A8 Informatiebrief voortgang Regionale Energiestrategie
Tekst van het document
is dat hierbij de impact van de verschillende maatregelen, zoals het opzetten van klusteams (die kleine aanpassingen aan de woning doen), het aanbieden van duurzaam witgoed (energiebesparing) en advies over vervolgstappen (zoals isolatie) worden geadministreerd en gemonitord.
29 Rol Programmabureau MRE: (met name) het delen van kennis en het leggen
Verduurzaming bedrijventerreinen
van verbindingen.
In 2024 zijn we gestart met het project ‘Verduurzaming bedrijventerreinen’.
Planning:
landelijk Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB). Op in totaal
2025 - Delen kennis, m.n. over ecologische regelgeving, bijsturing en delen
29 bedrijventerreinenbij 18 gemeenten in de regio worden ‘aanjagers’ ingezet.
van kennis
Deze aanjagers worden ingezet om de organisatiegraad op geselecteerde be-
2026 - Delen van kennis, monitoring, bijsturing
drijventerreinen te bevorderen. Daarnaast ondersteunen zij bestaande onder-
2027 - Delen van kennis, monitoring, bijsturing
nemersverenigingen (of andere samenwerkingsvormen) bij het opzetten van (samenwerking rond) energie- of verduurzamingsprojecten. Dit project loopt tot en met april 2027. Het doel van het project is om bij 29 bedrijventerreinen in onze regio: a) de organisatiegraad te vergroten. b) en/of
de
deelname
aan
verduurzamingsactiviteiten
te
vergroten.
Hierbij gaat het om activiteiten zoals besparing en opwek van energie, het terugdringen van netcongestie, het gezamenlijk verzamelen van recyclebare grondstoffen, klimaatadaptatie/voorkomen hittestress en het vergroten van biodiversiteit op het bedrijventerrein. Daarnaast is het delen van kennis en ervaringen tussen de gemeenten en de deelnemende bedrijventerreinen van groot belang. Er worden kennissessies en intervisiesessies georganiseerd, waarbij de focus ligt op de 18 deelnemende gemeenten. Er vindt ook kennisdeling plaats met alle 21 gemeenten en met de andere Brabantse regio’s. Rol Programmabureau MRE: MRE is penvoerder en zorgt voor coördinatie van de aanjagers. De MRE is in afstemming met de coalitie verantwoordelijk voor de periodieke rapportages en het overleg met de provincie.
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Hiervoor hebben we – via de provincie – subsidie ontvangen vanuit het
30 Planning:
Verduurzaming maatschappelijk vastgoed
2025 - Coördinatie project; bijsturen waar gewenst; opstellen
Gemeenten hebben een belangrijke voorbeeldrol bij het verduurzamen van
tussenrapportage; delen van kennis en ervaringen
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
2026 - Coördinatie project; bijsturen waar gewenst; opstellen
de gebouwde omgeving. Mede vanuit deze verantwoordelijkheid werken we aan (versnelde) verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed op basis
tussenrapportage; delen van kennis en ervaringen
van een zelf vastgestelde (vierjaars) routekaart. Hierbij ligt de focus op het
2027 - Opstellen eindrapportage; delen van kennis en ervaringen
verduurzamen van het vastgoed dat in eigendom is van de gemeenten. Veel gemeenten hebben al stappen gezet als het gaat om het verduurzamen van gebouwen die hen in staat stellen de juiste keuzes te maken, beter te plannen, de voortgang te bewaken en resultaten te monitoren. Daartegenover zien we ook dat het bij gemeenten nog ontbreekt aan capaciteit, middelen en kennis om daadwerkelijk tot actie over te gaan. Centraal in dit project staat kennisdeling. Twee tot vier keer per jaar zal er een bijeenkomst georganiseerd worden waar trends, ontwikkelingen en ervaringen gedeeld worden. Het doel: het ondersteunen van gemeenten bij de verduurzaming van hun maatschappelijk vastgoed door hierover kennis te delen en het op de bestuurlijke tafels te agenderen. We willen alle gemeenten activeren om deel te nemen aan deze sessies en hun ervaringen te delen. Rol Programmabureau MRE: (met name) het delen van kennis en het leggen van verbindingen. Planning: 2025 - Delen van kennis en ervaringen in bijeenkomsten en nieuwsbrieven; monitoring 2026 - Delen van kennis en ervaringen in bijeenkomsten en nieuwsbrieven; monitoring 2027 - Delen van kennis en ervaringen in bijeenkomsten en nieuwsbrieven; monitoring
31 Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda Naast kennissessies in het kader van de projecten en coalities die hier benoemd zijn willen we aanvullend nog kennissessies/webinars organiseren
Het doel: het ondersteunen van gemeenten door het delen van kennis. Rol Programmabureau MRE: delen van kennis en het leggen van verbindingen. Planning: 2025 - Organiseren kennissessies/webinars (over o.a. energieloket) 2026 - Organiseren kennissessies/webinars; evaluatie (over o.a. verLEDding openbare verlichting) 2027 - Organiseren kennissessies/webinars; evaluatie
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
over onder andere de rol van het energieloket in de gemeente.
