CN MIRT-onderzoek Bestuurlijk document
Tekst van het document
Integraal MIRT-Onderzoek Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainportregio
Bestuurlijk document 18 november 2020 | vertrouwelijk | BMC
Bestuurlijke keuze INTRODUCTIE
Het MIRT-onderzoek verstedelijking en bereikbaarheid
suburbane en dorpse inbreidingen, die recht doen aan
de auto binnen de Ring in de stad wordt beperkt
In 2018 zijn Rijk, provincie Noord-Brabant en regio
Brainportregio moet leiden tot een gedeelde perceptie
de kwaliteiten van deze gemeenten. De woningbouw
dmv een verlaging van de snelheid naar 30 km/
Brainport met de Brainport Nationale Actieagenda
tussen Rijk en regio over de urgentie, aard, omvang,
kan als hefboom fungeren voor andere opgaven
uur, parkeren via hubs als standaard en een sturend
een langjarig partnership met elkaar aangegaan om
onderbouwing en aanpak van de samenhangende
op het gebied van economie (agglomeratiekracht),
parkeerbeleid (stedelijke parkeernormen en tarieven,
de economische kracht van Brainport Eindhoven te
opgaven op het gebied van verstedelijking en
leefbaarheid en klimaatadaptatie/ energietransitie.
gebiedsontwikkeling, parkeren op afstand).
behouden en te versterken. Vervolgens spraken Rijk en
bereikbaarheid. Op basis van dit beeld worden op
Verstedelijking beïnvloedt de bereikbaarheid en vice
regio in november 2019 af een integraal gebiedsgericht
25 november 2020 in het BO MIRT strategische
versa en zowel kwantitatief als kwalitatief. Meer
Het MIRT-onderzoek laat zien dat de
MIRT-onderzoek (MIRT=Meerjarenprogramma
hoofdkeuzes gemaakt en beslissingen genomen
mobiliteit betekent hier vooral ook andere mobiliteit.
mobiliteitstransitie, in combinatie met de
Infrastructuur, Ruimte en Transport) uit te voeren,
over een adaptief ontwikkelpad, inclusief een
met het oog op versterking van de internationaal
maatregelenpakket. Voorliggend bestuurlijk document
MOBILITEITSTRANSITIE
fiets- en OV-gebruik. De bereikbaarheid van de
concurrerende economische positie van Brainport
bevat het advies van de programmaraad SmartwayZ.
De stedelijke groei moet hand in hand gaan met de
economische toplocaties en campussen zal verbeteren
Eindhoven. Met de belangrijkste vraag: hoe kunnen
NL aan de BO-MIRT tafel.
verbetering van de bereikbaarheid van de regio. De
door een radiale ontsluiting van de OV-knopen en een
Brainportregio zet daarom samen met de provincie
tangentiele ontsluiting tussen werklocaties.
we investeren in een hoogwaardig vestigingsklimaat,
verstedelijkingsstrategie, bijdraagt aan een groter
dat zowel het nationale verdienmodel als de regio ten
NIEUWE RUIMTELIJKE KWALITEIT
en het Rijk in op een mobiliteitstransitie. Het gaat
goede komt?
In de Woondeal Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) is de
om een wezenlijke verandering in reisgedrag en in
KWALITEITSSPRONG BRAINPORT
behoefte aan woningen tot 2040 ingeschat op 47.500
het mobiliteitssysteem, die de komende decennia
De Brainportregio zal naar verwachting meer
Het bereiken van zo’n hoogwaardig internationaal
tot 62.000 woningen. Bovendien is de ambitie dat
stapsgewijs en adaptief (dus met de mogelijkheid
talent aantrekken – wat belangrijk is voor het
vestigingsklimaat vraagt om een sprong in
het aantal arbeidsplaatsen groeit met ca. 50.000 tot
om tussentijds aanpassingen te doen) vorm krijgt.
vestigingsklimaat - door de combinatie van een
stedelijkheid qua woon- en werkmilieus met een
75.000 arbeidsplaatsen, zodat Brainport internationaal
Dit betekent: aanpakken van bestaande knelpunten
breder palet aan woonmilieus, behoud van de
bijbehorend voorzieningenniveau en een goed
concurrerend blijft. Brainport versterkt daarmee zijn
en opvangen van nieuwe mobiliteit door te investeren
groene ruimtelijke kwaliteit van de regio en de betere
functionerend multimodaal mobiliteitssysteem. Een
waarde ten behoeve van het stedelijk netwerk van
in de systeemsprong OV (spoor, HOV, hubs), fiets/
bereikbaarheid van economische toplocaties en
investering in het vestigingsklimaat en duurzame
Nederland. Daardoor ontstaat ook meer diversiteit
fietsvoorzieningen (rijden en stallen), doorfietsroutes,
campussen. Bovendien zal een aantal toplocaties en
mobiliteit in de Brainportregio is een investering in de
in het wonen; er komen bijvoorbeeld metropolitane
smartlanes, slowlanes, pakeer-/locatiebeleid,
campussen zich ontwikkelen tot integrale milieus,
regionale en nationale economie. Door niet alleen de
woonmilieus in het centrum van Eindhoven en
intelligent verkeersmanagement (C-ITS) en van daaruit
waarin wonen, werken en voorzieningen zorgen voor
focus te leggen op de economische belangen maar
hoogstedelijke woonmilieus in Eindhoven en Helmond.
onder meer in gedragsverandering, werkgeversaanpak,
een levendige, creatieve dynamiek. Een aantrekkelijke
aandacht te hebben voor alle doelgroepen en zorg
Deze hogere dichtheden zorgen ook voor extra druk
mobility as a service, deelmobiliteit en smart logistics.
woonomgeving is er niet alleen voor talent, maar zeker
te dragen voor een goede leefomgevingskwaliteit,
op deze steden. Daarom zal de verdichting gepaard
Het autoverkeer wordt zo snel mogelijk naar de randen
ook voor de inwoners.
profiteren alle inwoners van de regio van de sprong in
moeten gaan met een kwaliteitsimpuls, die een
(met name de Randweg A2 Eindhoven) geleid, wat
stedelijkheid.
aantrekkelijke, groene en gezonde leefomgeving borgt.
betekent dat deze randen goed moeten functioneren
Dit vraagt om zorgvuldige keuzes ten aanzien van
voor het regionaal en doorgaand verkeer. De rol van
2
ADVIES PROGRAMMARAAD SMARTWAYZ.NL TBV BO-MIRT 2020 Hiernaast zijn de hoofdkeuzes van de programmaraad in een afbeelding opgenomen, waardoor ook de samenhang der onderdelen inzichtelijk wordt.
De programmaraad: 1.
kiest voor een samenhangende en
adaptieve ontwikkeling van de verstedelijking en bereikbaarheidsopgave in deze regio en beziet de kansrijke oplossingsrichtingen en maatregelen integraal en in onderlinge samenhang; 2.
onderschrijft het belang om het stedelijk gebied
Eindhoven te versterken vanuit de kracht van de eigenheid van de regio en die daarmee recht doet aan de wens voor complementaire woon- en werkmilieus, behoud van identiteit van kernen en buitengebied, versterking van de relatie stad-kernen-buitengebied én bijdraagt aan een robuust mobiliteitssysteem; 3.
onderschrijft hiermee dat een toename van
binnenstedelijke verdichting met hoogstedelijke en metropolitane gemengde milieus in EindhovenVeldhoven en Helmond de meest toekomstvaste oplossing is en het meest bijdraagt aan het vergroten van de agglomeratiekracht en vestigingsklimaat. Daarom zal de verdichting gepaard moeten gaan met een kwaliteitsimpuls, die een aantrekkelijke, groene en gezonde leefomgeving borgt;
3
4.
onderschrijft dat het vestigingsklimaat voor
deze integrale opgave. In de eerste helft van 2021
•
een ruimtelijke inpassingsstudie voor het
Actieagenda zal EZK hierbij worden betrokken;
de regio nog sterker wordt als principes uit dit MIRT-
wordt de governance verder uitgewerkt en zetten we
gebied nabij Eindhoven Centraal. Daarbij zal de
Onderzoek worden doorgetrokken naar omliggende
een bijpassende (uitvoerings)structuur op;
studie naar het toekomstvast ontwikkelen van
vestigingsklimaat (w.o. verdienvermogen) en
subregio’s. Dit vereist afstemming van het stedelijk
7.
stelt vast dat het ontwikkelpad op hoofdlijnen
de Spoorknoop Eindhoven worden afgestemd
energie en klimaat.
gebied en de subregio’s de Kempen, A2 en de Peel
het komende jaar verder wordt uitgewerkt en spreekt
met de ontwikkeling van de multimodale knoop
9.
tav de complementariteit met behoud van identiteit
af dit ontwikkelpad te monitoren en jaarlijks te
Eindhoven Centraal. Hiertoe leveren de provincie
deelopgaven (de vetgedrukte betrokkenen zijn ‘trekker’
van kernen en buitengebied, versterking van de
evalueren en waar nodig aan te passen. Dit adaptieve
en gemeente Eindhoven een studie ‘ontwikkelen
van de opgave) met daarin opgenomen het voorstel
relatie stad-kernen-buitengebied. In het licht van de
ontwikkelpad wordt gemonitord, zodat kan worden
multimodale Knoop Eindhoven’ op in 2021,
voor de te maken afspraak tussen regio en Rijk tijdens
ontwikkeldagen 2021, de mobiliteitsagenda Zuidoost
gestuurd op de voortgang en nieuwe besluiten altijd op
dit zal in samenhang worden bekeken met de
het BO-MIRT 2020 (zie >):
Brabant en de regionale omgevingsagenda Zuidoost
basis van actuele informatie kunnen worden genomen.
ruimtelijke inpassingsstudie en de integrale
Brabant maken de afzonderlijke subregio’s hierover
Dit wordt belegd in de governance uit punt 6. Daarmee
studie toekomstvaste spoorknoop Eindhoven.
