Fanfare De Vooruitgang Stiphout - Monumentale woningen en schuur Dorpsstraat 9-11

nog een overigens verbouwde gevel als overblijfsel van vooroorlogse bioscooparchitectuur. Het in 1906 gebouwde kantongerecht, Weg op den Heuvel 9 (gemeentelijk monument) bevindt zich nu in een geïsoleerde positie binnen een tenovatieplan. Dit sober eclecricististisch pand heeft als bijzonderheid een stenen kruiskozijn. Markt 213 (gemeentelijk monument) is een postkantoor uit 1891 met neo-renaissance elementen. Het markeert ruimtelijk de toegang tot de Markt op de hoek van de Watermolenwal en is neergezet door A. Prinzen. Het pand van de gemeentelijke archiefdienst, aan de Molenstraat 121 uit 1920-1921 is als gebouw voor de Marechaussee ontstaan en heeft daaarna ruimte geboden aan de Sociale Dienst. Het heeft een traditionalistisch uiterlijk en een spiegelymmetrische opbouw.

7.5. Kerkelijke gebouwen De Oude Toren te Stiphout was vermoedelijk in de middeleeuwen omgeven geweest door dorpsbebouwing. De toren heeft vier geledingen en tufstenen lijsten. Het is in de zestiende eeuw verhoogd en en recent gerestaureerd. De neogotische Sint Lambertus (Rijksmonument) is tussen 1856 en 1861 gebouwd na een ontwerp van Th. Molkenboer (die elders ook in neoclassicistische stijl bouwde). In de kerk bevindt zich een orgel van Guillaume Robustelly (1772) in 1822 door A. Graindorge overgebracht. Het gebouw bevat gebrandschilderde ramen, met thema's rond het leven van Jezus Christus, de heilige Theresia van Lisieux, de heilige Antonius, beelden van de Antwerpse beeldhouwers J.B. Peters en J.B. van Hooi en muurschilderingen - het laatste avondmaal van Emmanuel Perey (1902-1906) De verrijzenis van Jac. van Dijk, 1871 (1917-1896)- en verder zerken uit 1621 en 1631. De Sint Trudo kerk te Stiphout (Rijksmonument) is in 1883-1884 ontworpen door H.J. van Tulder. Het is een neogotische kruisbasiliek met kooromgang, vijfhoekige sluiting met vijf straalkapellen achter het priesterkoor en een toren met polygonale hoektorentjes. In het interieur bevinden zich geprofileerde pijlers en stcrgewelven en neogotisch meubilair uit het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.

Helmond kende in de jaren twintig en dertig een aantal concertzalen, zoals de zalen Elora, Odeon en Boeken. Flora aan de Steenweg is nog vrij goed zichtbaar vanaf de Kasteel Traverse. Op Binderseind 23 (nu Filmhuis) is ook een concertzaal geweest. Bioscopen zijn in Helmond net als in de overige middelgrote steden van Nederland schaars geworden. Aan de Steenweg 17 bevindt zich echter

28

Onze Lieve Vrouwe Middelares aller genaden te Brouwhuis bevat een orgel uit 1788. De door architect L.J.P. Kooken ontworpen kerk met rectoraat dateert uit 1929 en markeert de opkomst van Brouwhuis als kerkdorp van Bakel. Aan de Deurneseweg 9 bevindt zich een voormalig kleinseminarie uit dezelfde periode, door de Nijmeegse architect ir. G. Deur ontworpen, een goed bewaard voorbeeld van zijn stijl. Onze Lieve Vrouwe Lelie onder De Doornen aan de Abdijlaan 4 (nu buurtcentrum De Ark) in 1956 na een ontwerp van de Helmondse architect Cor Roffelsen gebouwd, kenmerkr zich door de dakconstructie, waarin lichtbanden zijn verwerkt die enige uiterlijke gelijkenis vertonen met het dak van de grote constructiehal van de machinefabriek van Begemann. De dakconstructie van ir. A. Pannekoek (Rotterdam) is echter zodanig ontworpen dat de binnenruimte geheel vrij is. De toegepaste overspanningstechniek (beton) werd eerst gebruikt bij de fabriek van Vullings te Heeze. Het gehele kloostercomplex van de paters Capucijnen aan de Molenstraat is hergebruikt als woningbouw en schooldépendance. De H. Hart Kerk aan de Veestraat (in 1897 opgeleverd) was een werk van P.J.H. Cuypers. De kruistoren is vanwege aantasting door de boktor in 1955 verwijderd en de kerk is later gesloopt.

De neogotische pastorie van de Heilig Hart kerk, op de hoek van Oude Aa en Havenweg, heeft in 1990 een gedaantewisseling ondergaan die de gevelindeling ingrijpend heeft aangetast. Eerste verdieping en dak bewaren nog hun neogotische kenmerken. Na 1950 heeft op vrije grote schaal sloop van soms zeer recente kerken plaats gehad. Zo is de door H. Valk (Vught) ontworpen H. Hart kerk die de H. Kerk aan de Veestraat in 1955 verving al in 1982 is gesloopt. Alleen de pastorie is overgebleven. Ir. Nic van der Laan was de ontwerper van de in 1948 gebouwde Sint Jozef kapel die in 1982 is afgebroken. De Goddelijke Voorzienigheid te Helmond-West, in 1956 gebouwd naar een ontwerp van de Helmondse architect Jan Magis, is in 1987 verdwenen.

De kerk bevat gebrandschilderde ramen uit 1884 van het atelier van Charles Champigneulle te Parijs. De daarnaast gelegen pastorie (Rijksmonument) is gebouwd in 1840. Het is een sober classicistisch pand met een diepe tuin. De voortuin is omzoomd door een negentiende eeuws tuinhek. Het klooster van de Zusters van Liefde (Tilburg) te Stiphout, Kloosterstraat 6, is in 1880 gebouwd en nu in gebruik als kruisgebouw. Het klooster van de Clarissen naast de FLK. begraafplaats aan de Molenstraat is gebouwd onder architectuur van J.W. van der Putten in 1905- In de kapel bevinden zich in hout gesneden heiligenbeelden en lambrizering in neogotische stijl. De Sint Jozefkerk 1922-1931 is een ontwerp van de Utrechtse architect Wolter te Riele Gzn. Het is gebouwd op de plek waar zich vroeger de molen De Bult bevond. De kerk is een laat neogotische basiliek met gepleisterde gewelven. Het interieur is in 1978 verbouwd. Naast de kerk staan het kloostergebouw Jozefgaarde en de pastorie Bakelsedijk 1 in neoclassicistische stijl. O.L. Vrouwe ten Hemelopneming aan de Wilhelminalaan 16 is in 1915 half afgebouwd ingezegend. Architect Jos Margry tekende voor het ontwerp. De opdracht had hij overgenomen van zijn overleden vader, A.J.J. Margry. Toren en schip zijn pas in 1928 opgeleverd. Charles Eyck was de auteur van de muurschilderingen, o.a. de koepelschildering die de vier evangelisten voorstelt.

Sint Lucia te Mierlo-Hout, ontworpen door Caspar Franssen, is een driebeukige neogotische kruisbasiliek. Het interieur is vrij eenvoudig, gepleisterd en gewit, met nog slechts een gedeelte van het oorspronkelijk meubilair. De Sint Leonarduskerk, waarvan de eerste steen in 1939 werd gelegd, kon pas in 1947 worden ingewijd. De ontwerpers van deze kerk in traditionalistische stijl zijn de architecten Cor Roffelsen (Helmond) en Van Leur (Nijmegen). Om de Leonarduskerk is er sprake van een R.K. complexvorming, met pastorie, begraafplaats en scholen. De Maria Kapel van Binderen is een net aan het begin van de Tweede Oorlog verbouwde schaapskooi (niet in de lijst van objecten opgenomen).

Helmond kent weinig niet-katholieke religieuze gebouwen. De voormalige NH kerk, in 1847 door A. van Veggel in zogenaamde troubadourgotiek (onder Engelse invloed)

29

ontworpen, is een centraalbouw waaraan een koortravee en een orgeltribune aansluiten. Terwijl de begraafplaatsen - zoals die Stiphout en Mierlo-Hout - zich naast de kerken bevinden, hebben sommige andere een afzonderlijke plaats gekregen. Heel uitzonderlijk is het grafeiland in de Warande (gemeentelijk monument), een privé begraafplaats van de familie Wesselman. Aan de Molenstraat ligt een groot complex met zowel een R.K. als een protestants gedeelte. De R.K. begraafplaats heeft een poortgebouw naast het Clarissenkloostcr, met een calvarieberg als afsluiting van het perspectief van de centrale laan. Nabij deze calvarieberg zijn de soms omvangrijke grafmonumenten van katholieke industriëlen- en notabelenfamilies van Helmond, allen in natuursteen uitgevoerd. Treurengelen zijn een geliefd motief.

