Beeldkwaliteitsplan BSD

BRAINPORT SMART DISTRICT BEELDKWALITEITSPLAN 3 September, 2021

VERSIE 1.1

“Ik wil vrijheid, maar als mijn overburen extreme plannen maken vind ik het wel fijn om te weten wat hun kaders zijn. Anders krijg je ineens misschien een flatgebouw naast je. Dus het is handig om ieders kaders te kennen.” Verslag bijeenkomst UNStudio + BSD-gebruikersraad dialoog, 11 mei

2|

INHOUDSOPGAVE

HOOFDSTUK 01 - INLEIDING P. 04 Inleiding Doel en leeswijzer Participatie proces Beleidskader Begrips bepaling HOOFDSTUK 02 - STEDENBOUWKUNDIG MASTERPLAN (SP) Stedenbouwkundig masterplan

P. 12

HOOFDSTUK 03 - BEELDKWALITEITSPLAN LOOK & FEEL P. 18 Structuur beeldkwaliteitsplan Ontwerpprincipes en identiteitsdragers Ontwerp principe 01 - Behoud en vernieuw lokale elementen Ontwerp principe 02 - Stedelijkheid met natuur Ontwerp principe 03 - Toekomstgerichte look en feel Ontwerp principe 04 - Verbonden sociale ruimtes BSD identiteitsdragers - Sturing per orde Identiteitsdrager - 1ste orde, Ring Identiteitsdrager - 1ste orde, Centraal park Identiteitsdrager - 2de orde, Ribben en historische lijnen Identiteitsdrager - 2de orde, Warande / productieve landschap Identiteitsdrager - 3de orde, Bouwvelden Identiteitsdrager - 3de orde, Stationsplein Identiteitsdrager - 3de orde, Stedelijke elementen HOOFDSTUK 04 - PROCES P. 62 Template kavel paspoort Proces

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 3

HOOFDSTUK 01 INLEIDING

4|

“Hoe zorgen we voor een samenhangend ontwerp waarin genoeg ruimte is voor innovatie en co-creatie processen? Verslag bijeenkomst stedenbouwkundig masterplan en Beeldkwaliteitsplan, 15 juli

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | Juli 2021 | 5

INLEIDING

Brainport Smart District Labaratorium voor innovatie Brainport Smart District (BSD) is een uniek, duurzaam woonconcept, een concept dat experimenteren en ‘learning by doing’ omarmt. Als zodanig is BSD op zoek naar early adopters: lokale en internationale pioniers die open staan om te experimenteren met nieuwe manieren van leven en werken. Bewoners delen bijvoorbeeld de gemeenschappelijke voorzieningen, zoals centrale energieopwekking en landbouw, en bedrijven richten zich primair op innovatief onderzoek. De actieve stedelijke omgeving en het landschap genereren een lokale economie die specifiek ‘Made in BSD’ is. Het technologische -universum van BSD is opgezet als een raamwerk voor naadloze communicatie en het delen van gegevens en informatie die de efficiëntie van landschappen, gebouwen en openbare ruimtes vergroten. Brainport Smart District is geen vooraf bepaald vast plan dat eerst wordt ontworpen en daarna wordt gebouwd; het is een adaptieve stedelijke ambitie, waarbij ontwerp en constructie hand in hand gaan met stapsgewijze ontwikkeling, begeleid door de gebruikers. In de komende 10 jaar zullen circa 2000 nieuwe huizen en 12 hectare bedrijventerrein worden gebouwd op basis van de behoeften van mensen die in het gebied wonen en werken.

De ambitie is om een duurzame, circulaire en sociaal samenhangende buurt te realiseren die geniet van gezamenlijke voedselproductie, waterbeheer, energieopwekking, gezamenlijk digitaal gegevensbeheer en revolutionaire transportsystemen. Het kenmerkende karakter is het toepassen van de nieuwste technologieën en kennis, waarmee BSD echt een ‘living lab’ is. Stichting BSD De Gemeente Helmond, Brainport Development, Provincie Noord-Brabant, TU/e en Tilburg University hebben zich verenigd in een stichting om dit project waar te maken. BSD Quadruple Helix De viervoudige helix is een raamwerk van relaties tussen kennisinstellingen, bedrijven, overheden en inwoners, als motor voor kennisproductie en innovatie.

6|

BSD beeldkwaliteitsplan (BKP) Het BSD beeldkwaliteitsplan is gebaseerd op het DNA van BSD, de best practice referenties uit het vakgebied en de wensen en behoeften van de gebruikers. Het beeldkwaliteitsplan geeft een ruimtelijk vertaling van de vier perspectieven voor de innovatie ambities binnen BSD. Zo vormt het de ruimtelijk vertaling van de identiteit van BSD: • Een stedelijk plan met een focus op innovatie (SLIM) • Een toekomstgericht en natuurlijke architectuur (GROEN) • Een ruimte voor gemeenschapsvorming (SOCIAAL) • Direct verbonden met de bestaande en toekomstige unieke lokale elementen (LOKAAL) Dit BKP vormt samen met het SPM het ruimtelijke kader voor de realisatie van de wijk BSD. Hierbij focust het beeldkwaliteitsplan op de fysieke vertaling van de BSD identiteit.

DOEL EN LEESWIJZER

Doelstellingen en ambities

Het BKP bestaat uit 4 hoofdstukken

Dit BKP heeft tot doel om een inspirerend en helder toetsingskader te bieden voor de look en feel van de inrichting van BSD. Het BKP is ontwikkeld in samenhang met de andere documenten betreft de ruimtelijke inrichting van BSD: Q-book, stedelijke visie, stedelijk raamwerk en stedenbouwkundig masterplan. Het BSD Q-Book is het beleidsdocument dat aan de basis ligt van de advisering door het Q-team en de besluitvorming van stichting Brainport Smart District en het wordt gebruikt om alle ingediende voorstellen te evalueren en te beoordelen. Het Q-Book geeft aan wat de verwachtingen en ambities zijn voor de prestaties van projecten en producten en hun innovatieve oplossingen.

Hoofdstuk 1- Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft de doelstelling en totstandkoming van het BSD beeldkwaliteitsplan. Het BKP is samen met de toekomstige gebruikers opgesteld in een uitgebreid participatief proces met de betrokken stakeholders. Dit hoofdstuk beschrijft ook de de relevante beleidskaders en andere documenten, en geeft een toelichting op de relevante begrippen in het BKP.

De Stedelijke visie en het stedelijke raamwerk zijn opgesteld op basis van het Q-Book. In deze documenten zijn de BSD ambities stapsgewijs uitgewerkt naar een stedenbouwkundige plan op de locatie nabij Station Brandevoort. Het stedenbouwkundig masterplan en het BKP zijn samen ontwikkeld en werken in tandem. Het stedenbouwkundig masterplan voorziet de ruimtelijke kaders voor de bebouwing, incl. plankaart en bouwregels. Dit BKP geeft aan hoe deze kaders ingevuld worden qua look en feel van de gebouwen en inrichting van de open ruimte.

Hoofdstuk 2 - Stedenbouwkundig masterplan Waarin de hoofdlijnen van het stedenbouwkundig masterplan en de plankaart worden toegelicht. Hoofdstuk 3 – Beeldkwaliteitsplan Dit hoofdstuk beschrijft de look en feel voor de invulling van het stedenbouwkundige masterplan aan de hand van 4 ontwerpprincipes en hun uitwerking in de verschillende ruimtelijke identiteitsdragers. Hoofdstuk 4 – Proces Dit hoofdstuk geeft uitleg van het proces om van idee tot realisatie te komen in BSD, inclusief een voorbeeld van het kavelpaspoort dat wordt afgestemd tussen gemeente, stichting BSD en het initiatief. Verder wordt het toetsingsproces van Q-team en welstand beschreven.