1.
indien noodzakelijk integrale afspraken met de
kunnen ook nieuwe inzichten tav verstedelijking
Zodoende wordt de woningbouw hier verder op
•
provincie én onderling. Deze worden opgenomen in de
(bijvoorbeeld het Verstedelijkingsakkoord) en mobiliteit
gang gebracht, zonder daarbij het benodigde
voor de SGE in afspraken. Woon-, werklocaties
omgevingsagenda Zuidoost Brabant;
(bijvoorbeeld smart mobility) worden betrokken.
ruimtebeslag voor (toekomstige) functionele
en voorzieningen worden zoveel mogelijk
eisen gekoppeld aan het spoor en het busstation
binnenstedelijk in Eindhoven, Helmond en
5.
maakt de hoofdkeuze voor een vergaande
•
de samenhang met mobiliteit, het
De programmaraad onderscheidt de volgende
Verstedelijkingsakkoord SGE/Rijk Een uitwerking van het verstedelijkingsakkoord
mobiliteitstransitie en daarmee een verschuiving
De programmaraad vertaalt bovenstaande door in de
Neckerspoel in gevaar te brengen. Hierbij wordt
Veldhoven gerealiseerd. Hierbij wordt ingezet
van autogebruik naar meer OV-gebruik, duurzame
volgende adviezen voor verstedelijkingsafspraken. De
aandacht gevraagd voor het opstellen van een
op hoogstedelijke en metropolitane gemengde
deelmobiliteit en verplaatsingen met de fiets en te voet,
programmaraad:
businesscase voor de verstedelijkingsopgave
milieus (o.a. campusontwikkeling), geconcentreerd
aangevuld met noodzakelijke maatregelen ten behoeve
8.
(wonen/werken) nabij Eindhoven Centraal, die
rond (H)OV-knooppunten en langs bestaande
van de auto-bereikbaarheid;
naar een verstedelijkingsakkoord voor de SGE, conform
daarmee mogelijk de basis vormt om te zijner tijd
en nieuwe mobiliteitsassen. Onderdeel van het
6.
de uitkomsten van het MIRT-onderzoek en vast te
fondsen en middelen te verwerven;
verstedelijkingsakkoord is het ontwikkelen van
de overige gemeenten kunnen eveneens verdichten
een verdiepende studie toplocaties. Hierbij staat
stelt voor om dit te organiseren in een integraal
adviseert om het komend jaar toe te werken
triple-helixsamengesteld gremium dat de uitwerking
leggen tijdens het BO-MIRT 2021, waarbij de volgende
•
en uitvoering van deze integrale verstedelijkings- en
zaken nader worden uitgewerkt:
of transformeren binnen de kernen met behoud
centraal hoe we de concurrentiekracht van
bereikbaarheidsopgave ter hand neemt. Dit moet
•
woon-, werklocaties en voorzieningen worden
van identiteit van de kleinere kernen, de groene
de locaties op de lange termijn borgen. Bij de
zich goed verhouden tot de verschillende rollen
zoveel mogelijk binnenstedelijk in Eindhoven,
kwaliteit, het buitengebied en versterking van de
uitwerking worden ook de ontwikkelingen tav
en verantwoordelijkheden ten aanzien van wonen,
Helmond en Veldhoven gerealiseerd. Hierbij
relatie stad-kernen-buitengebied (regionaal maken
klimaatadaptatie en energietransitie betrokken.
werken, mobiliteit bij Rijk, provincie, gemeenten,
wordt ingezet op hoogstedelijke en metropolitane
gemeenten hierover programmeringsafspraken);
•
BETROKKENEN: SGE-gemeenten, BZK, EZK, provincie.
randgemeenten, marktpartijen en kennisinstellingen.
gemengde milieus (o.a. campusontwikkeling),
het ontwikkelen van een verdiepende studie
•
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: De uitkomsten van de
Daartoe handhaven we de huidige governance met
geconcentreerd rond (H)OV-knooppunten en
toplocaties (o.a. campussen), vanwege de
afspraken 2, 3, 4 en 5 hieronder, onderdeel te laten
de programmaraad SmartwayZ.NL en een BAG+ voor
bestaande en nieuwe mobiliteitsassen;
samenhang met de Brainport Nationale
zijn van het verstedelijkingsakkoord.
•
4
•
•
DOEL: de ruimtelijke strategie en het adaptief
Onderzoek naar de mogelijke inzet, van het
tijdig afstemming en afspraken met partijen
centrum van Eindhoven. Bij de uitwerking van dit
ontwikkelpad moeten uitgewerkt worden in een
mogelijk op te zetten Rijksontwikkelbedrijf,
over benodigde ruimte spoor irt verstedelijking.
pakket ligt er een nadrukkelijke relatie met pakket 2,
verstedelijkingsakkoord SGE. Hiermee wordt er
zoals voorgesteld bij de aanbieding van
Het opstellen van de strategie en fasering is
en op het gebied van mobiliteit met de afspraken 7,
tevens invulling gegeven aan het SGE-deel van de
de NOVI, voor het vlottrekken van de
onderdeel van de studie. Bij de uitwerking van
8 en 10).
verstedelijkingsstrategie stedelijk Brabant.
verstedelijkingsopgave nabij Eindhoven
dit pakket ligt er een nadrukkelijke relatie met
ONTWIKKELPAD: gemeenten zorgen in samenspraak
Centraal.
afspraak 7.
met provincie en Rijk voor een samenhangende
•
•
het web van de stedelijke agglomeratie en
voorzieningen.
een metropolitaan centrum. Wil de Brainport inwoners en talenten ook op termijn soepel
•
•
•
Verdiepende studie naar de economische toplocaties
DOEL: Station Eindhoven CS wordt de spin in
regionale programmering voor wonen, werken en
2.
4.
3.
Het programmatisch uitwerken van het
•
Ontwikkelperspectief Centrum Eindhoven •
Verdiepende studie naar zonering en integratie op de economische toplocaties met als centrale
Uitwerken van het programma van het
vraag: hoe borgen we de concurrentiekracht van
Ruimtelijke inpassingsstudie naar de
kunnen verplaatsen, dan is aanpassing van de
Ontwikkelperspectief Eindhoven Centrum
de locaties op de lange termijn? Uitkomsten van
opgave EIK XL
stationsomgeving/spoorknoop Eindhoven Centraal
met 21.000 woningen (gemengde milieus en
deze studie zijn zeer bepalend voor de ruimtelijke
Een ruimtelijke inpassingsstudie naar de
(incl. Neckerspoel) cruciaal ter versterking van
woonvormen) binnen de Ring met aandacht
strategie voor de wat langere termijn.
woningbouwopgave van ca. 6000 woningen
de agglomeratiekracht, het vestigingsklimaat
voor de klimaatopgave, groene kwaliteit en het
in de omgeving van Eindhoven CS, waarbij het
en passende (internationale) connectiviteit
leefmilieu.
ruimtebeslag voor (toekomstige) functionele
van Brainport Eindhoven Het verbeteren van
•
BETROKKENEN: gemeente Eindhoven.
eisen gekoppeld aan het spoor en het busstation
de gewenste connectiviteit vraagt op de
•
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: nvt.
Neckerspoel in beeld worden gebracht.
middellangetermijn om een uitbreiding van de
•
DOEL: schaalsprong naar hoogstedelijk en
BETROKKENEN: gemeente Eindhoven, Rijk, provincie,
spoor- en perroncapaciteit van Eindhoven CS. Op
metropolitane gemengde milieus geeft de
gemengde milieus mogelijk en wenselijk zijn
ProRail, private partijen.
korte termijn worden 6.000 woningen gerealiseerd.
mobiliteitstransitie een impuls. Het is een reeds
op de campus-/toplocaties. Vroegtijdig inzicht
VOORSTEL VOOR BO-MIRT:
Ingrepen op de korte termijn moeten in lijn zijn met
ingezet proces en een logisch vervolg op de
is nodig om keuzes m.b.t. inzet op gemengde
•
Starten van een onderzoek naar de ruimtelijke
de in- en aanpassingen die nodig zijn op de lange
afspraken van de Woondeal, de verdichtingsaanpak
woon/werkmilieus te kunnen plaatsen in een
inpassing en fasering van de multimodale
termijn.
en het toekomstbeeld OV. Onderdeel van deze
langetermijnstrategie en dit oppakken binnen het te
ONTWIKKELPAD:
ruimtelijke studie is het vormgeven van de kwaliteit
ontwikkelen verstedelijkingsakkoord SGE.