7.7. Infrastucturele en waterstaatswerken Zuid-Willemsvaart

De huidige afmetingen zijn als volgt: waterspiegelbreedte 24 m, diepte 2,40 m, natte doorsnede 48 m2. De transportinstallaties zijn allen verdwenen uit het stadsbeeld - op één na, de installatie van het bouwmaterialenbedrijf Slits. Langs het tracé van de jaagpaden bevinden zich gewone wegen Na de Tweede Wereldoorlog verdween de betekenis van de spoorweghaven als overslagplaats. Deze is nu nog slechts als een inham te zien, ten noorden van de spoorbrug over de Zuid-Willemsvaart. Bij het oude panorama van de Zuid-Willemsvaart hoorden een aantal beeldbepalende werken die aan de modernisering zijn opgeofferd (zoals een boogvormige ijzeren voetgangersbrug bij de Veestraat), of door oorlogsgeweld getroffen zijn. Maar ook de modernere installaties, verbonden met de binnenvaart, zijn door de kanaalomlegging en de daarmee verbonden Kanaalzone projekten in de gevarenzone beland. Het gaat hier om de Veestraat brug (de enige brug van voor de Tweede Wereldoorlog, die in 1924 haar zes meter breed wegdek kreeg, maar nu voorzien van een na-oorlogs bovendeel), de bruggen aan de Julianalaan (1982) en aan de Binnenparallelweg (1956). Mochten dempingsplannen doorgaan, dan zijn deze bruggen gedoemd te verdwijnen indien de ingediende projekten tot leidraad gebruikt worden.

De sluizen 7 en 8 zijn grotendeels door oorlogsgeweld verwoest, maar hebben ondanks reconstructie enigszins hun kleinschalig karakter bewaard. Sluis 8 heeft een nieuwe brug gekregen. De ophaalbrug van sluis 9 is niet meer origineel te noemen, maar is na de Tweede Wereldoorlog wel volgens het oude model gerepareerd Naast de sluizen 8 en 9 bevinden zich dienstwoningen, circa 1930 gebouwd in sobere traditionalistische stijl. Het oude aangezicht van de Zuid-Willemsvaart is nog verder veranderd doordat de sloot die langs de weg aan de westkant liep verdwenen is. Ook verdwenen zijn talrijke aanlegsteigers die het lange perspectief van het kanaal verlevendigden.

7.6. Kastelen en buitenhuizen Het kasteel is in 1921 door de gemeente aangekocht, door J.W. Hanrath gerestaureerd en in 1923 in gebruik genomen als stadhuis. Sinds 1980 vervult het een representatieve en museale rol. Het is een omgracht kasteel (vierkante waterburcht) uit omstreeks 1400. Het bestaat uit drie om een rechthoekige binnenplaats gelegen vleugels met zware, uitspringende ronde torens op de hoeken, met op deze torens 17e eeuwse spitsen. De verbouwing van Hanrath heeft de binnenplaats verkleind. De ingangsvleugel, aan de noordzijde, heeft twee vierkante hoektorens, gedekt door ingesnoerde spitsen. De noordvleugel kwam in de 16e eeuw tot stand. De kelders zijn overkluisd met kruisribgewelven. Het interieur bevat o.a. gepleisterde schouwen, met balkzolderingen gesneden sleutelstukken, enige kamers met stucwerk uit 1790, een schoorsteenboezem met de wapens van de familie Cortenbach en Wesselman en voorts een kamer met Engels stucwerk uit het begin van de 19e eeuw. (zie voor meer details de objectomschrijving). Het kasteel is omgeven door een park, door L.A. Springer in 1923 ingericht deels in landschapstijl, deels - aan de voorkant - met classicistische indeling. L.A. Springer heeft oude aanplant gedeeltelijk bewaard (zie ook de paragraaf over groen)

Eindhovens Kanaal

Het peil van het kanaal is 18,34m +NAP. De diepte onder KP bedraagt 2,30 m. De hefinstallatie

30

samenwerking heeft ook bij verschillende objecten buiten Helmond plaats gevonden. Een eikenlaan dwars op de Warandelaan is waarschijnlijk een rest van het landgoed van de familie Wesselman. In de gemeente bevinden zich enkele monumentale bomen. Bij het stadskantoor: een plataan aan de noordkant.een treurwilg aan de achterkant. Langs de Kanaaldijk Noord West groeien nog enkele monumentale bomen: een kastanjeboom en een plataan.Op het terrein van Begemann, bij de villa Korte Steenweg 4, zijn er enkele oude platanen en een monumentale beuk. Bij de Molenstraat 70 staat een beukenlaan uit de tijd van de aanleg van het protestantse kerkhof (ca. 1870). Op de hoek van de Kasteel Traverse en de Prins Hendriklaan bevindt zich een Libocedrus decurrens en aan de zuidkant van de Julianalaan een Thuya plicata. Het is globaal bekend dat Springer diverse tuinen in Helmond heeft aangelegd. Zijn eerste omvangrijke creatie is naast het kasteelpark, de tuin van "De Beemd", Aarle-Rixtelseweg 101, bij een landhuis van Hanrath. Deze tuin geeft de concepten van Springer zeer goed weer. De oppervlakte (ca. 3 ha) was voldoende om zowel landschapstijl als cen formele tuin en een moestuin aan te leggen. Springer heeft de tuin in de begintijd nog begeleid en doodgegane bomen laten vervangen. De huidige toestand komt voor een /eer groot gedeelte overeen met het ontwerp.

Het is bekend dat Springer en Tersteeg een aantal tuinen in Helmond hebben aangelegd. Een exacte opsporing aan de hand van archiefgegevens en vergelijking van ontwerp en huidige toestand zou echter nog plaats moeten vinden. Springer en Hanrath hebben meermalen samengewerkt.

bij de kcersluis aan de mond van het Eindhovens Kanaal, waar het met de Zuid-Willemsvaart verbonden wordt, is buiten werking, maar nog aanwezig. De oorspronkelijke bruggen zijn voor zwaarder verkeer eerst versterkt, maar de laatste jaren geleidelijk vervangen door nieuwe betonnen bruggen. De weg langs het Eindhovens Kanaal op het gebied van de gemeente Helmond is voor het grootste deel on verhard. Sinds de sluiting in 1974 hebben waterplanten de kans gekregen zich in de meest rustige gedeelten te ontwikkelen. 7.8. Artefacten Ouder straatmeubilair is in Helmond uiterst schaars. Een enkel gaslantaren zoals deze in het begin van de gasverlichting in Helmond gestaan hebben, is geplaatst voor het huidige gebouw van Obragas aan de Havenweg. In de tuin van het huis aan de Kanaaldijk NW 77 bevinden zich nog enkele identieke lantaarns. Er staan nog enkele paalstraatklokken met ronde wijzerplaten hier en daar opgesteld, waarvan twee V W klokken. In de kasteeltuin bevindt zich een bank van baksteen en hardsteen, daterend uit de herinrichting van de tuin en bijgenaamd de 'liegbank'. Op de Burgemeester Krollaan 60, bevindt zich de spits van de afgebroken, aan de Veestraat gelegen Heilig Hart kerk van Cuypers (zie ook paragraaf over kerkelijke gebouwen).

7.9. Groenelementen De Warande is een overblijfsel van het uitgestrekte landgoed van de familie Wesselman en heeft een stervormige aanleg. Het bestaan van de Warande is al bekend sinds de middeleeuwen, o.a. door de aanwezigheid van een heremiet. De aanleg van het sterrenbos dateert van de achttiende eeuw. Een aantal bomen zoals zomereiken en linden op het grateiland dateert vermoedelijk uit de aanlegtijd. Voor de aanleg van het kasteelpark in 1923 aanleg tekende de bekende tuinarchitect L.A. Springer uit Haarlem. Zijn ontwerp was zoals vele van zijn creaties een mengeling van neo-classicistische tuinaanleg (voorde toegang van het kasteel) en van lanschapsarchitectuur rondom de gracht. Hij offerde een deel van de oorspronkelijke vegetatie en behield een selectie uit het oude geboomte.Springer werkte hier samen met de architect Hanrath. Deze

In het gebied van het industrieterrein hebben een aantal wegen nieuwe tracé" s gekregen, maar zijn bomenrijen behouden. Verder heeft de gemeente vrij rijk aan bosgebieden (Stiphoutse bossen, Groot Goor, Bundertjes, de Bakelse Beemden, het Broederbos, een deel van de Brouwhuische Heide en van het Coovels Bos). De meeste van deze gebieden zijn ontstaan door ontginningswerkzaamheden vanaf het einde van de negentiende eeuw en zijn niet soortenrijk. Groot Goor en Goovels Bos vormen hierop een uitzondering.

31

8.

