CN MIRT-onderzoek bijlage 2 Ontwikkelperspectieven
Tekst van het document
Krimp in
Helmond is netto
Veldhoven is een
arbeidsplaatsen
forenzengemeente.
werkgemeente. Relatief
in Nuenen, Waalre,
Wel groei maar relatief
veel werk en weinig
Best en Geldrop-Mierlo.
weinig bedrijvigheid.
woningbouw.
85
Achtergrond
2a
2b
Programmeren van “stedelijke as”
Gebiedstransformatie: toevoegen (stedelijke) functies
Voorbeeld
Voorbeeld
•
•
Torenallee, Eindhoven
Siemens, Erlangen
Verduurzaming van bedrijventerreinen Verduurzaming bedrijventerreinen: Het ecosysteem van de stad vraagt om nieuwe werktypologieën die beter aansluiten op het werk- en vestigingsklimaat van de
2c
Programmeren van kanaalzones
2d
Gebiedstransformatie (bedrijfsbestemming naar wonen)
kenniseconomie. Veel monofunctionele kantoren-, winkel- en bedrijventerreinen kampen met leegstand. In het binnenland
Voorbeeld • Merwedekanaalzone, Utrecht
Voorbeeld • GWL terrein, Amsterdam
resulteert deze nieuwe economische werkelijkheid in plekken als de Zuidas in Amsterdam, Strijp S en de High Tech- en Brainport Industries Campus in Eindhoven. Internationale voorbeelden zijn de nieuwe ThyssenKrupp campus in Essen en de Siemens campus in Erlangen. Op deze plekken worden wonen, werken, onderzoeken, park, stadsvernieuwing, hoofdkantoor en laboratoria gezamenlijk gefaciliteerd in een integraal stedelijk systeem.
86
Eindhoven Centrum
Kwalitatieve beoordeling
Eindhoven Noordwest •
GDC (cat. 3-4 / 92 vest. / 5.488 banen) • Kapelbeemd (cat 2-4 / 148 / 5.838) • Breeven Best (cat. 3-4 / 207 / 3.108) • Ekkersrijt (cat. 2-5 / 370 / 11.225 banen) • Airport & Flight Forum (cat. 1-4 / 413 / 9.463)
Regionale strategie bedrijventerreinen Een ambitie tot geleidelijke transformatie van bedrijventerreinen vraagt om regionale strategie over specialisatie van Eindhoven Zuidwest
bedrijventerreinen. Direct nabij (hoog)
Eindhoven Oost
•
De Hurk (cat.3-5 / 730 vest. / 15.667 ba) • HTCE (cat 2-4 / 118 vest./ 7.869 banen) • De Run 1000-3000
stedelijk Eindhoven liggen bijvoorbeeld bedrijventerreinen De Hurk en Ekkersrijt met maximale milieuhindercategorie 5. Dit type bedrijven (mogelijk zijn hier o.a.
•
een landbouwchemicaliënfabriek, kruit- en vuurwerkfabriek, betonfabriek en ruwijzeren staalfabriek) laat zich lastig mengen
(cat. 2-3 / 34 / 938) De Run 4000-7000 (cat. 3-4 /205/15.222) • De Run 8000 (cat. 2-3/ 63 / 273)
•
Kade (cat.2-3 / 182 vest. / 2.569 banen) • Kade (DAF) (cat 2-4 / 4 / 6.032) • Eeneind I (cat. 2-4 / • •
74 / 84) Eeneind II (cat. 1-4 / 142 / 1.060 banen) Spaarpot Geldrop (cat. 2-3 / 105 / 1.949)
met stedelijkheid. Dit type bedrijf zou beter een plek kunnen vinden in minder stedelijk ingebedde bedrijventerreinen met een zelfde milieuhindercategorie (bijvoorbeeld BZOB in Helmond en De Dubbelen / Amert in Veghel).
