Visie vrijetijdseconomie 2030 - gemeente Hellendoorn (16 februari 2024 - DEF)

VISIE VRIJETIJDSECONOMIE 2030

GEMEENTE HELLENDOORN Februari 2024

Opdrachtgever:

SAMENVATTING

Ambitie Hellendoorn, natuurlijk avontuurlijk! We zijn een levendige gemeente met een bloeiende vrijetijdseconomie. Samen met alle betrokkenen zorgen we voor de juiste balans tussen economische activiteiten, natuur en beleving. We koesteren onze groene verbindingen tussen de kernen en het nationaal park. Daarnaast is ons verblijfs- en dagrecreatief aanbod kwalitatief sterk en sluit het aanbod aan op het verbeteren van het welzijn van bezoekers, waarbij plezier, ontspanning en respect voor de natuur hand in hand gaan.

De vrijetijdseconomie is een belangrijke pijler voor de gemeente Hellendoorn. Er vinden verschillende ontwikkelingen plaats. Tevens liggen er kansen om de gemeente toeristisch-recreatief verder te ontwikkelen en daarnaast op een gepaste manier in te spelen op brede (maatschappelijke) opgaven. Een visie vrijetijdseconomie en een uitvoeringsprogramma richting 2030 zijn nodig om deze kansen te benutten en ambities te realiseren. Hierbij geven we een samenvatting van de visie vrijetijdseconomie die voor u ligt. Deze visie is tot stand gekomen samen met ondernemers, inwoners en overige stakeholders. Daardoor is het een breed gedragen stuk.

Strategielijnen

Hiernaast geven we weer wat de ambitie is en welke strategielijnen hierbij horen, inclusief een aantal beknopte punten uit de uitvoeringsagenda. Voor verdiepende informatie, hoe we tot deze ambitie en strategielijnen zijn gekomen, verwijzen wij u verder naar het volledige rapport.

1

2

Kwaliteitsimpulsen en selectief uitbreiden

Balans toerisme, natuur, agrarisch en slimme groene verbindingen

3 Samen sterker, toegankelijker en beleefbaar

Uitvoeringsagenda • • •

• Verbeteren kwaliteit huidige verblijfsaanbod Uitbreiden verblijfsaanbod voor de stijl- en inzichtzoeker • Dagrecreatie in kwaliteit behouden en uitbreiden •

Inzetten op huidige kracht van een gebied en benoemde identiteiten van de gebieden (zie Omgevingsvisie) sterker toe te passen. Verduurzamen mobiliteit door het verbeteren van veilige fietsen OV-verbindingen door de gemeente heen. Vergroenen en beter beleefbaar maken van de kernen en de weg naar het nationaal park

•

•

•

De customer journey van potentiële bezoekers in beeld brengen om zo kansrijke samenwerkingen vorm te geven. Toegankelijker maken en beleefbaar houden van cultureel, natuurlijk en avontuurlijk aanbod. Versterken van samenwerking tussen verschillende ondernemers. 2

VOORWOORD Met trots presenteren wij u onze visie op de vrijetijdseconomie van onze gemeente. De gemeente Hellendoorn heeft veel moois te bieden op het gebied van vrijetijdsbesteding. Voor toeristen, ondernemers én voor onze eigen inwoners. De prachtige groene omgeving, gezellige dorpen, mooie dagactiviteiten, een goed verblijfs- en cultureel aanbod maken dat we een bruisende gemeente zijn. Vrijetijdseconomie is een belangrijke sector in onze gemeente. Een sector waar nog veel kansen en uitdagingen liggen. Op een verantwoorde manier willen we zorgen dat al het moois behouden blijft en waar mogelijk versterkt wordt. Tegelijkertijd willen wij ruimte bieden voor innovatie en groei. Daarom hebben we samen met betrokken partijen deze visie vrijetijdseconomie voor de gemeente opgesteld. Onze ambitie voor de komende jaren is duidelijk: Hellendoorn, natuurlijk avontuurlijk! We willen dat Hellendoorn een plek is waar natuur en avontuur samenkomen en waar gastvrijheid en ondernemerschap hand in hand gaan. Dank aan iedereen die heeft bijgedragen aan het vormgeven van deze visie. Dankzij uw inzet en betrokkenheid kunnen we samen werken aan een duurzame toekomst. Een toekomst waar een goede balans is tussen leefbaarheid en een goede leefomgeving voor de bewoner, ondernemer én voor de bezoeker. Egbert Nijenbanning Wethouder gemeente Hellendoorn