Het beeldkwaliteitsplan dient ter inspiratie voor ontwikkelaars, ontwerpers en toekomstige gebruikers om een duurzaam, veilige, mensgerichte en natuurinclusieve ontwikkeling te creëren, vol inspiratie en innovatie. De ontwerprichtlijnen hebben tot doel om de gewenste richting aan te geven, niet om te beperken, daarom zijn ze kort en bondig en open voor interpretatie. Het BKP streeft naar eenheid, niet naar eenvormigheid, het biedt maximale ontwerpvrijheid met behoud van samenhang tussen de verschillende bouwvelden en de omgeving. Het BKP helpt mensen om hun droom te realiseren. Het BKP schept duidelijkheid wat er allemaal kan binnen BSD qua look & feel. Daarmee is het beeldkwaliteitsplan ook het toetsingskader voor de redelijke eisen van Welstand.

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 7

PARTICIPATIE PROCES

In mei en juni 2021 is er met veel verschillende partners en inwoners gesproken over de ontwikkeling van het Beeldkwaliteitsplan. We spraken over verwachtingen wat betreft de look & feel van de wijk. Moeten innovaties zichtbaar zijn in een slimme wijk, of juist niet? Hoe ga je om met bestaande elementen zoals bomen, water en oude boerderijen? Hoe kan een beeldkwaliteitsplan ontwikkelaars uitdagen en inspireren? Hoe zorgen we voor een samenhangend ontwerp waarin genoeg ruimte is voor innovatie en co-creatie processen? Met de feedback & ideeën uit de verschillende dialoogsessies zijn het Beeldkwaliteitsplan en het Stedenbouwkundig Masterplan in nauwe samenwerking tussen UNStudio, gemeente Helmond en Stichting BSD verder uitgewerkt. Het BKP participatieproces had de volgende doelen: • Informeren van stakeholders over de ontwerp richtlijnen in het beeldkwaliteitsplan; • Dialoog over de ontwerprichting in het algemeen en de structuur van het document; • Stakeholders denken mee over de inhoud; • Stakeholders denken mee over het gebruik van de ontwerprichtlijnen. In totaal zijn er 7 dialoogsessies gehouden waarmee 59 organisatie vertegenwoordigers, programmamanagers, omwonenden en 23 leden van de gemeenteraad zijn bevraagd en gehoord. De belangrijkste conclusies zijn hieronder weergegeven:

Innovatief BKP Een ‘innovatief’ BKP wordt door de IO Partners veelal geassocieerd met flexibiliteit, diversiteit en ruimte voor innovaties. Ook in de gemeenteraad komt diversiteit / variatie en toch ook samenhang vaker naar boven. Bij de Business Network Partners wordt ook genoemd dat een innovatief BKP rekening houdt met de toekomst en misschien wel kan meegroeien met de wijk en bewoners. Verbindend BKP Bij de gemeenteraad leven heel veel ideeën om de ontwikkeling op BSD aan andere ontwikkelingen, evenementen en plekken te koppelen. Om toerisme te trekken, informatie te verschaffen en verbindingen tussen activiteiten te creëren. Ontwerp principes De reacties van alle deelnemer zijn meegenomen in de uitwerking van het BKP. Met name de input voor de verschillende ontwerpprincipes waren heel waardevol en zijn verwerkt in de respectievelijke onderdelen: • Principe 01 – behoud en vernieuw lokale elementen • Principe 02 – stedelijkheid met natuur • Principe 03 – toekomstgerichte look en feel • Principe 04 – verbonden sociale ruimtes Wij danken alle deelnemers aan de verschillende sessie voor hun enthousiasme en inbreng.

Belang van een BKP Alle IO Partners en Business Netwerk Partners hebben een gelijksoortig beeld over wat een BKP is: deze richtlijnen waarborgen de kwaliteit van de wijk en daarmee ook de waarde van hun vastgoed. Bij de gebruikersraad komt naar boven dat de term ‘beeldkwaliteitplan’ wel een bepaalde ‘strikte’ associatie heeft. Ook de pioniers associëren een BKP vooral met regels. Tegelijkertijd geven pioniers aan dat het rust geeft om de kaders te weten waar ook hun buren aan moeten voldoen. De gemeenteraad associeert een BKP met leefbaarheid, kwaliteit, groen, mooi, openbare ruimte en overzicht. Grote gemene deler: het waarborgen van samenhang in de uitstraling. Tevens wordt in de raad besproken dat een BKP ook mag vastleggen dat er een bepaalde mate van ruimte mag zijn.

8|

Screenshot participatie sessie

Wordcloud betreft het BKP tijdens participatie sessie

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 9

BELEIDSKADER

Deze paragraaf beschrijft de relevante gemeentelijke beleidskaders die het vertrekpunt vormen voor dit BKP. Structuurvisie Helmond 2030 (Een stad in balans) Er zijn verschillende visies en thema’s toegelicht in de Structuurvisie die voor BSD van toepassing zijn. Dit betreft de thema’s: duurzaamheid, stad-land en wonen. Duurzaamheid De gemeentelijke verantwoordelijkheid voor ruimtelijke ordening biedt een belangrijke sturings-mogelijkheid voor het bevorderen van een duurzame ontwikkeling van Helmond. Er is sprake van een duurzame ontwikkeling wanneer er een goede balans is tussen ‘people’ (sociale/ menselijke aspecten), ‘planet’ (milieuaspecten) en ‘profit’ (economische aspecten). Bij planontwikkeling en stedenbouw zal Helmond kaders stellen en impulsen geven voor een duurzame, stedelijke ontwikkeling. Duurzaamheid is een vanzelfsprekende voorwaarde bij de gewenste ruimtelijke ontwikkeling, met het doel om te komen tot een gezonde veilige en leefbare stad. Dit uitgangspunt geldt als een rode draad voor verschillende opgaven in de structuurvisie. Stad en Land Helmond heeft een relatief klein buitengebied, dat doordringt in het stedelijk gebied en één geheel vormt met het buitengebied van aangrenzende gemeenten. Dit geeft een belangrijke omgevingskwaliteit aan de stad.

Voldoende inzetten op de relatie tussen stad en platteland zorgt voor een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en bevordert zeker ook de animo voor werknemers om hier te wonen en te recreëren. Het stedelijk gebied van Helmond is onderdeel van een netwerk van grotere en kleinere woongebieden, werkgebieden, natuur-, landbouw- en recreatiegebieden en infrastructuur. Het netwerk houdt niet op bij de gemeentegrens. Landschap en infrastructuur zijn de belangrijkste dragers van die samenhang. De wisselwerking tussen stad en land is daarbij van belang om de kwaliteit van stad en land en daarmee van de regio te waarborgen. Een uitgangspunt dat bij de ambities van BSD past. Wonen Voorop staat dat Helmond zich blijft committeren aan de regionale woningbouwafspraken die gebaseerd zijn op de provinciale bevolkingsprognose. Gezien de veranderingen in de woningmarkt, zal Helmond continue inspanningen leveren om te voldoen aan de autonome woningbehoefte. Daarnaast houdt Helmond de ambitie om de negatieve migratie sinds 2010 om te buigen naar een positieve migratie. Na een analyse van de bevolkingsprognose, veranderingen in de woningmarkt, het woningbouwprogramma en de woningbouwcapaciteit, is de conclusie dat de aanwezige

10 |

plancapaciteit in Helmond voldoende is. Het geplande woningprogramma in BSD is onderdeel van deze woningcapaciteit. Welstandnota Helmond 2014 De welstandnota is binnen enkele periodieken geactualiseerd. Deze nota is het kader voor het welstandsbeleid van de gemeente Helmond. Doel van de welstandsnota is het vertalen, waarborgen en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving en het openbaar gebied in stedenbouwkundig, cultuurhistorisch, architectonisch en landschappelijk opzicht. Dit door middel van transparante, objectieve en daarmee voor een ieder begrijpelijke criteria. Het welstandsbeleid vormt daarbij de basis voor een actief, inspirerend en open architectuurbeleid conform de doelstellingen van de wetgever. Ter aanvulling van de algemene Welstandnota is dit beeldkwaliteitsplan (BKP) opgesteld voor BSD in samenhang met het uitgewerkte Stedenbouwkundige masterplan.