•
Er liggen een SOK en PvA. Daarin is programma
van het centrumgebied, het stedelijk groen, het
woningbouw en station).
EIK XL uitgewerkt in een ontwikkelvisie
verbinden van het binnen met het buiten de Ring en
Opstellen van een businesscase voor de
Fellenoord (vaststelling beoogd Q1 2021).
het verbeteren leefmilieu binnen en op de Ring.
kent een sterke eigen dynamiek. Het is van
ONTWIKKELPAD: deze uitwerking vormt de
belang inzicht te hebben in de gewenste ontwikkelrichting.
knoop i.r.t. de Ontwikkelvisie Fellenoord. (dus ruimtelijke inpassing van OV-knoop,
•
verstedelijkingsopgave van het gebied rondom
•
•
Het ontwikkelen van de stationsknoop met de
•
Eindhoven CS die de basis vormt om te zijner
onderdelen spoor en perrons Eindhoven, dat
eerstvolgende stap in de kwaliteitssprong
tijd fondsen en middelen te verwerven.
iets later ligt in het ontwikkelpad, vraagt wel
Brainport, passend bij de verdichting in het
•
BETROKKENEN: betrokken gemeenten, provincie,
private partijen, BZK, EZK •
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: onderdeel van
verstedelijkingsakkoord •
•
DOEL: inzicht in waar en onder welke voorwaarden
ONTWIKKELPAD:
•
•
de ontwikkeling van de campus-/toplocaties
wederzijdse afhankelijkheid met (H)OVstructuur.
5
5. •
Ruimtelijke studie naar Helmond centrum Het ontwikkelen van een ‘ontwikkelvisie
stationsomgeving (met 10.000 woningen) zijn
de mobiliteitsstrategie vormen. Deze bestaat uit de
van de opgave) met daarin opgenomen het voorstel
wederzijds afhankelijk (afspraken 5, 8 en 11).
volgende uitwerkingen:
voor de te maken afspraak tussen regio en Rijk tijdens
•
het BO-MIRT 2020 (zie >):
stationsomgeving Helmond’ met verstedelijking en opwaardering en verknoping intercitystation
6.
BETROKKENEN: gemeente Helmond, ProRail,
•
Uitwerken integrale ontwikkelstrategie subregio’s
een integrale studie naar een toekomstvaste Spoorknoop, wat een relatie heeft met de
Uitwerking van de ontwikkelstrategie van
uitwerking regionaal (H)OV door regio. Beide
7.
provincie, vervoerders, private partijen.
regionale kernen gekoppeld aan de agenda voor
trajecten zullen op elkaar worden afgestemd;
•
•
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: nvt
het landelijk gebied doet recht aan de wens
•
DOEL: Een gefaseerde gebiedsontwikkeling
•
(Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040), opgaven
voor complementaire woon- en werkmilieus,
hierbij om de ontbrekende radiale verbindingen,
station Eindhoven Centraal, multimodale knoop
van het gebied rondom het centrale station
behoud van identiteit van kernen en buitengebied,
een tangentiële verbinding langs economische
Eindhoven, uitbreiding en aanpassing van het
en het centrum van Helmond is nodig voor de
en versterking van de relatie stad-kernen-
toplocaties, en een netwerk van multimodale
busstation Neckerspoel, radiale OV-assen en
verstedelijkingsopgave van deze tweede stedelijke
buitengebied.
hubs wat goed aansluit op zowel het OV- als
een tangentiele OV-verbinding tezamen, maken
BETROKKENEN: Regiogemeenten, provincie en
autonetwerk. Hierbij worden ook maatregelen
de mobiliteitstransitie mogelijk. Samenhangend
subregio’s.
ten behoeve van gedragsverandering (bv.
met de ontwikkeling van EIK XL is het integraal
werkgeversbenadering) betrokken;
ontwikkelen van Neckerspoel van belang. De
van het regionaal mobiliteitsplan met
uitwerking is de volgende stap in het onderzoek/
•
ontwikkeling van ca 10.000 woningen in Helmond hangt samen met de gefaseerde opwaardering van
•
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: nvt.
het centrumgebied van Helmond. In de spoorknoop
•
DOEL: een integrale, gedragen uitwerking op gebied
•
Eindhoven zit het NMCA knelpunt Eindhoven-
van verstedelijking en mobiliteit voor de regionale
onder meer het fietsnetwerk, slimme
ontwerp naar het OV-systeem m.b.t. de ligging van
Helmond. Het versterken van het IC-profiel vraagt
kernen en het landelijk gebied gericht op het
mobiliteitsmanagementmaatregelen,
de lijn en haltes, de effecten en de OV-ontsluiting
om infrastructurele en ruimtelijke aanpassingen
borgen van de leefbaarheid van de gehele regio.
locatie-/parkeerbeleid, werkgeversaanpak/
van Eindhoven voor de omliggende gemeenten.
ONTWIKKELPAD: Op basis van de uitkomsten
gedragsverandering, Mobility as a Service,
Aanvullend zijn fietsvoorzieningen op haltes nodig.
op de stationsomgeving. Opwaardering van het
van het MIRT-onderzoek maken provincie
deelmobiliteit, smart logistics en samenhang met
intercitystation moet bijdragen aan het verbeteren
en regio samenhangende afspraken over de
het regionaal (H)OV-netwerken;
regiogemeenten, provincie, Rijk, vervoerders,
van de connectiviteit.
programmering van woningbouw en werklocaties
een studie HWN-OWN en hun onderlinge
private partijen (werkgevers).
ONTWIKKELPAD: op basis van de ontwikkelvisie
én een agenda voor het landelijk gebied.
en is daarom onderdeel van de integrale visie
•
Regionale uitwerking TBOV2040 landsdeel Zuid
van het regionaal (H)OV-systeem. Het gaat
kern én de mobiliteitstransitie van de regio. De
•
Uitwerken van robuust (H)OV-systeem
•
maken partijen een vervolgafspraak over de
•
samenhang. •
•
•
BETROKKENEN: gemeente Eindhoven en
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: uitwerken van het OV-
het inzichtelijk maken van benodigde
systeem conform regionale uitwerking TBOV,
ontwikkel- en uitvoeringsstrategie en fasering.
De programmaraad vertaalt bovenstaande
beslisinformatie o.a. financiën op basis van
uitwerking op basis van het integraal onderzoek
Helmond start met het maken van een
deelopgaven door in de volgende adviezen voor
stabiele SSK-ramingen, mogelijkheden en inzet
naar de radiale en tangentiele OV-lijn vast te leggen
ontwikkelvisie voor de verstedelijking nabij station,
mobiliteitsafspraken. De programmaraad adviseert:
van alternatieve bekostiging, aanpak, planning en
tijdens het BO-MIRT 2021. Hierbij zal afstemming
dit zal worden afgestemd met de door IenW
10.
risico’s.
gezocht worden met de verdiepende studie HWN-
te entameren integrale studie toekomstvaste
uitwerking van de mobiliteitstransitie, conform de
11.
spoorknoop Eindhoven. De mobiliteitstransitie,
uitkomsten van het MIRT-onderzoek, waarbij de
deelopgaven (de vetgedrukte betrokkenen zijn ‘trekker’
zuidelijke ontsluiting en ontwikkeling
verschillende modaliteiten worden onderzocht en zo
het komend jaar toe te werken naar een
De programmaraad onderscheidt de volgende
OWN en ‘multimodale hubs’.
6
•
DOEL: impuls OV gericht op mobiliteitstransitie.
8.
Uitbreiding van het radiale netwerk met een
•
ONTWIKKELPAD: om de mobiliteitstransitie tot stand
teneinde in 2021 hierover vervolgbesluiten te
De mobiliteitstransitie behelst een wezenlijke
te brengen is een pakket maatregelen als hiervoor
kunnen nemen.
tangentiele OV-verbinding voor de verbinding
verandering in reisgedrag en in het
genoemd nodig, dus: fietsvoorzieningen (rijden en
van de toplocaties met de knooppunten van
mobiliteitssysteem, die de komende decennia
stallen), doorfietsroutes, smartlanes, slowlanes,
overstappunten van auto naar fiets/OV. De hubs
OV en de nog te ontwikkelen hubs. Bovendien
stapsgewijs en adaptief (dus met de mogelijkheid
parkeer-/locatiebeleid;
bevorderen de bereikbaarheid van de economische
zal deze tangentiele OV-lijn ook structurerend
om tussentijds aanpassingen te doen) vorm krijgt.