Huis van Cultuur en Bestuur | Gemeente Hellendoorn

3

INHOUD 1

2

3

4

Inleiding

5

4.4

Ambitie vrijetijdseconomie 2030

27

1.1

Aanleiding & uitgangspunten

6

4.5

3 strategielijnen | vrijetijdseconomie 2030

28

1.2

Proces om te komen tot de visie voor de vrijetijdseconomie

7

4.6

Uitvoeringsagenda | vrijetijdseconomie 2030

29

Uitgangspunten en kaders

8

Strategielijn 1​

29

2.1

De maatschappelijke waarde van vrijetijdseconomie

9

Strategielijn 2​

33

2.2

Trends en ontwikkelingen

10

Strategielijn 3

33

2.3

Beleidskaders

12

Gewenste organisatiestructuur

35

Landelijk beleid

12

Provinciaal/regionaal beleid

13

Gemeentelijk beleid

14

Bijlage A: input beleidsmedewerkers

37

De sector in beeld

15

Bijlage B: relevante beleidsspeerpunten

39

3.1

Huidig profiel & aanbod

16

Bijlage C: trends & ontwikkelingen

42

3.2

Huidige en kansrijke doelgroep

18

Bijlage D: profiel kernen gemeente Hellendoorn

45

3.3

Wat vinden inwoners van de vrijetijdseconomie?

20

Bijlage E: analyse Marketing-Oost

46

23

Bijlage F: de leefstijlvinder

47

Visie en uitvoeringsprogramma 4.1

SWOT- analyse

24

4.2

Confrontatiematrix

25

4.3

De opgaven

26

4.7

5

BIJLAGEN

36

Bijlage G: inwonersenquête – figuren

53 56

Bijlage H: bronvermelding

4

1

Inleiding Dit hoofdstuk gaat in op de aanleiding en uitgangspunten voor het opstellen van de visie. Verder wordt het proces om te komen tot de toeristische visie toegelicht.

5

1.1

AANLEIDING & UITGANGSPUNTEN

Aanleiding De vrijetijdssector is belangrijk voor de gemeente Hellendoorn. Jaarlijks trekt de gemeente meer dan een half miljoen overnachtingen. De economische impact (bestedingen) ligt tussen de € 25-€30 miljoen per jaar. Samen met een werkgelegenheidsaandeel van 7,8% is het een belangrijke economische pijler. Tevens draagt de vrijetijdseconomie in belangrijke mate bij aan welzijn en gezondheid van zowel inwoners als bezoekers. De gemeente kent een aantrekkelijk landschap met veel recreatiemogelijkheden en een divers aanbod aan verblijfsrecreatie. Het aanbod en de landschappelijke kwaliteiten maken Hellendoorn een aantrekkelijke gemeente voor inwoners en bezoekers die er graag op uit trekken in de natuur en/of tijd spenderen met het hele gezin. Er liggen kansen om de gemeente toeristisch-recreatief verder te ontwikkelen en daarnaast op een gepaste manier in te spelen op brede (maatschappelijke) opgaven. In het coalitieakkoord “Helder(s) Akkoord, Hellendoorn maken we met elkaar!” staat o.a. benoemd dat samen met ondernemers en gebiedspartners de toeristische kracht verder wordt uitgebouwd. Belangrijk hierbij is om de vrijetijdseconomie niet als een afzonderlijk thema te beschouwen. De sector is nauw vervlochten met ontwikkelingen op het gebied van landbouw, verkeer, wonen, etc. Lokale, regionale en (inter-)nationale trends en ontwikkelingen vragen om een integrale aanpak.

Om de verschillende opgaven het hoofd te bieden, maar vooral ook om de kansen die er liggen voor de vrijetijdseconomie op een duurzame manier te verzilveren, is het hebben van een actuele visie een vereiste. Een visie die richting geeft, partijen bij elkaar brengt en (ruimtelijke) sturing geeft aan nieuwe ontwikkelingen. Dit leidt uiteindelijk tot een uitvoeringsprogramma om de ambities te kunnen realiseren richting 2030.

Uitgangspunten De afgelopen maanden hebben we samen met gemeente en ondernemers het gesprek gevoerd over de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie in de gemeente Hellendoorn. Ook hebben we input vanuit inwoners ontvangen middels een enquête. Voorliggende visie is daarvan het resultaat. De visie biedt handvaten om doelgericht met elkaar aan de slag te gaan. Want alleen gezamenlijk kunnen de kansen die er liggen worden verzilverd. De visie is ontwikkeld vanuit de volgende gezamenlijk gedragen uitgangspunten: Niet voor, maar door stakeholders. We vinden het belangrijk dat de visie samen met de sector is vormgegeven. Dit levert de meeste input op en zorgt -naast draagvlak- ook voor eigenaarschap. Toerisme en recreatie geen doel op zichzelf. De vrijetijdseconomie biedt kansen om het woonplezier van inwoners te vergroten en bezoekers van buiten de gemeente aan te trekken. Goede toeristischrecreatieve voorzieningen kunnen hier een mooie bijdrage aan leveren. Dit vraagt om een goede balans tussen ‘people, planet, profit’. Denken vanuit kansen met oog voor deelgebieden/-thema’s. Elke kern in de gemeente heeft zijn eigen karakteristieken, zo ook het buitengebied. Om de gemeente in samenhang te ontwikkelen –én tegelijkertijd oog te hebben voor de afzonderlijke kenmerken- werken wij in deze visie vanuit thema’s.