OBJECTGEGEVENS Objecten zonder huisnummer staan vóór objecten met complete adressen, objecten zonder straatnaam staan vóór objecten met straatnaam. De straatnamen zijn volledig weergegeven, maar zijn alfabetisch ingevoerd volgens postcode (Prins Bernhardlaan bij B, Prins Hendriklaan bij H).

hun dubbele puntgevel de straatwand verlevendigen. Sociaalhistorisch belang. Representatief voor functie-patroon, foto's

122:153:354. Complex E; Hemelrijk Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'Volksbelang'. 1921 - 1922. Architect: A. Otten. Complex van arbeiderswoningen. Timmermanstraat, Blinkertsestraat, Beclsstraat, oorspronkelijk 53 woningen, ü e huizen met zadeldaken vertonen grote dakvlakten, met zolderramen. Er is gezocht naar een benadrukking aan de uiteinden van een huizenrij, door middel van een dwarsgedeelte en een bijzondere aansluiting door verschil in nokhoogte. Vanaf het begin is hier hoofdzakelijk een voetgangersgebied gepland. Een centraal gelegen huis op het plein is versierd met een geglazuurd gevelsteen, waarop als sterren (symbool voor Hemelrijk) zijn afgebeeld. Sociaal-historisch belang. Representatief voor functiepatroon. Foto 521.

Complex A Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'Volksbelang'. 1916. Complex van arbeiderswoningen. Advocaat Botsstraat, De Bruinstraat; nu Advocaat Botsplein (een deel van de De Bruinstraat is ten behoeve van pleinvorming gesloopt). Het begin van de sociale woningbouw in Helmond. De naam wijst op een molen. Blokken van eenvoudig vormgegeven huizen zonder voortuinen, met achtertuinen, deels eenlaags, deels tweelaags. Baksteen. Daken vernieuwd, nieuwe dakkapellen. Sociaal-historisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 70.

Complex Ha Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'De Hoop'. Aannemer: v. Drenth & Westrenen. 1922-1923- Architect: L. de Vries. Complex van arbeiderswoningen. Karel Raymakcrsstraat, Wolfstraat, Wezelstraat e.o. Medewerking met Publieke Werken. Rijen van een bouwlaag en mansardedaken. Het thema van de poort met rondboog komt hier veelvuldig voor. Het meest karakteristieke deel is het poorthuis aan de Wolfstraat waar twee woningen verenigd zijn, met een puntgevel dwars op de hoofdrichting van het dak, waar zich centraal een veelhoekig dak ruiter bevindt, met een koepelkak. De sluitsteen van de poortboog is versierd met een anker, als symbool van de bouwvereniging. Huizenrijen met grotere woningen (twee lagen), met zadeldak. Hier is geen dorps karakter nagestreefd. De hoeken zijn afgesloten door grotere huizen met een schilddak die als volumes naar voren treden. Sociaal-historisch belang. Representatief voor stcdebouwkundige inrichting. Foto 575-

Complex B Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'De Hoop'. 1919. Architect: J. Bczcmer. Bouwstijl: Traditionalisme. Complex van arbeiderswoningen. 66 woningen; Willem Beringsstraat, Jan Stevensstraat. Kleinere eenvoudig vormgegeven eenlaagse arbeiderswoningen met samengesteld dak en zolderkamers, deels met portieken. Sociaal-historisch belang. Representatief voor functiepatroon. Foto 34. Complex C Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'Volksbelang'. 1919-1920. Architect: Albert Otten. Complex van arbeiderswoningen. 179 woningen. Zonnehof, Coovelsstraat e.o.Complex met veel gebruik van puntgevels dwars op de hoofdrichting van het zadeldak van de rij. Markant is een groep van drie huizen (zes woningen) met poorten. Sociaal-historisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting, Foto 59S. Complex D Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'De Hoop'. 1920. Architect: L de Vries. Complex van arbeiderswoningen. Oorspronkelijk 180 woningen; v. Hoeckplein, van den Dungenstraat, v. d; Foclartstraat, van Liemptstraat. Aannemer: v.d. Bosch en Teurlings. Complex met kleinere groepen huizen met naast straten ook pleinvorming. Dwars op de hoofdrichting van de zadeldaken zijn twee aan twee huizen geplaatst die met

Complex Hb Woonhuizen, Opdrachtgever: Woningbouwvereniging '!}* Hoop'. Aannemer: Hornix; v. d. Heuvel. Samenwerking met Publieke Werken. 1923-1924. Architect: L de Vries. Complex van arbeiderswoningen. 98 woningen; Wezelstraat, Bunzingstraat, Hcrmelijnstraat. Complex met rijen van eengezinshuizen, met mansardedaken en dakkapellen. Als markeringselementen zijn in het midden en bij de hoeken van rijen hogere dwars geplaatste volumes met gebroken daken (en dus

32

1846. Verbouwing: 1932. Ijzeren hefbrug buiten werking aan de mond met de ZuidWillemsvaart. Brug bij de Goorsebaan met bakstenen hoofden en met ijzer aan de buitenkant versterkte pijlers, ijzeren profielen en houten wegdek. De vegetatie langs het kanaal en het rustige water bieden nu een aantrekkelijk landschap. Aansluiting van Eindhoven op Zuid-Willcmsvaart. Peil 18, 34 +NAP, in 1932 verruimd en toen bevaarbaar voor schepen tot 400 ton. Diepte onder KP 2,30 m; in 1974 afgesloten voor de binnenvaart. Historisch, industrieel-archeologisch belang. Foto's 1:2.

hoge puntgevels) en toegangspoorten gebruikt. Enige variatie is aangebracht d.m.v. de vorm van de bogen (rond of spits) en van de lichten in de puntgevels (rechthoekig of rond). Sociaal-historisch belang. Representatief voor stedebouwkundigc inrichting. Fout 45.

Complex He Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'De Hoop'. Samenwerking met Publieke Werken. 1926 - 1930. Architect: L. de Vtics. Complex van arbeiderswoningen. 177 woningen.Tolpoststraat, Hermelijnstraat, Dasstraat, Bunzingstraat, Wezelstraat, Hindestraat, Eekhoornstraat, Marterstraat, Beverstraat, Pastoor van Leeuwenstraat. Complex met rijen van eengezinshuizen, met mansardedaken en dakkapellen in dezelfde stijl als complex Hb. Als markeringselementen zijn in het midden en bij de hoeken van rijen lagere dwars geplaatste volumes met spitsboogvormig toegangspoorten gebruikt, met een plat dakdeel en poortgebouwen met een grote en twee kleine rondbogen, tentdaken en een spitse dakruiter. Sociaal-historisch bekng. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto i 200; 201; 349; 350.

Sluis nr. 7 Sluis en installaties.Opdrachtgever: Rijkswaterstaat. 1826. De sluizen van Helmond hebben onder het oorloggewcld geleden, zodat van de oorspronkelijke installaties niet veel meer is te zien. Ten opzichte van de oorspronkelijke schaal en het sluisprincipe wijken zij echter niet zo sterk af van de vroegere situatie. Deze sluizen zijn traditioneel op palen gefundeerd. Recent wachtershuisje; aanpassing na oorlogsschade. Industrieel-archeologisch belang. Foto 3Sluis nr. 8 Sluis en installaties. Zie ook sluis 7 en sluis 9. Opdrachtgever: Rijkswaterstaat. ca. 1826. Kern: 1913; 1921. Verbouwing: 1946; 1950. Constructeur: Rijkswaterstaat. De westelijke kolkwand bevat basaltzuilen en is in 1913 gebouwd, de oostelijke betonnen kolkwand in 1921. Bij de herstelwerkzaamheden na de Tweede Wereldoorlog zijn dezelfde materialen toegepast. De spuiduiker bij de sluis is in 1921 gebouwd. De oude ophaalbrug heeft in de jaren tachtig plaats gemaakt voor een nieuwe. Aan de zuid-westkant van sluis 8 bevinden zich twee dienstwoningen (zie Kanaaldijk ZW 1). Industrieel-archeologisch belang. Foto 4.