Daarnaast inzet op: intelligent
toplocaties, verminderen mogelijk de druk op het
en versterkend werken in de verdere
Dit betekent: investeren in de systeemsprong
verkeersmanagement (C-ITS) en van daaruit
hoofdwegennet en vormen de verbinding vormen
verstedelijkingsopgave. Een goede verknoping van
OV (spoor, (H)OV, hubs), multimodale knoop
onder meer gedragsverandering, werkgevers-
tussen stad en ommeland. Ondanks de toename
deze lijn met Eindhoven CS is vanzelfsprekend. Een
Eindhoven, fiets, parkeer-/locatiebeleid, en
en onderwijsbenadering, mobility as a service,
van stedelijkheid zal zeker de helft van de inwoners
extra verknoping met het spoor aan de noordzijde
intelligent verkeersmanagement (C-ITS) en
deelmobiliteit en smart logistics. Bij de uitwerking
van randgemeenten (en daarbuiten) in suburbane
biedt een extra plus in de OV-ontsluiting. De
van daaruit onder meer in gedragsverandering,
van dit pakket ligt een nadrukkelijke relatie met de
en landelijke kernen wonen. Die zijn vanwege de
contour van de met OV bereisbare arbeidsplaatsen
werkgeversaanpak, Mobility as a Service,
uitwerking van Helmond centrum (5), een robuust
lage dichtheden alleen goed te ontsluiten met
neemt toe. Dit effect wordt nog flink versterkt
deelmobiliteit en smart logistics.
(H)OV-systeem (7) en de ontwikkeling van de
individueel vervoer; de (e)fiets en auto. Op korte
BETROKKENEN: gemeente Eindhoven/Helmond en
mobiliteitshubs (9) en de zuidelijke ontsluiting
afstand neemt binnen het stedelijk gebied maar
regiogemeenten, provincie, Rijk, werkgevers.
Helmond (11).
ook binnen de kernen het fietsgebruik toe. Het
door de verdichting. De (top)locaties kunnen qua
•
werknemers putten uit een groter gebied waar bovendien nog meer mensen wonen. •
Maatregelen mobiliteitstransitie
•
•
•
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: de tekst opnemen dat
DOEL: een systeem van regionale hubs met
oprekken van die afstand door de (e)fiets en
ONTWIKKELPAD: om de groei als gevolg van
de regio (Provincie NB, MRE) in december 2020
9.
de 62.000 woningen te accommoderen en
de ‘Regionale Mobiliteitsagenda Metropoolregio
•
de mobiliteitstransitie (incl fiets) tot stand te
Ontwikkelplan mobiliteitshubs
nieuwe kleine e-vervoersmiddelen te faciliteren,
Het instemmen met het ontwikkelplan regionale
helpt substantieel om de kernen met het stedelijk
Eindhoven’ vaststelt. Hierin komen o.a. aan bod
mobiliteitshubs om te komen tot een eindbeeld
gebied te verbinden. Het concept van de smartlane
brengen is een radiaal en verbindend tangentieel
het fietsnetwerk, slimme mobiliteitsmanagement
van een samenhangend netwerk van regionale
biedt daarvoor toekomstvaste infrastructuur. Voor
systeem nodig. De aandacht is gericht op
maatregelen, parkeerbeleid, werkgeversaanpak/
mobiliteitshubs met kansrijke locaties inclusief
grotere afstanden (en met name de inkomende
integraal onderzoek naar de afronding van het
gedragsverandering, Mobility as a Service,
gefaseerde aanpak, budget, organisatie en
pendel) biedt een netwerk van regionale hubs een
radiale en tangentiele OV-systeem en verdere
deelmobiliteit, smart logistics en samenhang met
koppeling met flankerend beleid.
oplossing.
planvoorbereiding, zodat de ontsluiting in de
het regionaal (H)OV-netwerk. Dit wordt jaarlijks
pas loopt met de vergaande verstedelijking. De
geactualiseerd.
gemeente Meierijstad, werkgevers/bedrijven,
noodzakelijk onderdeel van de mobiliteitstransitie.
DOEL: impuls fiets en andere maatregelen gericht
mobiliteitsaanbieders
In de regio is al gestart met de uitwerking van
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: het komend jaar op basis
een plan voor deze regionale mobiliteitshubs die
aantakking van de regio- en randgemeenten op dit
•
•
BETROKKENEN: MRE-gemeenten, Rijk, provincie,
•
ONTWIKKELPAD: het ontwikkelen van hubs is een
OV-systeem is onderdeel van nader onderzoek. Bij
op mobiliteitstransitie, inclusief de maatregelen
de uitwerking van dit pakket ligt een nadrukkelijke
op de werkgevers- en onderwijsbenadering en
van inzichten uit het Regionaal Mobiliteitsplan
de bereikbaarheid van economische toplocaties
relatie met de maatregelen mobiliteitstransitie (8)
gedragsbeïnvloeding van reizigers.
MRE, studie (H)OV en uitwerking HWN-OWN, de
bevorderen en de druk op het hoofdwegennet
kansrijke multimodale hubs in beeld te brengen,
verminderen. Het voorstel is om de aanpak te
en de ontwikkeling van de mobiliteitshubs (9).
•
7
faseren, op korte termijn wordt gestart met
(‘stadsautoweg Eindhoven’) en de zuidelijke
ramingen, mogelijkheden en inzet van alternatieve
de optimalisatie en uitbreiding van bestaande
ontsluiting van Helmond. Uitgangspunt vormt
bekostiging, aanpak, planning en risico’s.
P+R-locaties en vervolgonderzoek op specifieke
afwikkeling van het verkeer over bestaande
locaties. Op langere termijn worden diverse
tracés. Een ander uitgangspunt is dat er ook in de
hiervan tijdens het BO-MIRT 2021. Bij de uitwerking
hubs en de capaciteit ervan uitgebreid, als de
toekomst voldoende ruimte dient te zijn voor het
van dit pakket ligt een nadrukkelijke relatie met het
mobiliteitstransitie meer vorm krijgt. Onderdeel
doorgaand verkeer op de A2/N2/A67/A50.
uitwerken van de zuidelijke ontsluiting Helmond
BETROKKENEN: Rijk, provincie, gemeente Eindhoven,
(11).
van het stevige OV-profiel is een systeem van
•
regionale mobiliteitshubs die cruciaal zijn voor
•
gemeente Helmond en andere randgemeenten. 11.
en ander innovatieve vervoersconcepten (o.a.
uitkomsten worden geagendeerd tijdens het BO-
•
deelmobiliteit). Met de mogelijkheid om daarbij
MIRT 2021.
scan met betrekking tot het opwaarderen van
DOEL: oplossen knelpunten op het wegennet
de zuidelijke ontsluiting van Helmond en het
fijnmaziger systeem van kleinere hubs. Bij de
met focus op de Randweg A2 Eindhoven, de
afwaarderen van de Kasteeltraverse.
uitwerking van dit pakket ligt een nadrukkelijke
noordelijke randweg, JF Kennedylaan, gedeelte
relatie met de maatregelen robuust regionaal OV-
Ring en A270. Wanneer vol wordt ingezet op
systeem (7) en mobiliteitstransitie (8), de provincie
de mobiliteitstransitie dan resteren er toch nog
•
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: nvt.
neemt voortouw in leggen van deze verbinding.
knelpunten op het wegennet. Na de korte termijn
•
DOEL: Het, in combinatie met de mobiliteitstransitie
vanuit de gemeenten op aan te haken met een
•
ONTWIKKELPAD: uitwerking in 2021 en agendering
VOORSTEL VOOR BO-MIRT: een uitwerking waarvan de
een comfortabele overstap van de auto naar OV
10.
•
•
•
•
Uitwerken van zuidelijke ontsluiting Helmond Het uitwerken van de inzichten uit de quick-
BETROKKENEN: gemeente Helmond, gemeente
Eindhoven, provincie.
aanpak van de Randweg A2 Eindhoven en de
(incl fiets), ontlasten van de Kasteeltraverse van
Nadere uitwerking van een robuust en
aanpak bundelroutes tot 2030, resteren er nog de
doorgaand verkeer om daarmee leefbaarheid en
samenhangend HWN/OWN
volgende knelpunten voor de periode 2030-2040.
bereikbaarheid van het centrum van Helmond
Een nadere uitwerking naar robuuste en
Congestie op delen van de Randweg A2 Eindhoven,
te verbeteren en de verstedelijkingsopgave te
samenhangende kansrijke oplossingen voor
A58, A67 en A50, zware congestie op John F.
faciliteren.
de systeemopgaven op het HWN en OWN met
Kennedylaan en het noordoostkwadrant van de
daarbij voldoende aandacht voor hun onderlinge
Ring (concept ‘stadsautoweg Eindhoven’) en
deze uitwerking maken partijen een afspraak
samenhang, die zorgen voor een robuuste
verkeer- en barrièreproblematiek Kasteel-Traverse.
over een planstudie (i.s.m. Bundelroutes). Bij
afwikkeling van auto- en vrachtverkeer op lokaal,
Onderdeel van de uitwerking is het inzichtelijk
de uitwerking ligt een nadrukkelijke relatie met
regionaal en (inter)nationaal niveau.
maken de reikwijdte (scope) van de kansrijke
Helmond centrum (5) en de mobiliteitstransitie (8).