Dit brengt focus aan in de visie en maakt het mogelijk om deze thema’s individueel en vanuit samenhang te versterken. In samenwerking met de regio. Recreanten en toeristen denken niet vanuit gemeentegrenzen en daarom is het essentieel om de regio te betrekken. Van belang is om de gemeente te betrekken door aan te sluiten op de regionale visies. 6

1.2

PROCES OM TE KOMEN TOT DE VISIE VRIJETIJDSECONOMIE

Proces Deze visie vrijetijdseconomie (hierna genoemd VTE) is opgesteld in samenwerking met ondernemers, toeristische organisaties, inwoners, gemeente en andere betrokkenen. De gemeente opereert immers in een speelveld met veel verschillende actoren die allemaal belang hebben bij een florerende toeristische en recreatieve sector. Alleen een gezamenlijk traject leidt tot draagvlak en goede energie. Allereerst heeft een schouw door de gemeente plaatsgevonden, een startgesprek met de betrokken ambtenaren en de portefeuillehouder en is er input opgehaald bij verschillende ambtenaren/beleidsvelden. Vervolgens is de huidige situatie in beeld gebracht. Hierbij is gebruik gemaakt van

bestaande beleidstukken en onderzoeken, aangevuld met expertise van Ginder. Deze eerste bevindingen zijn gedeeld en verrijkt tijdens het eerste overleg met de klankbordgroep, bestaande uit een vertegenwoordiging van ondernemers en organisaties uit de VTE-sector. Ook is een inwonersenquête uitgezet, waarvan de resultaten in deze visie terug te vinden zijn. In januari 2024 heeft een brede sessie plaatsgevonden, waaraan met name ondernemers in de VTE-sector en andere betrokkenen hebben deelgenomen. Tijdens deze avond zijn deelnemers met elkaar in gesprek gegaan over de ambitie en thema’s.

Visie 2030

Leeswijzer

Na deze inleiding volgen drie hoofdstukken, kort en krachtig. Allereerst nemen we u mee in de uitgangspunten en kaders, vervolgens brengen we de huidige recreatiesector in beeld, waar staan we nu en wat zijn de belangrijkste opgaven. In het laatste hoofdstuk schetsen we de ambitie en visie voor de vrijetijdseconomie, inclusief doelen en uitvoeringsprogramma. In de bijlagen zijn vervolgens nog verdere uitwerkingen van onder andere de bouwstenen, het profiel van de gemeente en de leefstijlen weergeven. In terminologie is het goed om een onderscheid te maken tussen de ‘gemeente Hellendoorn’ (gaat om alle kernen die binnen de gemeentegrenzen vallen) en ‘Hellendoorn’ (gaat alleen om de kern Hellendoorn). Laat u verrassen en inspireren door de visie en het uitvoeringsprogramma.

7

2

Uitgangspunten en kaders

Dit hoofdstuk schetst de uitgangspunten en kaders. De maatschappelijke waarde van de vrijetijdseconomie wordt omschreven waarna de belangrijkste trends en ontwikkelingen worden toegelicht en toegespitst op de gemeente Hellendoorn. Tot slot worden beleidskaders meegenomen. 8

2.1

DE MAATSCHAPPELIJKE WAARDE VAN VRIJETIJDSECONOMIE

Vrijetijdseconomie is in de huidige maatschappij niet langer een doel op zich, maar wordt ingezet als een instrument om bredere maatschappelijke doelen te behalen. De vrijetijdseconomie levert een grote bijdrage aan het Bruto Nationaal Product, maar misschien nog wel belangrijker is de bijdrage die de vrijetijdseconomie levert aan ons Bruto Nationaal Geluk - Bruto Twents Geluk. Een kwart van onze tijd bestaat uit vrije tijd1). Mensen hebben een vakantie of (mid-)dagje uit af en toe nodig om de dagelijkse drukte achter zich te laten en weer even op te laden. De ene dat doet door met vrienden naar een festival te gaan en de ander door een wandeling in de natuur te maken. Vrijetijdsbesteding vergroot de kwaliteit van het leven en maakt mensen gelukkiger, ook in de gemeente Hellendoorn. De vrijetijdseconomie is bij uitstek een goed middel voor het op peil houden van het voorzieningenniveau. Met name in kleinere dorpen en kernen zien we de afgelopen jaren namelijk een grote afname van voorzieningen, zoals supermarkten en detailhandel. Toerisme kan zorgen voor een groter draagvlak voor dergelijke voorzieningen en kan het vestigingsklimaat voor ondernemers versterken. Dit kan voor de kernen Hellendoorn, Nijverdal en Haarle ook van invloed zijn in de toekomst.

