Document · PDF

A8 Informatiebrief voortgang Regionale Energiestrategie

Gemeenteraad 26 november 2024, gemeente HelmondBij agendapunt: Behandeling ingekomen stukken en mededelingen zoals vermeld op de bij deze agenda behorende lijst14.414 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Aan de volksvertegenwoordigers in de Metropoolregio Eindhoven

uw kenmerk

uw brief van

Onderwerp Informatiebrief: Voortgang Regionale Energiestrategie (RES) MRE

ons kenmerk

datum Oktober 2024

e-mailadres energie@metropoolregioeindhoven.nl

Geachte volksvertegenwoordigers, Graag informeren wij u met deze raadsinformatiebrief over de voortgang op de ambities in onze Regionale Energiestrategie (RES) 1.0. Deze RES 1.0 is eind 2021 door alle gemeenteraden, en de besturen van provincie en de beide waterschappen vastgesteld. In het online ‘Dashboard RES MRE’ vindt u actuele informatie over de voortgang We hebben een online ‘dashboard’ gemaakt, waarin u meer inzicht kunt krijgen in de stand van zaken op het dossier energietransitie/RES in de regio. Daarnaast hebben (of ontwikkelen) meerdere gemeenten in de regio hun eigen (online) monitor waarmee actuele informatie specifiek voor die gemeenten wordt gerapporteerd. In dit RES MRE dashboard zijn openbaar beschikbare gegevens gebundeld, zodat u voor uw gemeente snel inzicht kunt krijgen. Met de tool kan bij bijna alle indicatoren tot op gemeenteniveau (en soms zelfs kern-niveau) ingezoomd worden.

Het dashboard is ingedeeld in de volgende onderwerpen: - Energiebesparing (totale energieverbruik en aantallen energielabels) - Duurzame elektriciteitsopwekking (voortgang grootschalige opwek zoals afgesproken in de RES) - Duurzame warmte opwek (totaal aardgasverbruik en aantal kleinverbruik gasaansluitingen) - Participatie en eigendom (gemeentelijk beleid en eigendomssituatie) - Voortgang projecten in het kader van de RES - Kaart met alle zoekgebieden in de regio op het gebied van duurzame opwek We gebruiken het dashboard in de regionale monitoring op de gemaakte afspraken op de ambities van de RES. U vindt het dashboard via deze link.

Nieuw Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma RES MRE Als uitwerking van de RES is het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma RES (S&UP) opgesteld: een meerjarig programma met daarin de projecten die we uitvoeren in het kader van de RES, inclusief de manier van samenwerken. In het geactualiseerde S&UP 2025-2027 is de rol van de MRE-organisatie verbreed van procesregie naar programmasturing, zoals afgesproken in het MRE Samenwerkingsakkoord. Hiermee kunnen we zorgen voor een beter gecoördineerde en afgestemde sturing op het realiseren van de regionale opgaven. De grote opgaven waar we als regio voor staan vragen immers om meer slagkracht en realisatiekracht. In deze periode 2025-2027 ligt de aandacht op het continueren en versnellen van de uitvoering. We werken aan projecten binnen de volgende programmalijnen: • Gebouwde omgeving/besparing • Duurzame warmte • Grootschalige opwek • Energiesysteem (o. a. aanpak netcongestie). Denk bijvoorbeeld aan “De Groene Zone”-projecten voor zowel zonnepanelen als voor isolatie, waarbij inwoners worden ondersteund bij de verduurzaming van hun woningen. Verder ondersteunen we bedrijven met de inzet van ‘aanjagers’ om te helpen bij samenwerking in verduurzaming op bedrijventerreinen. Een ander voorbeeld is het delen van kennis en ervaringen met het opstellen van warmteprogramma’s.

Ook maken we vanuit de regio afspraken met de netbeheerders over het versnellen van de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk in de regio. Op verschillende plekken in de regio doen we ondertussen ervaring op met de inzet van slimme oplossingen om het elektriciteitsnetwerk efficiënter te benutten, en schalen we deze zo snel mogelijk op. Het nieuwe S&UP voor de periode 2025-2027 is als bijlage toegevoegd en te vinden via energieregiomre.nl. Daar is ook meer informatie over de programmalijnen terug te vinden. We vertellen u graag meer tijdens de Regioconferentie van 20 november Op 20 november wordt de volgende Regioconferentie georganiseerd, voor alle raadsleden en bestuurders uit de regio. Dan praten wij u graag bij over de actuele ontwikkelingen op dit dossier. Er zal ook ruim de gelegenheid zijn om met elkaar in gesprek te gaan. Als u nog vragen of opmerkingen hebt naar aanleiding van het dashboard en de Voortgangsrapportage horen wij dat graag, zodat wij daar tijdens deze bijeenkomst op in kunnen gaan. Kunt u deze uiterlijk 13 november mailen naar: energie@metropoolregioeindhoven.nl? Begin november ontvangt u het programma met de aanmeldlink voor de Regioconferentie. We hopen u dan te zien! Met vriendelijke groet, Bestuurders Portefeuillehoudersoverleg energietransitie Metropoolregio Eindhoven Bijlage: Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES MRE 2025-2027

Regionale Energiestrategie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP) 2025-2027

Stappen zetten naar een klimaatneutrale regio

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Inhoud 5

6. Capaciteit en middelen

1.1 Stappen zetten naar een klimaatneutrale regio

6.1 Financiën

1.2 A ctualisatie S&UP RES

6.2 Capaciteit

1.3 L eeswijzer

2. Ambitie en doelen

2.1 Ambitie landelijk

Bijlage 1: Rollen en verantwoordelijkheden binnen

2.2 Ambitie Metropoolregio Eindhoven

MRE-programma energietransitie

20 27

3. Organisatie

3.1 Verbreding van procesregie naar programmasturing

3.2 Organisatiestructuur

Bijlage 2: Overzicht projecten Programmalijn gebouwde omgeving

3.3 Samenwerking op basis van 4 programmalijnen

• Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter)

3.4 Soorten projecten

• Projecten vanuit coalitions of the willing

4. Programmanagement, communicatie en kennis- en leeragenda

4.1 Programmamanagement

Programmalijn warmte

4.2 Monitoring

• Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter)

• Projecten vanuit coalitions of the willing

Programmalijn grootschalige opwek

• Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter)

• Projecten vanuit coalitions of the willing

4.3 Communicatie en kennis- en leeragenda

5. Programmalijnen 5.1 Programmalijn gebouwde omgeving/besparing • 5.1.1 Het verhaal

• 5.1.2 Doel en resultaten

5.2 Programmalijn warmte

• 5.2.1. Het verhaal

Programmalijn energiesysteem

• 5.2.2 Doelen en resultaten

• Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter)

• Projecten vanuit coalitions of the willing

5.3 Programmalijn grootschalige opwek • 5.3.1 Het verhaal

• 5.3.2 Doelen en resultaten

5.4 Programmalijn energiesysteem

• 5.4.1. Het verhaal

• 5.4.2 Doelen en resultaten

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

1. Ter inleiding

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

1.1 Stappen zetten naar een klimaatneutrale regio

Met dit nieuwe Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES zetten we als regio weer een volgende stap. Om samen de kansen te benutten en te werken aan een klimaatneutrale regio in 2050.

Het besef is er steeds meer dat de energietransitie ons allemaal raakt. Lokale

1.2 Actualisatie S&UP RES

overheden hebben hierbij een cruciale rol. We beginnen niet bij nul: er zijn al

Het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP) is een uitwer-

veel stappen gezet. Maar er is nog veel te doen in de transitie naar een compleet

king van de RES 1.0. Dit S&UP is een meerjarig programma met daarin de

andere energievoorziening. De energietransitie is veel meer dan een technische

projecten die we uitvoeren, inclusief de manier van samenwerken. Omdat er

opgave; het is een transitievraagstuk dat diep ingrijpt in de maatschappij. Het

een nieuwe organisatiestructuur is afgesproken, is het S&UP geactualiseerd.

vraagt om een nieuwe manier van denken, een nieuwe manier van doen.