Het gaat hierbij om samenhangende oplossingen
oplossingen, effecten (op o.a. leefbaarheid,
voor A2/N2/A67/A50 en de John F. Kennedylaan
mobiliteit) en van benodigde beslisinformatie
en het noordoostkwadrant van de Ring
o.a. financiën op basis van stabiele SSK-
•
ONTWIKKELPAD: Op basis van de uitkomsten van
8
Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Economische en ruimtelijke uitgangspunten 3. Uitgangspunten bereikbaarheid en mobiliteit 4. Strategische hoofdkeuzes 5. Ontwikkelpaden 6. Kosten en alternatieve bekostiging 7. Regie
Bijlagen
9
Hoofdstuk 1. Introductie 1.1
DE AMBITIE: VASTHOUDEN INTERNATIONALE
Het duurzame verdienvermogen voor de lange termijn
De Afsprakenlijst van het bestuurlijk Overleg MIRT
Rijk, provincie Noord-Brabant en de gemeente
TOPPOSITIE VAN BELANG VOOR HET
is alleen mogelijk als er sprake is van passende woon-
2019 vermeldt de volgende afspraken:
Eindhoven zijn gezamenlijk opdrachtgever voor dit
NATIONALE VERDIENVERMOGEN
, werk- en verblijfsmilieus én als de bereikbaarheid
SmartwayZ.NL: Onderzoek Verstedelijking &
MIRT-onderzoek. Ook vindt er afstemming plaats
De ambitie voor de Brainportregio luidt: een
goed is. Mensen willen wonen in aantrekkelijke steden
Bereikbaarheid Brainportregio
met andere gemeenten, het bedrijfsleven, aanbieders
hoogwaardig internationaal vestigingsklimaat met
en dorpen met goede voorzieningen. Een prettig
•
Rijk en regio spreken af om gezamenlijk een
van mobiliteitsdiensten en kennisinstellingen binnen
betekenis voor het verdienmodel van de BV Nederland
leefklimaat en een hoge kwaliteit van de samenleving
gebiedsgericht en integraal MIRT-onderzoek te
de Brainportregio. Voorbereiding van besluitvorming
én voor de regio, waarbij de economische topsectoren
is bepalend voor het economische succes, en op haar
starten voor de Brainportregio. Het onderzoek
verloopt via de Programmaraad SmartwayZ.
(hightech), de kennisindustrie en de maakindustrie
beurt kan doorgaande economische ontwikkeling in
moet leiden tot een gedeelde perceptie tussen
NL, waaraan naast de mobiliteitspartners ook het
essentiële pijlers zijn. Hiervoor is een sterke
belangrijke mate bijdragen aan de versterking van de
Rijk en regio over de urgentie, aard, omvang,
Ministerie van BZK deelneemt.
agglomeratiekracht noodzakelijk, met meer woningen,
samenleving (Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020,
onderbouwing en aanpak van de samenhangende
passende woon- en werkmilieus en een bijbehorend
29 696, nr. 7 Groeistrategie voor Nederland).
opgaven op het gebied van verstedelijking en
Rijk en regio hebben een gezamenlijke ambitie om
bereikbaarheid.
ervoor te zorgen dat de Brainportregio een van de
Op basis van dit beeld worden strategische
belangrijke economische motoren van Nederland
hoofdkeuzes gemaakt. Het streven is om
blijft. De opgaven, de ambities die men wil waarmaken
voorzieningenniveau. Dat maakt de Brainportregio aantrekkelijk voor talent én er is dan sprake van een ‘brede welvaart’ voor iedereen. Daarvoor is het
1.2
MIRT-ONDERZOEK VERSTEDELIJKING EN
•
BEREIKBAARHEID
noodzakelijk om niet alleen de agglomeratiekracht
MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
tijdens het BO MIRT van 2020 beslissingen te
én de ‘window of opportunity’s’ (kansen) maken
maar ook de connectiviteit te verbeteren.
Transport) is het programma waarin de Rijksoverheid
nemen over een adaptief ontwikkelpad inclusief
handelen noodzakelijk. Dit vraagt om investeringen van
samen met andere overheden werkt aan het veilig en
maatregelenpakket.
betrokken partijen, zowel op het gebied van ruimte als
Het onderzoek heeft de volgende contouren:
qua bereikbaarheid/mobiliteit. Rijk, provincie Noord-
•
focus op samenhang verstedelijking en
Brabant en gemeente Eindhoven werken daarom
mobiliteit;
samen aan een integraal en adaptief pakket van
aandacht voor alle modaliteiten in hun
afspraken, gericht op een robuuste regio, voor het BO
onderlinge samenhang;
MIRT in november 2020.
Wil Brainport internationaal mee blijven doen in de top,
bereikbaar houden van Nederland. Alle investeringen
dan is het essentieel om voortdurend te investeren in
hiervoor staan in het MIRT, en waarover jaarlijks
het vestigingsklimaat – randvoorwaarde voor groei –
afspraken tussen landsdelen en de bewindsvoerders
zodat het Brainport-ecosysteem op topniveau komt
worden gemaakt in een BO (Bestuurlijk Overleg). Een
én blijft. Rijk en regio werken nauw samen om de
MIRT-onderzoek is de eerste stap in het MIRT-traject
internationale toppositie van Brainport te behouden.
dat inzicht en overzicht moet bieden in specifieke
Langjarige afspraken hierover tussen Rijk en regio
opgaven. In het BO MIRT van november 2019 is
zijn vastgelegd in de Brainport Nationale Actieagenda
besloten een breed MIRT-onderzoek verstedelijking
(BNA). Deze agenda is continu in ontwikkeling, om zo
en bereikbaarheid te starten voor de Brainportregio.
blijvend in te spelen op ontwikkelingen in de regio en de wereld rondom.
•
•
•
aandacht voor nieuwe vormen van (duurzame) mobiliteit, slimme oplossingen en innovaties;
Doel van het onderzoek is een onderbouwd en
•
het geografisch gebied Zuidoost-Brabant;
gedeeld inzicht te krijgen in de aard en omvang van de
•
actieve rol bedrijfsleven vanwege bijdrage aan
verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgaven in deze
Voorliggend document is daarvan het gezamenlijke
vestigingsklimaat, economische ontwikkeling
regio. Dit MIRT-onderzoek brengt de samenhang van
resultaat (zie ook het volledig MIRT-onderzoek).
en werkgeversaanpak;
de diverse opgaven in beeld en biedt door de integrale
onderzoek naar vormen van alternatieve
blik nieuwe oplossingen. Het onderzoek richt zich op
bekostiging; focus op tijdshorizon 2030-2040.
de lange termijn: 2030-2040.
•
10
Voor de kortere termijn heeft het Rijk met de provincie
•
SmartwayZ.NL: Mobiliteitsmaatregelen voor de
Noord-Brabant en gemeente Eindhoven nadere
korte termijn A2 Randweg. Rijk en regio starten
afspraken gemaakt over de uitvoering van Eindhoven
met fase 1 van de kortetermijnmaatregelen
Internationale Knoop XL: een pakket maatregelen
(uitvoering 2022-2025) voor de A2 Randweg
dat bestaat uit noodzakelijke toekomstvaste
Eindhoven. Uitvoering hiervan vindt plaats mede
aanpassingen op en rond station Eindhoven om de
op basis van het onderzoek naar Verstedelijk en
verbinding Eindhoven-Düsseldorf en verdere groei
Bereikbaarheid in de Brainportregio.
op het spoor mogelijk te maken, de aanleg van een
•
Helmond – Eindhoven (n.a.v. Motie-Jetten): Rijk
nieuwe fietsenstalling en de realisatie van een tweede
en regio nemen er kennis van dat de opdracht van
hoogwaardige OV-verbinding van Eindhoven CS naar
IenW aan ProRail om maatregelen in het kader van
Eindhoven Airport (HOV3).
NMCA-knelpunt Eindhoven-Helmond in beeld te brengen is betrokken bij het lopende onderzoek
Het MIRT-onderzoek heeft een relatie met drie andere
(van ProRail) naar benodigde infrastructurele
afspraken van de afsprakenlijst te weten:
maatregelen voor Eindhoven-Düsseldorf. Binnen
•
Tranche 1 Eindhoven XL: Rijk en regio concluderen
dit onderzoek wordt zowel naar de korte als naar
dat de alternatieve bekostiging van HOV3 in de
de (middel)lange termijn gekeken. Daarbij wordt
realisatie niet haalbaar is. De bevindingen en
ook het Toekomstbeeld OV (en de regionale
mogelijkheden voor alternatieve bekostiging
uitwerking hiervan) betrokken
worden meegenomen in het onderzoek naar Verstedelijking & Bereikbaarheid in de Brainportregio. •
SmartwayZ.NL: De Run/hubs. Het maatregelenpakket De Run en de intentieverklaring collectief vervoer 2.0 Brainport (getekend okt 2019) en de realisatie van robuuste permanente hubs (onderdeel van de deelopgave Randweg A2 en de Brainport Nationale Actieagenda) zijn onderdeel van de kwaliteitssprong van de Brainportregio.