Vervolgonderzoek verstedelijking Financiële instellingen versus Zakelijke diensten Overheid bedrijvenOnderwijs Zorg terreinen? Cultuur, sport Industrie Nuts Bouw Groothandel Detailhandel en reparatie auto’s Vervoer en opslag Horeca Informatie en communicatie
Helmond-Deurne •
N284-zone Bladel-Eersel
Hoogeind (cat.2-4 / 523 vest. / 7.433 ba) • De Weijer (cat 3-4 / 68/ 1.717) • BZOB (cat. 3-5 / 84 vest./ 6.014) • Automotive (cat. 1-4 /173 /3.754) • Deurne Kranenmortel (cat. 3-5/ 112 / 982)
De Sleutel (cat.2-4 / 184 vest. / 2.927 ba) • Kempisch bedr.park (cat 3-4/ 16/ 834) • I.T. Hapert (cat. 2-4 / 85 / 2.572) • De Haagdoorn (cat. 2-4 /130/ 968) • Meerheide III (cat. 2-4/ 17 / 135)
Groot Veghel
Bergeijk-Valkenswaard
•
De Dubbelen (cat.3-5 / 203 vest. / 11.432) • Doornhoek (cat 2-4/ 59/ 2.332 banen) • Foodpark (cat. 3-4 / 1 vest. / 5 banen) • Amert (cat. 3-5 /109/ 2.683) • Oude Haven (cat. 2-4/ 33 / 2.132)
•
•
Het Stoom (cat.2-3 / 89 vest. / 941 banen) • Waterlaat (cat. 2-3 /54/ 689) • Waterlaat 5-6 (cat. 2-3/ 48 / 249) • Schaapsloop (cat 1-4 / 251 / 4.663) • Leemskuilen (cat. 1-3 / 43 / 343)
87
Complexiteit verkennende schets transformatie bedrijventerrein
Les: Het transformeren, verdichten en laten verkleuren van bedrijventerreinen vraagt gebiedsspecifiek onderzoek naar milieu, zonering en uitplaatsingsmogelijkheden
Gebiedshub
Nieuwe stedelijke mix
Wonen? Rol van automobiliteit? Transparantie bebouwing Ontwerp van straten Showcase introductie van microschaal: relatie gebouw en straat Verdichtingsruimte
Fastlane met cargo-bikes
Brainport economie Programmering van de plinten
88
Kwalitatieve beoordeling Casus. Verstedelijken langs radialen richting de toplocaties: Zuidwestlob
Grootschalige gebiedstransformatie: “Betekent radicale ruimtelijke transformatie. En laat zich lastig mengen met autobereikbaarheid” “Vraagt om gebiedsoverstijgende structuren en samenwerking (denk aan: fiets, OV, afstemming verstedelijkingsopgave).
Gebiedshub: Centraal oplossen van parkeeropgave creëert ruimte voor vergroening en verstedelijking
89
Doorrekening Dashboard
2006
Perspectief 1 - Metropool
2018
Perspectief 2 - Netwerk
Totaal aantal woningen BEVINDINGEN: •
De opgave gaat zeer gering over uitbreiding. Alle perspectieven gaan over verdichting van de stadswijken.
“In alle perspectieven verdichting van de stadswijken”
Perspectief 3 - Regionale Ontwikkeling
90
Nieuwe kwaliteit: gebiedsbebouwings- en buitenruimtetypologie
Woningdichtheid nieuwe woningen
Niet suburbaan
Meerhoven (30 woningen/ha) 1,1 auto’s per huishouden
Ontwerpopgave is om een voor Eindhoven nu niet gebruikelijke gebieds- bebouwings- en buitenruimtetypologie Eindhovens te maken. De identiteit van de regio verandert immers als gevolg van de verdichtingsvraag. De opgave leidt hoe dan ook tot meer nabijheid en tot een modal shift richting lopen, fiets en OV. Er komt een geheel nieuwe bebouwingstypologie. Het gaat om relatief hoge stedelijke dichtheden (voor Eindhoven ongebruikelijke >35-50 woningen/ha).
Maar groenstedelijk
En er ontstaat een noodzaak tot andere
GWL-terrein (95 woningen/ha) 0,3 auto’s per huishouden
buitenruimte en gebiedstypologieën (mede gevoed door vergroenings- energieklimaatopgave en verduurzamingsvraag
Verschuiving kwalitatieve woningvraag
van de oude stadswijken). Resultaat is dat de regio hoogstedelijker en metropolitaner
Opvallende bevindingen uit onderzoek over
wordt.