Complex j Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'Volksbelang'. 1922 - 1923. Architect: A. Otten. Oorspronkelijk 32 woningen; Sassenplein e.o. Huizenrijen van baksteen met een laag zonder benadrukking van volumes; eenvoudig zadeldak met dakkapellen. De enige benadrukking is dat de voordeur van de hoekwoningen aan de zijkant is geplaatst, waar zich ook ramen bevinden. Sociaal-historisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 487. Complex K Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging'Volksbelang'. 1927 - 1928. Architect: Publieke Werken. Complex van arbeiderswoningen. 189 woningen. Klaverhof, Willem Prinzenstraat, Rector Donkerstraat, Zonnehofstraat, Dijksestraat In complex K is getracht door pleinvorming en een poortgebouw met asymmetrisch geplaatst toren (Klaverhof) een dorps karakter te bereiken. Hier zijn enkele bovenwoningen opgenomen. Ander middel hiertoe is het vormgeven van een rij als aan één vergroot huis. Renovatie heeft vanaf 1982 in dit complex plaats gevonden. Sociaal-historisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrich-

Sluis nr. 9 Sluis en installaties. Zie ook sluis 7 en sluis 8. Opdrachtgever: Rijkswaterstaat. 1826. Verbouwing: 1930. De huidige breedte (20 m) is in 1930 bereikt, toen stalen damwanden werden geplaatst. De spuiduikor bij de sluis dateert uit 1919, de Aa duiker uit 1927. De ophaalbrug is kort na de Tweede Wereldoorlog hersteld, deels uit bestaand brugonderdelen. Aan de zuid-oostkant van sluis 9 bevinden zich twee dienstwoningen (zie Kanaaldijk ZO 10 en 12) Industrieel-archeologisch belang. Foto .5Zonnewijzer. Beschrijving MRS: In de tuin een zonnewijzer op, cen gebeeldhouwd natuurstenen voetstuk in Lodcwijk XV stijl, welke van belang is wegens oudheidkundige waarde. Architectuurhistorisch belang. Rijksmonumcnt. Geen foto.

ting. Foto 's 35; 99; 124; 125; 328; 329; 330. Eindhuvens Kanaal Oorspronkelijke functie: Kanaal. Huidige functie: Natuurgebied. Opdrachtgever: Gemeente Eindhoven.

33

over een lengte van 75 km door Nederland en voor de rest circa 35 km over Belgisch grondgebied. Opdrachtgever: Rijkswaterstaat. De Zuid-Willemsvaart innoveerde qua maten; daarnaast wordt het Gebruik van trasbeton voor de runderingen van sommige sluizen wordt gezien als een technische innovatie. Er zijn 15 sluizen op Nederlands grondgebied, waarvan drie op het gebied van Helmond, met name de sluizen 7, 8 en 9. Totaal werden er 19 sluizen gebouwd. De oorspronkelijke/geplande maten waren: diepte 2,lm; bodembreedte 10 m, breedte op de waterspiegel 18 m. Huidige breedte : ca 24 m. De huidige afmetingen zijn als volgt: waterspiegelbreedte 24 m, diepte 2,40 m, natte doorsnede 48 m2. Historisch belang; industrieelarcheologisch belang. Foto 6.

gebouwd op een terp, naast een lager gelegen vochtig gebied. Architectuurhistorisch belang. Foto 604. Aarie-Rixtelseweg 76. Woonhuis. Opdrachtgever: familie Fentener Van Vlissingen. ca. 1920. Architect mogelijk J.W. Hanrath. Bouwstijl: Vaderlands rustieke stijl. Baksteen, wit gepleisterd. Draairamen, kleine roedeverdeling. Rechts raam met korfboog. Zadeldak Aanbouw links. Vrij diepe voortuin met geboomte uit de bouwtijd. Diepe achtertuin. Landhuis. Drielaags. Architectuurhistorisch belang. Foto 605. Aarie-Rixtelseweg 80. Woonhuis. ca. 1930. Bouwstijl: Engelse cottage stijl. Baksteen, wit gepleisterd. Bovendeel van gevel: gepotdekseld hout. Stalen draairamen, kleine roedeverdeling. Samengesteld dak, rieten dekking. Tuin met veel gazon. Villa met L-plattegrond. De opdrachtgever was volgens mondelinge informatie Engels. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats ongebruikelijke stijl. Geen foto toegestaan.

Zonnewijzer. Beschrijving MRS: In de tuin een zonnewijzer op, een gebeeldhouwd natuurstenen voetstuk in Lodewijk XV stijl, welke van belang is wegens oudheidkundige waarde. Architectuurhistorisch belang. Rijksmonument. Geen foto. Aarie-Rixtelseweg 2. Woonhuis. ca. 1935. Bouwstijl: Invloed van Amsterdamse School. Baksteen. Bovenlichten glas-in-lood. Stalen kozijnen. Samengesteld hoog dak, brede overstek, rode daktegels. Villa. Hoek Julianalaan. Architectuurhistorisch belang. Foto 603Aarie-Rixtelseweg 14. Voorgaande functie(s): Woonhuis. Huidige functie: Kantoor. Opdrachtgevers: A.P.L. van Thiel; J.P.H.M. Coovels. 1930. Architect: J.W. Hanrath. Bouwstijl: Neoclassicisme. Verbouwing: XX B. Baksteen. Hoeldisenen met blokmetselwerk. Oostgevel met fronton waarin een ovaal oculus, driezijdig erker met balkon en balustrade. Noordgeyel met gepleisterde middenpartij over twee etages; uitzwenkend bovengedeelte. Schuiframen met kleine roedeverdeling, luiken. Hoofdingang met trap en met boog en pilasters, panelendeur, bovenlicht met kleine roedeverdeling. Schilddak met plat, vernieuwde Hollandse pannen. Dakconsoles, gladde gepleisterde lijst. Vier hoekschoorstenen. Dakkapellen met vleugels. Parkachtig aangelegde tuin, met o.a. eiken. 1930. Fabrikantenvilla. Vierkante plattegrond, spiegelsymmetrische gevelopbouw. Het is een voor die tijd zeer conservatief ontworpen huis.

Bijzondere vormgeving, sociaal-historisch belang. Gemeentelijk monument. Foto 7.

Aarie-Rixtelseweg 63. Voorgaande functie(s): Woonhuis. Huidige functie: Kantoor.Opdrachtgever: J.A. Carp. 1921. Architect: H.Teeuwisse. Bouwstijl: Expressionisme. Elementen van Amsterdamse School. Baksteen; vlinder plattegrond met centraal geplaatste, sterk vertikaal gelede toren, cirkelvormige uitbouwen met loggia's op de hoeken aan de westkant. Openslaande ramen met kleine roedeverdeling, loden omranding met Amsterdamse School achtige motieven. Driedelingsmotief in de torenramen. Mansardedak met een overheersend volume, lei in Maasdekking. Centrale vide. Bijzonder materiaalgebruik, met veel toepassing van verschillende kleuren marmer (o.a. groen en zwart), glas-in-lood verrière boven de centraio vide. Gevel met klimplanten. Grote tuin met statige bomen uit de bouwtijd. Heggen. Tuinontwerp waarschijnlijk D. Tersteeg. Fabrikantenvilla. De volumen lijken (in een andere schaal) op die van slot Hubertus (Berlage). Volumebehandeling, mansardedak, loodversieringen om de ramen en andere decoratieve elementen vertonen een sterke invloed van de Amsterdamse school. Bijzondere vormgeving, architectuurhistorisch belang (de architect was rijksbquwmeester). Gemeentelijk monument. Foto's 8; 9: 10.

Aarie-Rixtelseweg 20. Woonhuis. Landhuis, ca. 1920. Bouwstijl: Rustieke stijl. Baksteen. Puntgevcl. Stalen draairamen. Zadeldak, doorlopend stervormige schoorsteen. Rode verbeterde Hollandse pannen. Modern bijgebouw achter. Diepe voortuin.Drielaags, twee lagen onder de kap. Het huis is

Aarie-Rixtebeweg 65f 67. Dubbel woonhuis. Zie ook Aarle Rixtelseweg 63 (villa). Opdrachtgever: J.A. Carp. 1921. Architect: H. Teeuwisse. Bouwstijl: Expressionisme, elementen van Amsterdamse School. Baksteen, decoratief vertikaal metsehverk in voorgevel. Openslaande ramen met kleine roedeverdeling, loden om-

34

Baksteen, deels nieuw gevoegd; waranda met slanke gietijzeren Corinthische zuiltjes. Zesruits schuiframen, luiken. Zadeldak met dakkapel, gesmoorde Hollandse pannen. Deel van oorspronkelijke gelagkamer bewaard. Aanbouw links. Lindebomen, deels jonge aanplant. Terrasverbouwing. Architectuurhistorisch belang. Representatief voor functiepatroon. Rijksmonument. Foto 16.

randing met Amsterdamse School achtige motieven; houten garagedeuren met rabatdclcn. Mansardedak meteen overheersend volume, lei in Maasdekking. Dakvensters in aaneengesloten band. Dit gebouw is als bijgebouw van de villa van J.A. Carp gebouwd in dezelfde stijl. Het bestaat uit twee haaks op elkaar staande woondelen en een diagonaal geplaatst garagedeel, het vlinderplattegrond verwijst naar het hoofdgebouw. Garages en woning voor bedienden. Bijzondere vormgeving. Foto's 11; 12.

Abdijlaan 4. O.L Vrouw van Binderen. R.K. Kerk. Zaalkerk. Andere naam: O.L. Vrouw Ixlie onder de Doornen. 1956. Architect: C. Roffelsen. Bouwstijl: Invloed van Bossche school. Constructeur: A. Pannckock. Baksteen. Voorportaal. Deur met stenen omlijsting. Parabool gewelfdak met dwarse lichtbanden. Voorgespannen betonconstructie; hetzelfde procédé is eerst toegepast bij de bouw van de fabriek van Vullings te Heeze. Bouwhistorisch belang (dakconstructie). Foto 17.