BEGRIPS BEPALING

De Q-Book als handleiding voor innovatie Het Q-Book is bedoeld voor toekomstige bewoners, ontwikkelaars en andere innovatieve initiatieven. Het is een boek dat wil inspireren en prikkelen. Het is ook het toetsingskader van alle initiatieven die in Brainport Smart District worden ontplooid om de ambitie hoog te houden. De gemeentelijke specialisten en het juridische team hebben dit document opgesteld, beoordeeld en goedgekeurd. Het Q-team heeft dit boek vastgesteld. Het BSD Q-Book is daarmee het beleidsdocument dat aan de basis ligt van de advisering door het Q-team en de besluitvorming van stichting Brainport Smart district en het wordt gebruikt om alle ingediende voorstellen te evalueren en te beoordelen. Het Q-Book geeft aan wat de verwachtingen zijn voor de prestaties van projecten en producten en hun innovatieve oplossingen. Gaandeweg, tijdens het ontwikkelen van deze wijk, zullen verschillende doelstellingen behaald worden en zal er voortschrijdend inzicht zijn. Daarom krijgt het Q-Book jaarlijks een update met relevante bijgewerkte ambities en doelstellingen. Q-Book richtlijnen: 1. “Pas toe of leg uit” - van alle voorstellen wordt verwacht dat ze de ambities en doelstellingen zoals beschreven in dit boek toepassen. Als initiatieven er voor kiezen af te wijken van de doelstellingen, dan geven zij uitleg over de reden voor deze afwijking.

Daarnaast doen ze een voorstel voor alternatieve doelstellingen en oplossingen die leiden tot een vergelijkbaar ambitieniveau. 2. Van alle voorstellen worden verwacht dat ze uitblinken in minimaal drie programma lijnen, daarnaast dienen ze uit te leggen hoe een relatie met de andere programmalijnen wordt gelegd. 3. Alle voorstelen moeten minimaal voldoen aan de bestaande wet- en regelgeving. Als innovatiezone stimuleert BSD innovatie in een veilige omgeving.

Adres - De orientatie van de voorzijde van een gebouw inclusief de locatie van de voordeur. Architectonische articulatie – De uiting en expresie van de architectonische vorm middels bouwelementen. De ruimtelijke elementen van de massa en gevel geven het gebouw een duidelijk gedefinieerd uiterlijk. Beeldkwaliteisplan - In een beeldkwaliteitsplan wordt beschreven hoe het uiterlijk van een gebouw en de omgeving eruit komen te zien, bijv. welke materialen en kleuren er gebruikt worden. Collectief – Gemeenschappelijk, niet openbaar maar ook niet privaat. Composities van gebouwmassa’s - Ordening van bouwdelen en gebouw massa’s tot een samenhangd geheel. Doorwaadbaar - Een kwaliteit van de stadsplattegrond waardoor voetgangers zich op een logische en gemakkelijke manier door een gebied kunnen bewegen. Genius Loci - Betekent letterlijk ´de geest van een plaats´. de waarde, het karakter en de gebruiksmogelijkheden van een plek. Open ruimte – De onbebouwde ruimte tussen gebouwen. Dit kan privaat, collectief of publiek eigendom zijn. Openbare ruimte/Publieke ruimte - Is de ruimte of plaats die voor iedereen toegankelijk is. Het is een fysieke ruimte waar een groot deel van het publieke leven zich afspeelt. Participatie – Het betrekken van diverse stakeholders bij besluitvorming, in de ruimtelijke ordening de opvolger voor het begrip inspraak.

Plint - Een duidelijk te onderscheiden onderste horizontale laag van een gebouw, bijvoorbeeld een plint met winkels. Deze laag vormt de belangrijkste begrenzing van de straat. Stedenbouwkundige korrel - Schaal van de parcellering en bebouwing.

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 11

HOOFDSTUK 02 STEDENBOUWKUNDIG MASTERPLAN (SP)

12 |

“Mensen moeten zich er thuis kunnen voelen (sense of belonging). Ruimtelijke samenhang kan daar aan bijdragen en community versterken.” Verslag digitale sessie Innovatie partners, 2 & 3 juni

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | Juli 2021 | 13

STEDENBOUWKUNDIG MASTERPLAN

Programma In BSD worden ruim 2.000 woningen gebouwd, en 500 tijdelijke woningen. Hiervan wordt minimaal 25 procent van de nieuw te bouwen woningen bestemd als sociale woningbouw. Zo wordt BSD toegankelijk en betaalbaar voor iedereen. In het stedenbouwkundig plan is ruimte voorzien voor bedrijven en voorzieningen tot maximaal 120.000 vierkante meter bruto vloeroppervlak, waarbij er een gebied van 4 hectare enkel voor bedrijven is bestemd. Ruimtelijk concept Het plan heeft een flexibel systeem van stadsstroken die samenwerken als een megastadsblok rond een centraal gedeeld stadspark. Alle gebieden buiten het stedelijk blok werden toegewezen als productief landschap conform de stroken indeling. De orientatie en breedte van de stroken werdt gedefinieerd in relatie tot zowel bestaande landbouwgrond als bestaande waterwegen. De stroken werden flexibel ingedeeld in breedte, op basis van de ontwikkelingsvraag.

De stroken worden uiteindelijk vertaalt in bouwvelden die in verschillende dichtheden zijn ingedeeld.Er is voldoende differentiatie in verschillende programma’s en mix van woningcategorieën, gekoppeld aan de toegestane bouwhoogtes. Door de toename van het woonprogramma van 1500 naar 2000 woningen, is de structuur van het stedenbouwkundig plan iets verandert. Het stadsblok rond het centraal stadspark is dikker geworden en uitgebreidt naar het noorden en zuiden. Het productielandschap is daardoor kleiner geworden. De stroken aan de zuidzijde worden loodrecht op de spoorlijn opgesteld, zodat er meer aansluiting is in structuur en oriëntatie op het bestaande Brandevoort, de Veste. Het station heeft een gebiedsoverstijgende functie en maakt onderdeel uit van het plan. De ruimtelijke belevenis ten noorden en zuiden van het station is verschillend .

Afbeelding te vervangen zodra het stedenbouwkundig masterplan gereed is

14 |

Zonering in dichtheden BSD ligt aan de rand van de stad en is een van de grootste uitleggebieden van Helmond. BSD is een goede locatie om de verstedelijkingsopgave te faciliteren. Dit komt door haar strategische ligging, de korte afstand van en naar het centrum, de aanwezigheid van een NS-station en de omvang van het gebied. Stedelijke verdichting vraagt om differentiatie in woningcategorieën en -grootte. Om dit doel te verwezenlijken, wordt er een indeling gemaakt in dichtheden. De gedachte daarbij is dat de bouwvelden met hoge dichtheid worden gelokaliseerd aan de oostzijde, beginnend bij het station. Verder in westelijke richting, wordt de dichtheid lager. Deze manier van indeling is ook aan de bouwrealisatiefase gekoppeld. Bouwvelden met een gemiddelde dichtheid vormen een tussenzone tussen de bouwvelden met een hoge en lage dichtheid. Hierdoor ontstaat er een vermenging tussen verschillende woningcategorieën en -grootte.

De bestaande bebouwing, voornamelijk boerderijen of voormalige boerderijen en agrarische bedrijfswoningen, worden zorgvuldig ingepast in het nieuwe plan. Dit betekent dat er een passende aansluiting van bestaande bebouwing met nieuwe bestemmingen wordt gezocht zowel in hoogte, dichtheden, landschappelijk als waterhuishouding. Daarnaast, in het kader van duurzaamheid en het creëren van een verilig, gezonde leefomgeving, hanteert BSD een beperkt gemotoriseerd verkeer. Aan de randen van de ontwikkeling zullen in fasen kleinere hubs worden gerealiseerd, inclusief de relevante voorzieningen. De maat en omvang per hub is gekoppeld aan het aantal van parkeerplaatsen. Ze zijn ingedeeld in S, M, L en XL.

Treinstation

Max Hoogte Afbeelding te vervangen zodra het stedenbouwkundig masterplan gereed is

Min Hoogte

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 15

Afbeelding te vervangen zodra het stedenbouwkundig masterplan gereed is

16 |

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | Juli 2021 | 17

HOOFDSTUK 03 BEELDKWALITEITSPLAN LOOK & FEEL

18 |

“Voeg iets aan het ontwerp dat nog niet in Helmond is.” Verslag digitale sessie gemeenteraad Helmond, 3 juni

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | Juli 2021 | 19

STRUCTUUR BEELDKWALITEITSPLAN ONTWERPPRINCIPES EN IDENTITEITSDRAGERS

De visie van BSD is om de maatschappelijke baten van innovaties in de gebouwde omgeving te vergroten langs drie perspectieven. Het hogere doel is het bereiken van brede welvaart en geluk in de samenleving (sociaal).