Als de verbinding tussen toerisme, recreatie en de centra sterker wordt gelegd kan dit een positief effect hebben op ondernemingen in het centrum. Zeker als dit ook gepaard gaat met een sterk centrum management. 1. Bron: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) (2020). De sociale staat van Nederland, geraadpleegd via https://digitaal.scp.nl/ssn2020/vrije-tijd/ 2. Bron: Centre of Expertise. Leisure, tourism & hospitality (CELTH) (2021). Maatschappelijke Waarde van Toerisme en Recreatie

Cultuur en erfgoed zijn vaak medebepalend voor de identiteit van een gemeente of regio, zo ook voor de gemeente Hellendoorn. Door herbestemming van erfgoed met een toeristisch-recreatieve functie of door inkomsten uit toerisme en recreatie te benutten voor instandhouding en restauratie van cultuur en erfgoed kan de vrijetijdseconomie een belangrijke bijdrage leveren aan het behoud van cultuur en erfgoed. Ook speelt de vrijetijdseconomie inmiddels een belangrijke rol bij het besef dat de schaarse natuur beschermd moet worden. Lange tijd was de tendens dat toerisme en recreatie een negatief effect op de natuur had vanwege de druk op de natuur, maar onderzoek toont aan dat toerisme en recreatie ook een positieve invloed heeft op de natuur2). Zo is er in veel toeristische regio’s het besef dat ze afhankelijk zijn van kwalitatief mooie natuur en is er daarom ook meer aandacht voor natuurbehoud en het spreiden van bezoekers. Dit geldt zeker ook voor gemeente Hellendoorn gezien de ligging van het Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug. Ook hier wordt goed aandacht besteed aan natuurbehoud en management van bezoekersstromen. Toeristisch-recreatieve voorzieningen en evenementen maken een plaats aantrekkelijker en interessanter voor jonge mensen om te wonen en werken.

Hierbij zijn voor de gemeente Hellendoorn voornamelijk de voorzieningen in de centra en meer activiteiten voor jongeren van belang. Dit vergroot niet alleen de werkgelegenheid, maar creëert ook een dynamische en levendige gemeenschap en een gebalanceerde demografie. In vergrijzende gemeenten kan de vrijetijdseconomie dus een belangrijke rol spelen om de leefbaarheid te vergroten en jongere inwoners 9 aan de gemeente te binden.

2.2

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

De volgende trends zijn landelijk en/of binnen de vrijetijdssector zichtbaar. Het is belangrijk om binnen de visie hierop in te spelen en daarbij de belangrijkste aanknooppunten voor de gemeente Hellendoorn mee te nemen. In bijlage C worden de trends verder toegelicht.

Personeelstekort

Dit aspect is nu al merkbaar in gemeente Hellendoorn en zal op termijn een rol blijven spelen.

Vergrijzing en ontgroening

Authentieke beleving staat centraal

Transitie agrarische sector

Trek naar landelijk gebied

Senioren vormen een kansrijke doelgroep voor de toekomst en zijn nu reeds goed vertegenwoordigd in gemeente Hellendoorn.

Toerisme als alternatief of als nevenactiviteit voor agrarische bedrijvigheid komt steeds vaker voor en is zeker voor een gemeente met veel buitengebied, zoals Hellendoorn, kansrijk. Dit kan ook een bedreiging zijn. De gemeente ontvangt nu al veel verzoeken en heeft handvatten nodig om hierop te sturen.

Storytelling draagt sterk bij aan de beleving. Het DNA/profiel van gemeente Hellendoorn (zie ook H.3) biedt hiervoor mooie aanknopingspunten.

Steeds meer toeristen willen de drukte ontvluchten en zijn op zoek naar rust. Gemeente Hellendoorn biedt hiervoor goede aanknopingspunten.

10

Cultuur voor een bredere doelgroep toegankelijk

Opkomst van het sportieve indoor vermaak

Voor de gemeente Hellendoorn is dit een positieve ontwikkeling gezien de diverse cultuuractiviteiten (musea, molens en theater).

Voor de gemeente Hellendoorn een kans om de toerist/recreant beter te bedienen met sportieve activiteiten. Dit biedt ook kansen om ‘avontuurlijk Hellendoorn’ nog beter uit te dragen en minder vast te zitten aan alleen seizoensgebonden activiteiten.