Aarle-Rixtelseweg 77. Voorgaande runctie(s): Langgevelboerderij. Huidige functie: Woonboerderij. ca. 1890. Baksteen; bedrijfsgedeelte opnieuw gevoegd, kepermetselwerk langs dakrand. Zesruits ramen, luiken; deur met rabatdelen en tweedelig bovenlicht; dakkapellen met kleine makelaars; getoogde kardeuren. Zadeldak, gesmoorde golfpanncn. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Representatief voor lineair patroon. Foto 13.

Ameidestraat 3. Woonhuis; winkel. Opdrachtgever: G. Schulte. 1940. Bouwstijl: Late neogotiek. Handgevormd baksteen; trapgevel met klimfrics; hergebruikte gevelstenen, o.a. met schelpmotief; brede winkelpui met drievoudige boog, sierankers. Kruiskozijnen; segmentbogen met boogontlasting; glas-in-lood. Zadeldak. Wapensteen van v.m. Blokhuis te Liessel uit 1574. Bijzondere, weinig voorkomende stijl voor dit type pand in deze plaats en deze periode. Foto 18.

Aarle-Rixtelseweg 101. De Beemd. Woonhuis. Villa. 1919. Architect: J.W. Hanrath. Bouwstijl: Rustiek traditionalisme. Baksteen, het bovenste deel van de gevel gepotdekseld hout. Zesruits ramen in groepen van twee of drie. Strekken. Voordeur met balkon. Zadeldak, rode vernieuwde Hollandse pannen. Interieur met historiserende eiken inbouwelementen. In landschapsstijl aangelegd park van ca, 3 ha. Achter het huis formele Engelse tuinaanleg. Zeldzame bomen (o.a. gingko, pluimes, christusdoorn, hopbeuk enz.). Vijver. Ontwerper: L.A. Springer, 1919. Totaal vier lagen, waarvan drie onder het hoge dak. Huis in geringe mate verbouwd. Opdrachtgever: J.M. Matthijsen. Het huis is opeen terp gebouwd (grond afkomstig van het graven van de vijver). Architectuurhistorisch belang. Uitzonderlijke tuin. Foto 14.

Sint Antoni usweg 6. Voorgaande functie(s): Langgevelboerderij. Huidige functie: Boerderij, ca. 1920. Baksteen. Vernieuwde ramen, luiken; glas-in-lood bovenlichten. Gebroken zadeldak, dakvenster, gesmoorde tuile du Nord pannen. Stalgedeelte tot woonhuis verbouwd. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl en bouwtype. Foto 19.

Aarle-Rixtelseweg 105. Voorgaande functie(s): Koetsierswoning. Huidige functie: Woonhuis. Zie Aarle Rixtelseweg 101. Aannemer: Gerard Schampers. 1919. Bouwstijl: Vaderlandse rustieke stijl. Verbouwing: 1954. Baksteen; ingangspoortaal met bakstenen kolom, portaal achter; klein balcon. Zesruits ramen; houten garagedeuren. Naar buiten geknikt zadeldak met wolfeind; rode opnieuw vernieuwde Hollandse pannen. Deel van ensemble. Architectuurhistorisch belang. Foto 15-

Bakebedijk. Langs de Bakelsedijk als al lang bestaand uitvalsweg is de lintbebouwing vanaf de jaren twintig toegenomen. Straatbeplanting: platanen. Straatbeeldtyperend. Foto 20. Bakelsedijk 6. Wilhelmina. Woonhuis; café. ca. 1925 Symmetrische opbouw van gevel, met een middenpartij en beiderzijds drie vensterassen. Gepleisterde baksteen. Bovenlichten met glas-in-lood; bewerkte tussendorpels, uitkragende middenraampartij op eerste verdieping met benadrukte stijlen. Schilddak, rode verbeterde Hollandse pannen. Documentair belang. Foto 21.

Aarle-Rixtelseweg 107. Schevelingen. Café. XIX d.

35

Bakelsedijk 10t 12. Dubbel woonhuis. ca. 1930. Bouwstijl: Overgangsstijl. Baksteen met schuin en vertikaal gemetselde velden, erkers, betonnen bovendorpels. Kruiskozijnen. Samengesteld dak, gesmoorde tuile du Nord pannen. Middenstandswoningen. Representatief voor lineair patroon. Foto 22.

Begemann pomp uit 1927 in modern pompgebouw, kranen van reinwaterkelders uit 1927 buiten. Industrieel-archeologisch belang. Foto 's 28; 29Beelsstraat. Straat met ongeplande bebouwing uit de jaren twintig/dertig, nabij de geplande uitbreidingen van de woningbouwverenigingen. Documentair belang. Foto 30.

Bakehedijk 1. St Jozef pastorie. Voorgaande functie(s): R.K. pastorie. Huidige functie: Kantoor. 1923- Architect: Wolter te Riele. Bouwstijl: Elementen van neoclassicisme en traditionalisme. Baksteen, blokmetsehverk op hoeken, natuurstenen sluitstenen; driezijdige middenuitbouw. Schuiframen met kleine roedeverdeling, luiken met oorspronkelijk beslag. Schilddak met uitzwenkend overstek, rode verbeterde Hollandse pannen, dakkapellen met frontons, hoekschoorstenen, dakpirons. Sociaal-historisch, architectuurhistorisch belang. Representatief voor functiepatroon. Foto 23.

Beelsstraat 31; 33. Voorgaande functie(s): Woonhuizen; winkel. Huidige functie: Woonhuizen, ca. 1930. Bouwstijl: Overgangsstijl. Baksteen, decoratief metselwerk van gele strengperssteen. Openslaande ramen met driedelige bovenlichten, winkelpui vernieuwd. Zadeldak met nok dwars op straat, verbeterde Hollandse pannen. Dubbel woonhuis. Drielaags. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Foto 31.

Bakelsedijk 3; 5. Woonhuis. ca. 1930. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen. Voordeur met betonnen luifel en bolle zuiltjes; erkers op begane grond, raam tripletten met luifels op de eerste verdieping. Wolfdak, rode tuile du Nord pannen. Tuin rondom. Twee-onder-een kap. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Foto 24.

Willem Beringsplein. Woonplein. Zie ook complex K. 1927-1928. Architect: Publieke Werken Helmond. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 32. Willem Beringsplein 88; 90; 92; 94. Het Huuske. Voorgaande functie(s): Woonhuizen. Huidige functie: Woonhuizen, buurthuis. 1927-1928. Architect: Publieke Werken Helmond. Bouwstijl: Invloeden van Amsterdamse School. Baksteen, betonnen cordons, houten rabat, gebogen arkelachtig geveldeel. Ramen vernieuwd. Zadeldak met kruisend deel, rode verbeterde Hollandse pannen.Tweelaags. Architectuurhistorisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 33.

Bakelsedijk 7. Voorgaande functie(s): Langgevelboerderij. Huidige functie: Woonboerderij. 1910 Baksteen; muizetanden metselwerk langs daklijn; sierankers, gedenksteen. Segmentbogen met boogvulling.siertegels, luiken. Twee getogen kardeuren, drie stalramen. Paneeldeur met gesmeden sierrooster (met Art Nouveau elementen). Zadeldak, gesmoorde Muidenpannen. Gevelsteen: P. & A. v. d. Hurk. Cultuurhistorisch belang. Foto's25; 26.

Willem Beringsstraat 20-, 22; 24; 26; 28. Woonhuizen. Zie complex B. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'De Hoop'. Aannemer: J. v. d. Dun. 1919. Architect: J. Bezemer. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen. Strekken, dubbele schuiframen, vernieuwd. Zadeldak, met kruisend deel (lager nok); rode Muidenpannen (oorspronkelijk rode tuile du Nord pannen). Een van de eerste projekten van'De Hoop'. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Foto 34.

Bakelsedijk 135; 137. Dienstwoningen.Opdrachtgever: Gemeente Helmond. 1927. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen. Segmentbogen met boogvulling, vernieuwde ramen, luiken. Zadeldak met haaks gedeelte, rode Muidenpannen. Vooroorlogse pomp in modern pompgedeelte; vooroorlogse kranen bij reservoirs buiten. Laatste bouwkundige overblijfselen van de oorspronkelijke bebouwing. Industrieel-archeologisch belang. Foto 27.

Willem Beringsstraat 45; 47; 51; 53. Woonhuizen. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'Volksbelang'. 1929. Architect: Publieke Werken. Bouwstijl: Traditionalisme.

Bij Bakelsedijk 139. Waterwinning.

36

rondom. Oorspronkelijk gepland als villa. Architectuurhistorisch belang. Foto's 40; 41; 42.