Dit is het S&UP voor de periode 2025-2027. In deze periode ligt de aandacht op het continueren en versnellen van de uitvoering. De huidige kaders uit de

Hierbij hebben we te maken met de volgende vragen/uitdagingen:

RES 1.0 bieden daarvoor voldoende ruimte.

• Hoe komt ons nieuwe energiesysteem eruit te zien? • H oe zorgen we dat ervoor dat de overstap naar duurzame energie betaalbaar blijft? • H oe zorgen we er ervoor dat de energietransitie rechtvaardig

Voor de uitwerking van het S&UP wordt jaarlijks een jaarplan opgesteld, waarin als jaarschijf een meer gedetailleerde uitwerking van de projecten, inclusief begroting, is opgenomen.

is en wat vinden we rechtvaardig? • Hoe gaan we om met de beperkte ruimte in ons land?

Plan

Omschrijving

Cyclus/actualisatie

• Hoe vinden we genoeg mensen en middelen?

Regionale Energiestrategie (RES)

Toekomstbeeld op hoofdlijnen met daarin de langetermijnvisie op energietransitie in de regio, inclusief visie op het toekomstige energiesysteem.

Ca. 6-8 jaar (of eerder naar behoefte)

Samenwerking- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP)

Het overkoepelende regionale meerjarenproCa. 4 jaar (of eerder naar gramma voor het thema energietransitie. Met behoefte) de focus op de deelthema’s gebouwde omgeving, warmte, grootschalige opwek duurzame energie en energiesysteem.

Jaarplan

Overzicht van de geplande projecten per jaar. Het jaarplan (incl. begroting) bevat doelen en resultaten per programmalijn (gebouwde omgeving, warmte, grootschalige opwek en energiesysteem). Hierbij houden we ook ruimte voor flexibiliteit. Jaarlijks stellen we een Voortgangsrapportage op.

De Metropoolregio Eindhoven (MRE) heeft een Regionale Energiestrategie (RES) opgesteld. In de RES 1.0 hebben 21 MRE-gemeenten samen met de provincie, waterschappen en netbeheerder Enexis ambities afgesproken. Deze RES is onze visie en strategie voor de lange termijn. We zetten vol in op energiebesparing bij huishoudens en bedrijven, de realisatie van zonnevelden en windparken en een slimme inzet en verdeling van warmtebronnen in onze regio. Ook werken we aan een robuust en betrouwbaar energiesysteem.

Jaarlijks

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

1. Ter inleiding

6 1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 staan de ambitie en doelen van de regio centraal. Vervolgens komt in hoofdstuk 3 de organisatiestructuur aan de orde. In hoofdstuk 4 gaan

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

we in op de activiteiten in het kader van programmamanagement, monitoring en communicatie, en in hoofdstuk 5 op de aanpak, projecten en coalities per programmalijn. We sluiten af met capaciteit en middelen in hoofdstuk 6. Een uitgebreide beschrijving van de rollen en verantwoordelijkheden is opgenomen in bijlage 1. In bijlage 2 is een beschrijving van alle projecten opgenomen.

2.1 Ambitie landelijk

Nederland groeit en verduurzaamt in hoog tempo. In de MRE is de opgave nog groter door een forse economische groei. De regio groeit veel harder dan eerder verwacht, de regio maakt een schaalsprong. Dit leidt tot een groeiende vraag naar woningen, bedrijventerreinen, arbeidskrachten en mobiliteit. Met

De afspraken van Parijs (2015) zijn in Nederland het uitgangspunt geweest

het Rijk zijn in het kader van ‘project Beethoven’ afspraken gemaakt over

voor het Klimaatakkoord dat in 2019 is vastgesteld door de Tweede Kamer. In

extra investeringen op het gebied van publieke voorzieningen in de regio en

2050 wil Nederland klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat we de uitstoot van

in een landelijk talentplan. Tot 2040 wordt ingezet op 100.000 extra woningen

broeikasgassen, met name CO2, terugbrengen tot nul. Hiervoor heeft Nederland

en 500 hectare aan nieuwe bedrijventerreinen. Naast de extra energievraag

een nieuw energiesysteem nodig: van opwek, gebruik en transport tot en met

die dit met zich meebrengt zorgt verduurzaming door elektrificatie (voor

de opslag van energie. Ook veiligheids- en gezondheidsaspecten zijn hierbij

onder andere warmte en vervoer) voor een sterk stijgende elektriciteitsvraag.

van belang. Om een nieuw energiesysteem te ontwikkelen hebben we minder

Ook verandert het energieaanbod door duurzame opwek van elektriciteit

dan 30 jaar de tijd. Dit vraagt om keuzes die we, deels nu al, moeten maken. Om

en warmte. Het huidige energiesysteem (het geheel van vraag en aanbod,

tot een duurzaam energiesysteem te komen moet Nederland de komende jaren

transport, opslag en conversie van verschillende energievormen) is hier nog

flink verbouwd worden. Bijna iedereen gaat hiervan iets merken.

niet op berekend. Tot voor kort volgde en faciliteerde het energiesysteem

2.2 Ambitie Metropoolregio Eindhoven

vooral de ruimtelijke ontwikkelingen (wonen, voorzieningen, industrie, mobiliteit). Maar door de schaarste op het elektriciteitsnetwerk is de

Ook de Metropoolregio Eindhoven (MRE) heeft als ambitie om in 2050

infrastructuur hiervoor beperkend geworden en lopen we steeds meer tegen

klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap willen we uiterlijk in 2030 55% minder

de grenzen van het systeem aan. De hoge ambities van de MRE ten aanzien

CO2 uitstoten dan in 1990, zoals ook landelijk is afgesproken. Dit is vast-

van woningbouw, bedrijventerreinen, mobiliteit en verduurzaming staan

gelegd in het MRE Samenwerkingsakkoord 2023-2026 en in de Regionale

door transportschaarste en netcongestie sterk onder druk. Dit betekent dat

Energiestrategie (RES) 1.0.

we alles op alles moeten zetten om de regionale energie-infrastructuur zo snel mogelijk op orde te krijgen en deze infrastructuur zo optimaal mogelijk te benutten. Dit laatste is voor de (economische) ontwikkeling in onze regio van essentieel belang. Om ontwikkelingen op dit vlak mogelijk te maken, werken we onder andere nauw samen met Brainport Development.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

2. Ambitie en doelen

8 Aansturing en opdrachtverlening

Werkorganisatie

POHO Energietransitie

MRE Programmabureau Energietransitie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Bestuurlijk opdrachtgever. Bepalen van de strategische koers voor het regionale programma energietransitie

Ontwikkelteam Communicatie

Stuurgroep Energietransitie

Klankbordgroep Monitoring

Sturing uitvoering jaarcyclus conform de kaders die in het Poho zijn vastgelegd

Programmateam Energietransitie Klankbord uitvoering jaarcyclus

Ambtelijk Overleg Energietransitie Terugkoppeling van en naar programmalijnen en voorbereiding Poho

Programmalijn 1

Programmalijn 2

Programmalijn 3

Programmalijn 4

Gebouwde Omgeving/

Warmte (gebiedsgerichte

Grootschalige opwek

Energiesysteem

Besparing (indiv. aanpak

aanpak, bronnen en

Duurzame energie

woningen, aanpak

infrastrucuur)

utiliteitsgebouwen) Wethouder

Wethouder

Bestuurlijke opdrachtgever

Procesmanager

Gebouwde Omgeving

Warmte

Energiesysteem / Grootschalige opwek

Ontwikkelteam

Warmte

Energiesysteem / Grootschalige opwek

Focus

Individuele aanpak woningen

Gebiedsgerichte aanpak,

Voortgang zoekgebieden,

Vanuit overheidsrol inzet

o.a. verduurzaming

warmtebronnen en

versnelling zon op dak

op robuust en betrouwbaar

maatschappelijk vastgoed,

infrastructuur

bedrijventerreinen

Regionale samenwerkingspartners (Adviesgroep) Energiecoöperaties, woningcorporaties, onderwijs, JongRES, Natuur- en milieufederatie, ZLTO, Veiligheidsregio, GGD, marktpartijen, etc.

