Programmabegroting 2026-2029 Definitief
Tekst van het document
Inhoud 1.
INLEIDING BEGROTING 2026 - 2029 ...................................................................................................... 1
2.
BEGROTING IN 1 OOGOPSLAG .............................................................................................................. 9
3.
BUDGETTAIR KADER EN FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN ..................................................................... 12 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8
4.
BELEIDSPROGRAMMA'S ...................................................................................................................... 34 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
5.
PROGRAMMA 1: MEEDOEN, RONDKOMEN, VOORUITKOMEN ............................................................................... 37 PROGRAMMA 2: DUURZAAM EN LEEFBAAR ....................................................................................................... 59 PROGRAMMA 3: ECONOMISCH VITAAL EN AANTREKKELIJK ................................................................................... 89 PROGRAMMA 4: BESTUUR EN ORGANISATIE .................................................................................................... 103 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN .................................................................................................................... 120 VERPLICHTE PARAGRAFEN ................................................................................................................ 126
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 6.
GRONDSLAGEN BEGROTING ............................................................................................................................ 16 BUDGETTAIR KADER....................................................................................................................................... 17 BESCHIKBARE RUIMTE .................................................................................................................................... 19 BESTEDING BESCHIKBARE RUIMTE .................................................................................................................... 23 INVESTERINGEN ............................................................................................................................................ 25 MEERJARENRAMING OVERZICHT ..................................................................................................................... 30 HOOFDPUNTEN WEERSTANDSVERMOGEN.......................................................................................................... 31 OMBUIGINGEN ............................................................................................................................................. 32
LOKALE HEFFINGEN...................................................................................................................................... 126 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING .............................................................................................. 135 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ................................................................................................................. 144 FINANCIERING ............................................................................................................................................ 150 BEDRIJFSVOERING ....................................................................................................................................... 155 VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................................................. 158 GRONDBELEID ............................................................................................................................................ 181 WET OPEN OVERHEID (WOO) ....................................................................................................................... 188 BIJLAGEN 1........................................................................................................................................ 189
6.1 EMU-SALDO .............................................................................................................................................. 190 6.2 OVERZICHT STRUCTUREEL LASTEN EN BATEN .................................................................................................... 191 6.3 OVERZICHT INCIDENTELE LASTEN EN BATEN ...................................................................................................... 192 6.4 STRUCTURELE TOEVOEGINGEN EN ONTTREKKINGEN AAN RESERVES ...................................................................... 198 6.5 RESERVES EN VOORZIENINGEN ....................................................................................................................... 199 6.6 INVESTERINGSPROGRAMMA (IVP) ................................................................................................................. 202 6.7 GEPLANDE INVESTERINGEN 2027-2029 ......................................................................................................... 203 6.8 BBV INDICATOREN...................................................................................................................................... 204 6.9 OVERZICHT VAN GERAAMDE BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD ............................................................................
206 6.10 TAAKVELDEN PER PROGRAMMA .................................................................................................................... 208 6.11 FINANCIËLE POSITIE..................................................................................................................................... 210 6.12 TOTAALOVERZICHT OMBUIGINGEN ................................................................................................................ 211 6.13 BEGROTINGSSUBSIDIES ................................................................................................................................ 213 6.14 LIJST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN EN ACRONIEMEN ....................................................................................... 214 6.15 OVERZICHT KADERNOTA'S EN BELEIDSNOTA'S ................................................................................................. 217
1. Inleiding Begroting 2026 - 2029 De bestuursperiode 2022-2026 loopt naar z’n einde. In maart 2026 zijn de volgende gemeenteraadsverkiezingen waarna een nieuw college van Burgemeester en Wethouders (B&W) zal aantreden. Daarmee is dit de laatste begroting van het huidige college. We blikken hierin vooruit naar 2026 en verder. Dat doen we in het besef dat het er de komende jaren financieel niet gemakkelijker op zal worden. De inkomsten die we van het Rijk krijgen lopen terug terwijl de uitgaven stijgen. Voor de open-eind regelingen in het Sociaal Domein is nog steeds geen structurele oplossing in zicht. Voor Helmond komt daar nog bij dat we aan de vooravond van de Schaalsprong staan: we groeien tot 2040 tot ver boven de 100.000 inwoners en dat vraagt nú om investeringen. Dalende inkomsten dwingen tot scherpe keuzes Helmond staat er vergeleken met veel andere gemeenten financieel goed voor, maar ook wij ontkomen niet aan het maken van scherpe keuzes. Het Rijk dwingt ons tot maatregelen die we eigenlijk liever niet willen en die we ook niet vinden passen bij onze ambities en bij de Schaalsprong. In onze lobbyactiviteiten richting het Rijk zullen we daarom blijven benadrukken dat wij ons werk alleen goed kunnen doen als het Rijk daar realistische budgetten tegenoverstelt. In die lobby trekken we gezamenlijk op met de B7, G40 en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG).
In 2026 buigen we structureel € 13,5 miljoen om, oplopend naar € 18,5 miljoen in 2029. We hebben daarbij gekeken naar mogelijkheden om de kosten te verlagen en de inkomsten te verhogen. De maatregelen die we nu voorleggen vinden we, alles afwegende, uitlegbaar. Uitgangspunt is een zo klein mogelijke maatschappelijke impact van de maatregelen die we nemen en behoud van het sociale karakter van onze stad. We behouden ruimte om te blijven investeren in de kansen en de leefomgeving van álle inwoners. Onderaan de streep leggen we u een begroting voor die voldoet aan de eisen die de provincie als financieel toezichthouder daaraan stelt. De jaren 2026 en 2027 maken we sluitend met incidentele middelen; de jaren 2028 en 2029 zijn structureel sluitend. Lange termijn doelen koppelen aan korte termijn activiteiten en resultaten De gemeenteraad, het college van B&W en de ambtelijke organisatie staan gezamenlijk voor grote uitdagingen. We werken aan grote ambities voor de lange termijn én we willen de dagelijkse dingen goed blijven doen. Om hier meer grip op te krijgen is het belangrijk dat we bestuurlijk en ambtelijk zo planmatig mogelijk werken. Daarbij kijken we over bestuursperioden heen; zo borgen we de continuïteit en betrouwbaarheid van het bestuur.
In deze begroting is dat vertaald door voor de jaren 2026 tot en met 2029 doelen te formuleren en daaraan concrete resultaten en activiteiten voor 2026 te koppelen. Anders gezegd: om doel X in 2029 te behalen moeten in 2026 activiteiten A, B en C uitgevoerd worden. Deze manier van werken geeft ons beter inzicht in waar we dagelijks mee bezig zijn en of we onze koers voor de langere termijn goed vasthouden. In balans ontwikkelen In het Ambitieakkoord ‘Een sterker Helmond voor iedereen’ hebben we de term brede welvaart gekozen als fundament. Dat gaat over veel méér dan alleen inkomen. In de Voorjaarsnota hebben we in lijn hiermee een strategische koers uitgezet waarin de kwaliteit van leven van mensen centraal staat. We gebruiken daarbij het model van PON & Telos dat ervan uitgaat dat duurzame ontwikkeling vraagt om gelijktijdige verbetering op drie vlakken: sociaal-cultureel, ecologisch en economisch. Alleen als deze drie onderdelen in balans ontwikkelen verbetert de kwaliteit van leven. In de afgelopen tien jaar is Helmond op alle vlakken gegroeid, maar op het economisch vlak zijn we sneller vooruitgegaan dan op het sociaal-culturele en het ecologische vlak. Om te zorgen dat we in balans blijven
1
ontwikkelen leggen we de komende periode het accent op sociaal-culturele en ecologische zaken. Uiteraard zonder de economische kant uit het oog te verliezen. Enkele ontwikkelingen uitgelicht Het beleid dat we hebben ingezet met het Ambitieakkoord is volop in uitvoering. We werken aan het verminderen van de sociale tweedeling en het verkleinen van gezondheidsverschillen. We bieden hulp en ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben. We nemen maatregelen om ons voor te bereiden op klimaatverandering en waar mogelijk dragen we ons steentje bij aan het tegengaan daarvan. We investeren in het bereikbaar houden van de stad, brengen de voorzieningen naar een hoger niveau (scholen, sport, cultuur, etc.), revitaliseren bestaande en ontwikkelen nieuwe bedrijventerreinen, investeren in stads- en wijkontwikkeling en zorgen dat de basis op orde komt en blijft (veiligheid, openbare ruimte, dienstverlening). In de toelichting op de begrotingsprogramma’s leest u daar alles over. Hieronder lichten we een paar onderwerpen extra uit. Schaalsprong als kwaliteitssprong We constateerden het in de Voorjaarsnota al: de stormachtige (economische) groei van de Brainportregio stelt ons voor grote uitdagingen. Ergens de komende jaren passeren we de grens van 100.000 inwoners en tot 2040 groeien we daar ver voorbij.