11
Hoofdstuk 2. Economische en ruimtelijke uitgangspunten 2.1
BRAINPORT DOET WAAR HET GOED IN IS:
De grootste uitdaging voor de HTSM-sector is
UITBOUWEN HTSM
om voldoende gekwalificeerd en getalenteerd
In de Groeistrategie van het kabinet staat een
personeel aan te trekken. En dan blijkt, naast primaire
pleidooi voor investeren in en uitbreiden van de
arbeidsvoorwaarden, een aantrekkelijke werkomgeving
hightechindustrie in de Brainportregio. Brainport
een sterke troef te zijn. Dat uit zich in de ontwikkeling
excelleert in de kennis- en maakindustrie en de OEM’s
van het campusmodel in verschillende gedaanten
(Original Equipment Manufacturers) als ASML, Philips
op verschillende plekken en met wisselend succes.
Healthcare, Thermo Fisher en NXP. Brainport wedijvert
De meest succesvolle tot nu toe is de High Tech
met de topcentra in de wereld, maar deze kraamkamer
Campus Eindhoven: de identiteit van deze plek is zo
van innovatie en onderzoek kan béter worden benut,
sterk geworden dat er wereldwijde bekendheid is
zodat er ook nieuwe maaktechnologie ontstaat.
opgetreden – de internationale HTC wordt zelfs als
Bundelen van expertise in onderzoeksinstituten en
een ‘cv-builder’ gezien. In deze werkomgeving ontstaat
sterktes creëren door profilering van universiteiten
bovendien een nieuwe dynamiek door de toenemende
en hogescholen verhoogt daarbij de kwaliteit. Dit is
rol van software, en dus een nieuw type werknemer,
de kerngedachte van de campussen: nabijheid en
in de hightechindustrie. Deze nieuwe doelgroep in het
samenwerking van kennis en productie met de deuren
personeelsbestand vindt het extra belangrijk om op
wijdopen voor elkaar, niet met de angst iets aan een
aantrekkelijke plekken te werken, want creativiteit en
ander te verliezen, maar juist vanuit de overtuiging
productiviteit komt tot ontwikkeling in een omgeving
om samen verder te komen. De ruimtelijke setting
die inspireert, comfortabel is en leidt tot spontane
van de regio moet die ontmoetingen stimuleren.
ontmoetingen. Dergelijke ‘community’s’ blijken
Tussen bedrijven onderling, tussen onderwijs en
succesfactoren te zijn voor bloeiende economische
bedrijfsleven en tussen arbeidsmarkt en werkgevers
regio’s.
(inclusiviteit). Groei vergt een langetermijnaanpak, want ecosystemen bouw je niet in een paar jaar op
2.2
BRAINPORT IS ER VOOR IEDEREEN
en ze vergen continu vernieuwing en onderhoud.
Voldoende kwalitatief hoogstaande en bereikbare
Een economische doorgroei vereist meer start-
woon- en werklocaties zijn er niet alleen voor de
ups en snelgroeiende bedrijven, een verdere
HTSM en kenniswerkers, maar voor alle inwoners.
internationalisering en meer publieke R&D.
Om iedereen mee te laten profiteren van de groei in de regio is het belangrijk dat ingezet wordt op brede welvaart met een goede leefkwaliteit als basis. Door
Zie p12 in het eindrapport van het MIRTOnderzoek
het verbeteren van de bereikbaarheid en woningmarkt
(62.000 woningen tot 2040 conform het ambitieuze
in de regio ontstaan er meer kansen op wonen en
scenario uit Woondeal), ontwikkelen van geschikte
werken voor alle inwoners van de Brainport. Direct
werklocaties en vergroten van de agglomeratiekracht
door meer beschikbare en bereikbare woningen
zijn noodzakelijk om het schaalvoordeel te bereiken
en banen, maar ook indirect door toegenomen
waaraan het de regio nu nog (ten opzichte van haar
economische groei.
concurrenten) ontbreekt.
2.3
SCHAALSPRONG MET 62.000 WONINGEN ALS HEFBOOM
Er ligt – passend bij de enorme groeipotentie van het gebied – een grote verstedelijkingsopgave, die is vastgelegd in de Woondeal Stedelijk Gebied Eindhoven van Rijk, provincie Noord-Brabant en Stedelijk Gebied Eindhoven. Uitbreiden van de verstedelijking
12
de stad. Daarmee bepalen de groene gebieden in en rond de stad in belangrijke mate de kwaliteit van de leefomgeving.
2.6
DUURZAME ONTWIKKELING
De integrale opgave daagt uit tot innovatieve oplossingen en biedt gelijktijdig de gelegenheid om de noodzakelijke verbeteringen te bewerkstelligen in energiegebruik en hergebruik van grondstoffen en materialen. De komende jaren krijgt iedereen te maken met de overstap naar duurzame energie. Deze overstap geldt voor het bebouwde gebied (wonen en werken), industrie en mobiliteit (en landbouw). De schaalsprong in de Brainportregio schept de gelegenheid om te besparen op energiegebruik en te kiezen voor duurzame oplossingen, zoals zonnepanelen op daken en aan gevels van woningen
2.4
KWALITEIT DOOR TRANSFORMATIE EN
diep doordringen in het stedelijke milieu. Uitgangspunt
landschap is een deel van de identiteit. Wil men
en bedrijven. Bovendien ontstaat bij nieuwbouw
INBREIDING
is dat er zo veel mogelijk wordt gebouwd binnen
kunnen blijven genieten van het mooie landschap,
de mogelijkheid om in te zetten op hergebruik van
‘Kwaliteit’ is het sleutelwoord bij deze sprong.
bestaand stedelijk gebied, zodat tussen de steden
dan moet behoud van de kwaliteit van het landschap
grondstoffen en materialen. Bij ontwerp en inpassing
De kwaliteit van internationaal topniveau wordt
open ruimtes en groen behouden blijven. De nieuwe
sterker meewegen in de keuzes. Hierbij gaat het
van de nieuwbouw dient rekening gehouden te
bevorderd door een aantrekkelijke en gevarieerde
woningen moeten betaalbaar en goed bereikbaar zijn
zowel om het cultuurhistorische, groene, open
worden met diverse zaken zoals de nieuwe locaties
woningvoorraad, kwaliteit van de woon- en
en bewoners moeten een prettige, gezonde en veilige
karakter van het landschap als de kwaliteit van de
voor de opwek van duurzame energie, waterberging,
leefomgeving, kwaliteit van de werklocaties
leefomgeving ervaren. Centraal staat het zoeken van
natuur in en rond de Natura2000 gebieden (stikstof,
vergroening.
voor denkers en makers, snelle en comfortabele
de juiste balans tussen leefbaarheid en identiteit in de
fijnstof, CO2, verdroging). Dit betekent onder meer dat
verbindingen tussen woningen en werkplekken en
steden, dorpen en kernen.
uitbreiding buiten bestaand bebouwd gebied zo veel mogelijk wordt voorkomen, evenals verrommeling en
een stevige positie op het (inter)nationale netwerk van verbindingen. De regio ontleent haar kwaliteit en
2.5
KWALITEIT VAN LANDSCHAP EN NATUUR
identiteit aan de suburbane leefmilieus en het aanbod
De landelijke en groene omgeving is een belangrijke
met de steden zijn van belang voor recreatie en de
van grootschalige omringende natuurgebieden, die
factor waarom mensen voor dit gebied kiezen. Het
klimaatopgave. Ze vormen de ‘groene longen’ van
versnippering. Groene gebieden binnen of verbonden
13
Hoofdstuk 3. Uitgangspunten bereikbaarheid en mobiliteit 3.1
GROTE AUTOAFHANKELIJKHEID
De dynamiek in de automobiliteit in zowel knelpunten
De afgelopen 10 jaar is de mobiliteit sneller gegroeid
als groei zit dus vooral aan de westkant van het SGE.
dan eerder was aangenomen. De drie belangrijkste
Aan de oostkant is de groei geringer, omdat daar
verklaringen hiervoor zijn: de ontwikkeling van
minder op nieuwe inwoners en arbeidsplaatsen wordt
inwoners en arbeidsplaatsen, een grotere concentratie
ingezet. De groei van het verkeer varieert wel behoorlijk
van werklocaties en daarmee samenhangend
per route, met verwachte doorstromingsknelpunten in
grotere reisafstanden en tot slot verschillende
Eindhoven (Ring, John. F Kennedylaan) en Helmond
‘beleidsvariabelen’, zoals reiskosten, waardoor het
(N270/Kasteeltraverse) (robuustheidstoets uit studie
OV het verliest van de auto. De afhankelijkheid van de
bundelroutes).
auto is in de Brainportregio veel groter dan in andere
3.3
stedelijke regio’s in Nederland, omdat het ommeland
OV-KNELPUNTEN: SPOOR- EN OVVERBINDINGEN
hier veel minder stedelijk is en de werklocaties merendeels aan de snelweg liggen, op flinke afstand
Op basis van de NMCA uit 2017 is het grootste
van Eindhoven CS.
spoorknelpunt in 2030 de treinverbinding Eindhoven – Helmond. Uit de analyse van de NMCA op bus
In de hoofdwegenstructuur neemt de Randweg A2/
en trein constateren we dat de verbinding tussen
N2 Eindhoven een centrale en verbindende positie
Eindhoven CS en de binnenstad een knelpunt is. De
in. De hoofdrijbaan A2 faciliteert daarbij doorgaand
verbindingen naar Veldhoven en Eindhoven Airport zijn
verkeer; de N2 faciliteert aan de westkant het verkeer
aandachtspunten.
met herkomst óf bestemming in het gebied. Aan de oostkant bestaat de hoofdstructuur uit de N279,
Opvallend is dat OV-knelpunten precies op dezelfde
A67 en A50 (de zogeheten ‘robuuste rand’) en de
plekken (reisrelaties) liggen als op de weg. Juist dit
‘bundelroutes’: N270/Kasteeltraverse, A270, Ring
type externe pendel, per auto en afkomstig van buiten
Eindhoven en John F. Kennedylaan N615/Smits van Oyenlaan (Nuenen).