32 Projecten vanuit coalitions of the willing De Groene Zone Isoleren
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Het project De Groene Zone (DGZ) Isoleren heeft als doel woningeigenaren volledig te ontzorgen bij het isoleren van hun woning. Ook inwoners met beperkte financiële mogelijkheden kunnen deelnemen, door, indien gewenst, een gunstige lening af te sluiten. 19 gemeenten nemen deel aan dit project. De onduidelijkheid met betrekking tot de consequenties van de ecologische regelgeving heeft effect op de uitrol van de activiteiten. In het begin zijn de mogelijkheden nog beperkt tot met name duurzaam glas en eventueel het isoleren van spouwmuren en daken mits er voldaan wordt aan de landelijk gestelde voorwaarden. Periodiek wordt een werksessie georganiseerd om zo kennis en ervaringen te delen. Daarbij vindt ook afstemming plaats met de partners (provincie, energiecoöperaties, woningcorporaties). Het doel is om met het project DGZ Isoleren 30% van de particuliere woningen te verduurzamen. De focus van het project ligt op woningen ouder dan 1990, met een energielabel D, E en F. Rol Programmabureau MRE: zorgen voor verbinding (via Poho energietransitie en ambtelijke werkgroep energietransitie); monitoring. Planning: 2025 - Uitvoering project; monitoring 2026 - Uitvoering project; monitoring 2027 - Uitvoering project; monitoring
De Groene Zone Zonnepanelen 1.1
RES On Tour
Het project De Groene Zone (DGZ) Zonnepanelen 1.1 heeft als doel
Hoe activeer je mensen om daadwerkelijk iets te gaan doen op het gebied
woningeigenaren te ontzorgen bij het leggen van zonnepanelen. Het
van duurzaamheid? En hoe faciliteer je als overheidsorganisatie de diverse
project richt zich specifiek op woningeigenaren ‘met een smalle beurs’, op
doelgroepen om op een leuke en laagdrempelige manier met dit onderwerp
Verenigingen van Eigenaren (VVE’s) en op (ver)huurders. Het aanbod kan
aan de slag te gaan? Het idee van RES On Tour is het organiseren van
natuurlijk ook voor iedere andere woningeigenaar interessant zijn.
interactieve events, om bewoners van een gemeente te inspireren. Dit om de doelgroep écht te bereiken.
11 gemeenten nemen deel aan het project. De project-werkgroep bestaat uit 4 gemeenten met een externe trekker. Gezien de doorlooptijd van
Het doel: met verschillende MRE-gemeenten en de provincie het concept van
de marktconsultatie en de aanbesteding wordt de start van het project
RES On Tour uitbouwen tot een evenement dat gemeenten lokaal kunnen
gepland in het 2e kwartaal van 2025. De onduidelijkheid met betrekking
uitrollen (of toevoegen aan bestaande evenementen).
tot (de gefaseerde) afbouw van de salderingsregeling zou kunnen leiden tot vertraging.
Rol Programmabureau MRE: zorgen voor kennisdeling en verbinding.
Het doel: 2.100 woningen te voorzien van zonnepanelen.
Planning: 2025 - Uitwerken format ‘RES On Tour’ tot voorbeeld evenement
Rol Programmabureau MRE: zorgen voor verbinding (via Poho
2026 - Kennisdeling; monitoring
energietransitie en ambtelijke werkgroep energietransitie); monitoring.
2027 - Kennisdeling; monitoring
Planning: 2025 - Start project 2026 - Uitrol project; monitoring 2027 - Uitrol project; monitoring
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
33
34 Programmalijn warmte RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter) Regionale Structuur Warmte (RSW) Online
Afwegingskader warmte
De warmtetransitie is een proces dat speelt in ruimte en tijd en op iedere
De regio is niet gezegend met een veelheid aan grootschalige warmtebronnen.
plaats en op ieder moment vraagt om daar en dan relevante informatie, die
Er is geen industrie waar veel restwarmte vrijkomt, geothermie is beperkt
ook nog eens eenvoudig raadpleegbaar is: het platform RSW Online.
mogelijk door de ‘verspringende aardlagen’, groen gas heeft beleidsmatige concurrentie door landelijke bijmengverplichtingen, enzovoorts. Dit betekent
Het doel van RSW Online is om de informatie over warmtevraag, -bronnen en
dat we bij de warmtebronnen die er wel zijn zorgvuldig moeten afwegen waar
-infrastructuur, projecten, beleid en warmteprogramma’s centraal te bundelen
en door wie ze worden ingezet. We hebben een strategie nodig hoe om te gaan
en ontsluiten. Het resultaat is een gebruiksvriendelijk digitaal platform dat
met de schaarse warmtebronnen in onze regio.
eenvoudig is te onderhouden. Vanwege de ruimtelijke dimensie ligt een platform met verschillende kaartlagen voor de hand. Via een uitvraag in de markt wordt
Het doel van het afwegingskader is om gemeenten via een gezamenlijk
een partij gezocht om dit op te zetten (concurrentiegerichte dialoog).
afgesproken proces te ondersteunen bij de allocatie van warmtebronnen. Het afwegingskader zal bestaan uit beleidsafspraken, een samenwerkproces
Rol Programmabureau MRE: verantwoordelijk voor het ontwerpen,
en een overzicht van verschillende tools om impact te berekenen. Hiermee
vormgeven, bouwen en beheren van RSW Online.
ondersteunen we de gemeenten bij het opstellen van hun warmteprogramma’s. In RSW Online is zichtbaar of en in hoeverre een warmtebron een bovenlokaal
Planning:
effect heeft en al dan niet beschikbaar is.
