer luchtverontreinigende stoffen genoemd, met daarbij de geldende normen. Uiteraard hanteren we deze wettelijke normen en passen we ze toe als ze relevant zijn. Om de uitstoot van bedrijven te beperken, nemen we in vergunningvoorschriften de best beschikbare technieken (BBT) op en zien we toe op de naleving daarvan.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 16

4.

Onze aanpak

4.1

Maatregelen mobiliteit

Gemotoriseerd verkeer is een van de belangrijkste bronnen van luchtverontreiniging. Personenauto’s, (bestel)bussen, motoren, vrachtauto’s, mobiele werktuigen en binnenvaartschepen gebruiken op dit moment nog vooral fossiele brandstoffen en bij de verbranding daarvan komen naast kooldioxide (CO2, zie hoofdstuk 5) ook stikstofoxiden, fijn stof en roet vrij. Verkeersmaatregelen hebben dan ook een directe invloed op de luchtkwaliteit. Op landelijk niveau wordt ingezet op het stimuleren van elektrisch rijden en het gebruik van fossielvrije brandstof. Voor ons is de basis van het mobiliteitsbeleid gelegd in de Mobiliteitsvisie Helmond Verbonden. Hierin hebben we drie hoofddoelen omschreven: 1. streven naar een (duurzaam) veilig verkeerssysteem zodat inwoners – ongeacht leeftijd of gezondheid – zonder zorgen naar buiten kunnen; 2. streven naar een goede bereikbaarheid op regionaal en lokaal niveau zodat bedrijven en instellingen kunnen functioneren en mensen zich naar believen kunnen verplaatsen; 3. streven naar een duurzaam verkeerssysteem dat omwonenden zo min mogelijk tot last is in termen van geluid, luchtkwaliteit, trillingen en barrièrewerking. Landelijke en regionale ontwikkelingen De Brainport regio is een belangrijke motor voor de Nederlandse economie. Het is van groot belang dat de regio bereikbaar blijft.

Daarnaast is er veel behoefte aan nieuwe woningen wat ook meer vervoer met zich meebrengt. Daarom is er een Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) gericht op de bereikbaarheid van de Brainport Regio opgestart. Hiermee worden de grote opgaven aangepakt die het Rijk, de provincie en de regio Eindhoven de komende jaren te wachten staan. Dit betreft met name het gebied van verdere verstedelijking en bereikbaarheid van de regio. De resultaten van het MIRT-onderzoek hebben direct invloed op het opgavenpakket van onze eigen gemeente. Helmond kan een deel van de economische ontwikkeling en verstedelijking opvangen. Dergelijke ontwikkelingen zullen gepaard gaan met grote infrastructurele ingrepen. Met het uitvoeren van de studie Bundelroutes uit de regionale bereikbaarheidsagenda wordt onderzoek uitgevoerd naar maatregelen om de bereikbaarheid en de leefbaarheid in het oostelijk deel van Zuidoost-Brabant te verbeteren en (sluip)verkeer op onwenselijke routes te voorkomen. Eén van die Bundelroutes loopt door Helmond, de N270 (Deurneseweg, Kasteeltraverse en Europaweg). In die Bundelroutestudie is aangetoond dat de N270 onvoldoende capaciteit heeft om als Bundelroute te functioneren en tegelijkertijd is de leefbaarheid in de huidige situatie al zeer bedenkelijk. Deze zal in de toekomst nog meer onder druk komen.

Op basis daarvan heeft de gemeente Helmond het initiatief genomen de Verkeersvisie op te stellen.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 17

Verkeersvisie 2020 - 2040 In de Verkeersvisie 2020 – 2040 wordt antwoord gegeven op de vraagstelling van de regionale verkeersroutes. Daarnaast wordt een visie ontwikkeld op de stedelijke bereikbaarheid. Het gaat hierbij om een belangrijke aanpassing van de stedelijke hoofdwegenstructuur. Hierbij dient voldaan te worden aan de strategische visie van de stad Helmond. Dit wordt uitgelegd in termen van leefbaarheid en voldoende nieuwbouw. De N279 tussen Veghel en Asten, die een grote rol speelt in het bereikbaar en leefbaar houden van de regio, wordt op een aantal wezenlijke punten aangepast. Voor Helmond betekent dit onder meer een omleiding om de wijk Dierdonk en het ombouwen van kruispunten naar ongelijkvloerse aansluitingen waardoor de doorstroming verbetert. Studie bereikbaarheid en parkeren centrum Bij de uitwerking van de studie bereikbaarheid en parkeren centrum worden maatregelen ontwikkeld die niet noodzakelijk gemotoriseerd verkeer naar – en doorgaande verkeer door - het centrum weren en maatregelen die alternatieven bieden voor gemotoriseerd centrum-gebonden verkeer. Daarbij worden andere, meer duurzame vervoersmiddelen gestimuleerd en/of gefaciliteerd. Het parkeerbeleid zal worden aangepast. Dit beleid benadrukt de woonfunctie van het Centrum+ gebied en richt zich wat minder op het faciliteren van autogebruik.

