CN MIRT-onderzoek Bestuurlijk document

ook samen met het succes van de mobiliteitstransitie

Ook in de regionale kernen buiten het randgebied

(H)OV, hubs), fiets, parkeer-/locatiebeleid, en intelligent

regionale (H)OV-structuur. Met de plannen voor

en de gekozen mobiliteitsoplossingen.

liggen opgaven voor het behouden en versterken

verkeersmanagement (C-ITS) en vandaaruit onder

Eindhoven Internationale Knoop XL is daarvoor een

van de leefbaarheid. De ambitie om de Brainport te

meer in gedragsverandering, werkgeversaanpak,

start gemaakt.

versterken biedt ook de regio kansen om daaraan een

Mobility as a Service, deelmobiliteit en smart logistics.

17

Ontwikkeling van een ‘ontwikkelvisie stationsomgeving

hoofdwegennet verminderen. Het is de gezamenlijke

Samengevat in vijf punten:

Helmond’ is belangrijk, om zo de verstedelijking en

verantwoordelijkheid van de regio om dit verder door te

•

mobiliteitstransitie vorm te geven.

ontwikkelingen tot een fijnmaziger netwerk van lokale

regionale bereikbaarheid van Brainport op het HWN

hubs die zorgen voor een optimale uitwisseling in het

en OWN met daarbij voldoende aandacht voor hun

multimodale mobiliteitssysteem.

onderlinge samenhang. Zo ligt er een relatie tussen

Een robuust systeem van radiale en tangentiële OVverbindingen is voor een betere OV-ontsluiting van

De nadere uitwerking is gericht op de (boven)

het functioneren van de Randweg A2/N2 en de

regio en de economische toplocaties, noodzakelijk. Dit

Het sterk verbeteren van het (e-) fietsnetwerken/

Ring in Eindhoven;

‘green & smart’ mobiliteitssysteem van de toekomst

voorzieningen, zowel in en rond Eindhoven, richting

heeft daarnaast ook een versterkende werking op de

economische toplocaties alsook het realiseren van

noordzijde Batadorp – Ekkersrijt) en noordoostzijde

ruimtelijk- economische structuur. Daar komt bij dat

metropolitane fietsroutes en fast- en slowlanes is

van Eindhoven en de regio.

het innovatieve mobiliteitssysteem een stimulans

essentieel. Het uitbouwen van een smart fietsnetwerk

is voor de regionale investeringen in R&D. Dat geeft

dat voorbereid op toekomstige light vehicles en wonen,

van het doorgaande, regionale en stedelijke verkeer

een toekomstvaste impuls aan werkgelegenheid en

werken en voorzieningen met elkaar verbindt zorgt

in het belang van de mobiliteitstransitie

toegevoegde waarde in de regio, maar ook daarbuiten.

voor een optimaal fietsklimaat en het stimuleren van

Realisatie van een tangentiele (H)OV-lijn maakt

ketenreizen.

•

•

•

verknoping van de tangentiele lijn met Eindhoven

Gericht op het ontvlechten en optimaal faciliteren

Hetgeen kan worden bereikt door een functieverandering van de N2 naar een

bovendien dat er elders minder geïnvesteerd hoeft te worden in de (hoofd)infrastructuur. Een goede

Met focus op de Randweg A2 (in het bijzonder de

stadsautoweg (2x3 70km/h), het doortrekken

I.

TOEKOMSTVASTE OPGAVEN

van deze stadsautoweg aan de noordzijde van

WEGINFRASTRUCTUUR

de Randweg en een robuuste afwikkeling van het

Centraal is vanzelfsprekend. Een extra verknoping met

We hebben geleerd uit het MIRT-onderzoek dat

verkeer tussen Eindhoven en Helmond via het

het spoor aan de noordzijde biedt een extra plus in de

mobiliteitstransitie alleen onvoldoende is. Er zijn

huidige tracé JF. Kennedylaan – Ring Noordoost –

OV-ontsluiting. Dit behoeft nog nadere uitwerking.

ook ingrepen nodig in de weginfrastructuur om de

N270.

bereikbaarheidsopgaven op te lossen. Deze liggen met

•

Bezien in combinatie met de inpassing van

Bij dit stevige OV-profiel hoort een systeem

name in de Randweg en de noordoostelijke kant van

onder andere de tangentiele (H)OV-lijn, regionale

van slimme en goed gepositioneerde, regionale

Eindhoven. Alvorens tot gedetailleerde afspraken te

mobiliteitshubs en regionale fietsroutes.