Deze principes beschrijven de ambities voor de verschillende dimensies van alle ruimtelijke ontwerpen in BSD en dienen als toestkader voor de beoordeling door de ruimtelijke commissie (en daarmee welstand).

Ontwerpprincipes Wat we daarvoor nodig hebben zijn oplossingen voor uitdagingen waar mens, maatschappij en milieu mee te maken hebben (groen). En om daartoe te komen ontwikkelen we op basis van onze innovatiekracht een toekomstbestendig vermogen voor Nederland met bedrijven en banen van waarde (slim). Deze strategie wordt bovendien ingebed op deze plek met waardering voor de bestaande elementen en unieke kwaliteiten (Lokaal) De belangrijkste strategische pijlers zijn dus: • SMART - toekomstbestendig economisch verdien vermogen • GROEN - Maatschappelijke duurzame oplossingen voor mens en omgeving • SOCIAAL - Brede welvaart en geluk in de samenleving • LOKAAL - Behoud en versterk de bestaande situatie

Identiteitsdragers Het BKP beoogt een maximum aan vrijheid, creativiteit en diversiteit te creëren met behoud van de ruimtelijke samenhang en de identiteit van de BSD-wijk.

Deze 4 strategische pijler worden vertaalt in ontwerpprincipes voor de ruimtelijke inpassing in BSD. • Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Principe 02 – Stedelijkheid met natuur • Principe 03 – Toekomstgerichte look en feel • Principe 04 – Verbonden sociale ruimtes

Brainport Smart District DNA, Innovatie propositie, 2021

20 |

Om deze optimale combinatie tot stand te brengen, wordt een trapsgewijs sturingsregime geïntroduceerd: • De eerste orde van ruimtelijke identiteitsdragers waarborgt de samenhang op wijkniveau. Dit zijn: Ring, entrees en park. Alle initiatieven met betrekking tot deze elementen moeten precies voldoen aan de regels. Dit is het niveau met de meeste sturing. • De tweede orde ondersteunt de ruimtelijke integratie van het gebied. Dit zijn: Warande, productielandschap en ribben/historische lijnen. Het ontwerp van deze elementen en de aangrenzende projecten hebben enige flexibiliteit binnen een bandbreedte. Dit is het middenniveau qua sturing. • De derde orde zijn de bouwvelden, stationsplein en stedelijke elementen die een maximum aan vrijheid toelaten. Voor de randen van de bouwvelden gelden de uitgangspunten van de andere regimes. Dit is het laagste niveau van sturing.

VISIE

BSD is een proeftuin voor innovatie

STRATEGIE

Brainport Smart District DNA Slim Groen Sociaal Lokaal

TACTIEK

Ontwerp principes Behoud en vernieuw lokale elementen Stedelijkheid met natuur Toekomstgerichte look en feel Verbonden sociale ruimtes

IMPLEMANTATIE

Ruimtelijke inpassing identiteitsdragers 1ste orde – veel sturing 2de orde – gemiddelde sturing 3rde orde – minimale sturing, maximale creativiteit

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 21

ONTWERP PRINCIPE 01 BEHOUD EN VERNIEUW LOKALE ELEMENTEN

Brainport Smart District ligt aan de rand van de stad en is een van de grootste uitleggebieden van Helmond. Een agrarische gebied met een geschiedenis die teruggaat tot aan de Romeinse tijd . De Genius Loci - het lokale en unieke karakter van de locatie dat tot uiting komt in de natuurlijke rijkdom zoals bomen en waterpartijen, hoogteverschillen, bestaande wegen en de nabijheid van Brandevoort, geeft de locatie zijn unieke identiteit. Het is het unieke karakter van de kavels en de nieuwe kenmerken van het stedenbouwkundig plan die samen de identiteit van BSD creëren. De cultuurhistorisch waardevolle elementen, zoals enkele bestaande boerderijen en bestaande bomenrijen, blijven behouden en vormen de ankers in de nieuwe wijk voor de verbinding met de geschiedenis van het terrein. We moedigen de integratie en het gebruik van bestaande elementen en omstandigheden aan, niet als museumstukken, maar als ankerpunten, waardoor de interactie tussen oud en nieuw wordt gemaximaliseerd.

22 |

“Lokale elementen kunnen inspireren. Niet losstaande elementen worden of bestaande elementen als museumstuk gaan behandelen, maar juist interactie zoeken tussen oud en nieuw.” Verslag digitale sessie UNStudio – Pioniers, 1 juni

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 23

ONTWERP PRINCIPE 01 BEHOUD EN VERNIEUW LOKALE ELEMENTEN

BEBOUWING Dichtheid en orientatie • De dichtheid, afmetingen en soorten gebouwen sluit aan bij die van de bestaande bebouwing. • Verdicht in de richting van het treinstation en situeer actieve en sociale ruimten aan de randen van pleinen. • Plaats kantoor-/bedrijfsgebouwen aan de rand langs de regionale weg (N270) en voeg zo nodig extra maatregelen toe om geluidshinder te beperken. • Creëer doorlopende bebouwing langs de regionale wegen, met name ter plaatse van de entrees.

De dichtheid, afmetingen en soorten gebouwen sluit aan bij de bestaande bebouwing

SOCIALE RUIMTES Identiteit and activiteiten • Bestaande landschaps-elementen zijn zo veel mogelijk geintegreerd in de open ruimtes in BSD. • De inrichting van bouwvelden sluit aan bij de bestaande zichtlijnen en kwaliteiten van de lokatie. • Gemeenschappelijke ruimten bouwen voort op de identiteit van de gebiedseigen kenmerken. • Historische lijnen en bomenrijen zijn onderdeel van het recreatieve BSD netwerk. • Geef ruimte en zichtbaarheid aan bestaande waardevolle bebouwing als erfgoed van het traditionele en historische gebruik van de locatie. NATUUR Water elementen • Bestaande water elementen zijn onderdeel van het BSD water systeem en fungeren zowel als hemelwateropvang en als ondersteuning van de ruimtelijke indeling. Biodiversiteit en natuurinclusief bouwen • Bescherm en integreer de bestaande natuurlijke habitat van de belangrijkste diersoorten in het gebeid, zoals de das, ijsvogel vlinder en vleermuizen.

Gemeenschappelijke ruimten bouwen voort op de identiteit van de gebiedseigen kenmerken

Bestaande water elementen zijn onderdeel van het BSD water systeem

24 |

De inrichting van bouwvelden sluit aan bij de bestaande zichtlijnen en kwaliteiten van de lokatie

Bestaande landschapselementen zijn zo veel mogelijk geintegreerd in BSD

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 25

ONTWERP PRINCIPE 02 STEDELIJKHEID MET NATUUR

Het ontwerp principe voor het creeren van stedelijkheid met natuur betreft de ordening van gebouwen en openbare ruimten, waarbij op belangrijke plaatsen innovatie en intensiteit wordt gestimuleerd, terwijl op andere plaatsen het natuurlijke karakter van de locatie wordt geintegreerd. De Ring en de toegangspoorten van het terrein zijn de belangrijkste podia voor het zichtbaar maken van innovaties in BSD. Door innovatieve oplossingen op deze locaties te concentreren, wordt een duidelijke bestemming gecreëerd voor bezoekers en bewoners. Tegelijkertijd kan elk bouwveld een verscheidenheid aan ruimtelijke kenmerken ontwikkelen, sommige zichtbaar innovatief, andere meer geïntegreerd en bekend. Elk bouwveld dient gebouwen van diverse typen en omvang te bevatten, met verschillende soorten korrelgroottes, functies en composities van gebouwmassa’s. Het oostelijke deel heeft een hogere dichtheid, dit wordt tevens weerspiegeld in de typologieën en een fijnere korrelgrootte. Zo ontstaat een meer stedelijk karakter.