energiesysteem

3.1 Verbreding van procesregie naar programmasturing

De stuurgroep energietransitie fungeert als een vooruitgeschoven post van

In 2023 hebben de wethouders energietransitie van de Metropoolregio

het Poho en richt zich op de uitvoering binnen het programma energietransitie

Eindhoven geconcludeerd dat er in de regionale samenwerking meer

conform de kaders die door de gemeenten, provincie en waterschappen zijn

regie en sturing nodig zijn, met focus op de uitvoering. Dit sluit aan bij

vastgesteld. De stuurgroep energietransitie stelt de jaarplannen vast.

het MRE Samenwerkingsakkoord 2023-2026, waarin is afgesproken dat de inzet van de organisatie MRE verbreedt van een procesregisserende rol

In bijlage 1 is een nadere uitwerking van de verschillende gremia, inclusief

naar een inhoudelijke regierol. Dit houdt in dat de MRE-organisatie, het

rollen en verantwoordelijkheden, binnen het regionale programma

programmabureau, zich richt op programmasturing, monitoring (en zo

energietransitie opgenomen.

nodig bijstelling) en financiering op de regionale opgaven. Daarnaast blijft het programmabureau zich inzetten voor de inhoudelijke ondersteuning

3.3 Samenwerking op basis van 4 programmalijnen

en coördinatie op de regionale opgaven en samenwerkingsafspraken. De

Inhoudelijk blijft de focus enerzijds liggen op de verduurzaming van de

voorzitter en vice-voorzitter van portefeuillehoudersoverleg en stuurgroep

gebouwde omgeving (besparing en warmte) en anderzijds op de realisatie

energietransitie zijn de bestuurlijk opdrachtgevers.

van grootschalige opwek van duurzame elektriciteit, zoals vastgelegd in

3.2 Organisatiestructuur

onze RES 1.0. Hiermee zetten we stappen in de richting van een fundamentele verandering in het Energiesysteem. Daarbij worden vraag en aanbod,

In de afbeelding op pagina 8 is de organisatiestructuur binnen het MRE-

transport en opslag bekeken en wordt gewerkt aan een toekomstbestendige,

programma energietransitie weergegeven.

robuuste infrastructuur. Hierbij is het belangrijk om steeds aandacht te houden voor veiligheid en gezondheid.

Het portefeuillehoudersoverleg energietransitie richt zich op het bepalen van de strategische koers op het thema energietransitie binnen de

Deze thema’s zijn uitgewerkt in vier programmalijnen:

regio. Dit doen de bestuurders in het Poho met het opstellen van het

1. Gebouwde omgeving (individuele aanpak woningen, aanpak

gezamenlijk toekomstbeeld (actualisatie RES) en het vastleggen van de

utiliteitsgebouwen, verduurzaming bedrijventerreinen);

kaders in het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP). De

2. Warmte (gebiedsgerichte aanpak, bronnen en infrastructuur);

RES wordt uiteindelijk vastgesteld door de raden (en besturen provincie

3. Grootschalige opwek (ondersteuning realisatie zon- en windenergie);

en waterschappen); het S&UP wordt vastgesteld door de colleges (en ter

4. Energiesysteem (vanuit overheidsrol inzetten op robuust en

informatie voorgelegd aan de besturen van provincie en waterschappen).

betrouwbaar energiesysteem)

NB Het Energiesysteem kan tegelijkertijd ook gezien worden als overkoepelend thema.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

3. Organisatie

10 Voor elke programmalijn is een bestuurlijk trekker aangewezen, die

3.4 Soorten projecten

deelneemt aan de stuurgroep energietransitie. Voor de programmalijn

Op operationeel niveau maken we een onderscheid tussen:

energietransitie is aanvullend een bestuurlijk kernteam ingericht dat de

• Projecten met regionale reikwijdte, vaak met een strategisch karakter.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

aanpak op het onderwerp aanstuurt en de verbinding legt met andere MREprogramma’s en onze samenwerkingspartners Enexis, Tennet en Brainport Development.

Deze worden opgepakt/ondersteund vanuit het programmabureau. • Coalitions of the willing: het uitgangspunt is dat gemeenten binnen de coalities deze projecten oppakken binnen hun eigen capaciteit/begroting. Vanuit de betreffende programmalijn wordt er overzicht gehouden

Ambtenaren van gemeenten, provincie, waterschappen en Enexis werken

over de voortgang van deze coalities. En er kan, als de urgentie en het

samen in ontwikkelteams. De rol van de leden van het ontwikkelteam is om

gemeenschappelijk regionale belang hoog zijn, ondersteuning worden

input te leveren en als ‘sparring partner’ op te treden voor de procesmanager op de voortgang en ontwikkeling van de betreffende programmalijn. Er is een ontwikkelteam warmte, een (gecombineerd) ontwikkelteam

geboden vanuit regionale middelen. • Lokale projecten: deze vallen onder lokale verantwoordelijkheid en zijn niet opgenomen in dit samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma.

energiesysteem/grootschalige opwek en een ontwikkelteam communicatie. Binnen de programmalijn gebouwde omgeving is er geen ontwikkelteam,

Per programmalijn wordt de indeling aangehouden tussen 1) projecten met

maar zijn ambtenaren betrokken vanuit de verschillende coalities.

regionale reikwijdte en 2) coalitions of the willing. Zie verder hoofdstuk 5 en bijlage 2.

4.1 Programmamanagement

4.2 Monitoring

De inzet van de MRE-organisatie is verbreed van een rol van procesregisseur

We willen continu zicht hebben op de voortgang van de ambities uit de

naar (ook) een inhoudelijke regierol. Dit houdt in:

RES 1.0 en de voortgang van de projecten. Dit om beter te kunnen sturen

• p rogrammasturing (sturing op de vastgestelde doelen)

op de gewenste voortgang en uitkomsten en elkaar als gemeenten te

• a gendasetting en lobby (bovenregionaal beïnvloeden van

helpen in de verduurzaming van de energievoorziening. Een keer per twee

beleid en profileren)

jaar (2025 en 2027) moeten we een voortgangsrapportage RES opleveren

• strategiebepaling (gezamenlijke koers en focus bepalen)

richting het Nationaal Programma RES. Het tussenliggende jaar leveren we

• analyse en verkenning

een ‘voortgangsrapportage light’ op om onze eigen bestuurders inzicht te

• zorgen voor kennisuitwisseling

geven. Dit doen we op basis van een online dashboard dat periodiek wordt

• n etwerk, dialoog en afstemming (samenbrengen van partijen,

geactualiseerd. De focus van de monitoring ligt op de volgende onderwerpen:

organiseren van gesprek) • c oördinatie en verbinding (samenbrengen agenda’s, makel- en schakelrol)

1. Liggen we op koers voor het behalen van het bod van 2 TWh in 2030? 2. Wat gebeurt er in de zoekgebieden? 3. Wat is de stand van zaken in het S&UP per ontwikkelteam en coalitie? 4. In hoeverre zijn gemeenten actief in ontwikkelteams en coalities?