Daarvoor zijn vele duizenden nieuwe woningen en arbeidsplaatsen nodig, maar ook voorzieningen op het gebied van onder andere onderwijs, sport, recreatie, gezondheidszorg, natuur en cultuur. Plus de infrastructuur om al die nieuwe woningen, arbeidsplaatsen en voorzieningen bereikbaar te maken en te houden. Deze schaalsprong is voor ons geen doel op zich maar een kans om ook een kwaliteitssprong te maken. Dit in lijn met onze ambitie om het leven van de mensen in onze stad te verbeteren. We leggen de komende jaren de nadruk op ontwikkelingen die een duidelijke meerwaarde leveren voor de kwaliteitsen schaalsprong. Woningbouw Tempo maken in woningbouw is het fundament onder de schaalsprong. We combineren het verminderen van het woningtekort met het bijdragen aan het verkleinen van de sociale tweedeling en de kansenongelijkheid. Meer betaalbare en levensloopbestendige woningen, ruimere keuze, betere doorstroming en een diverse woningmix voor starters, gezinnen en senioren in alle wijken zijn belangrijke uitgangspunten. Tegelijkertijd zien we in heel Nederland dat het aantal opgeleverde woningen daalt en dat het aantal afgegeven bouwvergunningen achterblijft. Dat geldt ook voor Helmond. Maar we weten ook dat woningbouw geen lineair proces is. We hebben er vertrouwen in dat de aantallen de komende jaren zullen stijgen.
Er zitten veel bouwplannen ‘in de pijplijn’ waarvan we verwachten dat ze de komende jaren tot uitvoering zullen komen. Daarnaast werken we onder andere aan het stroomlijnen van processen, prioriteren van projecten en standaardiseren van overeenkomsten. Alles met als doel het aantal woningen zo snel mogelijk te laten groeien. De nadruk ligt in de komende periode op Nieuw Brandevoort en het centrum omdat we verwachten daar de grootste aantallen te kunnen halen. Dat het Rijk Helmond onlangs heeft aangewezen als kansrijke locatie voor grootschalige woningbouw gaat ons daarbij helpen. Het zorgt er onder andere voor dat we toegang krijgen tot Rijksmiddelen om woningbouw te stimuleren. Aandacht voor bestaande wijken Bij alle aandacht die we hebben voor (grootschalige) nieuwbouw, behouden we ook de aandacht voor onze bestaande wijken. Dat doen we onder andere door uitvoering te geven aan de wijkontwikkelplannen voor Binnenstad Oost, Leonardusbuurt en de Annawijk. Voor Helmond Noord, Helmond Oost en Rijpelberg worden in 2026 plannen uitgewerkt. Daarnaast hebben we via ons sociaal beleid extra aandacht voor de wijken waarin veel kwetsbare inwoners wonen.
2
Onderwijshuisvesting Op het gebied van onderwijshuisvesting valt nog veel te doen. We hopen in 2026 een besluit te nemen over de locatie voor nieuwbouw van het Jan van Brabant College en we leveren het uitvoeringsplan voor het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2030-2045 op. Zorg en welzijn In 2026 ronden we de planontwikkeling voor de Time Out & Verblijfsvoorziening af waarna in 2027 de schop in de grond gaat. Verder is de nieuwe aanbesteding van de WMO-begeleiding een belangrijke mijlpaal. Veiligheid De veiligheid op straat, in buurten en in wijken blijft een belangrijk thema. Elke inwoner en ondernemer moet zich veilig kunnen voelen in onze stad. Hier ligt een duidelijke koppeling met onze inzet op preventie en perspectief voor risicojongeren in het kader van het programma Preventie met Gezag. Via het wijkgericht werken zetten we in op het versterken van de leefbaarheid en veiligheid in wijken. Daarbij ligt de nadruk op Helmond Noord, Helmond Oost, Rijpelberg en de Leonardusbuurt. In 2026 wordt een nieuw Masterplan Integrale Veiligheid voor de jaren 2027-2030 uitgewerkt. Ook versterken we de interne crisisorganisatie. Aantrekkelijke leefomgeving Een groene en aantrekkelijke leefomgeving is voor de beoogde kwaliteitssprong essentieel. We willen meer groen in de stad, verdeeld over de wijken.
Om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden richten we de stad zo in dat weersextremen niet of minder leiden tot overlast. Met het oog op duurzaamheid stimuleren we waar mogelijk actieve mobiliteit (lopen, fietsen) en gebruik van het openbaar vervoer. Warmtetransitie De warmtetransitie is in 2026 een zwaartepunt in het gemeentelijk beleid. De nieuwe Warmtewet geeft gemeenten verregaande bevoegdheden om hier richting aan te geven. We onderzoeken daarom verschillende scenario’s voor onze rol in een eventueel toekomstig Warmtebedrijf en we stellen een warmteprogramma op. Arbeidsmarkt Bij het streven naar brede welvaart, is een inclusieve en toekomstbestendige arbeidsmarkt een must. Er moet voor iedere inwoner een duurzame en passende plek zijn op de arbeidsmarkt en we vinden het belangrijk dat iedereen zich gedurende zijn of haar loopbaan kan blijven ontwikkelen. Een goed op de arbeidsmarkt aansluitend onderwijsaanbod is daarvoor essentieel. In dat kader ligt in 2026 het geactualiseerde Regionaal Arbeidsmarktplan ter vaststelling voor bij alle gemeenteraden van de Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel. Cultuur Cultuur is een belangrijke drager voor de leefkwaliteit in de stad. De schaalsprong vraagt om ontwikkeling op het gebied van cultuur en culturele voorzieningen. We willen meer kwaliteit toevoegen en het aanbod laten aansluiten bij de groei van de stad.
De in 2025 vastgestelde Cultuurvisie biedt daarvoor een stevige basis. In 2026 volgt hiervoor het uitvoeringsplan. Organisatie We hebben in de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in onze ambtelijke organisatie. Het afdelings- en teammanagement is op orde en in mei is Edwin Koop aangetreden als gemeentesecretaris. Dat betaalt zich nu uit. De basis is beter op orde en er is meer rust in de organisatie. Dat geeft ons
3
vertrouwen dat we de komende jaren op een goede manier verder kunnen groeien om de schaalsprong mogelijk te maken. Investeringsprogramma De komende periode staan we voor forse investeringen om de schaalsprong mogelijk te maken. Om daarvoor ruimte te creëren hebben we in de afgelopen periode ons bestaande investeringsprogramma kritisch tegen het licht gehouden. Daarbij hebben we geconstateerd dat er veel verouderde kredieten open staan. In een aantal gevallen kredieten die jaren geleden zijn aangevraagd, maar waar geen concreet plan onder lag en waar voorlopig ook geen plan voor verwacht wordt. We zijn voornemens om deze kredieten bij de tweede Bestuursrapportage (Berap) 2025 en de Jaarverantwoording 2025 af te sluiten. Immers, we hanteren de stelregel: eerst een plan en dan geld. Deze opschoonactie geeft ons de mogelijkheid om de komende jaren nieuwe afwegingen te maken binnen de beschikbare investeringsruimte. Ontwikkeling van de lastendruk Een belangrijk uitgangspunt bij het opstellen van deze begroting was dat de lasten voor onze inwoners niet te veel mogen stijgen, ondanks de financiële uitdagingen waar we voor staan. Mede door de solide financiële positie van de gemeente Helmond zijn we erin geslaagd om de stijging van het grootste deel van de lasten te beperken tot 2,7%, zijnde het indexatiecijfer dat we dit jaar binnen de gemeente hanteren.