Uitersten in trek: luxe en back-to-basic winnen beide aan populariteit

Toenemende aandacht/noodzaak voor duurzaamheid

Gemeente Hellendoorn heeft een beperkt aanbod als het gaat om de echt luxere accommodaties. Wel beschikt gemeente Hellendoorn over een vrij groot aantal (kleinschalige) campings.

Voor (ondernemers in) de gemeente Hellendoorn is het belangrijk om mee te gaan in de landelijke ontwikkelingen in duurzaam toerisme. Hier zijn stappen in te maken. De aandacht hiervoor, ook vanuit toeristen, wordt steeds groter.

Vaker, korter en op wisselende momenten op vakantie

Ook deze ontwikkeling is positief voor het binnenlands toerisme in de gemeente Hellendoorn.

Branchevervaging; dagen verblijfsaanbod gecombineerd Het onderscheid tussen dag- en verblijfsaanbod vervaagt. Dit biedt kansen voor nieuwe concepten en nieuwe doelgroepen.

11 Afbeeldingen van Pixabay en Unsplash

2.3

BELEIDSKADERS

Deze visie vrijetijdseconomie staat niet op zichzelf. We sluiten aan bij regionale en landelijke kaders en perspectieven om gezamenlijk de vrijetijdssector van de Gemeente Hellendoorn te versterken.

Landelijk beleid Perspectief 2030 van NBTC Holland Marketing. Het landelijke perspectief van NBTC markeerde in 2018 een verandering in het denken over toeristische ontwikkeling in Nederland. Het benadrukt dat toerisme niet alleen maar een economisch aspect betreft, maar een breder domein dat kan bijdragen aan maatschappelijke opgaven. Er wordt vanuit een duurzame benadering gekeken waarbij toerisme en recreatie als middel ingezet wordt om maatschappelijke doelen te behalen. Als gevolg van dit landelijke Perspectief 2030 hebben talloze overheden stappen ondernomen om nieuwe, duurzame plannen te ontwikkelen. Een belangrijk onderdeel hierbij is dat zowel ondernemers als bewoners betrokken dienen te worden, dat er goed dient te worden ingespeeld op het DNA van het gebied en dat de koppelkansen met andere opgaven en sector optimaal benut worden. Het uitgangspunt is om dit landelijke perspectief als richtinggevend kader aan te houden voor de specifieke opgaven van de gemeente Hellendoorn.

economie, leefomgeving en samenleving. Voorkomen dient te worden dat de negatieve effecten van toerisme de overhand krijgen en ten koste gaan van de kwaliteit van de bestemming. Het draagvlak voor toerisme onder bewoners is hierbij eveneens een belangrijke factor. Op hoofdlijnen sluit dit advies/deze denklijn sterk aan bij Perspectief 2023. Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030. Vijf doelen worden in het beleidsprogramma benoemd. Dit is belangrijk in relatie tot het Nationaal Park in Gemeente Hellendoorn. De vijf doelen vormen het kader, dit zijn: • De natuur-, landschaps-, erfgoed- en ruimtelijke kwaliteiten van ieder nationaal park versterken – elk park vanuit de eigen gebiedsidentiteit. • Ieder nationaal park ontwikkelen naar robuustere natuur- en landschapsgebieden met stevige natuurkernen. • De unieke natuurbeleving van elk nationaal park versterken, in balans met de draagkracht van de natuur. • De samenleving steviger met de nationale parken verbinden. • De herkenbaarheid en eenheid van de gezamenlijke nationale parken in Nederland vergroten.

Waardevol Toerisme van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli). In het advies ‘Waardevol Toerisme’ pleit de Rli voor meer aandacht voor de wederkerige relatie tussen toerisme en de leefomgeving. Overheden moeten de blik niet alleen richten op het economisch profijt, maar er moet ook aandacht zijn voor de balans tussen 12

Provinciaal/regionaal beleid Position Paper Gastvrij Overijssel. Gastvrij Overijssel is het netwerk waarin toeristische marktpartijen in Overijssel met elkaar samenwerken. Gastvrij Overijssel wil het toeristisch aanbod verbeteren door nog beter samen te werken in de vrijetijdssector. Zo wil ze ervoor zorgen dat meer toeristen naar Overijssel komen en daar meer geld besteden. Gastvrij Overijssel werkt hierbij nauw samen met de verschillende gemeenten en provincie Overijssel. Elke 4 jaar maakt ze een nieuw uitvoeringsplan. Participerende partijen voeren het plan uit. In het huidige uitvoeringsplan (Position Paper 2024-2027) ziet ze toerisme als kans voor het landelijk gebied en zet ze in op drie onderdelen die ook voor de gemeente Hellendoorn van invloed kunnen zijn, namelijk: Innovaties stimuleren bij ondernemers rondom speerpunten (duurzaam, groen & digitaal en personeel, opleiding en arbeidsmarkt). Het doorontwikkelen van R&D Gastvrij Overijssel. Aan de slag met ‘proeftuinen’ op gebiedsniveau.

natuur en landschap én de rol van de mens daarin. De diversiteit van natuur, cultuurhistorisch landschap, landbouw, water en de karakteristieke gebiedsidentiteit biedt topbelevingen op alle fronten. Zo ontstaan mogelijkheden om de kwetsbare natuur in het kerngebied te herstellen en versterken én kansen voor sociaaleconomische ontwikkeling, versterking van de leefbaarheid. De begrenzing van Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug als zodanig blijft ongewijzigd.