Voor de ‘winkel en horeca’functie zal het parkeren meer op centrale, grotere parkeerlocaties plaats vinden. Deelmobiliteit Op dit moment (2020) wordt gewerkt aan de projectopdracht Visie Deelmobiliteit. In eerste aanleg betreft het hier het aansluiten op de regionale ontwikkelingen (Eindhoven). Het doel is dat mobiliteit meer duurzaam zal worden ingericht (efficiënt delen in plaats van inefficiënt bezitten). Hierbij wordt met name het juiste vervoermiddel voor het specifieke reismotief ingezet tegen een betaalbaar bedrag. Het concept ‘Mobiliteit als een service’ waarbij elektrische deelauto’s worden ingezet, wordt onder meer uitgewerkt binnen Brainport Smart District. De ambitie is om voertuigen te parkeren aan de rand van de wijk (op een zogenaamde hub) waar een (op den duur autonome) elektrische shuttlebus het vervoer tussen de hubs en de wijk verzorgt. Het is de bedoeling dat bewoners van de wijk een mobiliteitspakket kopen waarmee ze gebruik kunnen maken van verschillende mobiliteitsdiensten, waaronder de huur van elektrische deelfietsen. Een eerste pilot hiervoor is inmiddels gestart. Zero-emissie vervoer Gestimuleerd door het internationale en nationale klimaatbeleid werken overheden en marktpartijen aan de realisatie van schoner en slimmer vervoer. De nadruk ligt hierbij op het streven naar zeroemissie vervoer.

Zo moeten in 2035 alle nieuw verkochte personenauto’s in Nederland in staat zijn om emissievrij te rijden. Autofabrikanten spelen hier op in en het aanbod van elektrische personenauto’s neemt in rap tempo toe. Ook elektrische fietsen en elektrische scooters maken een opmars. En zelfs in het openbaar vervoer en het vrachtvervoer vindt een omslag plaats. Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 18

Op Rijksniveau, in samenwerking met de provincie en de B5 steden, worden voor de 40 grootste gemeenten in Nederland (in Brabant de B5 - en enkele M7 - steden) voor het (economisch) goederenvervoer zones aangewezen waarbinnen alleen met nul-emissie-voertuigen mag worden gereden. Mede als onderdeel van de beleidsvisie Duurzaam Ondernemen, start gemeente Helmond einde dit jaar het project. De voorbereidingstijd bedraagt vier jaar. Samenwerking met bedrijfsleven, vervoerders, belangenbehartigers, de voertuigindustrie, handhavende partijen etc. is essentieel. Het Rijk heeft hiervoor het zogenaamde Samenwerkingsproject Expertpool Stadslogistiek (SPES)-team opgericht dat gemeenten helpt bij de invoering van de zone. De grote van de zone wordt nog bepaald. Doorontwikkeling Fietsagenda Helmond De Fietsagenda Helmond 2016 – 2025 zal worden doorontwikkeld. Fietsgebruik is gezond en steeds meer mensen zullen in de toekomst gebruik maken van de (elektrische) fiets. Faciliteren elektrische voertuigen We stellen een nieuwe beleidsregel op die naast faciliterend ook stimulerend en regulerend zal zijn voor de aanschaf van elektrische auto’s. We werken onder voorwaarden mee aan de plaatsing van laadpalen in de openbare ruimte (als bewoners of bedrijven geen parkeerplaats op eigen terrein hebben). Daarmee voorzien we in de behoefte van rijders van elektrische auto’s.