2025 - Prototype gereed, testfase, definitief platform RSW Online 2026 - Beheer en onderhoud RSW Online
Rol Programmabureau MRE: verantwoordelijk voor het ontwerpen,
2027 - Beheer en onderhoud RSW Online
vormgeven, bouwen en beheren van het afwegingskader en de koppeling met RSW Online. Planning: 2025 - Afwegingskader gereed 2026 - Beheer en onderhoud afwegingskader 2027 - Update afwegingskader
Bijdragen aan de regionale energievisie/het regionale energiesysteem
Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda
Warmte is in de gehele energietransitie geen stand-alone onderwerp.
Als invulling van de algemene kennis- en leeragenda organiseren we
Duurzame warmte is onderdeel van het regionale, fossielvrije energiesysteem.
– naast de kennissessies in het kader van de hier genoemde projecten –
Hoe die warmte geproduceerd of gewonnen wordt heeft namelijk invloed
kennissessies/webinars over bijvoorbeeld de implementatie van Wgiw/Wcw,
op andere elementen van het energiesysteem. Grootschalig gebruik van
oprichting warmtebedrijf, aanwijzing warmtekavel, enzovoorts.
(individuele) warmtepompen vergroot door de daarmee samenhangende piek in elektriciteitsvraag het risico op netcongestie. Daartegenover biedt
Het doel hiervan is het ondersteunen van gemeenten door het delen van
(langdurige) opslag van warmte die met duurzaam opgewekte elektriciteit
kennis.
is geproduceerd de kans om de piek in elektriciteitsaanbod op te vangen of überhaupt onafhankelijk van het elektriciteitsnetwerk te functioneren.
Rol Programmabureau MRE: delen van kennis en het leggen van verbindingen.
De bijdrage vanuit de programmalijn warmte aan het regionale energiesysteem is (onder andere via het afwegingskader) inzicht te geven in
Planning:
de systeemeffecten van keuzes voor een bepaalde warmtevoorziening
2025 - Organiseren kennissessies/webinars
(collectieve of individuele productie én opslag).
(tenminste 1 kennissessie warmte) 2026 - Organiseren kennissessies/webinars
Het doel: warmte in het energiesysteem zodanig te positioneren dat ze bijdraagt aan het balanceren van het elektriciteitsnetwerk. Hierbij spelen (innovatieve) oplossingen voor de opslag van warmte een belangrijke rol. Het resultaat is een kaartlaag in RSW Online. Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE zoals woningbouwcorporaties. Planning: 2025 - Zorgen voor inzicht; verbinden; bewaken 2026 - Coalitievorming en uitrol pilots zoals ‘netbalancering door warmte’ 2027 - Uitrol pilots; verbinden; monitoring
(tenminste 1 kennissessie warmte) 2027 - Organiseren kennissessies/webinars (tenminste 1 kennissessie warmte); evaluatie
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
35
36 Projecten vanuit coalitions of the willing
Kleine warmtenetten (COP – community of practice)
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Hoewel door het ontbreken van grootschalige warmtebronnen een Onderstaande projecten worden gedragen vanuit coalities van gemeenten.
grootschalig warmtenet niet voor de hand ligt, wil dat niet zeggen dat dit
Hiervoor zijn ook financiële middelen beschikbaar vanuit een subsidie
niet op kleinere schaal een mogelijkheid is. Kleinschalig betekent in dit
vanuit het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW). Tijdens de looptijd
verband ‘groter dan één aansluiting’. Naast de bestaande buurtwarmtepomp
van het S&UP zullen ook nieuwe coalities ontstaan.
of biomassacentrale als warmtebron voor een kleinschalig warmtenet is een netonafhankelijke warmtebatterij een voorbeeld. Het doel van de COP Kleine warmtenetten is – onder andere aan de hand van praktijkcasussen in de deelnemende gemeenten – te onderzoeken welke mogelijkheden er voor kleinschalige bronnen en warmtenetten (in ontwikkeling) zijn, onder welke voorwaarden deze mogelijk zijn en wat daarvoor gedaan moet worden. Onderwerpen zijn – niet-limitatief – nieuwe wetgeving, warmtebedrijven en warmtegemeenschappen, soorten warmtenetten, het goede verhaal en feiten & fabels, van warmteprogramma naar wijkuitvoeringsplan, naar de feitelijke start van een warmtenet. De opgedane kennis komt in een factsheet Kleine warmtenetten en wordt verspreid via RSW Online. Rol Programmabureau MRE: faciliteert de COP’s, zorgt voor de verbinding tussen de deelnemende partijen met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE. Planning: 2025 - Praktijkcasussen en opstellen factsheet 2026 - Vervolg en evaluatie 2027 - Zorgen voor kennisdeling
Database gemeentelijke acties
Groen Gas
Passend bij het stadium waarin de warmtetransitie zich bevindt, wordt
In de Transitievisie Warmte van elf gemeenten is groen gas als
er op lokale schaal een keur aan acties uitgevoerd, die er veelal op gericht
voorkeurswarmtebron opgenomen. Landelijke ontwikkelingen, waaronder
zijn om inwoners met/via concrete maatregelen bewust te maken van het
het landbouwbeleid en de bijmengverplichting (de verplichting voor
energievraagstuk en hen te helpen/aan te zetten tot het nemen van concrete
gasleveranciers om jaarlijks een bepaald percentage groen gas te leveren aan
maatregelen. Elke actie kent daarbij zijn eigen ‘do’s en dont’s’, sommige zijn
hun klanten in de gebouwde omgeving), maken dit echter onzeker en vragen
succesvol en andere minder of helemaal niet; een en ander afhankelijk van
om een nadere afweging.
woning én bewoner. In een database kan worden bijgehouden wat waar wordt uitgevoerd. 3 gemeenten nemen deel aan het project.