Perspectief Twente 2030. Het ambitieplan 'Perspectief Twente 2030' richt zich op de uitdagingen waarmee de regio wordt geconfronteerd, waaronder de impact van de vrijetijdseconomie op het leef- en vestigingsklimaat, Tukkertrots en de algehele ontwikkeling van Twente. Het plan omvat verschillende programmalijnen, zoals het versterken van de natuurlijke aantrekkingskracht van Twente, het aantrekken van talent, het benadrukken van de unieke identiteit van Twente, en het ontwikkelen van een veerkrachtige vrijetijdseconomie.

Ambitieplan De Sallandse Heuvelrug en Twents Reggedal. Het

Salland Kompas 2024-2027. Naast Twente ligt de gemeente Hellendoorn

gezamenlijk streefbeeld voor 2030 voor Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug en het omliggende gebied Sallandse Heuvelrug & Twents Reggedal is: Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug is de kern van het karakteristieke gebied Sallandse Heuvelrug & Twents Reggedal. In 2030 vormt het gebied Sallandse Heuvelrug & Twents Reggedal een herkenbare cultuurhistorische eenheid, gebaseerd op de eerder tot stand gekomen landschapsbiografie. De regio Sallandse Heuvelrug & Twents Reggedal vormt landschappelijk en ecologisch gezien één samenhangend geheel. In het gebied wordt een inkijk gegeven in de ontstaansgeschiedenis van

ook in Salland. Dit betekent dat beide perspectieven meegenomen dienen te worden. Het streven is om Salland als toeristische en recreatieve bestemming onder de aandacht te brengen bij fietsers en wandelaars in Nederland en in Salland, hierbij ligt de focus op de eigeninwoner en specifiek op de inzichtzoeker. Op de internationale markt focussen we daarbij op de Duitse en Vlaamse markt. Aansluitend op dit streven is het doel om de overnachtingen en bestedingen te doen stijgen ten opzichte van 2021/2022. 13

Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie Hellendoorn Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan. Dit is een wet die zorgt voor een veilige en gezonde leefomgeving. De Omgevingsvisie is een belangrijk kerninstrument voor de gemeente om de langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving weer te geven. Alle visies die de gemeente vaststelt vallen onder deze Omgevingsvisie. Voor de gemeente Hellendoorn is de Structuurvisie uit 2013 behouden en heeft de status van Omgevingsvisie gekregen.

Helder(s) Akkoord Het coalitieakkoord benadrukt verschillende belangrijke pijlers, waaronder democratische vernieuwing, economische stimulans, en ontwikkeling van de vrijetijdseconomie en toerisme. De focus ligt op het versterken van de toeristische kracht van de gemeente Hellendoorn met een duurzaam fietsstructuurplan en ondersteuning van plattelandstoerisme, in lijn met het 'Ambitieplan Nationaal Park Sallandse Heuvelrug-Twents Reggedal'. Verder richt het akkoord zich op inclusieve werkgelegenheid, armoedebeleid, zorg, welzijn, jeugd, onderwijs, cultuur, sport, mobiliteit, leefbaarheid van het platteland, klimaat, wonen, financiën, veiligheid en dienstverlening. Er wordt gestreefd naar een brede ondersteuning van culturele voorzieningen en het behoud van diverse sportfaciliteiten en openbare ruimtes, met oog voor een duurzame en leefbare gemeenschap.

Hellendoorns Kompas 2023 Het 'Hellendoorns Kompas 2023' richt zich op verschillende aspecten om de kwaliteit van de gemeente Hellendoorn te verbeteren en te behouden. Het kompas legt de nadruk op ruimtelijke kwaliteit, met aandacht voor hergebruik, cultureel erfgoed, en een verbeterde beeldkwaliteit die voldoet aan de welstandseisen. Verder streeft het kompas naar het creëren van een gezonde en veilige leefomgeving die uitnodigt tot sporten, spelen en bewegen, met voldoende groene en recreatieve mogelijkheden. Het beleid omvat ook maatregelen gericht op wonen, welzijn en zorg, het versterken van de lokale economie en werkgelegenheid, het bevorderen van duurzaamheid en het verduurzamen van de mobiliteit, alsook het stimuleren van lokaal ondernemerschap en het benutten van de toeristische kracht van de gemeente Hellendoorn. Verdere informatie over relevante beleidsinformatie/-kaders is te vinden in bijlage B & C, hier wordt ook de verordening verblijfsrecreatie verder uitgewerkt.