We zorgen door ons beleid tegelijkertijd voor een goede spreiding van laadvoorzieningen in Helmond. Omdat we elektrisch rijden willen stimuleren, gaan we ook zonder concrete verzoeken nog een extra aantal laadpalen plaatsen. We nemen in ons nieuwe beleid bovendien regels op ten aanzien van de locaties en de wijze waarop laadpalen geplaatst mogen worden. Ook geven we aan onder welke voorwaarden laden op straat vanaf een oplaadpunt op het eigen terrein is toegestaan; Smart Mobility- of C-ITS-systemen Om de doorstroming te bevorderen zullen Smart Mobility- of C-ITS-systemen worden toegepast. Hierbij communiceren voertuigen met elkaar en met bv. slimme verkeerslichten (bv. green priority, GLOSA: Green Light Optimal Speed Advice-systeem). Hiermee wordt de doorstroming bevorderd, wat leidt tot minder stops, minder brandstofverbruik en minder uitstoot. In dit kader lopen in Helmond al meer dan tien projecten. Bij de uitvoering van het eerste project (FREILOT) is gebleken dat het brandstofgebruik en de uitstoot met ca. 15% kan worden verlaagd. Inmiddels zijn bijna alle verkeerlichten in Helmond omgevormd tot slimme verkeerslichten (iVRI’s) waardoor overal in de stad C-ITS-services kunnen worden toegepast om verkeersstromen te sturen. Infrastructurele aanpassingen kunnen zeker invloed hebben op de luchtkwaliteit.

Het regionale verkeersmodel is een belangrijk middel om specifieke plannen door te rekenen en de effecten inzichtelijk te maken. Via het verkeersmilieumodel kunnen vervolgens berekeningen op het gebied van de lucht- en geluidkwaliteit worden uitgevoerd. Het verkeersmilieumodel wordt gevoed door het regionale verkeersmodel dat elke twee jaar wordt geactualiseerd.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 19

Eigen organisatie en aanbestedingen Tijdens de coronacrisis hebben we geleerd dat thuiswerken efficiënt en milieuvriendelijk is. Met de komst van het Huis van de Stad stimuleren we onze medewerkers om blijvend gebruik te maken van thuiswerken. We kopen als gemeente nogal wat producten en diensten in. Eind 2016 hebben we het landelijk manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen ondertekend. In het actieplan dat we naar aanleiding daarvan hebben opgesteld, hebben we gekozen voor vier speerpunten: klimaatneutraal, circulair, innovatiegericht en Social Return. Door klimaatneutraal in te kopen, leveren we in veel gevallen ook een bijdrage aan een betere luchtkwaliteit. Denk bijvoorbeeld aan het inkopen van zero-emissie dienstvoertuigen en vervoersdiensten (zoals leerlingenvervoer), maar ook aan de inzet van mobiele werktuigen zoals graafmachines bij projecten. De uitvoering van het MVI Inkoopbeleid kan verder verbeterd worden. Daarom werken we aan het wegnemen van belemmeringen voor maatschappelijk verantwoord inkopen, het vergroten van kennis bij medewerkers, het concretiseren van ambities en het stimuleren van de Totall-cost-of-ownership benadering. Als het gaat om de inzet van mobiele werktuigen, zal het rijk samen met enkele gemeenten onderzoek doen naar de opzet van gunningscriteria die in aanbestedingen kunnen worden gebruikt. Deze gunningscriteria zullen wij dan inzetten.

4.2

Maatregelen industrie en landbouw

Bij nieuwvestiging en uitbreiding van bedrijven nemen we aandacht voor luchtkwaliteit en het beperken van geurhinder als belangrijke aspecten mee in de gesprekken die we vanuit de gemeente voeren. We hanteren daarbij de uitgangspunten die we in de vorige hoofdstukken hebben benoemd. Zo vormt ons lokale geurbeleid het kader voor nieuwvestiging en uitbreiding van (in potentie) geur producerende bedrijven op de bedrijventerreinen. Dit betekent dat het ook van toepassing is op ontwikkelingen met een duurzaamheidsbelang, zoals onderzoek naar de mogelijke realisatie van een proceswaterfabriek op het BZOB en de verduurzaming van het warmtenet in Helmond. Vanuit onze taak als vergunningverlener en toezichthouder hebben we instrumenten in handen om de uitstoot van bedrijven te reguleren. De Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) voert een deel van de taken voor ons uit. Met de ODZOB maken we afspraken over de voorschriften die hierbij worden gehanteerd. Conform het landelijke beleid, bevorderen we het opleggen van de meest strenge eisen (Best Beschikbare Technieken BBT) en het toezicht op voorschriften gericht op emissiereductie. Ook ons geurbeleid verankeren we in de vergunningvoorschriften voor individuele bedrijven. We stimuleren bedrijven om innovatieve geur reducerende technieken te onderzoeken en toe te passen.