Daarmee is de stijging zelfs iets lager dan de 2,8% die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hanteert als inflatiecijfer tussen augustus 2024 en augustus 2025. Woonlasten De totale woonlasten voor een gemiddeld huishouden gaan in 2026 omhoog met 4,1%. We benadrukken dat dit een gemiddelde is en dat dit cijfer per huishouden verschilt. De Onroerende Zaakbelasting (OZB), de rioolheffing en het vastrecht van de afvalstoffenheffing gaan met 2,7% omhoog, dat is gelijk aan de gemeentelijke inflatiecorrectie. Het tarief voor het ledigen van de afvalcontainers stijgt meer, namelijk met 27,7%. Een gemiddeld huishouden is hiermee jaarlijks € 18,16 extra kwijt aan het ledigen van de afvalcontainer. De keuze voor een hogere stijging van het bedrag voor de ledigingen hebben we gemaakt omdat we geconfronteerd zijn met extra kosten van Blink die we in de afvalstoffenheffing moeten doorberekenen. Inwoners kunnen zelf invloed uitoefenen op het bedrag dat ze kwijt zijn aan ledigingen. Wanneer mensen afval beter scheiden, hoeft de container minder vaak geleegd te worden en dat heeft een positieve invloed op de kosten. Overige lasten De parkeertarieven worden vanaf 2026 jaarlijks geïndexeerd; in het verleden was dat elke twee jaar. Uitgaande van een gemeentelijke indexatie van 2,7% stijgt het tarief van € 2,55 naar € 2,60 per uur.
We stellen voor om de tarieven met € 0,05 extra te laten stijgen, naar € 2,65 per uur. Dat levert ca. € 50.000 extra inkomsten op die we gebruiken om uitvoering te geven aan de motie van de gemeenteraad om fietsenstallingen tijdens evenementen langer open te houden. Om extra inkomsten te genereren gaat de toeristenbelasting omhoog. Het tarief voor een hotelovernachting stijgt van € 3,00 per persoon per nacht naar € 4,50 per persoon per nacht. Dit is in lijn met het landelijke gemiddelde. Daarnaast schrappen wij de vrijstelling van toeristenbelasting voor arbeidsmigranten. De hondenbelasting en de leges gaan in 2026 met 2,7% omhoog; dat is de gemeentelijke inflatiecorrectie.
4
Behandelprocedure De bestuurlijke behandelprocedure van de Programmabegroting 2026-2029 is als volgt: - College van Burgemeester en Wethouders: 9 en 23 september 2025 - Gemeenteraad (algemene beschouwingen en vaststelling): 4 november 2025
5
Portefeuilleverdeling Burgemeester Sjoerd Potters Openbare Orde & Veiligheid, Integriteit, Bestuurs- en Juridische Zaken en Kabinet & Protocol, Handhaving (coördinatie) en Public Affairs.
Wethouder Arno Bonte (tot en met 24 september 2025) Duurzaamheid, Klimaatadaptatie, Mobiliteit, Energietransitie, Milieu, Openbare ruimte, Natuur en water, Nieuw Brandevoort, Wijkwethouder Brouwhuis.
Wethouder Erik de Vries (tot en met 7 oktober 2025) Sociale Zaken, Armoedebeleid, Centrumontwikkeling, Schulddienstverlening, Participatiewet, Horeca, Vergunningen en Handhaving, Wijkwethouder Binnenstad en Centrum.
6
Wethouder Gaby van den Waardenburg Stedelijke Ontwikkeling, Wonen en grondzaken, Schaalsprong Brainport, Ruimtelijke ordening, Omgevingswet, Vastgoed, Straatnamencommissie, Wijkwethouder Dierdonk en Helmond-Noord.
Wethouder Harrie van Dijk Sport, Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), Inclusie, Personeel en organisatie, Huis voor de Stad, De Braak, Wijkaccommodaties, Wijkwethouderschap (coördinatie), Antidiscriminatie en diversiteit, Wonen en zorg, Burgerzaken, Wijkwethouder Helmond-West en Brandevoort.
Wethouder Marita van Lierop Cultuur, Evenementen, Ouderenbeleid, Vrijwilligers en mantelzorgers, Stadsmarketing, Toerisme en recreatie, Monumenten, Dierenwelzijn, Afval, Wijkwethouder Rijpelberg en Helmond-Oost.
7
Wethouder Martijn de Kort Economie, Arbeidsmarkt, Innovatie, Financiën (inclusief inkoop), Automotive Campus, Arbeidsmigranten, Digitalisering, Glasvezelnetwerk, Regionale samenwerking, Deelnemingen, Wijkwethouder Stiphout/ Warande.
Wethouder Thomas Tuerlings Jeugd, Onderwijs, Gezondheid, Brede welvaart, Opgave Andere Overheid, Preventie, Inburgering, Brainport Voor Elkaar, Wijkwethouder Mierlo-Hout en Participatie (coördinatie).
Gemeentesecretaris Edwin Koop Algemeen directeur ambtelijke organisatie, Secretaris college van burgemeester en wethouders.
8
2. Begroting in 1 oogopslag
9
10
11
3. Budgettair kader en financiële ontwikkelingen Algemeen Zoals we in de inleiding ook aangeven, presenteren wij u de laatste (meerjaren) begroting van deze bestuursperiode. In de Voorjaarsnota 2025 hebben we aangegeven dat we in 2026 zoveel als mogelijk bestaande ambities voortzetten, intensiveren of afronden. Daarbij hebben we een forse opgave gehad aan het sluitend maken van de begroting. Ondanks dat de meicirculaire 2025 enige (incidentele) verbetering liet zien voor de financiën van gemeenten, moeten we constateren dat het zogenaamde ‘ravijnjaar’ enkel uitgesteld is naar 2028, en het ravijn bovendien dieper wordt dan verwacht. We zien dat de extra middelen voor de jeugdzorg enkel incidenteel beschikbaar zijn gesteld. Vanaf 2028 zijn door het kabinet juist extra bezuinigingen ingeboekt, gebaseerd op maatregelen die nog in wetgeving omgezet moeten worden. De teruglopende bijdragen vanuit het Rijk, en de oplopende kosten waar we als gemeente mee te kampen hebben, dwingen ons om nu die scherpe keuzes te maken die nodig zijn om ook in de toekomst te kunnen blijven investeren in een sterk en leefbaar Helmond. Dit betekent dat we buiten de nieuwe autonome ontwikkelingen in deze begroting ook invulling geven aan de ombuigingen die in de programmabegroting 2025-2028 met uw raad zijn afgesproken.
Een opgave die nodig was en nog steeds is om een stabiele en duurzame, financiële basis te garanderen voor onze stad en haar inwoners. De ombuigingsrichtingen uit de Voorjaarsnota 2025 zijn in deze begroting verder geconcretiseerd. We hanteerden de volgende uitgangspunten bij de keuzes voor de beheersmaatregelen: • Dicht bij de strategische doelen blijven volgens de koers die uitgezet is bij de voorjaarsnota; • Zoveel mogelijk beheersmaatregelen met een beperkte impact voor onze inwoners en ondernemers, dan wel impact met een beperkt bereik; • Voorkomen van stapeling van maatregelen. Maar deze begroting gaat niet alleen over ombuigen en stabiliseren. Deze begroting gaat ook over groei en de focus op de kwaliteitssprong die we ambiëren, en het continueren van onze basisdienstverlening die gewoon door moet draaien. Want ook hiervoor is van belang dat we stevig in onze schoenen staan. Wij zijn ervan overtuigd dat we deze bouwstenen bij elkaar hebben gebracht in deze programmabegroting 2026. Begrotingsadvies VNG en Provincie In de afgelopen jaren heeft de VNG, zeer uitzonderlijk, twee keer een begrotingsadvies gegeven aan haar leden. Dit richtte zich specifiek op de structurele korting vanaf 2026 (het ravijn). Ook dit jaar heeft de VNG een begrotingsadvies afgegeven voor de meerjarenbegroting 2026-2029.