Het doel van het project Groen Gas is het ontwikkelen van een integrale aanpak waarbij vanuit plattelandsontwikkeling, innovatie in de landbouw,
Het doel: een beter inzicht te krijgen in de samenstelling van woonwijken,
het mestdossier en duurzame energie gezocht wordt naar een optimaal
kennis over gemeentelijke energieacties te delen en zo het effectief en
resultaat (bijvoorbeeld via het inrichten van een werkgroep innovatieve
efficiënt inzetten van menskracht en middelen te bevorderen. Het resultaat
emissiearme landbouw). Het resultaat is inzicht in de wijze waarop energie-
is een kaartlaag in RSW Online.
opwekking een bijdrage kan leveren aan een duurzame landbouw. Er wordt een factsheet Groen Gas opgeleverd eninformatie opgenomen in RSW Online.
Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding
We willen ook informatie opnemen in de RES Voortgangsrapportage. Het
tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten
bestuurlijke gesprek zal moeten worden gevoerd – onder andere met het
en met stakeholders buiten MRE.
Rijk - over de verdeling van lusten (meetellen CO2-reductie en meetellen aardgasvrije doelen) en lasten (mestvergisters en dergelijke in de buurt). In
Planning:
de RES 2.0 moeten we de rol van groen gas bepalen.
2025 - Database gereed en implementatie bij deelnemers 2026 - Gebruik database en evaluatie
Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding
2027 - Gebruik database en evaluatie
tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE zoals provincie en ZLTO. Planning: 2025 - Lobby en ondersteuning pilots 2026 - Vervolg, opstellen factsheets en evaluatie 2027 - Zorgen voor kennisdeling
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
37
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
38
Geothermie
Overige, nader te bepalen gezamenlijke projecten
Geothermie is een van de weinige grootschalige bronnen binnen de
Vanuit NPLW zijn gelden beschikbaar om aan de slag te gaan met
regio. Diepe geothermie (1,5 km tot 4,0 km) is rendabel bij 3.000 tot 5.000
vraagstukken over de warmtetransitie. Denk aan onderzoek, uitvoeren
woningequivalenten; voor ondiepe geothermie (250 m tot 1.500 m) is dat
van een pilotproject, inzetten van vakspecialisten. Projecten kunnen een
aantal 1.000 tot 2.500. Omdat ook de andere RES-regio’s in geothermie een
vervolg zijn op de huidige projecten en/of inhaken op de realiteit. Hierbij
belangrijke potentiële grootschalige warmtebron zien, is op provinciaal
valt te denken aan (innovatieve) opslagsystemen voor warmte, waarbij een
niveau het actieplan geothermie opgesteld om onderzoek naar en
overschot aan duurzaam opgewekte elektriciteit wordt omgezet in warmte
ontwikkeling van geothermie te versnellen. In het kader daarvan wordt ook
en kortdurend (bijvoorbeeld e-boiler) dan wel langdurig (bijvoorbeeld
een GIS-tool ontwikkeld.
zandbatterij) wordt opgeslagen. Een coalitie van (minstens twee) gemeenten kan een projectvoorstel indienen dat door het ontwikkelteam warmte wordt
Het doel is om (versneld) kennis op te bouwen over de mogelijkheden van
beoordeeld.
geothermie in de regio, technisch, financieel of anderszins, opdat gemeenten hiermee onderbouwd keuzes kunnen maken. Het resultaat is een factsheet
Het doel is dat gemeenten laagdrempelig met externe financiering
geothermie en informatie ten behoeve van RSW Online.
projecten kunnen uitvoeren die ook voor andere gemeenten toepasbare (praktijk)kennis opleveren. Het resultaat zijn factsheets en informatie ten
Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding
behoeve van RSW Online.
tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE zoals Provincie en EBN.
Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project en zorgt voor de verbinding tussen de deelnemende partijen.
Planning: 2025 - Deelnemen aan provinciale werkgroep; zorgen voor verbinding en kennisdeling 2026 - Kennisniveau op orde; facilitering; zorgen voor verbinding en kennisdeling 2027 - Facilitering; zorgen voor verbinding en kennisdeling
Planning: 2025 - Het ondersteunen bij coalitievorming en uitvoering van projecten, kennisdelen 2026 - Facilitering coalities, kennisdelen, evaluatie 2027 - Facilitering coalities, kennisdelen, evaluatie
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
39
40 Programmalijn grootschalige opwek RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter) Realisatie zonne- en windparken conform de afgesproken ambitie in de RES 1.0 (2 TWh)
Beleid voor lokaal eigendom bij grootschalige wind- en zonneparken
Met de monitor volgen we de ontwikkelingen van gemeenten in het
ontwikkeling van grootschalige opwek van duurzame energie. Het is nu nog
realiseren van dit doel. Periodiek bespreken we ambtelijk en bestuurlijk de
zeer beperkt mogelijk om nieuwe ambities op te nemen voor de opgave van
voortgang in de zoekgebieden en de consequenties die dit heeft voor het bod
2030, omdat bijna alle projecten al gestart zijn. Er vindt afstemming plaats
van 2 TWh. Elke twee jaar verzamelen we de data en leveren we dit aan bij
met de lokale energiecoöperaties via de programmalijn gebouwde omgeving.