Intensieve veehouderij Het Paraplubestemmingsplan Zorgvuldige veehouderij vormt het toetsingskader voor aanvragen van veehouderijen. Hierbij wordt onder meer gekeken naar het bebouwd oppervlak voor dierenverblijven. De afstemming met de omgeving vinden we hierbij erg belangrijk. Daarom hebben we in 2018 de Beleidsregel Zorgvuldige dialoog Helmond vastgesteld. Via een zorgvuldige dialoog Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 20

bespreken we plannen van ondernemers in een vroegtijdig stadium met omwonenden en met andere overheden. Hierbij hanteren we de Handreiking veehouderij en volksgezondheid (versie 2.0), die is opgesteld door vertegenwoordigers van de drie omgevingsdiensten in Noord-Brabant, de GGD, de provincie Noord-Brabant en enkele gemeenten. Met het zeven stappenplan uit deze handreiking beoordelen we of een geplande ontwikkeling een verhoogd risico voor de volksgezondheid kan opleveren en wordt na gegaan of nadere advisering vanuit de GGD nodig is. Hierbij besteden we vooral aandacht aan de mogelijke gevolgen van met name endotoxines, zoönosen en resistente bacteriën. De crisis rond het coronavirus schetst nogmaals de noodzaak om hier zorgvuldig mee om te gaan.

4.3

Maatregelen houtstook en vuurwerk

Houtstook Om te voldoen aan de internationale en nationale klimaatafspraken moeten we in Nederland en dus ook in Helmond op termijn (2050) vrijwel volledig stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen. Dat geldt ook voor het aardgas waarop de warmtevoorziening momenteel nog grotendeels is gebaseerd. Hoewel er schone, duurzame alternatieven zijn, neemt de belangstelling voor hout- en pellet-kachels toe. Tijdens de dilemmadialoog die we in het kader van de warmtetransitie hebben georganiseerd, hebben raadsleden en partijen in de stad al aangegeven dat het verbranden van biomassa (hout en pellets) voor het leveren van warmte niet de voorkeur heeft. Zeker niet wanneer dit in individuele installaties als kachels en haarden gebeurt. Dit heeft vooral te maken met de luchtverontreiniging en overlast die hout- en pelletkachels met zich mee kan brengen. De overlast bij particuliere hout- en pelletkachels wordt vooral veroorzaakt door slecht stoken, stoken bij verkeerde weersomstandigheden en het gebruik van slechte, verouderde kachels en haarden. Als overheid is het lastig om hier invloed op uit te oefenen. Goede voorlichting is een eerste stap. We zetten hier sterk op in en proberen mensen bewust te maken van de gevolgen van stoken voor de eigen gezondheid en die van de omgeving. Hierbij maken we gebruik van het landelijke voorlichtingsmateriaal dat wordt ontwikkeld.

Pilot schone lucht wijk Brainport Smart District Het compleet houtstookvrij of houtstookarm maken van een wijk is niet eenvoudig. Bij een nieuwbouwwijk zijn er wel kansen, zeker wanneer partijen hier vanaf de bouw over in gesprek gaan en afspraken maken. In het kader van de pilot houtstookvrije/houtstookarme wijk, die vanuit het landelijke Schone Lucht Akkoord is gestart, onderzoeken we bij Brainport Smart District wat erbij komt kijken om een nieuwbouwwijk houtstookvrij of houtstookarm te maken. Daarnaast doet ook de gemeente Utrecht mee met een bestaande/nieuwe wijk. Hieronder worden de in te zetten instrumenten van de pilot besproken. Voorlichting Bewoners zullen via sociale media geïnformeerd worden over de effecten van houtstook op de gezondheid van de stoker en omwonenden. Ingezet zal worden op het minder hout stoken danwel bewust stookgedrag en onderhoud van een houtkachel. Oude en de meest vervuilende Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 21