Dit concentreert zich met name op de vervolgafspraken op basis van de deskundigencommissie Jeugd (commissie Van Ark) die nog resteren na de Rijksvoorjaarsnota: 1. 2026 en 2027: probeer de begroting sluitend te maken, maar geef de effecten van de kortingen transparant weer; 2. Middelen terugwerkende kracht: benut het incidentele geld voor compensatie 2023 en 2024 om gaten in 2026 en 2027 te dichten of in te zetten in het stelstel; 3. 2028 en 2029: breng baten en lasten jeugdhulp in balans met stelpost Van Ark waarbij er een realistische raming is gemaakt van de lasten voor jeugdhulp. Naar oordeel van de provincie, mogen we advies 2 niet opnemen in de begroting en advies 3 deels. Dit betekent dat de onderdelen ‘eigen bijdrage jeugdzorg’ en ‘sturen op trajectduur jeugdzorg’ via een stelpost budgettair neutraal in de begroting verwerkt mogen worden. Dit geldt op dit moment alleen voor de komende begroting 2026-2029. Voor de door het Rijk veronderstelde hogere besparingsopgave van de Hervormingsagenda (door prijs- en volumestijgingen sinds 2019) moeten
12
gemeenten zelf maatregelen treffen. Een stelpost is hiervoor niet toegestaan. Wij volgen in deze begroting de lijn van de toezichthouder. Dit betekent dat we alleen de kortingen in het gemeentefonds voor de ‘eigen bijdrage jeugdzorg’ en ‘sturen op trajectduur jeugdzorg’ budgettair neutraal hebben verwerkt. In de tabel hieronder laten we zien wat het effect is op het begrotingssaldo wanneer we het begrotingsadvies van de VNG volledig overnemen. Dit saldo leest u af in de laatste regel. Overigens is op 8 september 2025 door het Rijk bevestigd dat de compensatie over de jaren 2023 en 2024, die in de tabel nog op PM staan, definitief beschikbaar komt voor gemeenten. Landelijk gaat het om een bedrag van € 728 miljoen. Landelijke ontwikkelingen (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Saldo ontwerp begroting 2026-2029 excl. begrotingsadvies VNG Stelpost Eigen bijdrage Jeugdzorg Stelpost Sturen op verkorten trajectduur jeugdzorg Saldo ontwerp begroting 2026-2029 conform standpunt Provincie
Stelpost algemeen om baten en lasten jeugd in balans te brengen Stelpost compensatie 2023 en 2024 ter dekking tekorten 2026 en 2027 Saldo ontwerp begroting 2026-2029 incl. begrotingsadvies VNG
2026
2027
2028
2029
0
980
0
980
357 1.640 428 2.425
3.955 1.679 438 6.072
2.900
3.300
PM
PM
0
980
5.325
9.372
Ook bij deze begroting hebben we te maken met landelijke ontwikkelingen die van betekenis zijn voor de gemeentefinanciën. Op de voorliggende begroting hebben deze vooralsnog geen impact. • Richting een nieuw kabinet Op het moment dat deze begroting vastgesteld is, hebben we de Tweede Kamer verkiezingen net achter de rug en richt het land zich op de formatie van een nieuw kabinet. De hoop is dat een nieuw kabinet structurele maatregelen zal nemen om te zorgen voor een betere balans van taken en middelen bij gemeenten. De Rijksvoorjaarsnota 2025 heeft daar enige incidentele verbetering in gebracht voor 2026 en 2027. Maar vanaf 2028 loopt de rijksbijdrage weer flink terug. De verkiezingsuitslag en de daaropvolgende formatie zijn van grote invloed op de mate waarin gemeenten de komende jaren in staat zijn om ambities waar te maken en voorzieningen op peil te houden. • Netcongestie Het elektriciteitsnet wordt steeds intensiever gebruikt, maar de uitbreidingen kunnen de groeiende vraag niet altijd bijbenen. Netbeheerders Tennet en Enexis werken hard aan de verzwaring van het stroomnet, maar dit kost tijd en de ontwikkelingen gaan snel. Er wordt ook gekeken naar congestiemanagement, waarbij bedrijven op bepaalde momenten hun verbruik of teruglevering aanpassen om het net te ontlasten. Eind december 2024 is in onze gemeente een aanjaagteam netcongestie gestart.
Dit team werkt aan een ‘Uitvoeringsagenda Netcongestie Helmond’. Deze zal een overzicht geven van onze lokale aanpak de komende jaren. De verwachting is dat deze eind 2025 gereed is. Ondertussen verschijnen er periodiek raadsinformatiebrieven met een update over netcongestie. De laatste was op 1 juli 2025 (raadsinformatiebrief 117). Concreet kunnen we melden dat we het effect van netcongestie op de grondexploitatie (grex) betrekken in de jaarlijkse herziening en eventuele opening van nieuw grex-en. Daarnaast houden we in de vastgoedplannen van de gemeente (zoals nieuwe scholen) rekening met extra budget voor slimme energie-oplossingen. • Sociaal Domein en deskundigencommissie Jeugd De stijgende kosten voor Jeugd en Wmo blijven een punt van zorg voor gemeenten. Hoewel de extra gelden in de meicirculaire 2025 voor de komende twee jaar enige verlichting bieden, is van een structurele oplossing nog geen sprake. De eerder ingestelde deskundigencommissie Jeugd (lees: commissie Van Ark) zou hier verandering in moeten brengen. De commissie heeft tot taak
13
onafhankelijk zwaarwegend advies uit te brengen aan Rijk en gemeenten over de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen uit de Hervormingsagenda Jeugd, mede in relatie tot de uitgavenontwikkeling. Het eerste advies, getiteld 'Groeipijn' is begin 2025 uitgebracht. Begin 2028 volgt het tweede advies. • Woningbouw en fysieke leefomgeving De druk op de woningmarkt blijft onverminderd groot. Gemeenten spelen een belangrijke rol in het versnellen van de woningbouw en het realiseren van voldoende betaalbare en duurzame woningen. Deze verantwoordelijkheid leidt tot forse financiële en ruimtelijke opgaven, Mede door de oplopende tekorten in het Sociaal Domein, staat de ruimte die gemeenten in hun begroting kunnen reserveren voor deze fysieke investeringen onder druk. Door onvoldoende financiële middelen en onvoldoende beschikbare uitvoeringskracht, dreigt (landelijk) stagnatie van de woningbouwambities. Wij zijn verheugd over de aanwijzing van Helmond als één van de Grootschalige Woningbouwlocaties. De schaal- en kwaliteitssprong in Helmond heeft met de aanwijzing door het Rijk een nieuwe impuls gekregen. De verwachting is dat Helmond tot 2040 groeit naar ongeveer 115.000 inwoners. Er komen 15.000 extra woningen bij, samen met nieuwe werkplekken, bedrijven en voorzieningen. Zo bouwen we samen verder aan een aantrekkelijke, bereikbare en duurzame stad, voor iedereen.
De financiële aspecten van deze aanwijzing moeten de komende jaren concreet worden. Hierbij doet zich de kans voor om deze impuls te combineren met de reeds voorziene investeringen op dit terrein waarbij we zien dat met name de bereikbaarheidsmaatregelen, de energietransitie en de verduurzaming een opwaarts effect hebben op de verwachte kosten. Lokale ontwikkelingen Naast landelijke ontwikkelingen doen zich ook lokale ontwikkelingen voor die effect hebben op de financiën van onze gemeente. Deze ontwikkelingen maken, voor zover deze gekwantificeerd kunnen worden, onderdeel uit van het budgettair kader zoals gepresenteerd in paragraaf 3.2. • Indexeringen In de voorjaarsnota meldden we de toe te passen indexcijfers voor deze begroting zoals we die berekenen volgens onze reguliere indexatiesystematiek. In deze begroting zijn de uitkomsten van de Cao Gemeenten geconcretiseerd voor de loonkostenbudgetten. Daarnaast is inmiddels ook het indexcijfer voor de huuropbrengsten van het gemeentelijk vastgoed bekend. Hieronder hebben we de gehanteerde indexcijfers voor u op een rijtje gezet: • • • • • •
Prijsgevoelige kosten- en opbrengstenbudgetten: 2,20%; Loonkostenbudgetten: Cao Gemeenten*; Subsidiebudgetten: 3,16%**; Belastingtarieven, leges en heffingen: 2,70%; Parkeertarieven: 4,1%***; Huuropbrengsten: CPI-index augustus 2025: 2,9%;
*De lonen stijgen gemiddeld 7,64% gedurende de looptijd van de Cao. De Cao geldt van 1 april 2025 tot 1 april 2027. ** Op enkele beleidsterreinen is de ophoging door indexatie ingezet om de ombuigingsopgave te realiseren. *** De indexatie van het parkeertarief betreft voor 2,7% de reguliere inflatiecorrectie en voor 1,4% de ophoging voor het bekostigen van de openingstijden van fietsenstalling tijdens evenementen.