Baksteen, kettingverband. Rondboogpoort in het midden van het blok. Ramen vernieuwd. Bloembakken op eerste verdieping in het midden. Schilddak met lager zijschilden, rode verbeterde Hollandse pannen. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Straatbeeldryperend. Foto 35.

Prins Bernhardlaan 11; 13. Woonhuis. 1923. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen, keperfries langs dakrand; ankers. Portaal met rondboog, erkers. Zadeldak met rode tuile du Nord pannen, dakkapellen met gepotdekseld hout. Voor- en achtertuin. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 43-

Prins Bernhardlaan. Woonstraat. Straat met een vrij ruime opzet, met invloed van de Engelse stedebouw (Engelse minsteden). Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 36. Prins Bernhardlaan 2. Woonhuis. Hoekhuis. 1921. Bouwstijl: Rustieke stijl. Baksteen. Zesruits en vierruits ramen in groepen, erkertje op eerste verdieping. Mansardedak met wolfeind, kruisende uitbouw, rode kruispannen. Buxusheg, tuin. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 37.

Beugelsplein 10. Voorgaande functie(s): Onbekend. Huidige functie: Horeca, ca. 1915. Bouwstijl: Sober eclecticisme. Cementsteen; gepleisterd metselwerk langs gevelranden, Vlaamse gevel. Gepleisterde raamomranding; ramen vernieuwd. Portaal met segmentboog, dubbele deur. Zadeldak met gesmoorde Muidenpannen. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Foto 44.

Prins Bernhardlaan 4. Woonhuis. Hoek Emmastraat. 1920. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen, hoekerker over gehele hoogte. Zesruits vensters, smeedijzeren vensterhekken, panelendeur. Schilddak met rode opnieuw verbeterde Hollandse pannen. Buxusheg, tuin rondom. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 38.

Beverstraat. Zie ook complex He. 1928-1930. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 45. Binderen. Terrein. Sporen van zeven eeuwen oude bewoning (klooster Binderen). Historisch, archeologisch belang. Gemeentelijk monument.

Prins Bernhardlaan 1; 3; 5Woonhuizen. 1923. Bouwstijl: Elementen van Engelse tuinwijkarchitectuur. Baksteen, kepermetsehverk langs dakrand. Erkers, vensters op begane grond vernieuwd. Schilddak met kruisend zadeldak, rode tui Ie du Nord pannen, dakkapellen met plat dak, uitbouwen aansluiten op dakkapellen opzij met plat dak. Buxusheg langs voortuin, klimplant rechts, tuin achter. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 39-

Binderseind 30; 32. Voorgaande functie(s): Woonhuis; winkel of café. Huidige functie: Woonhuis; café.ca. 1890. Bouwstijl: Eclecticisme. Baksteen, geschilderd; ankers. Op eerste verdieping T-ramen met profielomlijsting en kuiven; hoekbalkon met vernieuwd hek. Schilddak, rode verbeterde Hollandse pannen, gestucte lijst. Uitbouw met plat dak. Hoekpand, afgeschuinde hoek. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 46. Binderseind 5Woonhuis; winkel. Hoekpand, langs De Loop. ca. 1890. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen, speklagen van strengperssteen; decoratief metselwerk langs daklijst. Winkelpui vernieuwd; segmentbogen op eerste verdieping, zijgevel met zesruits schuifraam, voorgevel met vernieuwde vensters. Schilddak, tuile du Nord pannen, dakkapel met spits tentdak. Voorbeeld van een, in deze periode en in deze plaats gebruikelijke stijl. Foto 47.

Prins Bernhardlaan 7; 9. De Roef; de Boeg. Dubbel woonhuis. 1922. Architect: W.A. Dille. Bouwstijl: Rustieke stijl, met expressionistische en Amsterdamse School elementen. Baksteen in kloostermoppenformaat. Eerste verdieping deels gepotdckseld hout. Stalen kozijnen met glas-in-lood, soms over de gehele raamoppervlakte. Ingangspartij in T-vorm met glas-in-lood lichten. Deur met smeedijzeren slangmotief. Sommige vensters met luiken. Rieten dak met asymmetrische schilden. Oorspronkelijke trap en betimmering. Tuin

Binderseind 23. Voorgaande functie(s): Herberg/concertzaal; parochiehuis. Huidige functie: Filmhuis.

37

1877. Verbouwing ca. 1930. Bouwstijl: Elementen van neoRenaissance stijl. Baksteen met natuurstenen speklagen, brede asymmetrisch geplaatste trapgevel met rond medaillon. Op eerste verdieping twee aan twee geplaatste vensters met korfbogen met stenen aanzet- en sluitstenen, boogvulling; midden in de gevel een bind raampje; venster in geveltop met polychrome boogvulling met aan weerszijden halve bogen. Op de begane grond, vier ramen ben kleine roedeverdeling in de boven lichten, vernieuwde deur met rondboog. Schilddak met plat. Herberg met concertzaal (G. Kuijpers) later café' 'De Zwarte Ruiter'. Architectuurhistorisch, sociaal-historisch belang. Foto 48.

Baksteen, keperfries langs dakrand van woongedeelte, houten betimmering, gepleisterde plint; betimmering in de top van de korte gevel. T-ramen op eerste verdieping, verder ramen en deuren vernieuwd; strekken; twee getoogde deeldeuren vernieuwd. Deur in het midden van de korte gevel. Zadeldak, gesmoorde Muidenpannen. Sociaal-historisch belang. Foto

53. Bindersestraat 15; 17; 19; 21; 23; 25; 25; 27. Woonhuizen, ca. 1910. Baksteen, keperfries langs dakrand, gepleisterde plint. Op nrs 17 en 19 zesdelige schuiframen. Zadeldak, vernieuwd. Eenlaags, drie vensterassen. Nrs. 17 en 19 twee vensterassen. Rij eenvoudige bakstenen eenlaagse arbeidershuizen met een doorlopende nok parallel aan de straat. Arbeiderswoningen. Deze huizen zijn aan het begin van de eeuw als investering gebouwd. Sociaal-historisch belang. Foto's 54; 55.

Binderseind45;47;49;51. Woonhuizen. ca. 1930. Bouwstijl: Interbellum stijl. Baksteen; betonnen luifels, puntgevels bij de twee eindpanden van het blok. Horizontale roedeverdeling, bij de meeste ramen vernieuwd; luifels met daarboven licht. Zadeldak, met kruisend deel bij de eindpanden. Documentair belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 49.

Binnen Parallelweg 2. Van Gend en Loos. Goederenloods. vóór 1917? Baksteen. Laadperron, tiental laaddeuren. Zadeldak met grote overstek. Kantoorgebouw met plat dak van later datum (vermoedelijk jaren twintig). Goederenloods van de spoorwegen. Gesitueerd langs spoorlijn. Na de sloop van het oude station is het een zeer zeldzaam geworden overblijfsel van de oudere spoorweggebouwen. Industrieel-archeologisch belang. Foto's 57; 58.

Bindersestraat 26; 28; 30; 32; 34; 36; 38; 40; 42; 44; 46. Woonhuizen, ca. 1910. Baksteen. Zadeldak met kruisend deel op blokuiteinden; gesmoorde romaanse pannen. Eenlaags. Rij arbeidershuizen. Sociaal-historisch belang. Foto 50.

Binnen Parallelweg 25a; 25 b. Voorgaande functie(s): Paardestallen. Huidige functie: Leegstand.

Bindersestraat la; 1 b. Woonhuizen. 1922. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen, geschilderd; symmetrisch geplaatste risalieten met puntgevel; sierankers met rosetten, siermetselwerk bij bovendorpels. Vensterindeling vernieuwd, driedelige bovenlichten met glas-in-lood. Zadeldak, gesmoorde tuile du Nord pannen. Sociaal-historisch en documentair belang Foto 51-

1887.

Bindersestraat lcj 1 d. Dubbel woonhuis. 1922. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen met siermetselwerk langs dakrand; sierankers met rosetten Bovenlichten met driedeling en dubbel driedeling, vierruiters op eerste verdieping van 1 d. Gebroken zadeldak met gesmoorde kruispannen, dubbele dakkapel, kruisend deel met puntgevel (1 d). Achtertuin met bomen uit de bouwperiode. Sociaal-historisch en documentair belang. Foto 52.

Handvorm baksteen. Zes getogen staldeuren op regelmatige afstanden; ramen op eerste verdieping vernieuwd, dichtgetimmerd. Zadeldak, tuile du Nord pannen. Bedrijfsruimte/paardestallen. (Het grenst aan café Tivoli, dat eveneens verwaarloosd is en kort door Van Vlissingen na de Tweede Wereldoorlog als tekenkantoor werd gebruikt). In handen geweest van Jan van Bussel/Van der Sande later Van Gend en Loos. Langwerpig bakstenen gebouw met twee bouwlagen en een zadeldak. De begane grond diende als paardestal, de eerste verdieping voor opslag. Dit gebouw bevond zich op het tijdstip van de inventarisatie als in een zeer slechte toestand. Met het verdwijnen hiervan zal een van de laatste getuigen aan het vroegere vrachtrijden zijn verdwenen, vóór 1918. Industrieel-archeologisch belang. Foto 59-

Bindersestraat 13. Voorgaande functic(s): I anggevclboerderij. Huidige functie: Woonboerderij. ca. 1900. 1928: oprichting van dorserij.