stookinstallaties dienen eigenlijk niet meer te worden gebruikt. Voor BSD zullen de meest efficiënte (Ecodesign) installaties onder de aandacht worden gebracht en proactief de houtstoker bewuster maken van de effecten van stoken op de omgeving bij ongunstige weersomstandigheden en een beroep te doen op de eigen verantwoordelijkheid daarin. In het geval dat er wordt overgegaan tot een houtstookvrije wijk zal er veel aandacht in de informatie en voorlichting moeten uitgaan naar de wettelijke aspecten en de handhaving daarvan. Wettelijke maatregelen Binnen de pilot zal worden ervaren welke wettelijke maatregelen lokaal ondersteunend kunnen zijn om een houtstookarme of -vrije wijk te realiseren. Regels kunnen worden opgenomen in het bestemmingsplan en het opstellen van lokale verordeningen of richtlijnen. Inzet van subsidiemogelijkheden Doel is om de effecten te meten van subsidiemogelijkheden die gericht zijn op het terugdringen van de meest vervuilende systemen en daarvoor in de plaats nieuwe schonere technieken te stimuleren. De maatregelen zijn nadrukkelijk niet bedoeld om mensen te stimuleren om te beginnen met stoken. Subsidies worden gegeven als minimaal één van de maatregelen wordt genomen. De subsidiebedragen worden gedifferentieerd op basis van het uitgangspunt: hoe meer er een bijdrage wordt geleverd aan het terugdringen van emissies, hoe meer subsidie.

Een dergelijke regeling dient nog te worden uitgewerkt. Inzet lokale aanbieders van houtkachels Om een impuls te geven aan meer professioneel onderhoud, instructies en begeleiding vanuit de aanbod zijde wordt ook de leverancier van houtkachels betrokken in het proces. Zodoende kan ingezet worden op producten met lagere emissies (m.b.t. gehele installatie, dus Ecodesign, juist rookkanaal etc.), instructies en begeleiding vanuit de aanbod zijde. Hierdoor kan de wijze van stoken worden verbeterd. Door de aanbodsector te betrekken wordt bereikt dat deze mede verantwoordelijkheid gaat nemen om overlast te beperken en er bewuster wordt gestookt als dat aan de orde is. Handhaving Op dit moment wordt door de Rijksoverheid een meetmethode ontwikkeld. Bij positief resultaat zal deze meetmethode toe gepast worden bij de reeds ingezette handhaving van overlast als gevolg van slecht stookgedrag.

Vuurwerk Het afsteken van vuurwerk op oudejaarsavond is een traditie die de laatste jaren steeds meer discussie oplevert. Een belangrijk aspect is de luchtverontreiniging die vuurwerk met zich meebrengt. De eerste twee uur van 2019 was de concentratie fijn stof in bijvoorbeeld Den Haag ca. 2000 µg/m³ (RIVM); ruim 30 keer zo hoog als normaal. Om de uitstoot, maar ook de andere overlast, te beperken controleren we sinds enkele jaren strenger op het afsteken van vuurwerk buiten de toegestane afsteektijden, hebben we een app waarmee overlast kan worden gemeld en zijn er sinds de jaarwisseling 2019 -2020 vuurwerkvrije zones in onze stad.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 22

4.4

Overige maatregelen

4.4.1 Gezonde ruimtelijke ordening Bij nieuwe ontwikkelingen in Helmond hanteren we ons luchtkwaliteitsbeleid als belangrijk uitgangspunt. Om dat te garanderen, verankeren we de luchtkwaliteitsnormen die we in het vorige hoofdstuk hebben benoemd in ons Omgevingsplan. Daarbij gaat het om de wettelijke omgevingswaarden uit het Besluit Kwaliteit Leefomgeving, de advieswaarden van de WHO als streefwaarde voor (zeer) fijn stof en de geurnormen. Bij het toetsen van nieuwe ontwikkelingen besteden we extra aandacht aan kwetsbare doelgroepen zoals verpleegtehuizen of kinderdagverblijven. Handreiking gevoelige bestemmingen Noord-Brabant Op 16 januari 2009 is het landelijke Besluit gevoelige bestemmingen in werking getreden. Dit besluit beperkt de bouw van gevoelige functies nabij snelwegen en provinciale wegen. Hierbij gaat het om bestemmingen zoals kinderdagverblijven, verzorgingstehuizen en verpleegtehuizen. Aansluitend op het landelijke besluit heeft de provincie Noord-Brabant de Handreiking gevoelige bestemmingen uitgebracht. Op grond daarvan passen we het landelijke besluit ook toe bij drukke gemeentelijke wegen. Uitgangspunt is dat bij drukke gemeentelijke en provinciale wegen (intensiteit van ca. 10.000 motorvoertuigen per etmaal of meer) binnen een afstand van 50 meter gemeten van de rand van de weg geen nieuwe gevoelige bestemmingen worden gepland (eerstelijns bebouwing).