3.2
OPGAVEN OP HET HWN (HOOFDWEGENNET)
De NMCA 2017 voorspelt knelpunten voor de auto op de Randweg A2 Eindhoven en A50. De probleemanalyse Randweg A2 uit 2019 heeft
aangetoond dat er in 2040 knelpunten zullen zijn op
verergert. De regionale studie van de bundelroutes laat
grote delen van de Randweg A2/N2 en de toeleidende
zien dat er een knelpunt is op de route Kasteeltraverse-
snelwegen A2 (noord en zuid), A58, A50 en A67 (west
Europaweg-A270- Eisenhowerlaan-Ring Noordoost-
en oost) (NRM, 2040 hoog). Dat geldt ook voor de
Kennedylaan-aansluiting Ekkersrijt. Daarnaast is de
dan tot 2 x 3 rijstroken verbrede A58 Tilburg-Breda.
oostkant van het netwerk gevoelig voor verkeer dat
Verdere groei van het verkeer betekent dat, als er geen
uitwijkt naar alternatieve routes en bovendien door het
maatregelen worden genomen, congestie ontstaat of
stedelijk gebied van Eindhoven en Helmond rijdt.
de regio, zorgt voor een flinke groei van knelpunten in de hoofdinfrastructuur. Voor het spoorverkeer geldt een vergelijkbaar verhaal. Zowel doorgaand als extern verkeer vormt een belangrijk deel van het totaal.
14
De regionale studie naar de capaciteit en
3.4
reizigersontwikkeling verwacht – alleen al door
Stevig inzetten op de mobiliteitstransitie zorgt voor een
Borgen van een toekomstvaste bereikbare regio
autonome groei - eveneens een capaciteitsknelpunt
toekomstvaste, bereikbare regio. De mobiliteitstransitie
vraagt – naast een mobiliteitstransitie – ook om
op het busstation Neckerspoel. Na 2025 is de
is een verschuiving van auto- naar fiets- en OV-gebruik
infrastructureel ingrijpen in het bestaande wegennet.
perroncapaciteit van het busstation, zowel qua
die momenteel plaatsvindt in alle grote Nederlandse
Door de verstedelijkingsstrategie (verdichting binnen
reizigers als qua voertuigen, niet toereikend.
steden. In de Brainportregio, van oudsher sterk op
de Ring Eindhoven) vindt er ook een verschuiving
de auto gericht, is deze verschuiving ook ingezet. De
plaats in de problemen die te maken hebben met
De regionale uitwerking toekomstbeeld OV (voor
bereikbaarheid, met name die via het wegennet, loopt
bereikbaarheid per auto. De mobiliteitstransitie kan
het OV-netwerk van de Stadsregio Eindhoven), de
tegen grenzen aan. Bij de Randweg A2/N2 Eindhoven
veel oplossen, maar niet alles. Uit de analyse blijkt dat
studie voor de tangentiele lijn en dit MIRT-onderzoek
was te zien dat elke verbreding van de weg weliswaar
ondanks de mobiliteitstransitie knelpunten op de weg
Brainportregio geven enkele belangrijke inzichten:
enkele jaren een oplossing bood, maar daarna weer
blijven bestaan door de grote verstedelijkingsopgave in
•
de ontwikkeling van het aantal OV-reizigers op de
even heftig (of heftiger) dichtslibde. De verbeterde
de regio. Probleemoplossende maatregelen zijn op dit
hoofdknoop Eindhoven CS blijft altijd groter dan de
doorstroming trok intussen wel nieuwe verstedelijking
punt noodzakelijk, maar wel in de juiste maat en schaal
minimale verwachte autonome groei;
aan – nieuwe woongebieden en werklocaties/
– balancerend tussen het oplossen van knelpunten en
een mobiliteitstransitie lost de verwachte
campussen – waardoor de nieuwe capaciteit op de
het aantrekken van ‘nieuw’ verkeer.
knelpunten uit de NMCA niet op;
weg al snel weer volledig werd benut. De les hieruit
de extra verstedelijking in Eindhoven
was dat alleen een integrale benadering en aanpak kan
Centrum, zoals in de Woondeal aangegeven,
helpen om te komen tot toekomstvaste oplossingen.
•
•
MOBILITEITSTRANSITIE
3.5
OOK INGRIJPEN IN DE WEGINFRASTRUCTUUR
is in de bestaande onderzoeken (NMCA) en
•
capaciteitsanalyse Neckerspoel niet meegenomen
Het is weer tijd voor een sprong. De vraag is echter
en zorgt voor extra druk op de genoemde
in welke richting. Een autostrategie vraagt bij iedere
capaciteitsknelpunten;
uitbreiding om steviger ingrijpen, waarbij het hoogst
de capaciteit van de spoorknoop is zowel in het
haalbare is dat de huidige bereikbaarheidskwaliteit
onderzoek Eindhoven-Düsseldorf, als de MLT-
behouden blijft (weinig toekomstvast en weinig
studie 2030 voor het Toekomstbeeld OV (landelijke
kosteneffectief). Een fiets- en OV-strategie in
uitwerking) onderzocht en hieruit blijkt dat de
combinatie met slimme mobiliteitsoplossingen (Smart
capaciteit op het spoor bij Eindhoven na 2030 niet
Mobility) en gedragsverandering is beter opschaalbaar,
voldoende is.
verbetert de bereikbaarheid en is daarmee meer toekomstvast.
15
Hoofdstuk 4. Strategische hoofdkeuzes A.
AMBITIE: INTERNATIONAAL CONCURRERENDE
Woondeal is de behoefte aan woningen tot 2040
binnen de centrumring en aanvullende locaties die
onderscheiden zich van elkaar: er zijn kennisintensieve,
INNOVATIEVE ECONOMIE
ingeschat op 47.500 tot 62.000 woningen; bovendien
bijdragen aan verbindingen tussen het centrum en
‘hippe’ locaties en er zijn locaties waar de hightech-
Voor de programmaraad is het uitgangspunt van het
is er sprake van een verwachte groei van ca. 50.000
de woon- en werklocaties aan de randen gekoppeld
maakindustrie met moderne faciliteiten zorgvuldig
MIRT-onderzoek de ambitie dat de Brainportregio een
tot 75.000 arbeidsplaatsen, wat bijdraagt aan een
aan OV-ingrepen. De huidige Ring biedt kansen om,
is ingepast in de stedelijke of landschappelijke
hoogwaardig internationaal vestigingsklimaat geniet,
kwaliteitsimpuls van woon- en werklocaties. Het
in relatie tot de ambitie om meer ruimtelijke relaties
omgeving. We kiezen ervoor deze slim te verbinden via
dat stevig bijdraagt aan het verdienmodel van de BV
laten landen van deze aantallen kan als hefboom
in stad en regio tot stand te brengen en het verkeer
hoogwaardige fiets- en/of OV-verbindingen.