26 |

Op de westelijke percelen zullen een lagere dichtheid, grotere korrel en meerdere typologieën aansluiten bij het meer natuurlijke karakter. BSD zal overwegend een wijk zijn van groene velden en tuinen. De natuurlijke elementen rond de bebouwingsring wordt via een netwerk van paden en fietspaden verbonden met de tuinen en gemeenschappelijke ruimten binnen de bouwvelden. Het faciliteren van deze directe toegang tot de omliggende natuur helpt om de bestaande groene kwaliteiten te versterken. BSD is een duurzame en slimme wijk waarin zowel de private, collectieve als de publieke omgeving voorzien zijn van een scala aan geintegreerde natuurinclusieve maatregelen, zoals groene daken, groene gevels, doorlopende boomkruinen en tuinen van verschillende grootte.

“Ik denk dat delen van innovatie wel zichtbaar moeten zijn. Dat creëert ook trots bij bewoners, dan kun je aan vrienden en familie laten zien in wat voor wijk je woont.” Verslag BSD gebruikersraad dialoog beeldkwaliteitsplan, 11 mei

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 27

ONTWERP PRINCIPE 02 STEDELIJKHEID MET NATUUR

BEBOUWING Showcase Innovatie • Showcase innovatie aan de Ring middels materialen, gebruik, informatie, events, vormgeving, etc. • Concentreer gedeelde en openbare functies in de plint langs de Ring. • De gebouwen langs de Ring vormen een duidelijke markering en begrenzing van de openbare ruimte. • Lagere dichtheid en meer open ruimtes voor een sterke verbinding met de omringende natuur aan de buitenranden. • Bouwvelden bevatten gebouwen van diverse typen en omvang, met verschillende soorten korrelgroottes, functies en composities van gebouwmassa’s. SOCIALE RUIMTES Identiteit and activiteiten • Integreer innovaties in op de natuur gerichte gebouwen om de natuurlijke uitstraling te ondersteunen. • Versterk zowel de stedelijke ervaring als de natuurbeleving door continuïteit te creëren tussen natuurgebieden en de bebouwde omgeving. • Open ruimtes nodigen uit tot verschillende soorten gebruik, zoals ontspanning, spel en ontmoeting. • Actieve mobiliteits netwerken zijn ingebed in de groene infrastructuur om een aangename, gezonde en drempelloze reis door de wijk te garanderen. • Langs de buitenranden van de bouwvelden liggen een mix van collectieve en particuliere open ruimten, die zijn verbonden met de omliggende natuur.

NATUUR Water elementen • Natuurgerichte oplossingen voor waterbeheer worden toegepast om infiltratie en waterretentie te verbeteren en daardoor zoveel mogelijk regenwater vast te houden binnen de grenzen van BSD. • Op natuur gebaseerde oplossingen voor waterbeheer worden hiërarchisch georganiseerd en op maat gemaakt op gebouw-, binnenplaats-, straat-, weg-, park- en wijkniveau. • Natuurlijke waterbeheer oplossingen met reinigend vermogen zijn geïntegreerd in de open ruimte om de waterkwaliteit van het open watersysteem en de grondwateraanvulling te verhogen.

28 |

Biodiversiteit en natuurinclusief bouwen Bomen en beplanting zijn overwegend inheemse soorten of gevestigde soorten met een niet-invasief karakter, aangepast aan de lokale conditie van bodem en grondwater, en geschikt voor lokale bestuivers. • De grootte en korrel van de groene ruimten variëren in schaal van grote gebieden zoals het centrale park tot kleine, lokale, en intieme groene gebieden binnen de percelen. • Op het niveau van de wijk is de groen-blauwe infrastructuur een multifunctioneel en structureel onderdeel van BSD waarbij de natuurbeleving/identiteit, recreatiemogelijkheden en educatieve programmering voorop staanprioritized.

•

De gebouwen langs de Ring vormen een duidelijke begrenzing van de openbare ruimte

Lagere dichtheid en meer open ruimtes voor een sterke verbinding met de omringende natuur

Open ruimtes nodigen uit tot verschillende soorten gebruik, zoals ontspanning, spel en ontmoeting

Concentreer gedeelde en openbare functies in de plint langs de Ring

Showcase innovatie aan de Ring middels materialen, gebruik, informatie, events, vormgeving, etc

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 29

ONTWERP PRINCIPE 03 TOEKOMSTGERICHTE LOOK EN FEEL

Om een samenhang tussen de verschillende bouwvelden te creëren en tegelijkertijd innovatie te stimuleren, biedt het BKP een breed scala aan mogelijkheden om te bouwen in BSD. Een toekomstgerichte en natuurlijke architectuur verbind bewoners met de lokale specifiek BSD plek en combineert een prettige en comfortabel wijk om in te wonen met een inspirerende en opwindende omgeving. BSD is een plek voor het testen van innovaties die een nieuwe manier van leven en bouwen verkennen. De wijk heeft een robuuste natuurlijke identiteit en een duurzaam houding die op een veerkrachtige wijze omgaat met veranderingen. De combinatie van een natuurlijke en toekomstgerichte architectuur uit zich in het gebruik van nieuwe materialen en nieuwe bouwmethoden. MATERIAAL EN KLEUR

MATERIAAL EN KLEUR

30 |

• •

De materialen en kleuren dienen binnen het onderstaande palet te vallen. Materialen en kleuren dienen een samenhangende compositie te vormen binnen het bouwveld.

VORM EN COMPOSITIE • Per bouwveld is er sprake van een heldere architectonische taal. • De architectuur is geinspireerd op de toekomst, en minder op de toekomst. De referentie beelden hiernaast geven een indicatie van de mogelijke brandbreedte. • De architectuur integreert natuurlijke en innovatieve elementen.

“Pallet van kleuren kun je zien als startpunt van afstemming, een inspiratieboek. Als een bepaalde ontwikkeling dan echt niet past, dan kan die misschien naar een plot dat beter past.” Verslag digitale sessie UNStudio – Pioniers, 1 juni

VORM EN COMPOSITIE

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 31

ONTWERP PRINCIPE 03 TOEKOMSTGERICHTE LOOK EN FEEL

BEBOUWING Harmonieuse compositie • Gebruik materialen en kleuren waaruit originaliteit en innovatie spreekt. • Gebruik een harmonische materiaal- en kleurcompositie binnen de beschikbare bandbreedte. • Elk bouwveld fungeerd als een architectonische eenheid • Gebouwen zijn bescheiden en hebben een toekomstgerichte uitstraling. • De architectonische articulatie is gebaseerd op geometrische vormen en een heldere compositie. • Gebruik ontwerp principes zoals ritme, contrast, herhaling, etc.

Gebouwen zijn bescheiden en hebben een toekomstgerichte uitstraling

SOCIALE RUIMTES Identiteit and activiteiten • Gebruik natuurlijke en innovatieve materialen voor buitenruimtes. • Publieke sociale ruimten zijn uitnodigend en toegankelijk voor iedereen, ook voor mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking. • Gebouwen zijn met hun omgeving verbonden middels deuren en ramen en levendige functies op de begane grond/plint. • Creëer een geleidelijke overgang van een natuurlijk en groene omgeving naar een meer verhard, stedelijke omgeving gekoppeld aan de stedelijke dichtheid en ligging in de wijk en bouwvelden. NATUUR Water elementen • Water is zichtbaar in zowel de gebouwde als de natuurlijke omgeving. Er is voldoende ruimte om het water te laten stromen en het water toegankelijk en beleefbaar te maken. • Regenwaterbeheersystemen, zowel natuurlijk als kunstmatig, zijn een integraal onderdeel van de openbare ruimte. Ontwerp met water en niet ertegen. Biodiversiteit en natuurinclusief bouwen • Natuurinclusieve maatregelen op gebouwniveau, zoals nest- of broedkasten, vleermuismuren, zijn een integraal onderdeel van de architectuur en de detaillering. • Daken en gevels ondersteunen en versterken de locale biodiversiteit.