Hiervan kunnen we in bijzondere omstandigheden wel gemotiveerd afwijken. Door de handreiking van de provincie toe te passen, zorgen we ervoor dat we zorgvuldig omgaan met het inplannen van gevoelige bestemmingen. De gezondheid van de gebruikers van een pand staat daarbij voorop, vooral als het om kwetsbare mensen gaat. Niet In Betekenende Mate (NIBM)-regeling Projecten die slechts zeer beperkt bijdragen aan de luchtverontreiniging zijn uitgezonderd van toetsing aan de wetgeving. In de Regeling NIBM is hiervoor een lijst met categorieën van gevallen (inrichtingen, kantoor- en woningbouwlocaties) opgenomen die niet in betekenende mate bijdragen aan de luchtverontreiniging. Deze gevallen kunnen zonder toetsing aan de grenswaarden voor luchtkwaliteit uitgevoerd worden. In de praktijk blijkt het merendeel van de nieuwbouwprojecten onder deze regeling te vallen.

4.4.2 Ondersteunen maatregelen Rijksoverheid De Rijksoverheid heeft een aantal maatregelen geformuleerd die op landelijk niveau worden geïnitieerd. Het gaat om maatregelen binnen de volgende thema’s: 1. Mobiliteit/mobiele werktuigen; 2. Landbouw; 3. Scheepvaart; 4. Industrie; 5. Houtstook; 6. Luchtvaart. Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 23

Hieronder worden de belangrijkste rijksmaatregelen per sector uitgelicht. (Weg)verkeer Voor het wegverkeer wordt ingezet op een verdere aanscherping van de Europese emissie-eisen voor voertuigen en een verdere verbetering van de monitoring en het toezicht in Nederland. Voor mobiele werktuigen zoals bouwmachines is een forse gezondheidswinst mogelijk door het versneld schoner maken van de machines, vooral via de overheidsaanbestedingen van wegen en kunstwerken. Daarnaast leveren maatregelen uit het Klimaatakkoord, waaronder elektrificatie, de werkgeversaanpak en efficiënte logistiek, aanzienlijke reducties op. Landbouw In de landbouw wordt, in overleg met de sector, een plan uitgewerkt met concrete maatregelen om de emissies van primair fijnstof in de pluimveehouderij te reduceren. Ammoniakreductie draagt zowel bij aan minder stikstofdepositie en daarmee natuurdoelen als aan minder fijnstof en daarmee gezondheidsdoelen. Maatregelen voor ammoniakreductie zijn emissiearme stallen, voer en managementmaatregelen, emissiearme mestaanwending en beweiding. Voor de langere termijn dragen (stal)innovatie en de ontwikkeling van kringlooplandbouw bij aan verdergaande ammoniakreductie en gezondheidswinst. Scheepvaart De ambitie is een nagenoeg emissievrije binnenvaart in 2050.

Tussendoel is om de emissies van luchtverontreinigende stoffen door de binnenvaart in 2035 met minimaal 35% terug te dringen ten opzichte van 2015 en indien mogelijk tot 50%. Dit wordt in de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens samen met het bedrijfsleven en stakeholders verder uitgewerkt. Industrie In de industrie en energiesector wordt ingezet op het aanscherpen van de gehanteerde emissie-eisen in de vergunningverlening en het verbeteren van de algemene minimum (emissie-)eisen voor de industrie en energiesector in de regelgeving. De sluiting van kolencentrales die wordt voorzien in het Klimaatakkoord, kan ook een grote bijdrage leveren aan vermindering van de fijnstofblootstelling. Eventuele inzet van biomassa, als vervanging van fossiele brandstoffen, mag hierbij niet leiden tot een toename van luchtverontreiniging. Houtstook Er is inmiddels een stookalert en stookwijzer ingevoerd voor dagen met ongunstig weer. Daarnaast wordt samen met o.a. gemeente Helmond en gemeente Utrecht in kaart gebracht hoe houtstookarme- en/of houtstookvrije wijken kunnen worden gerealiseerd en hoe deze ook naar de toekomst toe houtstookarm of houtstookvrij kunnen worden gehouden. Daarnaast wordt ingezet op de verdere aanscherping van de eisen van de Ecodesign-richtlijn, waarbij ook in Benelux-verband samenwerking wordt gezocht.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 24