Vanuit de rol van programmamanagement is het van belang om ook

5. Hoe staat met participatie en (lokaal) eigendom bij de projecten?

aandacht te hebben voor innovatie en arbeidsmarkt. Hierbij heeft MRE geen trekkende rol, maar een van verbinding en kennisdeling. Zie verder ook de

Op basis van de data wordt uitgezocht waar knelpunten zitten bij de

activiteiten in bijlage 2.

bovengenoemde onderwerpen. Verantwoording naar de 21 gemeenten over het totale MRE Werkprogramma loopt via de reguliere P&C-cyclus van de MRE.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

4. Programmanagement, communicatie en kennis- en leeragenda

12 4.3 Communicatie en kennis- en leeragenda We werken volgens het communicatieplan energietransitie. Communicatie in het kader van de RES vindt continu op verschillende niveaus plaats. Bij de

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

regio ligt de overkoepelende communicatie. Denk aan het organiseren van informatiebijeenkomsten over de voortgang van de RES en het informeren over de RES via de website en nieuwsbrieven. Om de gemeenteraden goed betrokken te houden en het draagvlak voor de energietransitie te versterken, organiseren we bijeenkomsten zoals de Metropoolconferentie, waarin we raadsleden (en bestuurders) bijpraten over de voortgang van de regionale energietransitie en de realisatie van de RES-ambities. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de eigen communicatie- en participatieprocessen van projecten. In het communicatieplan voor het programma energietransitie zijn activiteiten uitgewerkt voor de verschillende doelgroepen. Naast de algemene communicatie over de RES is het belangrijk om de kennis van de medewerkers van gemeenten en andere RES-partners over de energietransitie op peil te krijgen en te houden. De activiteiten die we hiervoor staan in een kennis- en leeragenda energietransitie. Onder deze paraplu bieden we kennissessies (fysiek en online), ‘communities of practice’ (COP’s) en excursies aan. Via COP’s kunnen we onder meer inspirerende voorbeelden uit de regio met elkaar delen. Daarnaast bundelen we trainingen en cursussen (die aangeboden worden vanuit partners) voor medewerkers die direct of indirect meewerken aan de energietransitie.

Dit op basis van de behoeften van de gemeenten en andere RES-partners. Ook organiseren we twee keer per jaar een grote samenwerkdag energietransitie voor alle ambtenaren duurzaamheid en de partners waarmee we samenwerken. Coördinatie vindt plaats vanuit het ambtelijke ontwikkelteam communicatie. Zie bijlage 2 voor een nadere uitwerking van alle activiteiten/projecten onder programmamanagement, monitoring, communicatie en kennis- en leeragenda.

13 5. Programmalijnen

onderwerpen energiebesparing en verduurzaming van verbruik (door eigen

Binnen het programma energietransitie werken we met vier programmalijnen:

meer moeten kijken naar ontwikkelingen op het gebied van thuisbatterijen

• gebouwde omgeving (individuele aanpak woningen, aanpak

(lokale opslag) en smart grids in wijken (lokale samenwerking via het net).

utiliteitsgebouwen) • warmte (gebiedsgerichte aanpak, bronnen en infrastructuur)

We werken samen met onze partners aan het creëren van bewustwording

• grootschalige opwek (ondersteuning realisatie grootschalige zon-

(urgentie), het activeren van de doelgroep en het bieden van een tastbaar

en windenergie)

en relevant handelingsperspectief. Hierbij worden obstakels weggenomen

• energiesysteem (vanuit overheidsrol inzetten op robuust en betrouwbaar energiesysteem)

en wordt de doelgroep zo veel mogelijk ontzorgd. Inwoners worden actief ondersteund via de energieloketten van de gemeenten. Lokale energiecoöperaties kunnen hierbij een brugfunctie vervullen tussen

Hierbinnen onderscheiden we projecten met regionale reikwijdte, coalitions

overheid en bewoners, maar in het geval van opwek ook met bijvoorbeeld

of the willing en lokale projecten (zie hoofdstuk 3). De lokale projecten

bedrijven of boeren.

vallen onder lokale verantwoordelijkheid en zijn niet opgenomen in dit Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma. Een aantal projecten raakt

Voor de (versnelde) isolatie van woningen kunnen gemeenten gebruik maken

meerdere thema’s (denk aan de samenwerking met lokale energiecoöperaties).

van de middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld vanuit het Nationaal

Deze hebben we opgenomen in de programmalijn waar het trekkerschap zit.

Isolatieprogramma (NIP). Deze zijn bedoeld voor particuliere koopwoningen met een laag energielabel en een waarde onder de gemiddelde WOZ-waarde.

Tijdens de looptijd van dit S&UP zullen ook nieuwe projecten/coalities nodig

Helaas wordt een aantal van de lopende projecten op het gebied van isolatie

blijken. Het opstarten van nieuwe projecten onder dit S&UP loopt altijd via

en zonnepanelen vertraagd door het uitblijven van concrete spelregels

de stuurgroep energietransitie. De nieuwe projecten worden opgenomen in

voor ecologische toetsen. Dit heeft consequenties voor de besparings- en

de jaarplannen.

opwekambities van de gemeenten.

5.1 Programmalijn gebouwde omgeving/besparing

Naast inwoners richten we ons op verduurzaming van bedrijven(terreinen) en van het (gemeentelijke) maatschappelijk vastgoed.

5.1.1 Het verhaal Binnen

het

programma

energietransitie

zetten

fors

5.1.2 Doelen en resultaten

energiebesparing, zowel bij huishoudens als bedrijven. Het is de basis voor

In de RES 1.0 is als algemene doelstelling opgenomen dat de regio zich

onze energietransitie: de energie die we niet (meer) verbruiken hoeven

maximaal richt op het besparen op het energieverbruik en het verduurzamen

we ook niet meer op te wekken of te transporteren. Focus ligt hier op de

ervan. We richten ons op woningen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

opwek of gebruik van duurzame alternatieven). Maar we zullen ook steeds

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

14 Bijvoorbeeld door het via subsidies aantrekkelijk maken van kleine en grote

warmtetransitie, waarin de gemeente wijken aanwijst die in de komende

verduurzamingsmaatregelen. Waarbij er ook extra aandacht nodig is voor

tijd aan de slag gaan met het aardgasvrij maken. Samen met de wijk werkt

de gedragscomponent van energiebesparende maatregelen. De naleving van

de gemeente het warmteprogramma uit tot een wijkuitvoeringsplan.

wet- en regelgeving op het gebied van energie(besparing) door bedrijven, is

Dit plan vormt op zijn beurt de onderbouwing voor het wijzigen van het

hierbij het minimale niveau.

omgevingsplan. In die wijziging staat wat de nieuwe warmtevoorziening in die wijk wordt en op welke datum de levering van het aardgas daar eindigt.

Met bestuurders is regelmatig gesproken over het kwantificeren van doelstellingen voor het thema besparing. Iedere gemeente heeft echter eigen

Voor het opstellen van een warmteprogramma is informatie nodig,

doelstellingen en de bestuurlijke wens is om nu vooral te focussen op de

heel veel informatie. Over de warmtevraag en hoe deze te vermin-

uitvoering van projecten. Richting het opstellen van de RES 2.0 willen we wel

deren, over beschikbare bronnen en hoe deze aan de warmtevraag,

komen tot meer concrete besparingsdoelstellingen en deze waar mogelijk

al dan niet via een opslagmedium, te koppelen, enzovoorts. De ‘goe-

kwantificeren. In ons online dashboard monitoren we op verschillende

de dingen doen’ draagt bij aan kwalitatieve warmteprogramma’s, het

besparingsindicatoren, zoals het elektriciteitsverbruik en het aantal pv-

‘juiste moment’ is passend bij de urgentie, rekening houdend met het

panelen per woning.

maximaal mogelijke.

Zie bijlage 2 voor een overzicht van alle projecten onder de programmalijn

We zijn goed aangehaakt bij het Nationaal Programma Lokale Warmte

Gebouwde omgeving.

(NPLW). Ook sluiten we aan bij initiatieven vanuit de provincie waar

5.2 Programmalijn warmte

bijvoorbeeld een verkenning loopt naar de ontwikkeling van een publiek warmtebedrijf.