mobiliteitshubs, die cruciaal zijn voor een comfortabele

komen, is het nodig hiervoor een verdiepende studie te

overstap van de auto op een ander vervoermiddel

verrichten.

op een manier die past binnen het ecosysteem van Brainport. Voor regionale hubs is al het nodige uitgewerkt dat de bereikbaarheid van de economische toplocaties moet bevorderen en de druk op het

18

Hoofdstuk 5. Ontwikkelpaden Het ontwikkelpad is een tactische uitwerking van

een adaptieve tool en geen blauwdruk. Om dit als

gekoppeld EIK XL en aan het inzetten van een

de tijd geplaatst, maar kunnen eerder of later actueel

(hoofd)keuzes. Het ontwikkelpad voegt aan de

sturingsmiddel te gebruiken is monitoring en jaarlijkse

mobiliteitstransitie op gebiedsniveau.

blijken. Bijvoorbeeld als de autonome mobiliteitsgroei

strategische hoofdkeuzes twee aspecten toe, namelijk

herijking essentieel.

de onderlinge afhankelijkheden tussen de ingrepen

langzamer gaat dan verwacht of als de keuze

OPBOUW VAN HET ONTWIKKELPAD

gemaakt wordt om de ruimtelijke ontwikkeling van

en het aspect tijd. Daarmee biedt het ontwikkelpad

Startpunt voor het ontwikkelpad zijn de ruimtelijke

Ruimtelijke ontwikkeling en knelpunten. Het realiseren

de zuidwestlob te versnellen. De ingrepen in het

een kader om na te denken over benodigde ingrepen,

ontwikkeling en de geprognosticeerde knelpunten

van 21.000 woningen is bijvoorbeeld gekoppeld EIK

mobiliteitssysteem moeten dan meebewegen. Hoewel

timing, afhankelijkheden en adaptiviteit. Doel van het

in het mobiliteitssysteem (zie Feitenrelaas). Beide

XL en aan het inzetten van een mobiliteitstransitie

de ingrepen dus globaal in de tijd uitgezet zijn, zijn het

ontwikkelpad is de betrokken partijen te ondersteunen

kunnen aanleiding zijn om ingrepen te doen in het

op gebiedsniveau. Het moment waarop knelpunten

de afhankelijkheden die bepalend zijn.

in hun besluitvorming. Over welke zaken moet op

mobiliteitssysteem. Deze aanleidingen zijn in het

op de Randweg A2 verwacht worden, bepaalt

welk moment duidelijkheid komen en wat zijn daarbij

ontwikkelpad gemarkeerd met de letters K en V.

wanneer daar ingrepen nodig zijn. Knelpunten en

de relevante afhankelijkheden? Het ontwikkelpad is

Het realiseren van 21.000 woningen is bijvoorbeeld

ruimtelijke ontwikkeling zijn in het ontwikkelpad in

19

Afhankelijkheden binnen het mobiliteitssysteem.

later moment zijn beslag krijgen. De nadere studie

Ook binnen het mobiliteitssysteem zijn er

moet een uitwerking bieden voor de voorgestelde

afhankelijkheden. Deze zijn deels fysiek. Bijvoorbeeld

principeoplossing voor het stedelijk wegennet

doordat de tangentiele lijn en de Randweg A2

van Eindhoven en de Randweg. Duidelijkheid

in dezelfde ruimte liggen en oplossingen dus

over die strategie is nodig om voor al die wegen

op eenzelfde moment verkend moeten worden.

vervolgstappen te bepalen en om te kunnen sturen

Maar er zijn ook ‘systeemafhankelijkheden’. De

op afhankelijkheden in ruimtelijke ontwikkeling of

belangrijkste is de modal-shift die beoogd wordt met

een tracé voor de tangentiele lijn. Ook hier is dus een

de mobiliteitstransitie. Die moet de automobiliteit

onderscheid tussen ingrepen die later in de tijd kunnen

beperken terwijl het OV-gebruik juist toeneemt. Het

plaatsvinden (bijvoorbeeld een ombouw van de N2) en

tempo en de mate waarin de transitie dus slaagt, is

principekeuzes die eerder gemaakt moeten worden om

van invloed op de ingrepen in OV en wegsysteem

op andere onderdelen verder te kunnen.