14

3

De sector in beeld

Dit hoofdstuk schetst de huidige vrijetijdseconomie van de gemeente Hellendoorn. We starten met een beknopte schets van het huidige profiel, vervolgens het verblijfs- en dagrecreatief aanbod. Daarna worden de huidige en kansrijke doelgroepen

benoemd en wordt de mening van de inwoner over de vrijetijdseconomie in de gemeente Hellendoorn geschetst. 15

3.1

HUIDIG PROFIEL & AANBOD

Deze paragraaf schetst de huidige vrijetijdseconomie van de gemeente Hellendoorn. We starten met een beknopte schets van het huidige profiel en het huidige verblijfs- en dagrecreatief aanbod. Vervolgens worden de huidige en kansrijke doelgroepen benoemd. Profiel: Hellendoorn, Nijverdal en de kleinere kernen (zie bijlage D) • Hellendoorn: Idyllisch dorp waar je gemakkelijk gaat wandelen, fietsen of mountainbiken in de natuur. Highlights zoals het Avonturenpark Hellendoorn en varen met de Zomp. Hellendoorn heeft een historische dorpskern. • Nijverdal: Volop activiteiten: winkelen, horeca, evenementen. Denk hierbij aan het Memory Vrijheidsmuseum, ZINiN (cultuur/theater/bibliotheek/tourist info), Buitencentrum Staatsbosbeheer en de Sterrenwacht. Ook nabij natuur voor wandelingen en fietstochten. • De kleinere kernen van Hellendoorn, Haarle/Daarle en Daarlerveen, hebben allemaal hun eigen karakteristieken en authentieke waarden. Er heerst echt een dorpsleven waar noaberschap hoog in het vaandel zit. Ze worden omringd door groene, afwisselende landschappen en natuur. Feiten & cijfers: peiljaar 2022 In 2022 waren er circa 220 vestigingen in de gemeente Hellendoorn op het gebied van ‘Recreatie en Toerisme’ (RT) (brede afbakening; van vervoer tot horeca en verblijf). Dit leverde 1.180 banen op (LISA, 2022).

Dit toont aan dat het toeristisch bedrijfsleven een relatief kleinschalig karakter heeft, met ruim 5 banen per bedrijf, waarbij in de praktijk de verschillen onderling uiteraard groot zijn. Kijkende naar omliggende, vergelijkbare gemeenten is er een soortgelijk beeld. In de gemeente Hellendoorn ligt het aantal banen per vestiging net wat hoger. Dit kan liggen aan één van de grotere spelers (Avonturenpark Hellendoorn of één van de grotere bungalowparken Landal of Hof van Salland). Wanneer het vergeleken wordt met cijfers van het totaal aantal banen komt het uit op zo’n 7,8% uit de RT sector. De verhouding van aantal banen in de toeristische sector is landelijk zo’n 6,5%. Het aandeel banen in deze sector ligt dus hoger in de gemeente Hellendoorn (Lisa, 2022).

VERBLIJFSAANBOD*

*onderstaand een selectie van het aanbod. De lijst is niet volledig.

Hotel en B&B • Beperkt aanbod in hotels, van kleine omvang (2 hotels omvatten rond de 30 en 60 bedden). • Redelijk veel aanbod in B&B’s, kleinschalig Vakantieappartementen/bungalowparken en campings • Divers aanbod, enkele grotere spelers met honderden eenheden • Divers aanbod campings: van tientallen kampeerplekken tot een drietal grote spelers met honderden kampeerplekken. Camping Noetselerberg is met bijna 300 plekken veruit de grootste.

DAGRECREATIEF AANBOD* Cultuurhistorie • Historische dorpskern Hellendoorn • De Zomp • (Kleinschalige) musea; • Cultuur voor eigen inwoners; theater en filmhuis. Zowel binnen als buiten (Openluchttheater Nijverdal). Dagrecreatie • Kartplaza (o.a. kartbaan en klimpark); • Avonturenpark Hellendoorn inclusief Slidepark; • Gemeentelijk zwembad; • Sterrenwacht; • De Wilgenweard (o.a. Escaperooms) Extensieve dagrecreatie • Wandelen (diverse themapaden zoals planetenpad/kabouterpad etc.) • paardrijden, mountainbiken en fietsen: bezoek nationaal park (jaarlijks miljoenen bezoekers) Evenementen • Outdoor events en evenementen als Dauwpop, Hellendoorn Rally, Yu Man Race, Old Timer Meeting etc.