5.2.1. Het verhaal

5.2.2 Doelen en resultaten

We willen naar een regio waarin iedereen, inwoner en bedrijf, toegang heeft

In 2027, aan het einde van deze S&UP-periode, hebben de 21 MRE-gemeenten

tot betaalbare, duurzame warmte. De warmtetransitie zelf moet haalbaar

elk een warmteprogramma vastgesteld om zowel lokaal als regionaal (en

zijn en voldoende draagvlak hebben. Om daar te komen moeten we de goede

bovenregionaal) optimaal bij te dragen aan de warmtetransitie. Via de

dingen op het juiste moment doen. Maar wat zijn die dingen? En wat is het

Regionale Structuur Warmte wordt vanuit de programmalijn warmte (actief)

juiste moment?

de benodigde informatie verspreid. Informatie, informatie, informatie; alles wat we doen komt in essentie neer op

Deze S&UP-periode staat in het teken van het – door elke gemeente zélf op

informatie. Vergaren, genereren, monitoren, ontsluiten, beschikbaar maken

te stellen – warmteprogramma, de opvolger van de transitievisie warmte.

en raadplegen. Alle activiteiten in dit S&UP staan in het teken van relevante

Het warmteprogramma is een van de gemeentelijke instrumenten in de

informatie voor de warmtetransitie. De (online) Regionale Structuur Warmte

15 is dé plek waar al deze informatie samenkomt. Een jaarlijkse activiteit is

5.4 Programmalijn energiesysteem

het aanvragen van subsidie bij het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW).

5.4.1. Het verhaal

Zie bijlage 2 voor een overzicht van alle projecten onder de programmalijn

geworden voor enerzijds de ruimtelijke ontwikkelingen in de regio en

warmte.

anderzijds voor de verduurzamingsopgave. We lopen steeds meer tegen de

5.3 Programmalijn grootschalige opwek

grenzen van de infrastructuur aan. De programmalijn energiesysteem richt zich op het toekomstbestendig maken van de energie-infrastructuur op de korte (tot 2030) en lange termijn (na 2030). Voor de periode t/m 2030 is het

5.3.1 Het verhaal

(versneld) uitbreiden en beter benutten van de elektriciteits-infrastructuur

In de RES 1.0 hebben we een bod gedaan van 2 TWh, als bijdrage aan de

de belangrijkste prioriteit. Om echter voorbereid te zijn op de toekomstige

landelijke doelstelling van 35 TWh voor grootschalige opwek van duurzame

opgave moeten we nu al bezig zijn met de opgaven van na 2030. Welk

energie. De 2 TWh moet in 2030 gerealiseerd zijn. In het kader van de

energiesysteem hebben wij nodig om onze ontwikkelingen en opgaves in de

programmalijn grootschalige opwek monitoren we de voortgang van het

fysieke leefomgeving te faciliteren? De samenhang tussen de energievraag,

bod en onderzoeken we gezamenlijk nieuwe kansen en/of bovenlokale

-opwek, -infrastructuur, -opslag en conversie en de verschillende

uitdagingen.

energiedragers (elektriciteit, warmte, waterstof, etc.) wordt hierbij steeds belangrijker. De lange doorlooptijden van projecten en infrastructuur zorgen

5.3.2 Doelen en resultaten

ervoor dat we nu de keuzes moeten maken voor het systeem tot en met 2040.

Als regio willen we 2.0 TWh aan grootschalige opwek van duurzame energie in 2030 realiseren. We willen dat iedereen - ook minder kapitaalkrachtigen

De aanpak in de MRE staat niet op zichzelf. De versnelling van de uitbreiding

- voordeel kan hebben van de wind- en zonne-energie die we in onze

van het netwerk hangt samen met de nationale en provinciale programma’s.

regio opwekken. Hierbij sluiten we aan bij het Klimaatakkoord waarin

Vanuit de programmalijn energiesysteem wordt gewerkt aan de vertaling

het uitgangspunt is opgenomen om te streven naar minimaal 50% lokaal

van de bovenregionale programma’s naar onze regio. Daarbij bieden we

eigendom van de nieuwe zonne- en windparken.

inzicht in keuzes die lokaal en regionaal impact hebben, maar onvoldoende schaalgrootte hebben voor de hogere bestuurslagen. We borgen de regionale

Zie bijlage 2 voor een overzicht van alle projecten onder de programmalijn grootschalige opwek.

belangen in de nationale en provinciale trajecten.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Door de schaarste op het elektriciteitsnetwerk is de infrastructuur beperkend

16 5.4.2 Doelen en resultaten In de periode van dit S&UP worden concrete afspraken gemaakt tussen

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

netbeheerders en overheden over het versnellen van de uitbreiding van het

6. Financiën en capaciteit

elektriciteitsnetwerk in de regio. Daarbij gaat het om alle onderdelen van het

6.1 Financiën

netwerk. Op verschillende plekken in de regio doen we ondertussen ervaring

Voor financiering van de regionale samenwerking in de energietransitie zijn vanuit het Rijk middelen beschikbaar, voornamelijk vanuit het Nationaal Programma RES (NP RES) en het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). Deze middelen kunnen worden beschouwd als structureel (langjarige toezegging). Daarnaast zijn middelen beschikbaar vanuit de MRE-inwonerbijdrage vanuit de gemeenten. Verder draagt de provincie financieel bij, enerzijds aan ondersteuning van de regionale samenwerking en anderzijds aan de uitvoering van projecten (mits er regionale cofinanciering tegenover staat). Ten slotte wordt vanuit beide waterschappen een financiële bijdrage geleverd. Verder maken we nog gebruik van (landelijke) subsidies voor specifieke projecten, zoals vanuit het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB).

op met de inzet van slimme oplossingen om het elektriciteitsnetwerk efficiënter te benutten, en schalen we deze zo snel mogelijk op. Daarbij gaat het zowel om individuele oplossingen als om gezamenlijke oplossingen (energiehubs). We krijgen meer grip op de inzet van grootschalige batterijopslag en ontwikkelen een strategie om hier op tijd en op een goede manier ruimte voor te reserveren. Om het elektriciteitsnetwerk te ontlasten, zetten we extra sterk in op het benutten van andere energiedragers zoals duurzame warmte en duurzame gassen. Dit vraagt onder meer om een lobby en om onderzoek gericht op de inzet van waterstof. Voor de langere termijn gebruiken we de resultaten van de energiesysteemverkenning die voor onze regio is uitgevoerd om te komen tot integrale programmering waarbij de gewenste ontwikkeling van de regio en

Elk jaar wordt een jaarplan opgesteld, inclusief begroting. Besluitvorming

de ontwikkeling van het energiesysteem in samenhang gaan plaatsvinden.

over deze jaarplannen vindt plaats in de stuurgroep energietransitie. Het dagelijks bestuur van de MRE is formeel budgetbevoegd, vanwege de verantwoordelijkheid over de besteding (accountantsverklaring e.d.). Het DB wordt door de stuurgroep energietransitie bindend geadviseerd over bestedingen. Uiteraard volgen we bij het uitbesteden van opdrachten de regels uit de werkinstructie inkoop en aanbesteding die door het DB MRE zijn vastgesteld.

Waardoor we een scherp beeld krijgen over enerzijds de infrastructuur die nodig is voor onze ruimtelijke ambities en anderzijds hoe de ruimtelijke ambities in tijd en vraag aansluiten op de te ontwikkelen energie infrastructuur. Met de actualisatie van het ‘MIRT-onderzoek verstedelijking en mobiliteit Brainport 2040’ en het daarbij betrekken van de energieopgave, zetten we hiervoor de eerste stap. Zie bijlage 2 voor een overzicht van alle projecten onder de programmalijn Energiesysteem.

Uitgangspunt is dat op een sobere en doelmatige manier met het budget

thema’s op regionaal niveau. Deze strategische afstemming zien we als

wordt omgegaan. In de begroting in de jaarplannen volgen we het onderscheid tussen: 1. Projecten met regionale reikwijdte. Deze worden opgepakt/ ondersteund vanuit het programmabureau. (zie 3.4) 2. Coalitions of the willing. Het uitgangspunt is dat de aangesloten gemeenten projecten oppakken binnen hun eigen begroting/ capaciteit. (zie 3.4) Er is, als de urgentie en het gemeenschappelijk regionale belang hoog zijn, ondersteuning mogelijk vanuit regionale middelen. Hierbij volgen we volgende criteria: • Er moet een trekker en commitment zijn; • H et initiatief levert een bijdrage aan de doelstellingen van de RES/ energietransitie in de regio en heeft prioriteit; • G emeenten vinden niet de mogelijkheid in hun begroting om de ondersteuning zelf te financieren. Initiatieven worden ondersteund voor een gelimiteerde tijd, vooraf af te spreken en te monitoren.

ondersteunend aan de uitvoering. Dit willen we zo efficiënt mogelijk organiseren. De gevraagde capaciteit voor het vullen van ontwikkelteams en strategische overleggen is een knelpunt voor veel van de deelnemende gemeenten. Het S&UP biedt hierbij een prioritering. De samenwerking moet ook leiden tot minder versnippering van projecten. De nieuwe organisatiestructuur verlicht de werkdruk van beleidsmedewerkers. Op die manier besteden we onze tijd en budget zo efficiënt mogelijk.