We monitoren in hoeverre gemeenten lokaal eigendom meenemen in de
het Nationaal Programma RES als onderlegger voor de investeringsplannen van de netbeheerders.
Het doel: het realiseren van de afgesproken ambitie van 2 TWh.
Opgave na 2030
Rol Programmabureau MRE: voortgang monitoren op de regionale ambitie.
Op landelijk niveau lopen er gesprekken over de opwekopgave na 2030. Op
Waar nodig samenwerking organiseren om kansen op te pakken en/of
dit moment is het niet in te schatten welke ambitie de Rijksoverheid heeft
belemmeringen weg te nemen.
en wat dit betekent voor onze regio. Het is echter de verwachting dat hier richting 2027 meer duidelijkheid over komt. Als regio werken we wel via het
Planning:
energiesysteem van de toekomst (programmalijn energiesysteem) verder
2025 - Monitoring; input Voortgangsrapportage 2025
aan het verder concretiseren van onze eigen opgave na 2030 waar ook
2026 - Monitoring voortgang bod t.b.v. investeringsplannen
grootschalige opwek onderdeel van is.
netbeheerders, concretiseren opgave na 2030 2027 - Monitoring; input Voortgangsrapportage 2027;
Radarhinder De provincie is namens de regio’s in gesprek met Defensie over mogelijk extra ruimte voor windenergie. Op basis van de huidige toetsingscriteria en beschikbare technieken wordt de ontwikkeling van windenergie in onze regio beperkt door de radarhinder. Als MRE volgen we deze gesprekken en benadrukken we zoveel mogelijk het belang van een oplossing voor onze regio.
concretiseren opgave na 2030
41 Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda
Projecten vanuit coalitions of the willing
wisselen over het realiseren van grootschalige opwek en/of hulpvragen
OER-trajecten
te beantwoorden. Bijvoorbeeld over participatie en lokaal eigendom,
In de regio werken we aan verschillende OER-trajecten (‘Opwek Energie op
natuurinclusief ontwikkelen en het stimuleren van no-regret maatregelen
Rijksgrond’). De volgende projecten lopen:
als zon-op-dak en zon-boven-parkeren. Dit gebeurt op ad hoc basis. Voor dat
• Energiecorridor A2/A50/A58
laatste onderwerp sluiten we aan bij de aanpak ‘zon op parkeren’, die vanuit
• Klimaatcorridor A67 (breder dan alleen energie/OER; ook aandacht voor
het Ministerie van EZK wordt ontwikkeld. Binnen de kennis- en leeragenda
aspecten als klimaatadaptatie en biodiversiteit)
zetten we een community of practice op gericht op het delen van kennis en
De komende jaren blijven we afstemmen met Defensie en het Rijksvastgoed-
ervaring en het ondersteunen van collega-gemeenten bij het bedenken van
bedrijf over de aanpak voor vliegbasis Eindhoven en legerplaats Oirschot.
‘out-of-the-box’-oplossingen voor initiatieven die dreigen vast te lopen. Vanuit de RES ligt de focus op het realiseren van no-regret-maatregelen die Het doel: het ondersteunen van gemeenten door het delen van kennis.
bijdragen aan onze gezamenlijke ambitie.
Rol Programmabureau MRE: delen van kennis en het leggen van
Het doel: energie langs infrastructuur en bij ander rijksvastgoed realiseren.
verbindingen. Rol Programmabureau MRE: het volgen van de projecten. De uitvoering ligt Planning:
bij de rijkspartijen en de gemeenten.
2025 - Tenminste 1 kennissessie grootschalige opwek 2026 - Tenminste 1 kennissessie grootschalige opwek
Planning:
2027 - Tenminste 1 kennissessie grootschalige opwek
2025 - Volgen van de projecten; afronding verkenningsfase OER-trajecten 2026 - Volgen van de projecten; voorbereiding/realisatie 2027 - Volgen van de projecten; voorbereiding/realisatie
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Periodiek organiseren we kennissessies met gemeenten om kennis uit te
42 Publiek ontwikkelbedrijf De Peel De gemeenten in de Peel onderzoeken gezamenlijk of er een publiek ontwikkelbedrijf mogelijk is voor grootschalige opwek van wind en zon.
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Vanuit de MRE is er een financiële bijdrage gegeven voor het onderzoek. We volgen de ontwikkelingen en zorgen voor kennisdeling naar andere subregio’s. Daarbij leggen we een link met soortgelijke ontwikkelingen in de regio die te maken hebben met participatie en lokaal eigendom. We onderzoeken wat de kansen zijn op regionaal niveau. Het doel: onderzoeken of een publiek ontwikkelbedrijf kansen biedt voor energieprojecten in de Peelgemeenten. Rol Programmabureau MRE: volgen van de ontwikkelingen, leggen van verbindingen met andere ontwikkelingen in de regio en delen van kennis/ ervaringen. Vanuit de regio is een financiële bijdrage geleverd aan het project. Planning: 2025 - Volgen van ontwikkelingen, leggen van verbindingen 2026 - Volgen van ontwikkelingen, leggen van verbindingen 2027 - Volgen van ontwikkelingen, leggen van verbindingen
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
43
44 Programmalijn energiesysteem RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter) Versnellen van de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk op alle netvlakken (hoog-, midden- of laagspanning) Het elektriciteitsnetwerk kent verschillende netvlakken. Om elektriciteit te kunnen leveren moet elk netvlak op orde zijn. Per netvlak vraagt dit een apart traject vanwege de verschillende opgaven. Er is een grote versnelling nodig omdat de realisatie van het netwerk achterloopt op het benodigde tempo voor de ontwikkeling van de regio. Extra hoogspanning naar hoogspanning (EHS/HS, 380 kV/150 kV) TenneT De huidige netcongestie in Brabant wordt veroorzaakt door knelpunten op het EHS/HS net. Tot en met 2030 moeten er meerdere nieuwe stations in Brabant gebouwd worden. Als regio zijn we afhankelijk van de realisatie buiten de MRE. Vooral de realisatie van de pocket in Noordoost-Brabant is voor ons cruciaal. De MRE werkt waar het kan samen met Brainport Development, provincie Noord-Brabant en TenneT om het realisatieproces te versnellen, onder andere door de deelname binnen het nationale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Voor de periode na 2030 is er veel nieuwe infrastructuur nodig in onze regio.