32 |

Gebruik ontwerp principes zoals ritme, contrast en herhaling

Daken en gevels ondersteunen en versterken de locale biodiversiteit

de architectonische articulatie is gebaseerd op geometrische vorm en een heldere compositie

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 33

ONTWERP PRINCIPE 04 VERBONDEN SOCIALE RUIMTES

BSD is een plaats voor innovaties in gemeenschapsvorming. Om een bloeiende, inclusieve gemeenschap in BSD te vormen, moeten er ruimten worden ontworpen voor ontmoeting en gemeenschappelijk activiteiten. COLLECTIEVE RUIMTES • Om geschikte ruimtes te bieden voor gemeenschappelijke activiteiten zijn binnen- en buitenruimtes een onderdeel van elke ontwikkeling. Om de gemeenschapsactiviteiten te versterken, worden binnen- en buitenruimtes met elkaar verbonden. • Collectieve ruimten zijn toegankelijk, maar staan visueel en qua circulatie enigzins los van de belangrijkste doorlopende openbare ruimten. GEMEENSCHAPSVORMING EN EXPRESSIE • De inrichting van elk bouwveld geeft versterking en uitdrukking aan de eigenheid en identiteit van de bewoners. • Open ruimten moeten inclusief, interactief en toegankelijk zijn. • Openbare activiteiten sluiten aan bij het specifieke karakter van elk perceel. OVERGANG OPENBAAR, COLLECTIEF EN PRIVAAT • Om een gevoel van veiligheid en geborgenheid te creëren, moeten private, publieke en colectieve zones duidelijk gemarkeerd en afgebakend worden. • De afbakening van de privé- en collectieve zones moet zoveel mogelijk gebeuren met natuurlijke materialen en landschapselementen. • Alle afbakeningen moeten een integraal onderdeel zijn van het architectonisch ontwerp. Het zou niet nodig moeten zijn dat mensen extra afscheidingen aanbrengen.

• Het ontwerp van de collectieve ruimte moet voorzien in vanzelfsprekende manieren om de ruimte zo nodig af te sluiten. • De afbakening van de private buitenruimte biedt zowel privcay als een laagdrempelige verbinding met buurtgenoten.

34 |

MARGE STROKEN • Alle woningen hebben toegang tot een privé-ruimte die in verbinding staat met de collectieve of openbare ruimte. • Het ontwerp van de ruimte creert een gevoel van veiligheid en privacy in de privéruimte, en voorziet tegelijkertijd in een sterke verbinding met de collectieve en openbare ruimte, zowel visueel als fysiek. PLINT • Gebouwen moeten een goed ontworpen verbinding hebben met de directe omgeving, zowel fysiek als visueel, middels deuren, ramen en paden. Er zijn geen blinde gevels toegestaan in de plinten. • Actieve programma’s zoals winkels, werkruimten, collectieve ruimten etc. zijn primair in de plint gesitueerd en zichtbaar en uitnodigend voor de omgeving.

“Een erfafscheiding is niet een hele muur, of helemaal niks. Het is iets dat bewust ontworpen moet worden. Een heg van een meter, geeft scheiding en gevoel van openheid.” Verslag digitale sessie UNStudio - Innovatie partners, 2 & 3 juni

SOCIALE ACTIVITEITEN IN SOCIALE RUIMTEN

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 35

ONTWERP PRINCIPE 04 VERBONDEN SOCIALE RUIMTES

BEBOUWING Verbonden ruimtes • Voorzie in voldoende ruimte voor collectieve, gemeenschapsactiviteiten, zowel binnen als buiten. • Gemeenschappelijke ruimtes hebben verschillende afmetingen en inrichtingen zodat er ruimte is voor diverse soorten gebruik. • Zorg voor plekken die positieve en spontane activiteiten en evenementen stimuleren. • Werk samen met lokale kunstenaars en ambachtslieden om hun werk toegankelijk te maken voor het publiek.

NATUUR Water elementen • Open watersystemen ondersteunen diverse (gezamenlijke) buitenactiviteiten. • Natuurgerichte oplossingen voor waterbeheer zijn ontworpen om buitenactiviteiten te stimuleren, zoals spelen of sporten, waarbij verschillende leeftijdsgroepen deel kunnen nemen. Biodiversiteit en natuurinclusief bouwen • Natuurlijke afbakeningen van collectieve en privégebieden bieden habitat voor lokale diersoorten.

SOCIALE RUIMTES Identiteit en activiteiten • Zorg voor heldere zichtlijnen in verbinding met de omgeving om mensen te helpen zich gewaar te zijn van hun omgeving en zich op hun gemak te voelen in de openbare ruimte. • Gemeenschappelijke binnen- en buitenruimtes zijn met elkaar verbonden. • Open ruimten moeten inclusief, interactief en toegankelijk zijn. • Ontwerp de overgang tussen openbaar, collectief en privé op een open en aantrekkelijke manier. • Gebruik de natuur om gezamenlijke activiteiten van verschillende doelgroepen (bijv. ouderen en schoolkinderen) te bevorderen, door het veilig en toegankelijk te maken. • Erfafscheidingen zijn natuurlijk en bij voorkeur zo laag mogelijk.

Erfafscheidingen zijn natuurlijk en bij voorkeur zo laag mogelijk

36 |

Gemeenschappelijke binnen- en buitenruimtes zijn met elkaar verbonden

Gemeenschappelijke ruimtes hebben verschillende afmetingen en inrichtingen zodat er ruimte is voor diverse soorten gebruik

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 37

BSD IDENTITEITSDRAGERS STURING PER ORDE

Het BKP beoogt een maximum aan vrijheid, creativiteit en diversiteit te creëren met waarborging van de ruimtelijke samenhang en de identiteit van de BSD-wijk. Om deze optimale combinatie tot stand te brengen, wordt een trapsgewijs sturingsregime geïntroduceerd: • De eerste orde van ruimtelijke elementen waarborgt de samenhang op wijkniveau. Dit zijn: Ring, entrees en park. Alle initiatieven met betrekking tot deze elementen moeten precies voldoen aan de regels. Dit is het niveau met de meeste sturing. • De tweede orde ondersteunt de ruimtelijke integratie van het gebied. Dit zijn: Warande, productielandschap en ribben/historische lijnen. Het ontwerp van deze elementen en de aangrenzende projecten hebben enige flexibiliteit binnen een bandbreedte. Dit is het middenniveau qua sturing. • De derde orde zijn de bouwvelden die een maximum aan vrijheid toelaten. Voor de randen van de bouwvelden gelden de uitgangspunten van de andere regimes. Dit is het laagste niveau van sturing. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de ontwerp principes worden geimplementeerd in de verschillende ruimtelijke elementen van de BSD wijk middels specifieke regels en concrete richtlijnen per element. 1STE ORDE • RING / ENTREES - De Ring vormt de ader van het gebied en heeft een functie als de hoofddistributeur vanuit de mobiliteit. Hij verbindt alle bouwvelden van de verschillende categorieën en omvang.

De Ring en de entrees zjn de de showcase voor de innovaties die worden ontwikkeld en gestest in BSD. De entrees zijn de belangrijkste punten waar mensen de wijk binnen komen. Het ontwerp van deze belangrijke plekken zal nader uitgewerkt worden.

•

38 |

PARK - Het park staat centraal en functioneert als de groene voorzieningen voor de hele wijk. Het park zal verlopen met de huidige ligging van het landschap. Het park is onderdeel van het natuurlijk watersysteem (grondwater en hemelwater) en het biedt ruimte aan het systeem voor hergebruikwater.

2DE ORDE DE RIBBEN/ HISTORISCHE LIJNEN - Deze doorlopende stedenbouwkundige elementen verbinden de ecologische zones, het productieve landschap, de warande, de bouwvelden en het park in een continue routes. Het zijn informele routes die landschappelijke overgangen vormen en de bouwvelden van elkaar scheiden. Ze verkleuren naar gelang de aanliggende bouwvelden, de bestaande bodem en de delen van het park en waranda waar de route naar toe gaat. De minimale afmetingen van de openbare ruimte van deze verbindende routes is vastgelegd. De openbare ruimte wordt verder gedefinieerd door de inrichting vande aanliggende bouwvelden.

•

•

WARANDA - Dit is het gebied tussen de bouwvelden en het productielandschap. In de Warande worden diverse landschappelijke voorzieningen geplaatst zoals moblititeits hub’s en waterberging. Het is tevens het eerste uitloopgebied voor de bewoners. Het functioneerd als de overgangszone tussen bebouwing en landschap.