Les: De opgave zorgt voor een identiteitsverandering met een bijbehorende introductie van nieuwe typologieën.
Stadspark met parkachtig groen als
wensen woonconsument van CHOICE Insights +
standaard, ruimte om te spelen en te
Strategy (BPD Magazine, voorjaar 2020). Wat wil
recreëren. Collectieve tuinen, parken, pleinen
de woonconsument?
en hofjes als vervanging voor de eigen tuin.
•
“Meer dan de helft van de opgave gaat over dichtheden hoger dan 35 woningen/hectare. Voor een kwart is dit zelfs >50 woningen/ha. (= voor Eindhoven niet gebruikelijke bouwtypologieën)”
•
Ideaal is een woning op tien (hoogwaardige)
Niet alleen ‘ons type mensen’ maar
OV-reisminuten van het stedelijke centrum.
gemengde samenstelling qua inwoners,
Bereid 5-10 minuten te lopen voor autovrije
opleidings- en inkomensniveaus
straat. •
•
•
Levendige stadswijk (horeca, dagelijkse boodschappen, werkplekken, huisarts, apotheek en afhaalpunt nabij)
Afwisselende en verrassende architectuur. Maximaal 5-10 lagen.
•
Duurzaam qua energiegebruik en bereikbaarheid.
91
Achtergrond Dashboard
De Pijp, Amsterdam
Nabijheid bestaande voorzieningen Het bouwen van nieuwe woningen nabij bestaande voorzieningen kan het draagvlak voor deze voorzieningen vergroten. Op basis van het CBS Bestand Bodemgebruik berekent het Dashboard hoeveel hectare aan voorzieningen (detailhandel, horeca, openbare gebouwen en sociaal-cultureel) binnen een straal van 750 meter van een woning ligt. Andersom geredeneerd laat het Dashboard ook zien op welke plekken minder
Opties binnen 1km: Afstand tot treinstation 1,8km
9,1 huisartspraktijken 6,8 basisscholen 25,2 kinderdagverblijven
Overstapstation 3,1km
62,1 cafés
voorzieningen aanwezig zijn dan je op basis
92,4 winkels voor dagelijkse levensmiddelen 146,1 restaurants
van het aantal woningen zou verwachten. Nabijheid van voorzieningen heeft ook een
Nieuw Leyden, Leiden
effect op het verplaatsingsgedrag. Des te meer voorzieningen nabij, des te groter het aandeel lopen.
Opties binnen 1km:
1,4 huisartspraktijken 0,7 basisscholen 3,2 kinderdagverblijven 10,4 winkels voor dagelijkse levensmiddelen 9,6 cafés 16,8 restaurants
Afstand tot treinstation 1,3km Overstapstation 1,3km
92
Doorrekening Dashboard
2018
Perspectief 1 - Metropool
Nabijheid bestaande voorzieningen BEVINDINGEN: •
Delen van Son-en Breugel, Veldhoven en Geldrop hebben nu beperkt voorzieningen nabij de woningen.
•
Ontwikkeling van de nieuwe IC-knoop Eindhoven Noord-West in perspectief Metropool gaat samen met het realiseren van nieuwe voorzieningen.
“Nieuwe ontwikkelingen kunnen bijdragen aan het vergroten van de voorzieningennabijheid in Helmond-Oost, GeldropWest, Veldhoven-Noord en Son en Breugel”
Perspectief 2 - Netwerk Percentage woningen met meer of minder dan 2 ha voorzieningen binnen 750m
Perspectief 3 - Regionale Ontwikkeling
93
Achtergrond Dashboard Woningdichtheden Het aantal woningen per hectare geeft een indicatie van de verschillende stedelijke milieus en gebouwtypologieën. We onderscheiden in het Dashboard zes
150 WONINGEN/HA
100 WONINGEN/HA
80 WONINGEN/HA
verschillende dichtheden:
VOORBEELD: DE PIJP AMSTERDAM
VOORBEELD: LEIDEN CENTRUM
VOORBEELD: ZEEHELDENKWARTIER DEN HAAG
60 WONINGEN/HA
40 WONINGEN/HA
30 WONINGEN/HA
VOORBEELD: BIJLMER, AMSTERDAM
VOORBEELD: NIEUW LEYDEN, LEIDEN
VOORBEELD: BOSRIJK, YPENBURG
20 WONINGEN/HA
5 WONINGEN/HA
0 WONINGEN/HA
VOORBEELD: DE BRAS YPENBURG, DEN HAAG
VOORBEELD: EVA LANXMEER, CULEMBORG
VOORBEELD: VLISTERDIJK, VLIST
•
Hoogstedelijk (>65 wo/ha),
•
Stedelijk (50-65 wo/ha),
•
Semistedelijk (35-50 wo/ha),
•
Suburbaan (20-35 wo/ha),
•
Dorps (5-20 wo/ha) en
•
Landelijk (0-5 wo/ha).