Er moet een nieuwe bovengrondse verbinding komen tussen Eindhoven-Maasbracht, het hoogspanningsstation in Eindhoven-Oost moet uitgebreid worden en mogelijk is er ook een verzwaring nodig van het bestaande tracé tussen Tilburg en Eindhoven. Al deze trajecten hebben grote ruimtelijke impact en beperken andere ontwikkelingen. Ze zijn echter (ook) nodig om de elektriciteitsvoorziening voor de regio te garanderen. De MRE werkt samen met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, provincie Noord-Brabant, betrokken gemeenten, Brainport Development en TenneT om de bovenlokale belangen te borgen in deze trajecten en gezamenlijk de benodigde snelheid in de projecten te realiseren.
Hoogspanning naar middenspanning (HS/MS, 150 kV / 10 kV)
door samen anders te gaan werken kunnen we de benodigde snelheid halen
TenneT & Enexis
om onze ruimtelijke ambities te realiseren. De MRE regisseert dit proces
In de MRE zijn 10 HS/MS stations die bijna allemaal meerdere gemeenten
tussen de gemeenten en Enexis om tot gezamenlijke afspraken te komen. De
voorzien van elektriciteit. Bij alle stations is sprake van congestie op
realisatie ligt bij de gemeenten en Enexis.
teruglevering. Bij 4 stations is ook congestie voor de afname van elektriciteit. Het is de verwachting dat het aantal stations met congestie op afname de
Middenspanning naar laagspanning (MS/LS) Enexis
komende jaren verder toeneemt. Tot en met 2032 moeten alle stations worden
Er zijn nu circa 4.000 MS/LS netstations in de MRE. In 2050 moeten er
uitgebreid. Ook zijn er soms nieuwe kabeltracés nodig om de stations te
4.000 nieuwe MS/LS stations bij komen. Daarnaast moeten 2.800 bestaande
voorzien. Daarnaast moeten er voor 2035 in onze regio nog 4 nieuwe HS/MS
stations verzwaard worden. Aansluitend zal er circa 1.900 km aan
stations gebouwd worden (inclusief regio Oirschot/Hilvarenbeek). De huidige
laagspanningskabel gelegd worden. Enexis werkt nu aan een proactieve
doorlooptijd van een uitbreiding is circa 5 tot 7 jaar of 7 tot 10 jaar voor een
uitrol van het laagspanningsnetwerk. In het UTEB-programma willen we na
nieuwe locatie. Samen met de provincie Noord-Brabant, TenneT, Enexis en
het middenspanningstransport ook gezamenlijke afspraken maken tussen
gemeenten willen we de doorlooptijd van alle projecten zoveel mogelijk
de 21 gemeenten en Enexis over de versnelling van de proactieve uitrol van
gaan verkorten. Hiervoor ondersteunen we vanuit de programmalijn
het laagspanningsnetwerk.
energiesysteem bij een aantal trajecten, zoals het nieuwe tracé EindhovenZuid – Hapert, Eindhoven-Oost – Maarheeze en de uitbreiding in Best. Dit
Het doel: zorgen voor versnelling van de uitbreiding van het elektriciteitsnet-
breiden we de komende jaren verder uit.
werk op alle netvlakken. En om het elektriciteitsnetwerk in samenhang te ontwikkelen met de ruimtelijke schaalsprong.
Middenspanning (MS, 20 tot 10 kV) Enexis Er zijn nu circa 200 middenspanningstransport stations (MS-T) in de MRE.
Rol Programmabureau MRE: per netvlak vraagt dit een apart traject. MRE
In 2032 zullen er circa 120 nieuwe MS-T stations gebouwd moeten zijn; een
pakt de voortrekkersrol om de versnelde uitrol van het elektriciteitsnetwerk
groei van meer dan 50% ten opzichte van het huidige netwerk. Daarnaast
in de regio te regisseren, zowel buiten de regio in relatie tot de Rijksoverheid,
moet er 2.500 km aan nieuwe middenspanningskabel gelegd worden.
provincie en netbeheerders als binnen de regio richting gemeenten.