•

PRODUCTIEVE LANDSCHAP - Het productielandschap vormt de verbinding tussen de mensen in BSDbuurschappen en het eten op hun bord. Dit landschap is een bron voor verschillende soorten voedsel voor de bewoners van BSD en biedt tegelijkertijd een leerervaring over de herkomst van ons voedsel. Het productieve landschap is een actief en dynamisch proces dat zich in de tijd kan aanpassen en evolueren in plaats van een vastsgesteld beeld. Het is een stedelijk ecosysteem waarin water en groen functionele en zichtbare factoren zijn voor zowel de stedelijke kwaliteit als klimaatadaptatie.

3DE ORDE • BOUWVELDEN - Het uitgangspunt is om de ruimtelijke invulling binnen de bouwvelden zoveel mogelijk aan de toekomstige bewoners te laten. Dit stimuleert ook een gevoel van eigenaarschap bij de bewoners, waardoor de betrokkenheid voor het gebied sterker wordt.

“Niemand wil regels, maar wel voor de ander. Basis afspraken is goed. Maar hoe kun je afwijken? Er moet een mogelijkheid zijn om af te wijken.” Verslag digitale sessie UNStudio - Innovatie partners, 2 & 3 juni

Bestaande natuur

Productie landschap

Centraal park

Bestaande natuur Bebouwdgebied

Bebouwdgebied

Productie landschap Doorgaande wegen

Centraal park Ringweg

Hoofdinfrastructuur

Afbeelding te vervangen zodra het stedenbouwkundig masterplan gereed is

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 39

IDENTITEITSDRAGER - 1STE ORDE RING Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Laat bestaande eigenschappen van het landschap terugkeren in het ontwerp van de Ring. • De Ring is een groene en lomerrijke openbare ruimte. • Zorg voor bomen van de 1ste orde die aansluiten bij de lokale omstandigheden.

Een levendig, stedelijk karakter met actieve en openbare functies in de plint

Principe 02 – Stedelijkheid met natuur • Toon innovatie in gebouwen en de openbare ruimten aan de Ring. • Het stedelijke karakter van de Ring wordt ondersteund door gebouwen die de Ring omkaderen en als een continue (openbare) ruimte definieren. • Creeer open ruimtes aan de Ring als plekken van bestemming en ontmoeting. • De Ring is een inclusieve en gedeelde verkeersruimte, gericht op actieve mobiliteit. Principe 03 – Toekomstgerichte look en feel • Pas nieuwe materialen en innovatieve bouwmethoden toe op de Ring. • Gebruik een verscheidenheid aan verhardings materialen ter bevordering van (regen)waterinfiltratieg met behoud van inclusieve toegankelijkheid. • Waar mogelijk, toon innovatie met vernieuwende representatie middelen. • Waterelementen langs de Ring zijn gebaseerd op natuurlijke oplossingen en dragen bij aan de lokale opvang van regenwater. Principe 04 – Verbonden sociale ruimtes • Ontwerp een levendig, stedelijk karakter met actieve en openbare functies in de plint. • Creëer een margestrook tussen de private en de openbare ruimte om sociale verbindingen te stimuleren. • Laat alleen actieve mobiliteit en noodzakelijk gemotoriseerd verkeer toe. • Zorg voor open zichtlijnen voor een gevoel van veiligheid.

Verhardings materialen ter bevordering van (regen)waterinfiltratieg met behoud van inclusieve toegankelijkheid

40 |

Open ruimtes aan de Ring als plekken van bestemming en ontmoeting

Inclusieve en gedeelde verkeersruimte, gericht op actieve mobiliteit

Groene en lomerrijke openbare ruimte Met bomen van de 1ste orde aansluitend bij de locale omstandigheden

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 41

IDENTITEITSDRAGER - 1STE ORDE RING

42 |

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 43

IDENTITEITSDRAGER - 1STE ORDE CENTRAAL PARK

Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Het park volgt de bestaande topografie en plaatselijke vegetatie. • Combineer laaggelegen gebieden voor wateropvang met hoger gelegen terreinen om een ecologische gradiënt te creëren voor flora en fauna. • Bestaande boomstructuren en bosgebieden zijn in het parkontwerp opgenomen als herkenningspunten en bijzondere plekken.

Combineer laaggelegen gebieden voor wateropvang met hoger gelegen terreinen om een ecologische gradiënt te creëren voor flora en fauna.

Principe 02 – Stedelijkheid met natuur • Creëer een flexibele en doorwaadbare stedenbouwkundige plan, gericht op het park. • Gebouwen langs de randen hebben hun adres aan het park. • Gebruik bomen en een voetgangerspad als afbakening van de parkrand. • De routes voor actieve mobiliteit zijn aaneengesloten en verbonden met de mobiliteitsnetwerken in de wijk. • Doorlopende, veilige, routes voor actieve mobiliteit verbinden de verschillende kanten van het park. • Kruisingen met doorgaande wegen zijn veilig opgelost, bijvoorbeeld door een brug of een zebrapad. Principe 03 – Toekomstgerichte look en feel • Gebouwen in het park passen in de schaal van de omringende vegetatie en maken gebruik van innovatieve en natuurlijke materialen en kleuren. • Paden in het park maken gebruik van innovatieve en natuurlijke materialen. • Gebruik zeer permeabele materialen voor bestrating, met behoud van inclusieve toegankelijkheid. • Creëer geïntegreerd en slim stadsmeubilair dat gemakkelijk te onderhouden en te gebruiken is. Principe 04 – Verbonden sociale ruimtes • Het park biedt een verscheidenheid aan gebruiksmogelijkheden voor menselijke activiteit zoals sportvelden, speeltuin, wateractiviteiten en tuinen. • Creëer mogelijkheden voor lichamelijke activiteit voor verschillende leeftijdsgroepen. • Laat delen van het park open voor inrichting en beheer door de BSD bewoners.

Gebouwen langs de randen hebben hun adres aan het park

44 |

Gebruik bomen en een voetgangerspad als afbakening van de parkrand

De routes voor actieve mobiliteit zijn aaneengesloten en verbonden met de mobiliteitsnetwerken in de wijk.

Creëer een flexibele en doorwaadbare stedenbouwkundige plan, gericht op het park

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 45

IDENTITEITSDRAGER - 1STE ORDE CENTRAAL PARK

46 |

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 47

IDENTITEITSDRAGER - 2DE ORDE RIBBEN EN HISTORISCHE LIJNEN

Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Behoud en integreer waardevolle bestaande elementen (landschappelijk en gebouwd) die kenmerkend zijn voor de ribben en historische lijnen. Principe 02 – Stedelijkheid met natuur • De bebouwing heeft een wisselende afstand tot het pad. • Gebouwen hebben hun adres aan de ribben. • De ribben voorzien in een doorgaande route tussen bouwvelden, park, warande en productief landschap, enkel toegankelijk voor actieve mobiliteit en nooddiensten. • De routes zijn enkel toegankelijk voor actieve mobiliteit en noodzakelijk gemotoriseerd verkeer. • De inrichting begeleid de vrije zichtlijn tussen landschap en bebouwing.

Routes zijn enkel toegankelijk voor actieve mobiliteit en nooddiensten

Principe 03 – Toekomstgerichte look en feel • Gebruik innovatieve en natuurlijke materialen en bouwmethoden voor de inrichting en bebouwing. • Voorzie de paden van diverse natuurlijke materialen met voldoende infiltratievermogen. • Ontwerp voor de integratie van water en natuur in zowel de gebouwen als de openbare ruimte door het toepassen van op de natuur gebaseerde oplossingen. • De ribben zijn voorzien van verschillende soorten en maten bomen en planten aansluitend bij de natuurlijke omstandigheden. Principe 04 - Verbonden sociale ruimtes • Maak gebruik van een natuurlijke demarcatie van de private en collectieve ruimtes, bij voorkeur laag, zodat de zones herkenbaar zijn en de zichtlijnen open blijven • Creëer een mix van collectieve en private open ruimten langs de ribben. • Biedt ruimte voor gemeenschappelijke kleinschalige gemeenschappelijke voorzieningen die uitnodigen om samen te komen.