Luchtvaart De gezondheidseffecten van ultrafijn stof door de luchtvaart worden in beeld gebracht door het RIVM. De resultaten van de studie naar langetermijneffecten worden naar verwachting in 2021 gepubliceerd. Elektrificatie kan een bijdrage leveren om de uitstoot van (ultra)fijnstof en stikstofdioxide te reduceren. Zo is als doel opgenomen dat in 2030 alle grondgebonden luchtvaartactiviteiten van luchthavens zero-emissie zijn. Daarnaast is als ambitie opgenomen om elektrisch taxiën als standaardprocedure toe te passen in 2030. In het Ontwerpakkoord Duurzame Luchtvaart committeren de partijen zich tevens aan de doelstelling dat 14% van de brandstof voor luchtvaart in Nederland in 2030 duurzaam is. Daarbij gaat het om biokerosine, waterstof, synthetische kerosine uit groene stroom en elektrisch vliegen. De vervanging van kerosine door deze brandstoffen kan mogelijk bijdragen aan een reductie van (ultra)fijnstof. De lokale maatregelen sluiten aan op de geïnitieerde rijksmaatregelen. Op dit moment wordt door het ministerie, provincie en gemeenten gewerkt aan de uitvoeringsagenda van het Schone Lucht Akkoord. Deze zal in het eerste kwartaal van 2021 op rijksniveau worden vastgesteld.

4.4.3 Communicatie, participatie en monitoring Communicatie is een belangrijk instrument als het gaat om het beperken van luchtverontreiniging. Aansluitend op dit plan van aanpak en het Schone Lucht Akkoord informeren we onze inwoners en bedrijven over de gevolgen van luchtverontreiniging, de maatregelen die we als overheid treffen en de acties die we van anderen verwachten. Het regelen van schone lucht kunnen we als gemeente namelijk niet alleen. Op sommige punten werken we al nauw samen met partijen in onze stad (participatie). Het onderzoek in Brainport Smart District naar een houtstookvrije of houtstookarme wijk is daar een voorbeeld van. Een ander voorbeeld is het Regionaal Meetnet Luchtkwaliteit & Geluid en het monitoringsproject Rijpelberg. Daarnaast zal een koppeling met het programma Digitale Stad worden onderzocht. Monitoringsproject Rijpelberg In 2020 zijn via de Belangengroep Rijpelberg in de wijk een aantal sensoren geplaatst. Onder de noemer ‘citizens science’ of ‘burgerwetenschap’ worden de mensen in de wijk bij het meten van de luchtkwaliteit betrokken. Vrijwilligers gaan een jaar lang de concentratie fijn stof meten en delen de resultaten via internet. Het initiatief wordt in samenwerking met het RIVM uitgevoerd. Regionaal Meetnet luchtkwaliteit en geluid Het regionaal meetnet bestaat uit een netwerk van sensoren (CAIREBoxen) waarmee o.a.

fijnstof (PM1, PM2.5 en PM10), stikstofdioxide (NO2), ozon (O3), temperatuur en relatieve vochtigheid wordt gemeten. Het meetnet heeft drie aandachtsgebieden: stedelijk gebied, landelijk gebied en Airport Eindhoven. Op basis van de meetdata wordt jaarlijks een rapportage gemaakt. Het milieu meetnet vormt een aanvulling op andere meetnetten in de regio zoals van nitriet en mest in water en verkeersstromen in de regio. Op regionaal niveau worden ca. 50 sensoren ingezet die de

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 25

luchtkwaliteit en de geluidbelasting meten. In Helmond worden begin 2021 vier van deze sensoren geplaatst. Monitoring algemeen Naast het te starten regionaal Meetnet luchtkwaliteit monitoren we de luchtkwaliteit in Helmond op verschillende manieren. Met de regionale verkeersmilieukaart berekenen we op basis van verkeersstromen de concentraties stikstofoxiden en fijn stof. Het geurbeleid monitoren we eveneens. Op het moment dat er wijzigingen in de vergunningen optreden, bepalen we de cumulatieve geurcontouren. Periodiek bekijken we of het geuremissieplafond verder kan worden verlaagd. Bovendien nemen we het aspect geur mee in de periodieke bevolkingsonderzoeken.