Het kost nu circa 3 jaar om een MS-T station te realiseren. De MRE en Enexis werken samen in het Uitvoeringsprogramma Toekomstbestendig
Planning:
Elektriciteitsnetwerk Brainport (UTEB) om de doorlooptijd van de projecten
2025 - Lobby, samenwerkingsafspraken, monitoring
met minimaal 50% te verminderen. Hierbij zijn we gestart met het
2026 - Lobby, samenwerkingsafspraken, monitoring
middenspanningstransportnetwerk, omdat hier vanwege de bovengrondse
2027 - Lobby, samenwerkingsafspraken, monitoring
opgave de grootste bottleneck voor Enexis zit. Om de tijdswinst te behalen moeten de 21 gemeenten en Enexis gezamenlijk afspraken maken over de samenwerking en over de manier waarop we projecten uitvoeren. Enkel
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
45
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
46
de regio. Deze kunnen liggen op het vlak van nieuwe opslagsystemen, het wegnemen van beperkingen door bestaande wet- en regelgeving, het leggen van directe lijnen (koppelen vraag en aanbod) of het benutten van nieuwe contractvormen.
Slimme oplossingen bij netcongestie De
huidige
netwerksituatie
en
congestie
Naast de specifieke casussen werken we met Brainport Development beperkt
grootverbruikers
en partijen zoals VNO-NCW, het Kempisch Ondernemersplatform en
(aansluiting > 3 x 80 ampère) in het verzwaren van een bestaande of het
Innovatiehuis De Peel ook aan het organiseren van een aantal regionale
aanvragen van een nieuwe aansluiting. Daardoor worden groeiplannen
energiehubs op onze werklocaties. De eerste terreinen waar we al mee
maar ook verduurzamingstrajecten gehinderd. Grootverbruikers kunnen
aan de slag zijn gegaan, zijn het bedrijventerrein de Waterlaat (dat ook als
bedrijven, kantoorgebouwen, scholen, zorginstellingen, etc. zijn. Samen met
nationale pilot voor Enexis is aangewezen) en bedrijventerrein De Hurk (dat
Brainport Development en Enexis werken we als regio (onder andere binnen
aangewezen is als 'Grote Oogstterrein'). In de komende jaren willen we het
UTEB) aan een aanpak om via slimme oplossingen meer uit het bestaande
aantal energiehubs opschalen met de ambitie om dit op 20 plekken in de
netwerk te kunnen halen en/of de netcongestie bij specifieke casussen in de
MRE te realiseren. Brainport Development en MRE werken in dit kader ook
regio zoveel mogelijk te beperken of weg te nemen. Deze casussen kunnen
aan het opzetten van een kennis- en leerprogramma voor de realisatie van
vervolgens worden gebruikt om mogelijke oplossingen op te schalen in
energiehubs. Zie verder ook de coalition of the willing energiehub-regisseurs.
Laagspanning
Energiesysteem van de toekomst
In de nieuwe actieagenda voor de laagspanning wordt geconcludeerd dat er
De energiesysteemverkenning die we in 2024 hebben uitgevoerd heeft
ook op laagspanning steeds meer problemen bijkomen. Het is de verwachting
een eerste schets opgeleverd van wat onze regionale opgave is. Wat
dat landelijk in 2030 400.000 aansluitingen de gevolgen gaan meemaken van
voor energiesysteem hebben we nodig om onze ruimtelijke ambities te
de overbelasting van het netwerk, waardoor netdelen zullen uitvallen. Dit
realiseren? We willen zicht krijgen op de mogelijke keuzes en kantelpunten
staat los van de over- of onderspanning die op individueel niveau vervelend
in het energiesysteem en hoe we hier invloed op uit willen oefenen. In de
kan zijn. Het is belangrijk dat er ook op lagere netvlakken meer balans komt,
periode van 2025-2027 gaan we op basis van de nog vast te stellen actie-
juist bij de sterke elektrificatieopgave in de MRE. Daarom gaan we kijken
agenda energiesysteem aan de slag met deze keuzes en kantelpunten.
of we in samenwerking met Enexis regionaal een aantal pilots kunnen
Daarbij gaat het om:
ontwikkelen over hoe we nieuwe en bestaande woonwijken meer in balans krijgen op het netwerk. Met het doel om de overbelasting van het netwerk te voorkomen.
• D e inzet op energiebesparing vanuit de programmalijn Gebouwde omgeving; • D e inzet op de toepassing van duurzame warmtebronnen en de
Het doel: onderzoeken of we via pilots voor ‘balanswijken’ kunnen komen tot
ontwikkeling van warmtenetten via de programmalijn Warmte (met
een effectiever en efficiënter netwerk.
nadruk op het regionale belang hiervan); • H et realiseren van het bod uit de RES 1.0 voor grootschalige opwek en
Rol Programmabureau MRE: stimuleren van pilots en kennisuitwisseling.
het beperken van de belemmeringen die zich daarbij voordoen, vanuit de programmalijn Grootschalige opwek;
Planning: 2025 - Stimuleren van pilots en kennisuitwisseling 2026 - Stimuleren van pilots en kennisuitwisseling, onderzoek ‘balanswijken’ 2027 - Stimuleren van pilots en kennisuitwisseling
• O nderzoek naar de opwekpotentie na 2030 vanuit de programmalijn Grootschalige opwek; • D e ontwikkeling van een strategie voor waterstof; • D e ontwikkeling van een strategie voor de verduurzaming van een aantal specifieke sectoren, zoals de procesindustrie (EU-ETS) en de glastuinbouw; • H et versnellen van de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk op alle netvlakken en het stimuleren van slimme oplossingen om infrastructuur beter te benutten; • O nderzoek naar grootschalige batterij-opslag en het ontwikkelen van een strategie hiervoor.