Periodiek wordt aan de stuurgroep energietransitie een terugkoppeling gegeven van de financiële stand van zaken. Tussentijdse monitoring vindt plaats door het programmateam energietransitie. Het Poho energietransitie wordt periodiek geïnformeerd. Verantwoording naar de 21 gemeenten loopt via de reguliere P&C-cyclus van de MRE aan de 21 gemeenten.

Ook provincie, waterschappen en Enexis continueren hun inzet en zijn vertegenwoordigd in programmateam en stuurgroep. De provincie ondersteunt gemeenten met de uitvoering, bijvoorbeeld bij botsende gemeentelijke en provinciale belangen. De waterschappen ondersteunen met name bij het thema warmte. Ook Enexis heeft een belangrijke rol te spelen, met name op het dossier van transportschaarste. Daarnaast wordt samengewerkt met Brainport Development als partnerorganisatie.

6.2 Capaciteit De focus ligt op de uitvoering. Hier is veel ambtelijke inzet voor nodig, op gemeentelijk niveau en binnen coalities. Daarnaast is er inzet nodig voor kennisdeling en strategische afstemming over de verschillende

Voor de inzet vanuit de gemeenten houden we de eerder afgesproken richtlijn - vastgelegd in de Startnotitie RES - aan van één dag per week vanuit elke gemeente en één dag extra voor de vertegenwoordigers in het programmateam. Onder deze inzet vanuit gemeenten valt ook de afstemming in de subregio’s. Iedere gemeente levert een bijdrage. We houden een actueel overzicht bij van welke rol door welke gemeente wordt ingevuld en op welke thema’s gemeenten via ontwikkelteams of in coalities een bijdrage leveren. Dit in afstemming met de maatschappelijk partners uit de adviesgroep RES.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

In de Metropoolregio Eindhoven werken de 21 gemeenten in Zuidoost-

De voorzitter en vice-voorzitter van het Poho en de stuurgroep energietran-

Brabant samen aan strategische grensoverschrijdende opgaven. De

sitie zijn de bestuurlijk opdrachtgevers voor het programma energie-

Regionale Energiestrategie (RES) is opgesteld door de 21 gemeenten samen

transitie. De voorzitter van het Poho en stuurgroep energietransitie neemt

met Waterschappen Aa en Maas en De Dommel en de provincie Noord-

ook deel aan bovenregionale bestuurlijke overleggen, zoals het Brabantbreed

Brabant. Verder werken we samen met netbeheerder Enexis en met

Bestuurlijk Overleg Energie en het nationaal bestuurlijk RES-Beraad.

partijen als energiecoöperaties, woningcorporaties, natuurorganisaties, ondernemersverenigingen en kennisinstellingen. In onderstaand overzicht

MRE-programmabureau (team) energietransitie

worden ze beschreven. Zie ook: www.metropoolregioeindhoven.nl

De medewerkers van het MRE-programmabureau (team) energietransitie zorgen voor de coördinatie en aansturing van het MRE-programma

Portefeuillehoudersoverleg energietransitie (Poho)

energietransitie, op basis van de RES, S&UP en de jaarplannen. Het

Het Poho richt zich op het bepalen van de strategische koers op het thema

programmabureau bereidt de strategische beleidskaders voor en is

energietransitie binnen de regio. De bestuurders in het Poho stellen het

uitvoerend opsteller van het S&UP en de jaarplannen. Daarnaast is het

gezamenlijk toekomstbeeld (actualisatie RES) op en leggen de kaders vast

ondersteunend en faciliterend aan het Poho en stuurgroep.

in het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP). De RES wordt uiteindelijk vastgesteld door de raden (en besturen provincie en

De procesmanagers voor de programmalijnen zorgen voor de coördinatie

waterschappen) en het S&UP wordt vastgesteld door de colleges (en ter

op elke programmalijn. Deze mensen sturen op ‘hun’ programmalijn,

informatie voorgelegd aan de besturen van provincie en waterschappen).

zowel op inhoud als proces, gevoed door een ontwikkelteam of klankbord bestaande uit ambtenaren en stakeholders. De procesmanagers hebben

Stuurgroep energietransitie

regelmatig afstemming met de bestuurlijk trekkers van de betreffende

De stuurgroep energietransitie fungeert als een vooruitgeschoven post van

programmalijnen. In afstemming met de bestuurlijk trekkers bereiden

het Poho en richt zich op de uitvoering binnen het programma energietransitie

zij voorstellen voor de stuurgroep energietransitie voor over de acties die

conform de kaders die door de gemeenten, provincie en waterschappen zijn

binnen de programmalijnen worden opgepakt als uitwerking van het

vastgesteld. De stuurgroep energietransitie stelt de jaarplannen vast. In

jaarplan. Bestuurlijk aanspreekpunt voor het totale programmabureau zijn

de stuurgroep zitten vertegenwoordigers van de 21 gemeenten, provincie,

de bestuurlijk voorzitter en vice-voorzitter van het Poho en stuurgroep.

waterschappen, netbeheerder Enexis en Brainport Development.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Bijlage 1: Rollen en verantwoordelijkheden binnen MRE-programma energietransitie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

20 Programmateam energietransitie

Ambtelijk Overleg Energietransitie

Het programmateam energietransitie bestaat uit vertegenwoordigers van

Het Ambtelijk Overleg Energietransitie bestaat uit de duurzaamheidsamb-

de vier subregio’s, Eindhoven, Helmond, provincie, een vertegenwoordiging

tenaren van de 21 regiogemeenten, de twee waterschappen, provincie en

van beide waterschappen en Enexis. De leden van het programmateam

Enexis. De focus ligt op kennisdelen en het monitoren van de voortgang van

energietransitie hebben de volgende taken:

het jaarplan. Dit overleg is ook ter voorbereiding van de stuurgroep en het

• Specifiek voor de subregionale vertegenwoordigers: verbinden met

Poho energietransitie.

de subregio’s (link tussen subregio’s en RES/regio) door enerzijds het terugkoppelen van de bespreekpunten in het programmateam in het

Ontwikkelteams

eigen subregionale overleg en anderzijds het ophalen van input vanuit de

Ambtenaren van gemeenten, provincie en waterschappen werken samen

eigen subregio richting het programmateam.

in ontwikkelteams. De rol van de leden van het ontwikkelteam is om input

• Zorgen voor de verbinding met de eigen organisatie vanuit het regionale

te leveren en als ‘sparring partner’ op te treden voor de procesmanager

programma energietransitie/RES (terugkoppeling en input ophalen en

bij de voortgang en ontwikkeling van de betreffende programmalijn.

inbrengen vanuit de eigen organisatie).

Er is een ontwikkelteam warmte, een (gecombineerd) ontwikkelteam

• Het programmateam is het voorportaal voor de stuurgroep en het

energiesysteem/grootschalige opwek en een ontwikkelteam communicatie.

Poho energietransitie. De leden van het programmateam adviseren

Daarnaast is er een klankbordgroep voor monitoring. Voor de programmalijn

over de agenda (meestal op basis van een concept-agenda vanuit

gebouwde omgeving vindt de afstemming plaats per thema/coalitie.

het programmabureau, maar er kunnen ook agendapunten worden voorgesteld).