We constateren dat de gemeentelijke indexering, en de feitelijke lasten voor indexering, steeds verder uit elkaar gaan lopen. Dit komt door een combinatie van hogere inflatie (met name bij bouwprojecten) en individuele afspraken met Gemeenschappelijke Regelingen en andere contractpartners. Het komende jaar zullen we, voor Helmond en ook in regionaal verband, deze problematiek inventariseren en met voorstellen komen om hierop bij te sturen.
14
Investeringsprogramma 2026-2029 Het investeringsprogramma is geactualiseerd ten opzichte van de voorjaarsnota 2025. In paragraaf 3.5 gaan we uitgebreid in op het investeringsprogramma 2026. Daarnaast werken wij aan een Investeringskalender Schaalsprong. De bedoeling is dat deze vooruit gaat kijken tot en met in elk geval 2040, en ook aandacht zal hebben voor de dekking van deze investeringen, met eigen middelen én middelen van buiten. Schaal- en kwaliteitssprong Een deel van onze financiële positie wordt beïnvloed door exploitatie-uitgaven en investeringen die we nu doen om de beoogde kwalitatieve schaalsprong te realiseren. Dat betekent dat we nu uitgaven doen, die we niet zouden doen als we die ambitie als stad niet hadden. Hiervoor krijgen wij geen aparte financiële middelen. Ofwel: een gemeente die deze opgave niet heeft, heeft meer financiële ruimte voor overige opgaven. De afgelopen jaren is de basis gelegd voor een schaalsprong richting 2040 en vanaf begrotingsjaar 2022 hebben we ook jaarlijks middelen beschikbaar gesteld. Hierbij kijken we verder dan ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. We kijken bijvoorbeeld ook naar maatregelen op het gebied van jeugd en onderwijs, cultuur en recreatie en veiligheid.
Met de beschikbare middelen geven we de komende jaren een blijvende impuls aan de bouw van woningen, het ontwikkelen van werklocaties, de mobiliteitstransitie en voorzieningen, met als doel het kwaliteitsniveau van de stad en het leefklimaat voor onze inwoners duurzaam en structureel te verbeteren. In onderstaande tabel hebben we inzichtelijk gemaakt wat de impact van deze ontwikkelingen is op de begroting 2026-2029. Het betreft een globaal beeld dat duidelijk maakt wat de ruimte in de begroting is, wanneer we geen middelen inzetten voor de schaalsprong. Daarnaast kunnen we dit overzicht gebruiken in de gesprekken met het rijk over extra middelen die nodig zijn voor de schaalsprong. Er zitten veel grote investeringsprojecten in onze pijplijn. Denk aan Nieuw Brandevoort, Centrum+, projecten rond energietransitie en verduurzaming, bereikbaarheid. Deze zijn nu nog niet concreet en dus nog niet zichtbaar in de investeringskalender van deze begroting. Wij werken aan een Investeringskalender Schaalsprong, waarin wij ook deze ontwikkelingen zichtbaar willen maken. Wij zijn voornemens deze vóór het einde van deze collegeperiode met uw raad te delen. (bedragen x € 1.000)
Saldo Programmabegroting 2026-2029 cf.standpunt Provincie Schaalsprong (intensiveringen) Schaalsprong: verlaging budget als onderdeel van de ombuigingen* Uitgangspunt begroting excl. schaalsprong * De toelichting staat in paragraaf 4.5.1.
15
2026 0 5.400 50 5.350
2027 980 5.400 50 6.330
2028 2.425 5.400 50 7.775
2029 6.072 2.900 50 8.922
3.1
Grondslagen begroting
In de begroting 2026 hanteren we de onderstaande grondslagen en uitgangspunten: Omschrijving
Grondslagen
Lonen en sociale lasten
Cao gemeenten 2025 - 2027
Prijzen
2,20%
Gemeentefondsuitkering
Meicirculaire 2025
Onroerendezaakbelasting
WOZ-waarde en tariefindex 2,70%
Overige lokale heffingen: •
Afvalstoffenheffing / rioolheffing
Kostendekkend
•
Overige heffingen
Zie paragraaf lokale heffingen
Parkeertarieven
4,1%
Tarieven
Kostendekkend
Omslagrente
1,0%
Aantal inwoners per 1-1-2026
96.992
Aantal woningen (exclusief recreatie) per 1-1-2026 43.880
16
3.2
Budgettair kader
In de voorjaarsnota 2025 presenteerden wij u een budgettair beeld met onzekerheden en richtbedragen voor de uit te werken ombuigingsmaatregelen. Met het verschijnen van de meicirculaire 2025 is een deel van deze onzekerheden weggenomen. Tevens hebben we de invulling en omvang van de ombuigingsmaatregelen definitief bepaald en uitgewerkt. Dit resulteert in onderstaand budgettair beeld voor de (meerjaren)begroting 2026-2029. In 2026 hebben we te maken met een exploitatietekort dat we incidenteel afdekken door de vrijval van diverse bestemmingsreserves en incidentele voordelen op de budgetten voor de rentelasten en de kapitaallasten. Ook in 2027 dekken we een deel van onze structurele kosten af met incidentele opbrengsten. Vanaf 2028 herstelt het begrotingsevenwicht zich en is de begroting positief structureel en reëel in evenwicht. (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Actuele begroting 2026-2028
2026
Budgettair beeld begroting 2026-2029 Besparingsopgave sociaal domein Besparingsopgave ruimtelijk, economie en cultuur Besparingsopgave concern Realiseren ombuigingen 2026-2029
Begroting -6.937 -4.000 -2.570 13.507
2027
2028
2029
Meerjarenbegroting -10.943 -10.970 -10.970 -5.000 -5.000 -5.000 -2.570 -2.570 -2.570 18.513 18.540 18.540
Saldo begroting 2025-2028 Saldo actuele begroting 2026-2029
-2.826 -2.826
1.997 1.997
-572 -572
-416 -416
Nieuwe ontwikkelingen begroting 2026-2029
2026
2027
2028
2029
7.771 3.244 1.050 1.645
8.318
7.655
17.517
13.710
8.318
1.640 428 9.723
1.679 438 19.634
Besteding beschikbare bestedingsruimte Loon- en prijsontwikkelingen 2029 en verder Aanvullend budget loon- en prijsontwikkelingen 2025 en verder Autonome ontwikkelingen Beleidsintensiveringen Ingroei ombuigingsopgave vanaf 2027 Toevoeging aan algemene reserve
-1.745 -6.486 -1.171
-1.745 -4.540 -296 -2.754
-1.745 -4.685 -296
-5.500 -1.745 -5.635 -266
Totaal besteding beschikbare ruimte
-10.883
-9.335
-6.726
-13.146
Saldo ontwerp begroting 2026-2029
0
980
2.425
6.072
Beschikbare bestedingsruimte Gemeentefondsuitkering Vrijval diverse bestemmingsreserves Voordeel rentelasten Vrijval ruimte kapitaallastenbudget 2026 Stelpost Eigen bijdrage Jeugdzorg Stelpost Sturen op verkorten trajectduur jeugdzorg Totaal beschikbare bestedingsruimte
-1.481
Toelichting op de opzet van de tabel De tabel hierboven laat zien hoe het meerjarig beeld uit de begroting 2025-2028 wijzigt met als resultaat een bijgesteld meerjarig beeld voor de begroting 2026-2029. De bijstelling is het gevolg van zowel autonome ontwikkelingen, waar we weinig tot geen invloed op hebben als nieuwe ontwikkelingen. In de Voorjaarsnota informeerden we u al over de financiële gevolgen van diverse ontwikkelingen. In deze meerjarenbegroting hebben we aanvullende ontwikkelingen opgenomen. De inhoud van de tabel lichten we verderop in deze begroting uitgebreid toe.