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
47
48
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
• D e eerste stap naar een integrale programmering waarbij de ontwikkeling
Lobby
van de regio en het energiesysteem in samenhang plaatsvinden. Deze
Door middel van lobby richten we ons op verschillende sporen om de belangen
eerste stap wordt gezet in het kader van de actualisatie van het MIRT-
van de regio zo goed mogelijk te borgen. De MRE trekt samen met de gemeente
onderzoek verstedelijking en mobiliteit Brainport 2040, waarbij de
Eindhoven en Brainport Development op. We werken op meerdere fronten
energieopgave wordt meegenomen;
aan het verkrijgen van prioriteit bij de investeringen van TenneT en Enexis:
• E en sterkere inzet op innovatie en het uitwerken van afspraken om
• In het provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en
aandacht voor innovatie beter te verankeren en projecten en methodieken
Klimaat (pMIEK) 2023 heeft de provincie de hele Brainportregio aangemeld
van de grond te krijgen.
als prioritair project; In 2025 en 2027 moet de provincie volgende versies opleveren van het pMIEK. Vanuit de MRE behartigen we de belangen van
Voor de langere termijn gebruiken we de resultaten van de
de regio hierbinnen;
energiesysteemverkenning om te komen tot integrale programmering
• In 2024 heeft de provincie in samenwerking met de MRE en Brainport
waarbij de gewenste ontwikkeling van de regio en de ontwikkeling van het
Development een Nationale MIEK-aanvraag gedaan voor de Brainportregio.
energiesysteem in samenhang gaan plaatsvinden.
We werken met alle partijen samen om de prioriteit te verzilveren en om te
Het doel: ertoe bijdragen dat het energiesysteem in samenhang wordt
• In het Convenant Beethoven hebben Rijk, provincie en regio afspraken
ontwikkeld met de ruimtelijke opgaven van de regio.
gemaakt over het belang van de elektriciteitsinfrastructuur voor de groei
zetten naar realisatie.
van de regio. Rol Programmabureau MRE: het maken van een ruimtelijke strategie en het opzetten van uitvoeringscoalities om deze strategie uit te voeren.
Het versterken van het elektriciteitsnetwerk is een grote uitvoeringsoperatie. Het verkrijgen van prioriteit is een belangrijke stap. We zullen echter
Planning:
vooral sneller moeten gaan bouwen en de daarvoor benodigde ruimtelijke
2025 - Uitwerking en uitvoering acties actieagenda energiesysteem
procedures doorlopen. De prioritering is vooral een puzzelstuk om tot een
2026 - Uitvoering acties actieagenda energiesysteem
versnelde uitvoering te komen.
2027 - Uitvoering acties actieagenda energiesysteem Het doel: ervoor zorgen dat we vasthouden aan de prioriteit voor de Brainport regio bij de investeringen in de netinfrastructuur. Rol Programmabureau MRE: gezamenlijke lobby organiseren met de gemeente Eindhoven en Brainport Development.
Planning:
Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda
2025 - Lobby
We organiseren kennisbijeenkomsten over het thema energiesysteem om
2026 - Lobby
de kennis van ambtenaren te versterken. Juist omdat het vaak gaat om
2027 - Lobby
discussies op verschillende abstracte niveaus is het wenselijk om dit verhaal te vertalen naar de opgave voor de regio. Hiermee bieden we handvatten aan gemeenten om dit naar de lokale situatie te vertalen. Het doel: kennis- en uitvoeringskracht m.b.t het energiesysteem en energiehubs vergroten. Rol Programmabureau MRE: faciliteren en kennisdelen. Planning: 2025 - Tenminste 1 kennissessie over het energiesysteem 2026 - Tenminste 1 kennissessie over het energiesysteem 2027 - Tenminste 1 kennissessie over het energiesysteem
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
49
50 Projecten vanuit coalitions of the willing
Inzet ‘energiehub’-regisseurs
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
In de komende jaren willen we het aantal ‘energiehubs’ opschalen met De meeste activiteiten onder de programmalijn energiesysteem zijn
de ambitie om dit op 20 plekken in de MRE te realiseren. Om hier een
van bovenlokaal belang en/of gekoppeld aan provinciale of nationale
versnelling in te brengen werken MRE en Brainport Development samen
programma’s. Wel zit de uitvoering soms bij een of meerdere gemeenten.
om energiehubregisseurs aan te stellen die de deelnemende gemeenten en bedrijven gaan ondersteunen. Hierbij is ook afstemming met het project Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB) (zie onder de programmalijn gebouwde omgeving). Aanvullend wordt vanuit MRE en Brainport Development een kennis- en leerprogramma ontwikkeld om breder kennis te delen bij onze gemeenten en bedrijven. Met de provincie worden afspraken gemaakt over de inzet van middelen vanuit het Stimuleringsprogramma Energiehubs. Het doel: zorgen dat het aantal energiehubs opgeschaald wordt naar 20 plekken in de MRE. Rol Programmabureau MRE: coördinatie, delen van kennis en zorgen voor verbinding. De energiehubregisseurs komen in dienst bij Brainport Development. Ook ligt de inhoudelijke coördinatie van het bredere kennisen leerprogramma bij Brainport Development. Planning: 2025 - Opschalen van de aanpak via energiehub-regisseurs incl. kennisdeling 2026 - Opschalen van de aanpak via energiehub-regisseurs incl. kennisdeling 2027 - Opschalen van de aanpak via energiehub-regisseurs incl. kennisdeling
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
51
RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven
52
Regionale Energiestrategie (RES) Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP) 2025-2027