Coalitions of the willing

Als er gevoeligheden zijn vanuit de eigen subregio of organisatie, wordt

Daarnaast werken gemeenten, soms samen met andere partners/

dit ingebracht in het programmateam zodat dit besproken kan worden.

organisaties, in coalitions of the willing aan projecten. Dit kunnen coalities

• Bewaken van de algemene voortgang proces RES, op basis van de

zijn die zich richten op verkenning van een probleem of het doen van een

monitoring en procesplanning zoals aangeleverd vanuit het MRE-

onderzoek, bijvoorbeeld naar de kansen voor groen gas, of een coalitie die

programmabureau (procesmanagers). Vanuit een algemeen overzicht

in de uitvoering aan de slag gaat, zoals bij de projecten De Groene Zone

over de programmalijnen (totaalverhaal).

Zonnepanelen en De Groene Zone Isoleren. Er zijn ook regionale middelen

• Binnen de eigen organisatie/subregio: informeren en voorbereiden ‘eigen’ bestuurder. • Ook uitdragen wat in het programmateam is afgesproken en hier verantwoordelijkheid voor nemen.

beschikbaar voor de ondersteuning van coalities.

21 Adviesgroep RES De adviesgroep RES levert input en advies. Deze adviesgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de natuur- en milieuorganisaties, woningcorporaties, Veiligheidsregio, GGD, de energieproductiesector en kennisinstellingen. Bij de leden van de adviesgroep is veel kennis en ervaring aanwezig die zij graag inbrengen.

Rollen en verantwoordelijkheden in de RES-samenwerking Tot slot: De rollen en verantwoordelijkheden in de RES-samenwerking tussen gemeenten, provincie, waterschappen en het Rijk zijn beschreven in het ‘werkblad bestuurlijke samenwerking en besluitvorming’ van NP RES, te vinden via: https://werkbladen.regionale-energiestrategie.nl/werkbladen/ werkblad-bestuurlijke-samenwerking-en-besluitvorming#scroll-to-main

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

de ZLTO, lokale energiecoöperaties, bedrijvenverenigingen, JongRES, de

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

23 Bijlage 2: O verzicht projecten

Programmamanagement

Monitoring

De organisatie MRE zorgt voor coördinatie en aansturing van het regionale

We monitoren de voortgang van de uitvoering binnen de programmalijnen

programma energietransitie.

van het programma energietransitie. De gegevens worden bijgehouden in een online dashboard. Een keer per twee jaar (2025 en 2027) leveren we

Het doel: via programmasturing te zorgen voor realisatie uit de doelen in dit

een voortgangsrapportage RES richting het Nationaal Programma RES.

Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma, om uiteindelijk de ambities uit de

Het tussenliggende jaar leveren we een ‘voortgangsrapportage light’ op om

RES 1.0 te realiseren. We bewaken op voortgang en resultaat. We ondersteunen

inzicht te geven voor onze eigen bestuurders.

de ambtelijke en bestuurlijke samenwerking in de regio. Ook zorgen we voor (bovenregionale) positionering van de regio en agendasetting/lobby. Dit doen

Het doel: zorgen voor continu zicht op de voortgang van de ambities van de

we door het deelnemen aan (ambtelijke) netwerken en ondersteuning van de

RES 1.0 en de voortgang van de projecten uit het S&UP.

bestuurders in hun netwerken. Rol Programmabureau MRE: coördinatie op de monitoring (dashboard) en Rol Programmabureau MRE: Coördinatie, regie en aansturing van het

periodiek informeren van bestuurders.

programma energietransitie. Planning: Planning: 2025 - Bewaking voortgang; agendasetting; deelname ambtelijke en

2025 - Bijhouden dashboard; opleveren Voortgangsrapportage naar NP RES

bestuurlijke netwerken, lobby

2026 - Bijhouden dashboard; opleveren ‘Voortgangsrapportage light’

Start voorbereiding RES 2.0 (of eerder als zo besloten)

2027 - Bijhouden dashboard; opleveren Voortgangsrapportage

2026 - Bewaking voortgang; agendasetting; deelname ambtelijke en bestuurlijke netwerken, lobby Opstellen overdrachtsdocument voor nieuwe raden Opstellen RES 2.0 (of eerder als zo besloten) 2027 - Bewaking voortgang; agendasetting; deelname ambtelijke en bestuurlijke netwerken, lobby Proces vaststellen RES 2.0 (of eerder als zo besloten)

naar NP RES

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Programmamanagement, communicatie en kennis- en leeragenda

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

24 Communicatie en kennis- en leeragenda

Planning:

In het communicatieplan voor het programma energietransitie staat de

2025 - 2x Samenwerkdag voor ambtenaren en partners

communicatieaanpak beschreven. In de kennis- en leeragenda is het aan-

Bijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden

bod uitgewerkt aan kennis- en leeractiviteiten voor de ambtenaren van onze

Training ‘energietransitie voor beginnende ambtenaren’

gemeenten.

Verdiepende trainingen/workshops i.s.m. VNG, Enexis en Provincie

• Het ontwikkelteam communicatie zorgt voor overzicht en afstemming

Werksessies per programmalijn

tussen bijeenkomsten binnen de programmalijnen.

Nieuwsbrieven

• Periodiek worden bijeenkomsten georganiseerd voor bestuurders en

2026 - 2x Samenwerkdag voor ambtenaren en partners

raadsleden, o.a. over de realisatie van grootschalige opwek in de regio.

Bijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden

• Twee keer per jaar wordt een bredere ambtelijke bijenkomst

Verdiepende trainingen/workshops i.s.m. VNG, Enexis en Provincie

(samenwerkdag) georganiseerd voor alle ambtenaren duurzaamheid en

Werksessies per programmalijn

partners waarmee we samenwerken.

Nieuwsbrieven

• Vanuit de programmalijnen worden kennissessies en communities of

2027 - 2x Samenwerkdag voor ambtenaren en partners

practice georganiseerd over specifieke inhoudelijke onderwerpen (zie

Bijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden

verder bij de uitwerking van de programmalijnen).

Herhaling training ‘energietransitie voor beginnende ambtenaren’

• Wekelijks worden de ambtenaren geïnformeerd via de ‘RES Update’.

Verdiepende trainingen/workshops i.s.m. VNG, Enexis en Provincie

Documenten worden gedeeld via het online platform ‘Energiewerkplaats’

Werksessies per programmalijn

en via onze Teams-omgeving.

Nieuwsbrieven

• Periodiek worden stakeholders en betrokken inwoners geïnformeerd via de website www.energieregiomre.nl en onze nieuwsbrieven. Het doel: communicatie inzetten bij de uitvoering van de verschillende projecten in het S&UP, om te zorgen voor draagvlak en kennisdeling. Rol Programmabureau MRE: de overkoepelende communicatie ligt bij de regio, zoals het organiseren van informatiebijeenkomsten over de voortgang van de RES. Ook de coördinatie van de kennis- en leeragenda ligt bij MRE. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de communicatie- en participatieprocessen van hun eigen gemeente en projecten.

Samenwerken op innovatie

Arbeidsmarkt

Onderzoek en innovatie zijn cruciaal voor de energietransitie. In de RES 1.0

De energietransitie brengt niet alleen veranderingen in de omvang van

wordt met name uitgegaan van wind- en zonne-energie, omdat dit bewezen

werkgelegenheid en verdeling ervan over sectoren met zich mee, maar ook

technieken zijn voor grootschalige opwek van duurzame energie. We moeten

in het type werk en de kennis en competenties die daarvoor nodig zijn. De

echter, juist in onze Brainport regio, volop inzetten op innovatie. We willen

energietransitie biedt een veel kansen, ook voor groepen die nu nog aan de

en kunnen zorgen voor een versnelling: door te zorgen voor (nog meer)

kant van de arbeidsmarkt staan. Maar er zijn nu al tekorten in diverse, vooral

verbinding tussen innovatieve bedrijven en ‘landingsplekken’ binnen en

technische, beroepen. Denk aan technisch personeel dat nodig is voor het

buiten de regio.

uitbreiden en onderhouden van het elektriciteitsnet.