in later jaren. Ook op kleinere schaal zijn er dit soort afhankelijkheden. Het systeem van hubs

Nieuwe onderwerpen op de agenda. Het ontwikkelpad

functioneert pas goed als het natransport geregeld

bevat een aantal onderwerpen waarin dit MIRT-

is en er maatregelen zoals parkeerbeperkingen op de

onderzoek beoogt agenderend te zijn. Belangrijke

eindbestemming genomen zijn.

voorbeelden zijn het stationsgebied (inclusief stationsknoop) van Helmond, een ontwikkelagenda

Integrale keuzes EIK XL en studie naar HWN/OWN.

voor de kernen en het landschap en het maken van

De onderlinge afhankelijkheden maken dat over een

een slimme keuze voor de stedelijke ontwikkeling van

aantal opgaven eerder duidelijkheid moet komen dan

Eindhoven voor de periode na realisatie van de plannen

dat de ingreep zelf noodzakelijk is. De belangrijkste

voor het centrum. Over deze onderwerpen zijn in het

voorbeelden zijn EIK XL en een studie naar de

MIRT-onderzoek belangrijke lessen geleerd en dit is

samenhangende oplossingen op het HWN/OWN. EIK

de aanleiding om ze als kansen te agenderen. Stuk

XL heeft duidelijkheid nodig voor het totale gebied

voor stuk is uitwerking nodig voordat vervolgstappen

om de urgente ontwikkelopgave en aanpak van het

bepaald kunnen worden.

busstation te kunnen starten. Dat vraagt echter een

De afbeelding is beter leesbaar opgenomen in het eindrapport van het MIRT-Onderzoek

plan voor het totale gebied waarin ook toekomstige

In het eindrapport van het MIRT-onderzoek is een

ruimteclaims voor station en spoorknoop uitgewerkt

uitgebreide toelichting op dit ontwikkelpad verbeeld en

zijn. Ook al kan zo’n ingreep zelf misschien op een

beschreven.

20

Hoofdstuk 6. Kosten en alternatieve bekostiging De ambities en opgaven voor de Brainportregio

De set aan instrumenten is een mix van bestaande

weerstand, maar de acceptatie kan verhoogd worden

zijn groot. Het realiseren van 62.000 woningen, de

en nieuwe instrumenten. Onderstaande kansrijke

als men zichtbaar de leefomgeving ziet verbeteren.

mobiliteitstransitie, hubs, gedragsverandering en de

instrumenten uit deze studie zullen de komende

infrastructurele maatregelen vragen de komende

periode verder worden uitgewerkt voor toepassing in

Instrument 15: Regionaal of stedelijk fonds

jaren forse investeringen. Tel daarbij nog een aantal

deze integrale opgave.

Regionale- en stedelijke fondsen zijn niet zozeer van

grote maatschappelijke opgaven met ruimtelijke

belang voor het bekostigen van gebiedsontwikkeling

impact bij, denk aan de opgaven op het gebied van

Instrument 8: Gebiedsinvesteringszone (GIZ)

maar vooral voor het financieren daarvan. De

klimaatverandering, energietransitie en circulaire

De GIZ is een nieuw instrument om de financiering en

fondsen zullen worden gevuld met de bijdragen

economie, en de berg aan investeringskosten wordt

bekostigen van gebiedsontwikkeling te ondersteunen.

van ontwikkelaars, bouwers en de betrokken

nog lastiger te beklimmen.

Een GIZ is een democratisch instrument dat eigenaren

gemeenten. Via deze fondsen worden voorzieningen

van onroerende zaken binnen een afgebakend gebied

betaald die de ruggengraat van de stad vormen:

De investeringsruimte bij overheden is niet oneindig.

in staat stelt om gedurende een gelimiteerde periode

de hoofdinfrastructuur, het openbaar vervoer, het

Een multi-helix aanpak bij het duiden van de opgaven

afspraken te maken over de realisatie van publieke

watersysteem en grote recreatiegebieden. In de

en het vinden van passende oplossingsrichtingen

voorzieningen. De huidige wetgeving voorziet reeds

gemeente Eindhoven is het toepassen van een Fonds

is een eerste (reeds gemaakte) belangrijke stap.