Nederland én de regio. De economische topsectoren,
dienen voor de aanpak van andere opgaven, zoals
meer naar buiten af te wikkelen, op welgekozen
de kennisindustrie en (hightech) maakindustrie zijn
kwaliteit van de leefomgeving, energietransitie en
plaatsen een sprong in stedelijkheid in combinatie
De aantrekkingskracht van de regio zit dus niet alleen
daarbij essentiële pijlers. Voor stevige economische
klimaatadaptatie. Bij deze groei hoort een veilig, slim,
met stedelijk groen te realiseren. Hier is ruimte voor
in het hoogstedelijke centrum, maar ook in de kwaliteit
groei moet de Brainportregio aantrekkelijk zijn voor
duurzaam en robuust multimodaal mobiliteitssysteem
ca. 10.000 woningen. De uitwerking hiervan is mede
van de economische toplocaties. De schaalsprong
talent om zich hier blijvend te vestigen. Maar niet
dat past bij de schaal van de regio met aandacht voor
afhankelijk van de keuze voor een toekomstige
is daarom niet alleen een sprong in kwantiteit, maar
alleen voor talent, ook voor de inwoners van het
de bereikbaarheid van de economische topclusters.
verstedelijkingsrichting en de mogelijke versnelling
juist vooral in kwaliteit, omdat niet wordt gekozen
in de uitbouw van het HOV-netwerk (radiale en
voor nieuwe uitleggebieden zowel voor wonen als
SPRONG IN STEDELIJKHEID MET
tangentiële verbindingen).
bedrijvigheid. De uitbreiding en verdichting van
voor iedereen. Het bereiken van een hoogwaardig
AANTREKKELIJKE METROPOLITANE EN
Voor Helmond gaat het om ca. 10.000 woningen
woningen en arbeidsplaatsen in de steden fungeert
internationaal vestigingsklimaat vraagt om een sprong
HOOGSTEDELIJKE GEBIEDEN
en arbeidsplaatsen in het centrumgebied en enkele
naar verwachting als ‘hefboom’ voor voorziene
stedelijk gebied moet het een aantrekkelijk gebied zijn. Kortom, er moet sprake zijn van een ‘brede welvaart’
C.
in stedelijkheid: meer passende woon- en werkmilieus,
We kiezen voor meer stedelijkheid. Niet alleen omdat
duizenden woningen in de eerder afgesproken
toename in lopen, fiets en OV-gebruik in combinatie
een bijbehorend voorzieningenniveau en een goed
het niet anders kan, maar ook omdat we het willen.
gebieden.
met stringent parkeer- en ruimtelijk beleid. Door nabij
functionerend multimodaal bereikbaarheidssysteem.
Gelet op de aanwezige landschappelijke kwaliteiten (waaronder natuurwaarden) en een aantal beperkingen
(H)OV-stations, haltes en mobiliteitshubs te gaan
D.
KWALITEITSSPRONG VAN CENTRUMGEBIEDEN
SUCCES VAN BRAINPORT: ECONOMISCHE
(waaronder milieucontouren) landt het grootste
EN ECONOMISCHE TOPLOCATIES
MOTOR LEIDT TOT EXTRA ARBEIDSPLAATSEN
deel van de opgave in het bestaande bebouwde
We kiezen voor nieuwe stedelijkheid en nieuwe
EN INWONERS ÉN VRAAGT HIEROM
gebied van Eindhoven en Helmond. Dat betekent
functies omdat beide kwaliteit toevoegen aan het
We zien de wederzijdse relatie tussen de economische
een grote transformatie en verdichtingsopgave.
bebouwde gebied. Verouderde functies worden
groei en verstedelijking. De ambitie om de
Eindhoven en Helmond krijgen door de nieuwe
vervangen, evenals leegstaande gebouwen en
Brainportregio de economische motor voor Nederland
woningen en arbeidsplaatsen een veel stedelijker
braakliggende terreinen. Een aantal van de aanvankelijk
én de regio te laten zijn, vraagt om voldoende
karakter. Door de verdichting en transformatie
monofunctionele werklocaties en campuslocaties
woningen en werklocaties om de groei in bevolking
verkleurt Eindhoven-centrum daarbij van een stedelijk
transformeert tot een gemengd milieu (wonen, werken,
en arbeidsplaatsen op te vangen. Deze groei draagt
naar een hoogstedelijk en metropolitaan milieu. In
onderwijs, cultuur, horeca, sport, etc), iets wat we ook
op zijn beurt ook weer bij aan deze ambitie. In de
Eindhoven zal het gaan om ca. 21.000 woningen
in veel buitenlandse steden zien. Deze nieuwe milieus
B.
verdichten wordt het OV-systeem blijvend versterkt.
16
E.
STRATEGISCHE KEUZE VOOR VERSTEDELIJKING
We zien een tweede grote ingreep van circa 15.000 tot
F.
BALANS LEEFBAARHEID EN IDENTITEIT
bijdrage te leveren en daarmee tegelijk eigen opgaven
Het MIRT-onderzoek laat namelijk zien dat dit, in
DORPEN
en ambities te realiseren. Het MIRT-onderzoek doet
combinatie met de verstedelijkingsstrategie, bijdraagt
20.000 woningen, die afhankelijk van het succes van
We zien de meerwaarde voor de Brainportregio
geen expliciete uitspraken over dergelijk ingrijpen in
aan de gewenste grote verschuiving van de (eigen)
de mobiliteitstransitie strategisch kan worden ingezet.
door de aanwezigheid van stad en land, steden
de regiogemeenten. Rijk, provincie Noord-Brabant en
auto naar OV- en fietsgebruik en schone deelmobiliteit.
Het onderzoek heeft daarvoor drie opties laten zien:
en dorpen, en stimuleren de fysieke en sociale
de SGE nodigen de regionale gemeenten uit om, bij
Deze transitie is nodig, toekomstbestendig en beter
•
versterken van de Zuidwestlob Eindhoven-
verbinding ertussen. Er is sprake van een wederkerige
voorkeur in regionaal verband, via integrale visies de
voor het milieu.
Veldhoven (waarbij de toplocaties ‘verkleuren’ naar
relatie tussen de stedelijke kernen Eindhoven en
balans tussen leefbaarheid en identiteit in de kernen in
gemengde woon-/werk-/voorzieningenmilieus in
Helmond en de omliggende regionale kernen en het
beeld te brengen en hun inbreidingsmogelijkheden te
combinatie met verstedelijking langs de nieuwe (H)
buitengebied. Door te kiezen voor hoogstedelijke
verkennen en te benutten. Ook dit is maatwerk.
OV-lijn);
verdichting ontstaat de mogelijkheid voor de kleinere
de ontwikkeling van de Noordwestlob (in relatie tot
kernen om de eigen woningvoorraad uit te breiden
een toekomstige OV-knoop tussen tangentiele lijn
of te verdichten, want naast de stedelijke woningen
en spoor) of;
in de centra van Eindhoven en Helmond is er ook
We kiezen voor een mobiliteitstransitie, dat wil
talenten soepel kunnen verplaatsen, dan is aanpassing
verdichten en transformeren van de grote
behoefte aan complementaire groene woonmilieus.
zeggen van een forse auto-afhankelijkheid naar veel
van de stationsomgeving/spoorknoop Eindhoven
naoorlogse stadswijken van Eindhoven (o.a.
Er liggen daarom ook kansen voor verbetering van
meer gebruik van fiets, lopen, openbaar vervoer en
centrum (incl. Neckerspoel) noodzakelijk. Iets
Woensel).
de leefbaarheid en verduurzaming van de dorpen in
andere innovatieve gedeelde mobiliteitsoplossingen.
anders is, dat het bij de ruimtelijke uitwerking van de
Deze woningen dienen in stedelijk gebied gebouwd
de omliggende regio, zonder dat hun eigen identiteit
De mobiliteitstransitie vraagt om bewustwording
verdichting nodig is om uitgangspunten te formuleren
te worden om de mobiliteitstransitie te bevorderen en
daaronder lijdt. Het MIRT-onderzoek laat zien dat er
en structurele gedragsverandering. Alle partijen,
voor de uitbreiding van het station en het busstation,
dus extra autobewegingen te voorkomen. Dit vraagt
met behoud van de eigen identiteit en door te bouwen
bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen en
om te voorkomen dat er wordt gebouwd op plekken die
nog een uitwerking i.c.m. een vervolgstudie naar de
binnen de bebouwde kernen een mogelijkheid is om
overheden moeten daarom de handen ineenslaan
voor die uitbreiding nodig zijn.
verstedelijking die additioneel is aan de keuze van
per kern 800-1.200 woningen in de zes regionale
om deze transitie te laten slagen. Het gaat om
21.000 woningen binnen de Ring. Bedenk daarbij dat
gemeenten binnen het SGE (excl. Eindhoven,
een wezenlijke verandering in reisgedrag en in
Het verbeteren van de (inter)nationale connectiviteit
het ontwikkelpad adaptief is en dat niet alle keuzes (nu)
Helmond en Veldhoven) te realiseren (totaal ca. 6.000
het mobiliteitssysteem, die de komende decennia
vraagt om een uitbreiding van de spoor- en
tegelijkertijd gemaakt hoeven te worden; dat biedt de
woningen). Deze inbreiding is maatwerk en vraagt om
stapsgewijs en adaptief (dus met de mogelijkheid om
perroncapaciteit van Eindhoven CS. Deze belangrijke
mogelijkheid om hier op termijn nadere duiding aan te
een nader uitwerking en ontwikkelen van een strategie.
tussentijds aanpassingen te doen) vorm krijgt. Dit
OV-knoop kan alleen met de toplocaties en de
betekent: investeren in de systeemsprong OV (spoor,
omliggende regio worden verbonden via een robuuste
•
•
geven. Elke keuze is een integrale afweging, hangt dus
H.
URGENTE OPGAVEN VOOR DE MOBILITEITSTRANSITIE
We zien de centrale rol van Station Eindhoven CS in het
G.
MOBILITEITSTRANSITIE DE ENIGE
web van een heel forse stedelijke agglomeratie en een
TOEKOMSTVASTE WEG
metropolitaan centrum. Wil Eindhoven de inwoners en