17
Beschikbare bestedingsruimte: dit is financiële ruimte die enerzijds ontstaat door externe ontwikkelingen, zoals extra opbrengsten uit de gemeentefondsuitkering, maar ook interne ontwikkelingen zoals de vrijval van diverse bestemmingsreserves en incidentele voordelen op de budgetten voor de rentelasten en de kapitaallasten. In paragraaf 3.3 'Beschikbare bestedingsruimte' lichten we de componenten toe die in de tabel staan. Besteding beschikbare ruimte: de financiële ruimte die ontstaat, zetten we in voor de autonome ontwikkelingen en de beleidsintensiveringen. Een overzicht hiervan is opgenomen in paragraaf 3.4. In de afzonderlijke programma's lichten we deze vervolgens toe. De beleidsintensiveringen doen zich voor als gevolg van nieuwe ontwikkelingen en bijstellingen ten aanzien van het bestaande beleid. Daarnaast zetten we de beschikbare ruimte ook in om in 2027 een ingroei van de ombuigingen te realiseren. In paragraaf 3.8 lichten we de ombuigingen uitgebreid toe.
18
3.3
Beschikbare ruimte
In deze paragraaf geven we een uitgebreide toelichting op de beschikbare bestedingsruimte die we presenteren in het overzicht budgettair beeld voor de (meerjaren)begroting 2026-2029. Beschikbare bestedingsruimte gemeentefonds In de Voorjaarsnota 2025 presenteerden we een budgettair beeld waarbij we nog uitgingen van de september- en decembercirculaire 2024 en de Rijksvoorjaarsnota. In deze begroting hebben we de beschikbare bestedingsruimte uit het gemeentefonds, conform onze uitgangspunten, geactualiseerd volgens de meicirculaire 2025. Hieronder laten we een totaaloverzicht zien van de beschikbare bestedingsruimte uit het gemeentefonds voor het meerjarenperspectief van de begroting 2026. (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Beschikbare ruimte gemeentefondsuitkering
2026
2027
2028
2029
Beschikbare ruimte gemeentefondsuitkering exclusief meicirculaire 2025
2.095
2.490
2.210
9.531
Beschikbare ruimte gemeentefondsuitkering meicirculaire 2025 Beschikbare ruimte gemeentefondsuitkering
5.676 7.771
5.828 8.318
5.445 7.655
7.986 17.517
De wijzigingen in de meicirculaire 2025 hebben een positief effect op het begrotingssaldo De meicirculaire 2025 leidt ertoe dat de beschikbare bestedingsruimte voor de begroting toeneemt met bijna € 5,7 miljoen in 2026 en vanaf 2029 structureel met bijna € 8,0 miljoen. In de grafiek hieronder geven we deze toename weer.
Wanneer we binnen het gemeentefonds inzoomen op de gevolgen voor de jeugdzorg ontstaat een heel ander beeld. In de grafiek hieronder geven we dit beeld weer.
19
Taakgebonden wijzigingen en wijzigingen decentralisatie- en integratie-uitkeringen Het gemeentefonds (GF) bestaat uit de algemene uitkering (AU), decentralisatie-uitkeringen (DU’s) en integratie-uitkeringen (IU’s). De AU is de grootste component. De omvang van de AU wijzigt door algemene wijzigingen en taakgebonden wijzigingen. De algemene wijzigingen beïnvloeden de financiële ruimte van gemeenten omdat ze geen veranderingen kennen voor het takenpakket. De taakgebonden wijzigingen hebben wel betrekking op de taken van een gemeente en hebben dus corresponderende gevolgen voor inkomsten en uitgaven. Dit laatste geldt ook voor DU’s en de IU’s. Ons beleid voor de taakgebonden wijzigingen en de wijzigingen voor de DU’s en IU’s is dat we deze 1-op-1 verrekenen met het beleidsveld (lees: begrotingsbudget) waar ze betrekking op hebben. Een uitzondering hierop zijn de taakgebonden wijzigingen voor jeugd. Deze verrekenen we maar deels met het beleidsveld jeugd. Deels verrekenen we deze met de algemene middelen. De reden hiervoor is dat we in het verleden tekorten op jeugd hebben bekostigd uit de algemene middelen van de gemeente. Hieronder hebben we drie tabellen opgenomen waarin we de verrekeningen tonen. Een inhoudelijke toelichting op deze wijzigingen heeft u kunnen lezen in Raadsinformatiebrief (RIB) 108-2025 evenals een uitgebreide analyse van de gevolgen van de meicirculaire 2025.
(bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Prog. Taakgebonden wijzigingen 1 Demping terugval gemeentefonds 1 Tekorten voor rekening Rijk 1 Groeipad maatregelen Hervormingsagenda 1 Hervormingsagenda Jeugd 1 Indexeren opbrengst besparingen Hervormingsagenda 1 Besparingen kosten Jeugdzorg: Eigen bijdrage jeugdzorg 1 Besparingen kosten jeugdzorg: Sturen op trajectduur jeugdzorg 1-5 Inzet als algemene dekking begroting 2026-2029 Totaal taakgebonden wijzigingen jeugd 1 Kinderopvang pleegouders 1 Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo 1 Wmo hulpmiddelen 1 Aanpassen regeling dienstverlening aan huis 4 Basisregistratie Personen (BRP): centralisering inschrijving vergunninghouders Totaal taakgebonden wijzigingen overig Totaal taakgebonden wijzigingen
20
2026 2.582 2.707 3.215 248
2027 2.791 2.779 2.963 248
2028 2.790 2.842
2029 2.868 2.909
-2.050 6.730 14
312 -3.196 -1.640 -428 -680 0 14
927 -3.272 -1.679 -438 -1.315 0 15
-2.050 6.702 13 1.304 58 11 -16 1.371 8.073
12 -16 9 6.739
12 -17 9 9
12 -18 9 9
Beschikbare ruimte overig Vrijval diverse bestemmingsreserves We hebben onze reserves getoetst aan het beleidskader van uw raad waarbij vooral beoordeeld is in hoeverre de gereserveerde middelen nog benodigd zijn voor de afgesproken doelen. Deze toets heeft geleid tot de (gedeeltelijke) vrijval van de volgende reserves: • Reserve versnellingsagenda duurzaamheid; • Reserve organisatieontwikkeling; • Reserve regionale samenwerkingen; • Reserve saldo begroting 2020; • Reserve corona; • Reserve automatisering algemeen; Deze vrijval leidt per saldo tot een voordeel van € 3,2 miljoen. De vrijval zetten we in als dekking voor de begroting in 2026. Voordeel rentelasten In de begroting 2025 is geanticipeerd op een rentestijging, omdat we voorzagen dat de leningen waar we geld op toe krijgen aflopen en we nieuwe, duurdere leningen moeten afsluiten. Echter, doordat de realisatie van onze investeringen achterblijft op de planning, hebben we tot nu toe minder leningen hoeven aantrekken dan eerder verwacht bij de begroting. Dit betekent dat we nog niet te maken hebben met de rentegroei. Dit leidt tot een incidenteel voordeel in 2026 van 1,05 miljoen. Dit bedrag zetten we in als dekking voor de begroting in 2026. Voordeel kapitaallastenbudget 2026 De kapitaallasten van het IVP 2026 en van de meerjarig vastgestelde investeringen zijn bij deze begroting volledig en meerjarig gedekt.
Het effect is een incidenteel voordeel van € 1,6 miljoen in 2026. Dit geld zetten we voor € 164.000 in als dekking voor de begroting 2026. Dan resteert nog bijna € 1,5 miljoen dat we toevoegen aan de algemene reserve.
21
Stelposten eigen bijdrage jeugdzorg en sturen op verkorten trajectduur jeugdzorg Zoals eerder aangegeven neemt het Rijk in de meicirculaire 2025 een financieel voorschot op nog te nemen maatregelen om het jeugdzorgstelsel te beheersen door een uitname uit het gemeentefonds voor: • Eigen bijdrage jeugdzorg; • Sturen op trajectduur jeugdzorg De provincie staat in haar rol als toezichthouder toe dat gemeenten beide posten budgettair neutraal in hun begroting verwerken door een stelpost op te nemen. Dit levert de begroting in 2028 en 2029 gemiddeld € 2,1 miljoen per jaar op.