Binnen Parallelweg 27. Vlisco. Voorgaande functie(s):electriciteitscentrale. Huidige functie: Energicvcrwekking. Opdrachtgever: P.l:. van Vlissingen.

38

1927. Aannemer: Nederl. Aannemingsmij v.h. Boerma. Bouwstijl: Vroeg functionalisme. Verbouwing : 1937. Baksteen met een verticale geleding van de gevel. Plat dak. Interne constructie: betonnen kolommen en vloeren. De twee delen van gebouw lijken door hetzelfde architectuur/contructiebureau te zijn ontworpen.Industrieel-archeologisch belang. Foto 60.

Binnen Parallelweg 27. Vlisco. Voorgaande functic(s): Drukwalsgebouw/graveerderij. Huidige functie: Drukkerij en bedrijfsarchief. 1928. Bouwstijl: Functionalisme. Baksteen, uitkragende gevel. Ijzeren kozijnen, grote rechthoekige vensters. Shcddak in langsrichting. Betonskelet. Industrieel-archeologisch belang. Foto 68.

Binnen Parallelweg 27. Vlisco. Voorgaande functie(s): Fabrieksgebouw. Huidige functie: Opslag. Opdrachtgever: P.F. van Vlissingen. 1911. Bouwstijl: Vroeg functionalisme. Betonskelet met geschilderd metselwerk. Stalen kozijnen. Sheddak (zaagtandspanten) met ronde ramen op eindgevels. Het is een vrij vroeg voorbeeld van industrieel verdiepingsbouw, dat nu betrekkelijk zeldzaam is geworden. Het gebouw is bovendien beeldbepalend. Het bedrijf bestaat sinds 1846, verdiepingsbouw maakte een grote toename van nuttige ruimte mogelijk in een groeifase. Het gebouw is opgetrokken als verdiepingsbouw (vier lagen) met betonskelet en niet-dragende buitenmuren; de daken hebben beton zaagtandspanten, haaks op de lange gevel, de oorspronkelijke indeling is nog aanwezig. De plattegrond is schuin. Het bouwjaar is zeer leesbaar in de gevel opgenomen. Architect volgens informant J.W. Hanrach. De stijl van het gebouw komt echter niet overeen met de gangbare stijl van Hanrath. Industrieel-archeologisch belang. Foto's 61; 62; 63; 64.

Binnendoor 1; 2. Woonhuizen.Opdrachtgever: Gemeente Helmond. 1924. Architect: Publieke Werken. Bouwstijl: Invloed van expressionisme. Verbouwing: 1989. Baksteen; torenvormige uitbouw op hoek, één aansluitende gevel met halve trapgevel. Ramen vernieuwd, erker. Zadeldak, vernieuwd. Deel van complex L, blok van vijf gemeentewoningen. Markante hoek van woningbouwprojekt. Architectuurhistorisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 56.

Binnen Parallelweg 27. Vlisco. Voorgaande functie(s): Watertoren. Huidige functie: Bedrijfsbrandweer. Opdrachtgever: P.F. van Vlissingen. Aannemer: Th. Roijakkers. 1881. Architect: Th. Roijakkers. Baksteen, achthoekig plattegrond, velden. Vensters met rondbogen. Dak achthoekig met plat, vernieuwde kap. Industrieel-archeologisch belang. Het oudste gebouw nog aanwezig op het Vlisco terrein. Het is grondig gerestaureerd om als dienstgebouw voor de bedrijfsbrandweer te dienen. Foto 's 65; 66.

Advocaat Botsplein 6 tot 40. Woonhuizen. Zie woningbouwcomplex De Bult. 1916. Bouwstijl: Traditionalisme. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 70.

Blinkertsestraat 4. Voorgaande functie(s): Onbekende functie. Huidige functie: Islamitisch centrum, ca. 1920. Bouwstijl: Overgangsstijl. Baksteen; twee risalieten met betonnen hoek decoratie, frontonachtige gevelafsluiting in het midden. Poorten met keperbogen. Veranderde pui. Plat dak. Documentair belang. Foto

69.

Advocaat Botsstraat. Foto 71.

Advocaat Botsstraat 56; 58; 60; 62; 64; 66; 68; 70; 72; 74. Woonhuizen. Bouwstijl: Traditionalisme. Sociaal-historisch belang. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 72.

Binnen Parallelweg 27. Vlisco. Voorgaande functie(s): Ketelhuis en electrische centrale. Huidige functie: Energieverwekking. Opdrachtgever: P.F. van Vlissingen. 1913. Bouwstijl: Overgangsstijl. Architect: J.B. Kam? Aannemer: G. Schampers. Dit ketel/turbinehuis vormt (technisch) een vitaal onderdeel van de fabriek, maar neemt ruimtelijk ook een centrale plaats in. In het archief Begemann bevinden zich installatie tekeningen uit 1914. Baksteen, velden, friezen. Ijzeren kozijnen en Ideine roeden. Middenvenster met rondboog. Zadeldak, pannen. Tweelaags. Spiegelsymmetrisch geleden gevel. Industrieel-archeologisch belang. Foto 67.

Van der Brugghenstraat 43. Oude Toren. Voorgaande functie(s): R.K. kerktoren. Huidige functie: Geen functie. XV. Bouwstijl: Brabantse gotiek. Kern: XV. Verbouwing: 1955. Beschrijving MRS: Kerktoren. Torenruimte van de in de 19e eeuw afgebroken middeleeuwse kerk. Vlakopgaand bouwwerk uit omstreeks 1400, bestaande uit de vier door tufstenen waterlijsten gescheiden geledingen met spaarnissen. Architectuurhistorisch belang. Rijksmonument. Foto 73.

39

Bruhezerweg 16. Voorgaande functie(s): Boerderij. Huidige functie: Woonhuis. ca. 1930. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen. Deurportaal met rondboog. Mansardedak met gesmoorde tuile du Nord pannen. Aanbouw achter. Documentair belang. Foto 74.

Caroluslaan 2; Mierloseweg 8. villa Joseph; villa Jeanne. Woonhuis. 1901. Bouwstijl: Chaletstijl, Jugendstil invloeden. Baksteen, gepleisterde gevel. Erker op begane grond, bovenlichten met kleine roedeverdeling. Serre uitbouw, bovenlichten en band aan de onderkant met kleine roedenverdeling, tuindeuren met afgeschuinde hoeken. Op eerste verdieping, bovenlichten met vierdeling; loggia, smeedijzeren hek. Houten ba kon. Samengesteld dak (hoofdvorm schilddak), rode tuile du Nord pannen. Tuin rondom met bomen uit de bouwtijd, buxusheg. Landhuis. Hoek Mierloseweg, / Caroluslaan. Bijzondere vormgeving. Foto 81.

Van Brusselstraat. Woonhuizen. Zie complex D. 1919. Architect: L. de Vries. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 75. 't Bysterveld 5; 6. Woonhuizen. ca. 1935. Bouwstijl: Interbellum stijl. Baksteen; middenrisaliet. Ramen en deuren vernieuwd, zes hoekige ramen op zolderverdieping. Zadeldak haaks op straatwand, langer risaliet eveneens met zadeldak. Twee-onder-een-kap. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 76.

Caroluslaan 6. Woonhuis. ca. 1927. Bouwstijl: Historiserend traditionalisme. Baksteen, hardstenen bovendorpels en decoratieve stenen in voorgevel; asymmetrisch geplaatste puntgevel. Deurportaal met rondboog; kruiskozijnen, bovenlichten met kleine roedeverdeling; hanekammen met natuursteen. Zadeldak met wolfeind, rode tuile du Nord pannen. Voor- en achtertuin. Architectuurhistorisch belang. Straatbeeldtyperend. Foto 82.

't Bysterveld 7; 8. Dubbel woonhuis. ca. 1935. Bouwstijl: Interbellum stijl. Baksteen, benadrukking van dakrand en puntgevel. Samengestelde ramen, driedelig, zijramen met horizontale indeling; openslaande ramen met horizontale indeling; vensterband op eerste verdieping, bloembak. Zadeldak, rode verbeterde Hollandse pannen. Tweelaags plus zolder. Symmetrische gevelopbouw. Representatief voor lineair patroon. Foto 77.

Caroluslaan 10. Woonhuis. ca. 1927. Bouwstijl: Elementen van chaletstijl. Baksteen, wit gepleisterd, blok metselwerk ongepleisterd op hoeken en in voorgevel. T-ramen met kleine roedeverdeling in bovenlichten, strekken; portaal met afdak. Zadeldak; rode kruispannen; dakramen. Voor- en achtertuin. Architectuurhistorisch belang. Straatbeeldtyperend. Foto's 83; 84.