5.

Raakvlakken met ander beleid

Ons luchtkwaliteitsbeleid heeft veel raakvlakken met ander milieu- en duurzaamheidsbeleid. In de voorgaande hoofdstukken hebben we dit al een paar keer aangestipt. In dit hoofdstuk beschrijven we de twee belangrijkste beleidsvelden die een link hebben met de luchtkwaliteit.

5.1

Energie- en klimaatbeleid

Nederland is een van de ondertekenaars van het Klimaatakkoord van Parijs. Op grond van dit akkoord werken landen wereldwijd aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Het belangrijkste broeikasgas is CO2 dat vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Om te voldoen aan de klimaatafspraken moeten we in Nederland en dus ook in Helmond op termijn (2050) vrijwel volledig stoppen met het gebruik van deze brandstoffen. De ambities van Helmond liggen nog een stapje hoger. Op basis van het door de raad vastgestelde Klimaatbeleidsplan en naar aanleiding van de brede duurzaamheidsconferentie ‘Alle lichten op groen’ in 2015, is afgesproken dat Helmond streeft naar klimaatneutraliteit in 2035. Om dit daadwerkelijk te realiseren, moeten nog grote stappen worden gezet. Warmtetransitie Op grond van het landelijke Klimaatakkoord hebben de Nederlandse gemeenten een belangrijke regisserende rol gekregen in de warmtetransitie. Concreet betekent dit dat elke gemeente in 2021 een vastgestelde Transitievisie Warmte (TVW) moet hebben, waarin de route naar een aardgasvrije, duurzaam verwarmde samenleving wordt beschreven. In Helmond is hier al enige tijd geleden een start mee gemaakt.

In 2017 hebben de gemeente Helmond, het Energiehuis Helmond, de netbeheerders, de woningcorporaties en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven de intentieverklaring Aardgasvrij Helmond ondertekend. Daarmee is de eerste stap in het kader van de warmtetransitie gezet. Gezamenlijk werken de partijen sindsdien aan de voorbereiding van de Transitievisie Warmte en aan de uitvoering van enkele pilotprojecten. Daarbij wordt rekening gehouden met de Regionale Structuur Warmte die eveneens in ontwikkeling is.

Plan van aanpak Luchtkwaliteit 2020 – 2030 Gemeente Helmond

Pagina 26

De warmtetransitie moet uiteindelijk leiden tot een verminderde uitstoot van broeikasgassen, maar ook een verminderde uitstoot van stikstofoxiden. Voor de luchtkwaliteit in Helmond is dit positief. Maar er zijn ook risico’s. Daarbij gaat het vooral om de inzet van biomassa als (tijdelijk) alternatief voor aardgas en de mogelijke uitstoot die dit met zich meebrengt. Vanuit het plan van aanpak Luchtkwaliteit volgen we de ontwikkelingen nauwgezet en komen we in actie wanneer dit nodig is.

5.2

Stikstofaanpak

Om bijzondere natuurgebieden te beschermen, zijn in Europa de zogeheten Natura 2000- gebieden aangewezen. Stikstofverbindingen zoals stikstofoxiden en ammoniak kunnen een bedreiging vormen voor deze gebieden. Wanneer de uitstoot te hoog is, wordt de balans verstoord en komt het voortbestaan van planten- en diersoorten in gevaar. Om de Natura 2000-gebieden te beschermen, moet voor activiteiten in de buurt van deze gebieden een vergunning worden aangevraagd. De discussie over landelijke PAS-systematiek (Programma Aanpak Stikstof) heeft er toe geleid dat bij elk project moet worden aangetoond dat er geen negatieve effecten zijn op natuur in Natura 2000gebieden. Landelijk heeft dit consequenties voor ruimtelijke ontwikkelingen (de bouw), infrastructurele projecten en andere activiteiten waar een vergunning voor nodig is. In Helmond is het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied de ‘Strabrechtse Heide & Beuven’. Op een iets grotere afstand liggen ‘De Groote Peel’ en ‘Deurnsche Peel & Mariapeel’. Deze gebieden zijn gevoelig voor stikstofdepositie. Gelet op de ligging ten opzichte van Helmond, heeft de stikstofproblematiek in Helmond tot dusver beperkte consequenties.