22
3.4
Besteding beschikbare ruimte
In paragraaf 3.3 heeft u inzicht gekregen in de financiële uitgangspositie voor de programmabegroting 2026-2029 en de beschikbare bestedingsruimte. In deze paragraaf gaan we in op de besteding van die ruimte voor de autonome ontwikkelingen en de beleidsintensiveringen. In de begroting maken we onderscheid tussen structurele (jaarlijks terugkerende) en incidentele (voor een eindige periode) baten en lasten. Dit onderscheid maken we in de tabellen zichtbaar door de aanduiding S (structureel) of I (incidenteel).
3.4.1
Besteding beschikbare ruimte voor autonome ontwikkelingen
In de voorjaarsnota 2025 hebben we onderstaand overzicht gepresenteerd van de zogenoemde autonome ontwikkelingen waar we bij de besteding van de beschikbare ruimte rekening mee moeten houden. Deze hebben we ook toegelicht. Het gaat om ontwikkelingen met meerjarige, budgettaire gevolgen die zich tijdens het jaar voordoen én waar we als gemeente geen directe invloed op kunnen uitoefenen of ontwikkelingen waar al eerder over besloten is. De budgettaire gevolgen van deze ontwikkelingen hebben we verwerkt in de begroting. Dit geldt ook voor de gevolgen van de loon- en prijsontwikkelingen zoals we die in de voorjaarsnota hebben gecommuniceerd. (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Progr. Autonome ontwikkelingen 1 Tarieven zorgaanbieders Wmo 1 Aanbesteding leerlingenvervoer 1 Tarieven zorgaanbieders Jeugd 1 Indexatie STH 1 Tien voor de Jeugd 2 AD 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 4 4 4 4 4 AD AD AD AD
Totaal programma 1: Meedoen, rondkomen, vooruitkomen Areaalontwikkeling beheer en onderhoud (B&O) MRE regionale bekostigingssystematiek Dekking: reserve grote opgaven/projecten Bijdrage Odzob t.b.v. omgevingsplan Blink: ophoging bijdrage door herhuisvesting Blink: ophoging bijdrage a.g.v. begroting 2026 Dekking: ophoging tarief afvalstoffenheffing
2026
2027
2028
2029 I/S
783 300 700 1.000 50 2.833
783 300 700 1.000 50 2.833
783 300 700 1.000 50 2.833
783 300 700 1.000 50 2.833 41 790 -790
50 244 1.700 pm
50 244 1.700 pm
244 1.700 pm
VRBZO structureel effect ophoging begroting 2025 230 505 Duurzaam zakelijk reizen MyWheels 28 28 Kasteeltraverse 55 Totaal programma 2: Duurzaam en Leefbaar 2.008 2.582 Inkomstenderving markten 135 Hogere lasten markten 30 Inkomstenderving kermissen 75 Hogere lasten kermissen 80 Bibliotheek 62 62 Totaal programma 3: Economisch vitaal en aantrekkelijk 382 62 Kapitaallasten aanschaf apparatuur nieuwe raad 20 20 Dekking: budget apparatuur raad -12 -12 Indien laptops: aanvullende beheerkosten 40 40 Inwerkprogramma na gemeenteraadsverkiezingen en VOG's* 35 Totaal programma 4: Griffie en Raad 83 48 Opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen 65 Eindheffing werkkostenregeling (WKR) 300 300 Totaal programma 4: Bestuur en organisatie 365 300 Dekking areaalontwikkeling B&O: gemeentefonds Indexering kapitaallastenbudget investeringen Dekking: gemeentefondsuitkering Ophoging kapitaallastenbudget investeringen Totaal Algemene dekkingsmiddelen Totaal autonome ontwikkelingen 5.671 5.825 * Dit budget is ten opzichte van de voorjaarsnota verhoogd met € 10.000 voor de VOG's
650 28 55 2.727
650 28 55 2.718
23
50 1.700 pm
62 62 20 -12 40 48 300 300
5.970
S S S S S S I I I S S S S I I
I I I I 62 S 62 20 S -12 S 40 S I 48 I 300 S 300 -41 S 40 S -40 S 1.000 S 959 6.920
Na de voorjaarsnota hebben zich aanvullende, autonome ontwikkelingen voorgedaan. Deze staan in de tabel hieronder. De toelichting hierop leest u in het betreffende programmahoofdstuk. (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Autonome ontwikkelingen Dekking Blink: afvalstoffenheffing Citydeal - toekomstbestendige gebiedsontwikkeling Onderhoudslasten wegen Achterblijvende legesinkomsten Uitkomsten onderzoek legestarieven Totaal programma 2: Duurzaam en Leefbaar Totaal autonome ontwikkellingen
3.4.2
2026
2027
2028
-1.300 15 1.100 1.000
-1.300 15
-1.300 15
-1.300 15
815
1.000 -1.000 -1.285
1.000 -1.000 -1.285
1.000 -1.000 -1.285
815
-1.285
-1.285
-1.285
2029 I/S S I I S S
Besteding beschikbare ruimte voor beleidsintensivering
Naast de kosten die de autonome ontwikkelingen met zich meebrengen, zetten we de beschikbare ruimte ook in om gerichte beleidsintensiveringen te bekostigen. Hiermee geven we op een duurzame manier invulling aan de uitdagingen die we als gemeente op meerdere aandachtsgebieden hebben. Deze intensiveringen staan in onderstaande tabel. Een toelichting op deze kosten leest u ook in het betreffende programmahoofdstuk. (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Beleidsintensiveringen
Budget vóór intensivering 393 0 0 13 3.474 264 0
Civieltechnische kunstwerken Juridische kosten PFAS-dossier Dekking: SPUK bodemsanering Openingstijden fietsenstallingen tijdens evenementen Dekking: parkeeropbrengsten Programmakosten Klimaat en Energie Van Gogh Nationaal Park (VGNP) Totaal programma 2: Duurzaam en Leefbaar Theaterstoelen het Speelhuis Dekking: reserve Theater Speelhuis Totaal programma 3: Economisch vitaal en aantrekkelijk Formatie medewerkers Gastontvangst Huis voor de stad Totaal programma 4: Bestuur en organisatie Beveiliging Huis voor de Stad Totaal algemene dekkingsmiddelen
0 0 156 455
Totaal
3.4.3
2026 525 200 -200 50 -50 250 30 805 165 -165 166 166 200 200 1.171
2027
2028
2029 I/S
200 -200 50 -50
200 -200 50 -50
200 -200 50 -50
30 30
30 30
-
I I I S S I I I I
166 166 100 100
166 166 100 100
166 166 100 100
296
296
266
S S
Overige technische mutaties
In deze begroting zijn ook wijzigingen opgenomen die voortkomen uit bestaand beleid, en in deze begroting geëffectueerd worden in de individuele begrotingsjaren, oftewel de zogenoemde ‘overige technische mutaties’. Deze zijn budgettair neutraal. De wijzigingen betreffen de volgende onderdelen: • De ramingen van de wijzigingen in de diverse grondexploitatieprojecten; • De ramingen van de inzet van de, door de raad geautoriseerde, onttrekkingen aan de bestemmingsreserves. Een overzicht van alle verrekeningen met reserves staat in bijlage 6.5 'Reserves en voorzieningen'; • De ramingen van de (gewijzigde en nieuwe) kapitaallasten die voortvloeien uit de investeringen; • De verwerking van de nominale ontwikkelingen (loon- en prijscompensatie) op basis van de afgesproken percentages; • De actualisatie van de doorbelasting van de salariskosten (uren) naar de diverse programma's.