In de regio zoeken we actief de samenwerking met partijen die sterk zijn

In de MRE zijn er twee arbeidsmarktregio’s: Zuidoost-Brabant en Helmond-

in innovaties. Dit doen we onder andere via het netwerk van Brainport

De Peel. Binnen deze arbeidsmarktregio’s werken gemeenten en UWV samen

Development. Gemeenten kunnen nog meer als ‘launching customer’ optreden

aan dienstverlening gericht op werkgevers en werkzoekenden. Ook hier

bij de uitrol van innnovatieproducten, zoals lichtgewicht zonnepanelen of

wordt geconstateerd dat de tekorten op de arbeidsmarkt het realiseren van

dakinstallaties die zonne- en windenergie opwekken.

maatschappelijke opgaven rondom de energietransitie onder druk zetten. De

Met het MRE Stimuleringsfonds versterken we het innovatieve ecosysteem

arbeidsmarktregio’s Helmond-De Peel en Zuidoost-Brabant werken daarom

en ketenwerking in het bedrijfsleven door de financiering van projecten.

samen met Brainport Development aan het opstellen van een ‘Human Capital Agenda’ voor de energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie.

Het doel: zorgen voor meer bekendheid over innovatieve pilots op het gebied

Met deze Human Capital Agenda ontstaat een gezamenlijke, langdurige,

van energietransitie in de regio.

brede en sectoroverstijgende (arbeidsmarkt)strategie om deze transities in de regio mogelijk te maken. Vanuit de RES-regio geven we input voor deze

Rol Programmabureau MRE: zorgen voor verbinding en kennis delen.

Human Capital Agenda.

Planning:

Het doel: zorgen dat er initiatieven worden ondernomen voor de aanpak van

2025 - Delen innovaties via nieuwsbrieven en bijeenkomsten; onder de

de krapte op de arbeidsmarkt in de energietransitie.

aandacht brengen van MRE Stimuleringsfonds 2026 - Delen innovaties via nieuwsbrieven en bijeenkomsten; onder de aandacht brengen van MRE Stimuleringsfonds 2027 - Delen innovaties via nieuwsbrieven en bijeenkomsten; onder de aandacht brengen van MRE Stimuleringsfonds

Rol Programmabureau MRE: input leveren/meedenken bij de Human Capital Agenda van de arbeidsmarktregio’s in samenwerking met Brainport Development.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

26 Planning: 2025 - Contact met arbeidsmarktregio’s in het kader van de Human Capital Agenda Klimaatadaptatie, Energie en Circulaire Economie (KEC)

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

(opgesteld in 2024 vanuit arbeidsmarktregio’s) 2026 - Volgen voortgang regionale Human Capital Agenda KEC 2027 - Volgen voortgang regionale Human Capital Agenda KEC

27 Programmalijn gebouwde omgeving Samenwerking met lokale energiecoöperaties (LEC’s)

de LEC’s helpen professionaliseren. Hierbij stemmen we ook af met Energie

In vrijwel elke gemeente in onze regio zijn (een of meerdere) lokale

Samen (de landelijke koepel van lokale duurzame energie-initiatieven) en de

energiecoöperaties actief (soms in andere juridische vormen, bijvoorbeeld

provincie.

een stichting of vereniging). LEC’s kunnen een brugfunctie vervullen tussen overheid en bewoners omdat ze goed zijn in het mobiliseren van bewoners.

Planning:

Ze komen immers met hun adviseurs ‘achter de voordeur’. Tegelijkertijd

2025 - Uitwerken en implementeren activiteiten professionalisering

zien we dat er ook behoorlijke verschillen zijn hoe de LEC’s op dit moment

2026 - Toetsing professionaliseringactiviteiten en bijsturen waar nodig;

georganiseerd zijn en waar elke LEC behoefte aan heeft.

facilitering samenwerking gemeenten & LEC’s 2027 - Toetsing professionaliseringactiviteiten en bijsturen waar nodig;

De coöperaties werken ook in regionaal verband samen; alle coöperaties zijn aangesloten bij de FEZOB (Federatie van Energiecoöperaties in ZuidoostBrabant). Vanuit de regio wordt regelmatig afgestemd met vertegenwoordigers van de FEZOB. Daarnaast is het van belang dat elke gemeente zelf afspraken maakt met de eigen LEC(‘s). Daarbij kan ook de relatie worden gelegd met het lokale energieloket. Het doel: het versterken van de samenwerking tussen de gemeenten en LEC’s. Daarnaast een verdere professionalisering van de LEC’s. De lokale coöperatie

kan de gemeenten helpen bij de uitvoering van het

duurzaamheidsbeleid. Beide partijen kunnen profiteren van het gezamenlijke leer- en professionaliseringsproces. Rol Programmabureau MRE: Op basis van input vanuit de gemeenten, en in afstemming met de FEZOB, wordt een programma uitgewerkt om bij te dragen aan de (gezamenlijke) professionalisering van de LEC’s. Hiermee kunnen we

facilitering samenwerking gemeenten & LEC’s

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter)

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

28 Samenwerking met woningcorporaties

Verduurzaming woningen

Woningcorporaties kunnen versnelling geven aan de verduurzaming van

1) Aanpak woningisolatie:

de gebouwde omgeving door hun woningvoorraad te verduurzamen en door

•W e verzamelen informatie en ervaringen van provincie, gemeenten

huurders te stimuleren tot duurzame gedragsverandering. Per gemeente

en ervaringsdeskundigen en vertalen deze in kennissessies naar

worden met woningcorporaties al afspraken gemaakt over het verduurzamen

gemeenten (ambtenaren).

van hun woningvoorraad. Denk bijvoorbeeld aan samenwerking rond

•W e delen kennis over het inrichten van lokale klussendiensten die

buurten met ‘gespikkeld bezit’ (particuliere koop- en sociale huurwoningen

bewoners helpen bij het nemen van laagdrempelige energiemaatregelen;

door elkaar).

•W e delen kennis over acties die gemeenten kunnen oppakken zodat

Eén van de thema’s waarin samengewerkt kan worden is op het gebied

isolatie-acties, zoals spouwmuurisolatie toch kunnen doorgaan, ook

van ecologisch onderzoek (zoals bij opstellen van de Soorten Management

met de ecologische regelgeving. Hierbij hebben een ‘pre SMP’ en ‘SMP’

Plannen).

(Soorten Management Plan) een belangrijke plek. •S amen met een aantal woningcorporaties wordt verkend of er

Het doel: het versnellen van de verduurzaming van de woningvoorraad

afspraken kunnen worden gemaakt over de inzet van de ecologische

van coöperaties in de regio. Samenwerking op het gebied van bijvoorbeeld

onderzoekscapaciteit van corporaties voor de gemeentelijke SMP’s.

ecologisch onderzoek kan voor zowel gemeenten als woningcorporaties efficiëntievoordelen opleveren en daarmee zorgen voor een versnelling van

2) Specifiek aanpak energiearmoede:

verduurzaming van woningen, door middel van isolatie en/of het plaatsen

•W e organiseren kennissessies specifiek over de aanpak van energie-

van zonnepanelen (Zie ook het project ‘Verduurzaming woningen’).

armoede, waarin gemeenten met elkaar ervaringen kunnen uitwisselen.

Rol Programmabureau MRE: verkennen van kansrijke aanpakken en

Voor de aanpak van energiearmoede hebben gemeenten SPUK-gelden tot

hierover de kennis delen.

hun beschikking. Na 2025 zullen gemeenten dit vanuit hun eigen begroting moeten financieren.

Planning: 2025 - Verkennen en faciliteren kansrijke samenwerkingsactiviteiten gemeenten en woningcorporaties

Het doel: de gemeenten ondersteuning te bieden bij het opzetten van een lokale (gemeentelijke) infrastructuur voor het adviseren/begeleiden/

2026 - Faciliteren kansrijke samenwerkingsactiviteiten; kennisdeling

ontzorgen van bewoners bij het verduurzamen van hun woning. Belangrijk

2027 - Faciliteren kansrijke samenwerkingsactiviteiten; kennisdeling

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14757113/1