Voorzien van verschillende soorten en maten bomen en planten aansluitend bij de natuurlijke omstandigheden

48 |

De bebouwing heeft een wisselende afstand tot het pad

Bestraat met diverse natuurlijke materialen en voldoende infiltratievermogen

Begeleiding van de vrije zichtlijn tussen landschap en bebouwing

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 49

IDENTITEITSDRAGER - 2DE ORDE RIBBEN EN HISTORISCHE LIJNEN

50 |

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 51

IDENTITEITSDRAGER - 2DE ORDE WARANDE / PRODUCTIEVE LANDSCHAP

Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Integreer routes en paden in het landschap met minimale impact op de omgeving. • Gebruik lage begroeiing die aansluit bij de bestaande grond en water eigenschappen. • Paden en bouwwerken zijn gekoppeld aan de landschappelijke netwerken. Principe 02 – Stedelijkheid met natuur • Borg open zichtlijnen tussen de bouwvelden en het productieve landschap. • Creer een doorwaadbare inrichting op de bouwvelden langs de randen van de Warande. • Gebruik velden voor landschappelijke productie processen die aansluiten bij de natuurlijke condities.

Hubs en gemeenschappelijke ruimten geven een geborgen, veilig gevoel en stimuleren spontane ontmoetingen

Principe 03 – Toekomstgerichte look en feel • Integreer mobiliteitshubs in het landschap en pas innovatieve en natuurlijke materialen toe. • Voorzie de paden van diverse natuurlijke materialen met voldoende infiltratievermogen met behoud van de inclusieve toegankelijkheid. • Creeer een landschap dat actief en dynamisch is, dat zich ontwikkeld en zich aan kan passen in plaats van een statisch eindbeeld. Principe 04 – Verbonden sociale ruimtes • Hubs en gemeenschappelijke ruimten geven een veilig, geborgen gevoel en stimuleren spontane ontmoetingen. • Richt het landschap in ten behoeve van voedsel productie en het beiden van educatieve mogelijkheden.

Gebruik lage begroeiing die aansluit bij de bestaande grond en water eigenschappen

52 |

Integreer mobiliteitshubs in het landschap en pas innovatieve en natuurlijke materialen toe

Borg open zichtlijnen tussen de bouwvelden en het productieve landschap

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 53

IDENTITEITSDRAGER - 3DE ORDE BOUWVELDEN

Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Integreer bestaande landschapselementen zoals bos- en waterelementen in bouwvelden en openbare ruimte. • Het ontwerp voor de gebouwen en open ruimten bouwt voort op kwaliteiten van de bestaande kwaliteiten. Principe 02 - Stedelijkheid met natuur • Gebouwen aan de randen van de bouwvelden hebben hun adres en voordeur aan de buitenzijdes. • Dichtheid en hoogte van de bebouwing zijn het hoogst bij de Ring en nemen af richting de buitenrand van het bouwveld. • De omliggende natuur wordt het bouwveld ingetrokken, o.a. door langs de randen meer afstand tussen de bebouwing te laten en een meer natuurlijke inrichting van de open ruimtes te voorzien. • De hoeken van bouwvelden worden geaccentueerd door gebouwen. • Bouwveld bevatten gebouwen van diverse typen en omvang, met verschillende soorten korrelgroottes, functies en composities van gebouwmassa’s.

Adres en voordeur aan de buitenzijdes van het bouwveld

Principe 03 - Toekomstgerichte look en feel • Laat innovatieve materialen en bouwmethoden zien op de Ring. • Elk bouwveld functioneert als een architectonische eenheid. Alle gebouwen op één bouwveld hebben een duidelijke en samenhangende architectonische taal. Principe 04 - Verbonden sociale ruimtes • Gemeenschappelijke functies worden geconcentreerd aan de Ring en richting het midden van de bouwvelden. • De binnenruimte van de bouwvelden is overwegend groen, toegankelijk en geprogrammeerd met informele en dagelijkse activiteiten. • Lokale productie kan plaatsvinden op bouwveldniveau, waarbij het verbouwen van voedsel een goede gemeenschappelijke activiteit kan zijn.

Water retentie en infiltratie oplossingen zijn op natuurlijke wijze geintegreerd in de gebouwen en terreininrichting

54 |

Gemeenschappelijke ruimtes in het midden van de bouwvelden

Bouwveld bevatten gebouwen van diverse typen en omvang, met verschillende soorten korrelgroottes, functies en composities van gebouwmassa’s

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 55

IDENTITEITSDRAGER - 3DE ORDE BOUWVELDEN

56 |

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 57

IDENTITEITSDRAGER - 3DE ORDE STATIONSPLEIN

Principe 01 – Behoud en vernieuw lokale elementen • Sluit aan op het plein aan de Brandevoort zijde middels uitlijning, kadering en oriëntatie van de bebouwing langs het plein. • Integreer de bestaande waterlijnen in het ontwerp van het plein. Principe 02 – Stedelijkheid met natuur • Gebouwgevels vorm een helder omkadering voor het plein en accentueren de hoeken van de aangrenzende bouwvelden. • Het plein faciliteerd de logische, veilige en ononderbroken mobiliteitsstromen. • Zorg voor voldoende bomen op het plein, waarbij het bladerdak schaduw en thermisch comfort biedt in de zomer.

58 |

Principe 03 – Toekomstgerichte look en feel Toon de innovatie in gebouwen en openbare ruimten. Plaats een BSD-informatiepaviljoen om innovatief toerisme te promoten en te ontvangen. • De verharding bestaat uit diverse natuurlijke en innovatieve materialen met voldoende infiltratievermogen en ondersteuning van de inclusieve toegankelijkheid • Integreer slim stedelijke meubilair.

• •

Principe 04 – Verbonden sociale ruimtes • Voorzie de gevels aan het plein van levendige publieke functies met hun adressen aan het plein, inclusief mogelijke terrassen. • Het plein is geschikt voor grotere evenementen, festivals en sociale bijeenkomsten.

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 59

IDENTITEITSDRAGER - 3DE ORDE STEDELIJKE ELEMENTEN

Alle losse elementen in het straatbeeld van BSD, zoals straatmeubilair, overkappingen of bruggen, maken deel uit van de BSD-familie.

KLEUR

Het familie gevoel van identiteit en samenhang tussen verschillende elementen word bereikt door één aspect consistent te houden tussen de verschillende soorten objecten. Dus de kleur, materiaal of vorm/geometrie is gelijk tussen de verschillende objecten. Alle stedelijke elementen zijn: • Innovatief. • Veilig in gebruik. • Ondersteunen het gevoel van veiligheid. • Milieuvriendelijk. • Geen verstoring van de locale flora en fauna. • Ondersteunen een gezonde levensstijl. • Innovatief wat betreft stroomgebruik en onderhoud.

MATERIAAL GEOMETRIE

Constant Geometrie Kleur Materiaal Kleur Geometrie Materiaal

60 |

Variabel Materiaal Geometrie Kleur

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | September 2021 | 61

HOOFDSTUK 04 PROCES

62 |

“Ik wil vrijheid, maar als mijn overburen extreme plannen maken vind ik het wel fijn om te weten wat hun kaders zijn. Anders krijg je ineens misschien een flatgebouw naast je. Dus het is handig om ieders kaders te kennen.” Verslag bijeenkomst UNStudio + BSDgebruikersraad dialoog, 11 mei

Brainport Smart District | BEELDKWALITEITSPLAN | Juli 2021 | 63

TEMPLATE KAVEL PASPOORT

3E Dichtheid

Hoogte

Gebouw Programma

Stationplein

Toon innovatie

Bestaande weg Bestaande natuur

64 |

BVO / Kavel opp

Terrein verdeling

Gemeenschappelijk gebied Gemeenschappelijke voorzeningen

Ring Levendige plint

Rib

LOKALE ELEMENTEN

TOEKOMSTGERICHTE LOOK EN FEEL

De dichtheid, afmetingen en soorten gebouwen sluit aan bij die van de bestaande bebouwing.

Gebruik een harmonische materiaal- en kleurcompositie binnen de beschikbare bandbreedte.