Bij 't Bysterveld 7; 8. Voorgaande functie(s): V W klok. Huidige functie: Klok. ca. 1950. Stalen klok met ronde wijzerplaat en de letters V W bovenop. Zeldzaam wordend straatmeubilair op markante plek. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 77.

Caroloslaan 16) 18. Dubbel woonhuis. 1926. Bouwstijl: Invloed van Engelse landhuisstijl. Baksteen. Gebogen erkerramen op de eerste verdieping; erkers op begane grond. Gebroken zadeldak, gesmoorde tuile du Nord pannen. Landhuis. Architectuurhistorisch belang. Straatbeeldtyperend. Foto 85-

Calsstraat 17. Apostelhoeve. Voorgaande functie(s): Langgevelboerderij. Huidige functie: Woonboerderij. 1934. Baksteen. Draairamen, luiken, rechthoekige staJramen en staldeur. Zadeldak, tuile du Nord pannen. Overblijfsel van bomenlaan, onverharde wegdek. Architectuurhistorisch belang. Foto's 78; 79.

Caroluslaan 20. Woonhuis, ca. 1930. Bouwstijl: Traditionalisme met Engelse invloeden. Baksteen. Driézijdig gesloten uitbouw. Sierankérs. Smalle rechthoekige ramen met kleine roedeverdeling. Schilddak met rode verbeterde Hollandse pannen, brede overstek. Nagenoeg vierkante plattegrond. Architectuurhistorisch belang. Foto 86.

Caroluslaan. Woonstraat. Woonstraat uit de jaren tien en twintig, particulier initiatief. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 80.

Caroluslaan 9. Woonhuis. ca. 1927. Bouwstijl: Historiserend traditionalisme.

40

Baksteen, uitspringend gemetselde plint; sierankers. Kruiskozijnen, bovenlichten met kleine roedeverdeling, halve luiken; segmentbogen met hardstenen aanzetstenen en decorboogvulling; een rondboog raamomranding, naar achteren geplaatst kozijn; rond raampje in zolder. Samengesteld dak (zadeldak met wolfeind en zadeldak). Buxusheg om voortuin, achtertuin. Landhuis. Deels eenlaags, deels tweclaags. Architectuurhistorisch belang. Foto 87.

Dasstraat 25; 27. Woonhuis. Poort van complex. Zie ook Hindestraat 58; 60. Opdrachtgever: Woningbouwvereniging 'De Hoop . 1930. Architect: L. de Vries. Baksteen; poort (met brede steenblokken aan de voeten) met twee voetgangersporten, hardstenen gedenksluitsteen. Op de eerste verdieping, band van regelmatig geplaatste ramen. Schilddak, dakdekking vernieuwd, uitzwenkende spits met ramen rondom. Bijzondere vormgeving. Representatief voor stedebouwkundige inrichting. Foto 92.

Caroluslaan 13; 15. Dubbel woonhuis. ca. 1927. Bouwstijl: Elementen van chaletstijl. Baksteen, wit gekalkt. Brede segmentbogen waarin raamtripletten, kleine roedeverdeling; langs het middendeel doorlopend houten balcon, op begane grond veranda. Zadeldak rode kruispannen, twee kruisende dakdelen met puntgevels. Heg, naaldbomen. Tweelaags. Bijzondere vormgeving. Straatbeeldtyperend. Foto 88.

Deumeseweg 9. Christus Koning. Voorgaande functie(s): klein seminarie, missiehuis. Huidige functie: School. Opdrachtegever. Paters van het Heilig Hart van Jezus. 1929. Architect G. Deur. Bouwstijl: Expressionisme. Baksteen, betonnen decorelementen, o.a. luifels. Samengestelde ramen met overwegend vertikale indeling, eiken deur met trappartij. Kapel met glas-in-lood Art déco ramen. Schilddaken en zadeldaken, rode opnieuw verbeterde Hollandse pannen.Oorspronkelijke betegeling. Dienstwoning: samengesteld dak; symmetrische gevelindeling, middenrisaliet, luifel. Hoofdgebouw met woongedeelte, lesgedeelte, (vier lagen) en kapel. Sociaal-historisch, architectuurhistorisch belang. Foto 's 93; 94; 95; 96.

Caroluslaan 17. Woonhuis. ca. 1920. Bouwstijl: Traditionalisme. Baksteen, witgekalkt; houten betimmering in gevelpunt. Segmentbogen met vulling, bovenlichten met spiegelsymmetrische ongelijke driedeling; ramen op eerste verdieping met kleine roedeverdeling. Zadeldak, verbeterde Hollandse pannen. Buxusheg, voor- en achtertuin. Straatbeeldtyperend. Foto 89.

T.o. Dierdonk 3. Schuur. XIX B. Baksteen, staand verband, lijst langs dakrand. Drie deuren in korte gevel, luik op eerste verdieping. Zadeldak met wolfeind, uitlopend in een lager gedeelte. Hollandse pannen. Sociaalhistorisch belang. Foto 97.

Caroluslaan 19; 21; 23. Woonhuizen. ca. 1927. Bouwstijl: Eclecticisme. Baksteen, deels gewit, houten betimmering met overstek in gevelpunten. Doorlopend balcon in middendeel. Op eerste verdieping, ramen met neo-palladiaans boogprofiel, boograam met straalroeden. Op de begane grond segmentbogen, verspringende bovenlichten met kleine roedeverdeling. Nr. 23 heeft een paneeldeur, deurportaal. Samengesteld dak, hoofdvorm zadeldak met wolfeind; rode kruispannen, deels vervangen. Voortuin met heg, achtertuin. Bijzondere vormgeving binnen de gemeente. Foto 90.

Distdvdd 22 tot en met 76. Voorgaande functie(s): Kantine. Huidige functie: Woningen. 1941. Bouwstijl: Duits 'Volksarchitekturstijl'. Gevel vernieuwd. Venster en deuren vernieuwd. Zadeldak vernieuwd; centraal geplaatste dakruiter. Sociaal-historisch belang; bezettingsarchitectuur. Markante boogvorm in plattegrond, herkenbare bouwmassa. Het gebouw maakte deel uit van de USFA fabriek. Dit voormalig tweelaags kantinegebouw, aangebouwd aan de vroegere fabriek van Carp, bewaart haar karakteristieke boogplattegrond en centraal klokketorentje in haar nieuwere gedaante als rij eengezinswoningen. Foto 98.

Caroluslaan 27; 29; 31s 33; 35. Woonhuizen. 1929. Bouwstijl: Elementen van Engels landhuisstijl. Baksteen, kettingverband; schoorstenen met cordons en noppenmetsehverk; vertikaal siermetsehverk in gevelpunten; betonnen bovendorpels. Ramen met horizontale roedeverdeling. Balkon langs middendeel. Erkers op begane grond. Zadeldak evenwijdig aan straat, gebroken steil zadeldak dwars op straat op de twee zijpanden, overstek opzij, gesmoorde tuile du Nord pannen. Drielaags; lijkt geïnspireerd door Engelse minsteden. Architectuurhistorisch belang. Straatbeeldtyperend. Foto 91.

Rector Donkerstraat. Woonhuizen. Zie complex K. 1927-1928. Architect: Publieke Werken Helmond. Er is aandacht besteed aan variatie van de geveldetaillering van de kopgevels. Documentair belang. Foto 99.

41

Dorpsstraat 20.

Dorpsstraat 46. Stiphout Voorgaande functie(s): Openbaar gebouw. Huidige functie: Woonhuis. ca. 1915. Bouwstijl: Historiserend traditionalisme. Baksteen, speklagen van witte strengpers baksteen. Tuitgevel met ruiter. Segmentbogen, vernieuwde ramen, luiken. Samengesteld dak, hoofdvorm zadeldak, asfaltleien. Uitbouw met plat dak; laag ijzeren hek. Straatbeeldtyperend, beeldbepalend pand. Foto 109.

Voorgaande functie(s): Schoolhuis. Huidige functie: Woonhuis of kantoor. 1906. Bouwstijl: Elementen van chaletstijl. Speklagen van gele strengpersstenen, houten betimmering in geveltop. Segmentbogen met boogvulling, schuiframen, luiken. Zadeldak met rode kruispannen, schilddak met luifeloverstek. Gietijzeren hek met leliemotief. Sociaal-historisch, cultuurhistorisch belang. Foto 100. Dorpsstraat 30. Woonhuis. Dorpshuis. ca. 1930. Bouwstijl: Historiserend traditionalisme. Baksteen. Kruiskozijnen, bovenlichten met kleine roedeverdeling, luiken. Rondboog deurportaal. Erker op zijgevel. Zadeldak. Stoep met muurtje. Klimplant. Straatbeeldtyperend. Foto 101.