94
Doorrekening Dashboard
Woningdichtheid van totale woningvoorraad
Onderverdeling naar subregio’s
Woningdichtheden BEVINDINGEN: •
In alle perspectieven is er sprake van een verdichtingsopgave. Bestaande buurten verkleuren daardoor mee.
“In alle perspectieven is er sprake van een verdichtingsopgave. Bestaande buurten verkleuren daardoor mee”.
95
Doorrekening Dashboard
Woningdichtheid nieuwe woningen
Onderverdeling naar subregio’s
Woningdichtheden BEVINDINGEN: •
In het netwerkperspectief wordt 45% van de nieuwe woningen gebouwd in ‘dorpse dichtheden’ tot 20w/ha. In Regionaal ontwerp is dit 30%
•
Onafhankelijk van het perspectief komt er een geheel nieuwe bebouwingstypologie.
“Meer dan de helft van de opgave gaat over dichtheden hoger dan 35 woningen/hectare. Voor een kwart is dit zelfs >50 woningen/ha. (= voor Eindhoven niet gebruikelijke bouwtypologieën)”
96
Achtergrond
1a
1b
Verdichten door sloop-nieuwbouw
Hoogstedelijke waterfront
Voorbeeld
Voorbeeld
•
•
Binnenrotte, Rotterdam
Java-Eiland, Amsterdam
Hoogstedelijke milieus gaan samen met ingrepen in infrastructurele netwerk OV, fiets en deelmobiliteit zijn (hoog) stedelijke fenomenen. Een hoogstedelijke inwoner hecht minder waarde aan
1c
1d
Optoppen van bouwlagen
Inbreidingslocatie in centrummilieu
autobereikbaarheid. Meer nabije inwoners Voorbeeld • Didden Village, Rotterdam
en functies zorgen namelijk voor meer stedelijkheid en voor meer draagvlak
Voorbeeld • Agaathhof, Groningen
voor voorzieningen. Als gevolg ontstaat er meer keuzevrijheid, zijn er meer opties, groeit het ‘interactiepotentieel’ binnen het stedelijk netwerk en neemt het autogebruik af. Verstedelijking gaat daarom altijd samen met aanpassingen aan het
5a
5b
Knooppuntontwikkeling
Overkluizing infra
infrastructurele systeem. Denk hierbij Voorbeeld • Zuidas, Amsterdam
aan knooppuntontwikkeling en aan de transformatie van voorheen ‘verkeersriolen’
Voorbeeld • A20, Rotterdam
tot aantrekkelijke groene park- en fietsstraten.
5c
Verdichting kruispunten: van verkeersknooppunt tot stedelijk plein
5d
Transformatie ‘verkeersriool’ naar stedelijke (park/fiets)straat
Voorbeeld
Voorbeeld
•
•
Hofplein, Rotterdam
Blaakpark, Rotterdam
97
No regret: 20.000 woningen in binnenstad De mate van (hoog)stedelijkheid wordt in Eindhoven voornamelijk bepaald door het aantal toegewezen woningen en arbeidsplaaten (uitgedrukt in FTE) aan het gebied binnen de Ring (Knoop XL, binnenstad) en net daar buiten (o.a. bij De Hurk, DAF-terrein, Maxima Medisch Centrum). Het Ontwikkelperspectief Centrum
Les: Toevoeging van 20.000 woningen aan de binnenstad past goed bij sprong in stedelijkheid.