in de oprichting van een bedrijveninvesteringszone

Bovenwijkse Voorzieningen een instrument dat al

Het betrekken van de samenwerkingspartners

(BIZ). Een GIZ is breder dan een BIZ, aangezien een

vaker is toegepast. De eerste gedachten om een

behoort ook in het vervolg tot de opgave. Vanuit

BIZ zich uitsluitend richt op onroerende zaken (die niet

dergelijk instrument te verbreden naar een regionaal

bekostigingsperspectief is er een aantal manieren

hoofdzakelijk als woning dienen). Het vergt een nieuwe

‘bovenwijks’ fonds tekenen zich af.

om naar ruimtelijke ontwikkelingen te kijken. In

wettelijke regeling om een GIZ op te richten. Partijen

opdracht van het Ministerie van IenW is hiervoor

zijn al met elkaar in gesprek om te bezien of voor de

een studie Alternatieve Bekostiging ruimtelijke

ruimtelijke ontwikkelingen van het station een GIZ als

gebiedsontwikkeling, d.d. februari 2020 uitgevoerd.

instrument inzetbaar kan zijn.

Uit deze studie is een set van kansrijke instrumenten gekomen, waarmee de baathebbers bij de bekostiging

Instrument 14: Parkeertarieven

betrokken worden.

Via het uitbreiden van het parkeerbeleid kunnen er lokaal extra opbrengsten gegeneerd worden.

De hoofdgedachte van de studie gaat uit van het

Het gaat dan om het (verder) omzetten van gratis

betrekken van baathebbers bij ruimtelijke ontwikkeling,

parkeerplaatsen naar betaalde parkeerplaatsen en

denk aan bouwers, ontwikkelaar, woningcorporaties,

om het (verder) differentiëren van tarieven naar tijd en

bedrijven, omwonende, reizigers en OV-exploitanten.

plaats. Uitbreiding van betaald parkeren stuit vaak op

21

Hoofdstuk 7. Regie 7.1

GOVERNANCE EN ORGANISATIE

De aansturing van deze integrale, gebiedsgerichte

•

een transitiestrategie met het integreren van

De complexe en langlopende opgave in de

langetermijn opgave vraagt om een integraal triple-

bestaande overlegstructuren waar mogelijk

Brainportregio vraagt om stevige regie en

helixsamengesteld gremium dat de uitwerking

of nodig cq het verduidelijken van rollen en

samenwerking. Partijen moeten zicht hebben op de

en uitvoering van deze verstedelijkings- en

verantwoordelijkheden;

besluitvorming, verdere planvorming -ontwikkeling,

bereikbaarheidsopgave ter hand neemt. Dit moet

-uitwerking en realisatie in de komende decennia.

zich goed verhouden tot de verschillende rollen

uitvoeringsorganisatie als de bestuurlijke

Dat vraagt om een werkwijze waaraan alle partijen

en verantwoordelijkheden ten aanzien van wonen,

organisatie operationeel zijn.

vanuit eigen kracht en verantwoordelijkheid een

werken, mobiliteit bij Rijk, provincie, gemeenten,

bijdrage kunnen leveren. Wij hanteren de volgende

SGE, MRE, marktpartijen en kennisinstellingen

7.2

uitgangspunten om tot deze werkwijze te komen:

zoals deze momenteel fungeren. Hiervoor zal een

De integrale gebiedsgerichte ontwikkeling van

1. voldoende stabiliteit én dynamiek om

transitiestrategie worden opgesteld.

Brainport Eindhoven is een permanent en adaptief

•

eerste helft 2021 moet zowel de

MONITORING

proces. Uitwerking is nodig voor een integraal

‘toekomstbestendig’ te zijn; 2. een werkbare en eenvoudige samenwerkingsvorm,

Vanaf 1 januari 2021 wordt gestart onder de

monitoringssysteem, dat in beginsel doorbouwt op het

governance en heldere basisspelregels op het

verantwoordelijkheid en aansturing van de

monitoringssysteem van het programma SmartwayZ.