24
3.5
Investeringen
In deze programmabegroting leggen we uw raad de investeringsvoorstellen voor de jaarschijf 2026 voor en de geplande investeringsvoorstellen voor de jaren 2027-2029, opgenomen in het Investeringsprogramma 2026 (hierna: IVP). De investeringen uit 2025 vormen het vertrekpunt voor de programmabegroting 2026. De nieuwe en gewijzigde investeringsvoorstellen ten opzichte van de begroting 2025 geven we afzonderlijk weer. De meerjarig vastgestelde investeringen, waarover uw raad via een afzonderlijk raadsbesluit heeft besloten, presenteren we apart verderop in deze paragraaf. De kapitaallasten van het IVP 2026 en van de meerjarig, vastgestelde investeringen zijn bij deze begroting volledig en meerjarig gedekt. Nieuwe investeringsvoorstellen Ten opzichte van de investeringen die in de begroting 2025 waren opgenomen, hebben we de volgende nieuwe investeringen toegevoegd: Bedragen x € 1.000
Progr. Omschrijving investering 1 2 2
4
2026
Nieuwbouw sporthal VC Polaris OBS 't Hout Parkeerautomaten De Waart en Kasteel Noord Parkeerautomaten Annabuurt (incl. Janssensplantsoen) en Suytkade (incl. Cacaofabriek) Dekking parkeerautomaten parkeeropbrengsten Aanschaf apparatuur nieuwe raad Totaal nieuwe investeringen (bruto-investering)
PM 70
2027 Effect kapitaallasten 2027 PM 8 193
-70 63 133
-193
-8 13 13
193
Gewijzigde investeringsvoorstellen Ten opzichte van de investeringen die in de begroting 2025 waren opgenomen, zijn de volgende investeringen in omvang gewijzigd. De investeringen waarvan de uitgavenplanning in de tijd is gewijzigd, maar de totale omvang niet, zijn niet meegenomen in de tabel. (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Wijzigingen investeringen Programma 1: Meedoen, Rondkomen, Vooruitkomen Speelvoorzieningen Ophoging jaarschijf 2026, jaarschijf 2027 e.v. wordt verlaagd. Vervanging sportvelden Jaarschijf 2028 en 2029 zijn geactualiseerd. Werkzaamheden uit 2026 worden verschoven naar latere jaren. Investering sportpark De Braak - fase 2B Sport Jaarschijf 2029 toegevoegd. Wonen 2026 Schrappen van de investering is meegenomen als ombuiging. Programma 2: Duurzaam en leefbaar Wegen regulier Structurele investeringen in wegbeheer zijn noodzakelijk om het wegen areaal op een voldoende onderhoudsniveau te houden. De projecten zijn onderdeel van het meerjareninvesteringsprogramma wegen. Openbaar groen Investeringen voor Natuur en recreatie zijn vervallen. Investeringen verschuiven deels naar openbaar groen. Stationskwartier Verlagen van investering is meegenomen als ombuiging. Uitvoering duurzaamheid/ klimaatopgave Schrappen investering Uitvoering duurzaamheid/klimaatopgave. De uitgaven voldoen niet aan de activeringsgrondslagen. Programma Algemene Dekkingsmiddelen
2026
2027
2028
2029
225
-50
-50
-50
-585
-20
1.300
900 2.700
-350
2.300
1.400
1.400
1.200
50
50
50
50
-500
-500
-500
-200
Verduurzamen gemeentelijk vastgoed 3.441 -431
Jaarschijf 2028 en 2029 toegevoegd Dekking Rijksbijdrage en MJOP
25
3.441 -431
Investeringsprogramma (IVP) De investeringen 2026 en meerjarig vastgestelde investeringen leggen een claim op de structurele, financiële ruimte die we binnen de begroting 2026 beschikbaar hebben voor de structurele kapitaallasten van deze investeringen. Ter voorbereiding van deze begroting zijn openstaande investeringsprojecten en nieuwe investeringswensen opnieuw beoordeeld, realistisch geraamd en indien nodig geïndexeerd. Daarbij is rekening gehouden met het realisatievermogen van de organisatie. Daarnaast zijn de kredieten die al langer openstonden opgeschoond en daar waar mogelijk afgesloten. Door een realistische raming zijn een aantal investeringen (gedeeltelijk) verschoven naar latere jaren. Mocht blijken dat investeringen toch eerder nodig zijn, dan leggen we dit via een apart raadsvoorstel of een Berap aan uw raad voor. Om een opeenstapeling aan openstaande kredieten te voorkomen is bij de vaststelling van de begroting 2025 besloten om het mandaat voor kredietvotering te verstrekken aan het college. Pas nadat het college heeft ingestemd met een onderbouwd projectplan, wordt het krediet daadwerkelijk beschikbaar gesteld. We willen ernaar toe om meer investeringen meerjarig vast te laten stellen, omdat het bijvoorbeeld één gebouw betreft.
Dit betekent dat we meer gaan werken met voorbereidingskredieten en zodra er een concreet projectplan is, wordt voorgesteld om de investering meerjarig vast te stellen. Overzicht 1: Vervangingsinvesteringen 2026-2029 (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Vervangingsinvesteringen Programma 1: Meedoen, Rondkomen, Vooruitkomen Speelvoorzieningen Vervanging sportvelden Totaal programma 1 (bruto-investering) Programma 2: Duurzaam en leefbaar Openbaar groen Vervanging bomen Opwaarderen openbare verlichting Wegen regulier Kasteel Traverse Vervanging verkeerregelinstallatie's (VRI's) Deurneseweg Rioleringszorg Dekking rioolrecht Vervanging containers Dekking: afvalstoffenheffing Totaal programma 2 (bruto-investering)
2026 IVP
2027
2028
2029
775 610 1.385
400 825 1.225
400 1.900 2.300
400 1.500 1.900
500 450 700 5.600 1.250 1.870
500 450 700 6.000
500 450 700 4.600
500 450 700 4.400
523 523
1.352 1.352
1.870 800 800 2.100 2.255 2.405 2.505 2.505 -2.255 -2.405 -2.505 -2.505 60 60 60 60 -60 -60 -60 -60 12.685 14.085 9.615 9.415
Programma Algemene Dekkingsmiddelen Onderhoud en vervanging van de ICT-infrastructuur Totaal programma AD (bruto-investering) Totaal vervangingsinvesteringen alle programma's (exclusief dekking)
26
313 313
313 313
14.593 16.662 12.228 11.628
Overzicht 2: Nieuwe investeringen 2026-2029 (bedragen x € 1.000 / - is negatief)
Investeringen nieuw beleid Programma 1: Meedoen, Rondkomen, Vooruitkomen Herontwikkeling sportaccommodaties Mierlo-Hout* Hockeyclub Helmond* Nieuwbouw sporthal VC Polaris OBS t Hout Totaal programma 1 (bruto-investering) Programma 2: Duurzaam en leefbaar Landschapspark kloostereind Landschapspark kloostereind - grondaankoop Nieuwbouw en infrastructuur in de stad (Houtsdonk) Dekking: Nieuwbouw en infrastructuur in de stad (Rijk) Maatregelen mobiliteit Julianalaan Regionale Bereikbaarheidsagenda Flankerende maatregelen N279 Uitvoering Fietsagenda Helmond Uitvoering Natuurontwikkeling in kader van B5-bod Vergroenen van de stad Parkeerautomaten De Waart en Kasteel Noord Parkeerautomaten Annabuurt (incl. Janssensplantsoen) en Suytkade (incl. Cacaofabriek) Dekking parkeerautomaten parkeeropbrengsten Vergroten aantrekkelijkheid Centrum Stationskwartier Wijkinvesteringen - herstructurering en leefbaarheidsvraagstukken WijkontwikkelingsProgramma (WOP) Rijpelberg Totaal programma 2 (bruto-investering)
2026 IVP
2027
1.500 1.500
1.500 1.500
PM
PM
3.000
3.000
1.000 1.000
500
250 4.000 2.125 75 900 70
2028
2029
0
0
300 360 640 2.132 2.132 2.132 -1.386 -1.386 -1.386 2.000 2.000
6.500 2.500 2.100
100
2.100
875
193 -70 -193 1.500 1.500 1.500 1.000 1.000 1.000 500 500 700 700 12.620 11.400 17.172
Programma 3: Economisch,Vitaal en Aantrekkelijk Projecten cultuur Projecten cultuur (evenemententerrein berkendonk) Totaal programma 3 (bruto-investering)
1.250
1.500 375 7.717