(gemeente Eindhoven, 2020) en de visie op Knoop EIK XL zijn daarin de eerste stappen: meer verdichting rondom een verbeterde stationsknoop. De agglomeratiekracht en het effect van investeringen in het openbaar vervoer en fietsvoorzieningen wordt bovendien versterkt als ook - op selectieve plekken - rondom de Ring zelf een verdere verdichting plaats zal vinden. In de eerste plaats op locaties waar de radiale (H)OV structuur die het centrum van Eindhoven verbindt met de toplocaties de Ring kruist. Naast een stedelijk verbinding die zijn weerslag krijgt in bebouwing bestaat er ook de opgave om het stedelijk groen (de drie groene wiggen en waterstructuren) te verbinden. Het gaat hierbij vooral om het wegnemen van de barrièrewerking van de ring die gebruik van de parken en groenstructuren - vaak gekoppeld aan fietsroutes - in de weg staat.
98
10.000 woningen + arbeidsplaatsen + groen extra aan de Ring
Parc Andre Citroen op ware grootte...
Heeft de ring meer potentie?
De opgave van het centrum bedraagt een omvang van 20.000 woningen, afhankelijk van de gekozen mobiliteitsstrategie en de
100ha
ruimtelijke kansen de daarmee ontstaan kan dat aantal door grootschalige transformatie van de gebieden rondom de Ring worden
20ha
vergroot met 10.000 woningen. Het totaal
Verbinden stad met land
70ha
aan arbeidsplaatsen komt in het maximale perspectief uit op 25.000-30.000 FTE.
Les: De Ring heeft de potentie voor het creëren van hoogwaardig stedelijk groen, centrumstedelijk wonen en werken. Het vormt de verbinding tussen toplocaties en stad.
120ha
Van machine naar mens.
40ha
Van restruimte naar stad.
670ha aan verstedelijkte parkring?
Transformatieruimte Verbinden stad met toplocaties
120ha
Verbinden stad met park 120ha
Stel we ontwikkelen 20% (a 80wo/ha) = >10.000 woningen
80ha
99
Van binnen naar buiten, van buiten naar binnen
Verkennende schetsimpressie De (auto)Ring als Parkring
Naast de ontwikkeling van de stedelijke centra is er ook een grote dynamiek op de toplocaties van Brainport. Die dynamiek bestaat enerzijds uit een stevige kwantitatieve groei (locaties als HTC, ASML/De Run, BIC etc hebben een gestaag en stevig groeiperspectief) en anderzijds uit een ruimtelijke ontwikkeling waarbij, nog versterkt door de kwantitatieve groei, integratie in de stedelijke context wordt gezocht. Het realiseren van voorzieningen en bijvoorbeeld onderwijs op en rond deze werklocaties en de behoefte aan betere aansluiting op het openbaar vervoer draagt bij aan een aantrekkelijke concurrerende werkomgeving (zie de mondiale voorbeelden uit Feitenrelaas). Vanuit de opvatting dat toplocaties beter bereikbaar worden met openbaar vervoer, er meer behoefte ontstaat aan stedelijke functies in de nabijheid en op termijn wellicht zichtbaarheid en aanwezigheid van de high tech bedrijven (software, afdelingen / filialen met 'schone' activiteiten) in het stedelijk centrum van Eindhoven werkt de huidige inrichting van de ring als een forse barrière. In het huidige beeld is er schijnbaar sprake van een scheiding tussen binnenstad en 'buitenstad' (toplocaties), twee werelden die - onder impuls van de verstedelijkingsopgaven en de behoeften van werknemers - naar elkaar toe zullen groeien. Het herinrichten van (delen) van de ring biedt kansen om deze verbinding vorm te geven.
Daar liggen naast kansen om de werkgebieden met stad te verbinden ook mogelijkheden om de groene stad - land verbindingen te verbeteren.
Ruimte voor nieuwe ontwikkeling
Verbinden stad en toplocaties Brainporteconomie in de plint
Oversteekbaarheid
Ruimte voor groen en water
Meer ruimte voor lopen en fiets
100