niveau van bestuur, management en beleid;

programmaraad SmartwayZ.NL en met de integrale

NL voor wat de mobiliteitsaspecten betreft en daarmee

3. een werkstructuur die is gebaseerd op een stevige

multi-helixsamengestelde BAG+. Hierdoor kan direct

ook de basis is voor het volgen van het adaptief

betrokkenheid van overheden met het bedrijfsleven

met de plannen en afspraken worden gestart en

ontwikkelpad. Verstedelijking maakt geen deel uit van

en kennisinstellingen, in een gezamenlijke

wordt voortgebouwd op de kracht van het lopende

de monitoring zoals SmartwayZ.NL hanteert, dus dat

strategie. Hoe dichter bij de fase van uitvoering,

programma SmartwayZ.NL.

zal er nog aan moeten worden toegevoegd.

hoe meer ook de inwoners/reizigers betrokken zijn. Met het oog op de gewenste integraliteit van

De komende periode moeten de contouren van de

zowel het programma als de projecten dienen

organisatie van deze integrale opgave worden verkend.

mobiliteit en ruimte op alle bestuursniveaus te

Nadat partijen afspraken in het BO MIRT hebben

worden vertegenwoordigd, dus op de niveaus van

gemaakt, wordt het volgende uitgewerkt:

overheden, marktpartijen en kennisinstellingen;

•

opgaven en projecten;

4. onderscheid tussen aansturing van de totale integrale Brainport-opgave en aansturing van de projecten die hieruit voortkomen.

governance in relatie tot het programma en de

•

het toedelen van opgaven en projecten (binnen/ buiten de lijn van het programma;

22

Bestuurlijk document 18 november 2020 | vertrouwelijk | BMC

Leden programmaraad SmartwayZ.NL

Met dank aan de leden van

Opgesteld door

Monique List – Ehv

BAG+

Leden projectteam

Agendaleden

Jan-Bert Dijkstra – IenW

Pieter van Geel – Voorzitter

Pieter Dronkert – IenW

Wim Brinker – EZK

Vincent van der Werff – BZK

Monique List – Ehv

Pravesh Baboeram – IenW

Jeroen van den Berg – IenW

Diana Beutink – RWS

Christophe van der Maat – PNB

Renate Overhage – BZK

Jan van der Voet – IenW

Antoinette Maas – MRE

Harry Boschloo – IenW

Marco Bakermans – RWS

Pieter van Ginneken – RWS

Hubert Mackus - PL

Jeroen Heuvelink – BZK

Erwin Dacier – PNB

Christophe Mattousch – RWS

Robert-Jan Smits – Tue

Antoinette Maas – MRE

Sjoerd van Loon – PNB

Rik van Haaren – ProRail

Peter Pardoel – Smart Logistics

Piet Machielsen – SGE

Judith van der Ham – PNB

Ewoud Vink – PNB

Albert Veentra – TKI Dinalog

Karin Weustink – RWS

Robbert de Mug – Ehv

Wim Rechmann – PNB

Daan Quaars – NWP BS Bereikbaar

Wendy de Wild – ProRail

Jan Willem van der Pas – Ehv

Stephan Suiker – Ehv

John Jorritsma – Stichting Brainport

Hubert Mackus – PL

Joost Beenker – Ehv

Robin Wouters – Hlm

Maurice Geraets – NXP

Carlo van de Weijer – Tue

Jean van Zeeland – Ehv

Jacqueline de Rijk-Heeren – Economic Board W-B

Paul van Nunen – Brainport Development

Astrid Zweegers – Ehv

Ronald Slaats – VNO NCW

Silvia van Haeff – Ehv

Christophe van der Maat – PNB

Project-/ en procesmanagement

Ron Nohlmans – Ehv/Regio

Anton Bos – BMC

Leden van het Poho Ruimte SGE

Jeroen IJff – Regio

Charlotte Nauta – BMC

Leden van het Poho Mobiliteit MRE

Elice Steijaert – Regio

Marijn Calkhoven – BMC

Tineke Posno – Hlm Captains of Industry

Stefan Raedts - Hlm

Onderzoeksconsortium

Eindhovensche Fabrikantenkring (EFK)

Rik Derksen – VNO NCW

Manus Barten – Studio Bereikbaar

VNO NCW

Christian Rommelse – Studio Bereikbaar Simon Dona – Dona Stedenbouw

Ambtelijk Opdrachtgevers Harry Boschloo – IenW Jeroen Heuvelink – BZK Gertjan Koolen – PNB Frank van Swol – Ehv