16

Kansen in aanbod | analyse Marketing-Oost in relatie tot analyses Ginder Onderdeel van de analyse is de kansenkaart, vormgegeven door Marketing Oost. In de kansenkaart is alle geografische informatie die raakvlakken heeft met de vrijetijdseconomie in de gemeente Hellendoorn gevisualiseerd. Deze kansen kaart is digitaal, om deze kaartlagen te zien kunt u hier klikken. In deze kansenkaarten worden het dagrecreatief aanbod, verblijfsrecreatief aanbod, routestructuren, leefstijlen, natuuraanbod en cultuuraanbod gepresenteerd. In de kaart 'alle lagen’ kunnen verschillende elementen van de vrijetijdseconomie over elkaar heen gelegd worden om zo tot nieuwe inzichten te komen. Zie in bijlage E de volledige analyse van Marketing-Oost inclusief de kaarten met een overzicht van het huidige dag- en verblijfsaanbod. Onderstaand zijn de belangrijkste conclusies weergegeven van MarketingOost, in relatie tot de analyses van Ginder: 1. Ontwikkel dagrecreatie (ten noordoosten) van de gemeente gericht op inzichtzoekers en stijlzoekers. Dit komt op de volgende pagina’s terug in de analyse, onder andere deze doelgroepen komen sterk naar voren als kansrijke doelgroep. In deze uitkomst is ook de focus op noordoost Hellendoorn naar voren gekomen, in verband met de mogelijkheden in ruimte die hier zijn.

Dit kan een optie zijn, maar allereerst moet worden gekeken wat de mogelijkheden rondom de kernen zijn voor dagrecreatie. Indien dit niet mogelijk is, kan een vervolgstap zijn om breder te kijken naar mogelijkheden. Dit kan bijvoorbeeld in een afwegingskader of zoneringsplan worden vastgelegd.

2. Laat de natuurwaarden (leidend zijn) sterk terugkomen bij de realisatie van nieuwe voorzieningen. Wanneer ondernemers / stakeholders of overige partijen recreatie willen ontwikkelen is het belangrijk om de natuurwaarden sterk te laten terug komen. Zo wordt scherp rekening gehouden met de balans tussen toerisme, natuur en agrarisch gebied. Dit is genuanceerder dan natuurwaarden leidend laten zijn voor realisatie van nieuwe voorzieningen, om zo de ondernemers ook kansen te bieden hier een balans in te vinden. Het beleid buitengebied kan hierin ondersteunen. Hierin staan handreikingen om tot deze balans te komen. 3. Realiseer meerdere start- en informatiepunten om bezoekers te spreiden in de gemeente Hellendoorn. Ten behoeve van de spreiding van bezoekers en het versterken van de verbindingen met de kernen en toeristische attracties is het realiseren van meerdere start- en informatiepunten een aanbeveling. 4. Versterk het MTB-netwerk. Er zijn al veel MTB routes. De kunst zit meer in het beleefbaar houden en maken van de routes. Dit geldt ook voor overige routes zoals fiets- en wandelroutes. De huidige mountainbikeroutes staan hoog aangeschreven, het behoud van deze status en routes is ook van belang. Het behoud en waar nodig het versterken van deze vaste mountainbikeroutes heeft positieve effecten: natuurgebieden worden beter beschermd en wildrijden wordt tegen gegaan.

Het bieden van arrangementen met horeca is nog een punt waarop meer samenwerking gezocht kan worden. 5. Versterk de OV-verbindingen naar recreatieve bedrijven in de gemeente. Dit wordt als grote opgave en toegevoegde waarde gezien voor de gemeente en de recreatieve bedrijven. Om op een duurzamere manier meer bezoekers te kunnen trekken. 17

3.2

HUIDIGE EN KANSRIJKE DOELGROEP

Om de huidige en kansrijke doelgroepen voor de gemeente Hellendoorn te bepalen wordt gebruik gemaakt van het model van de Leefstijlvinder. Meer informatie over dit model is te vinden in bijlage F. In deze paragraaf wordt een analyse van het aanbod gemaakt. De ervaring wijst uit dat het aanbod bepalend is voor de leefstijl van de bezoeker die naar de gemeente komt. De aanwezigen voorzieningen geven inzicht in de huidige doelgroep. Daarnaast wordt inzichtelijk wat een kansrijke doelgroep is om meer op te focussen richting de toekomst. Ook Resono data zijn geïnventariseerd voor het centrum van Nijverdal en Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug.

Huidig aanbod Gemeente Hellendoorn beschikt over een aanbod dat zich richt op de harmonie-, verbindings- en inzichtzoekers. Dit zijn relatief grote doelgroepen in de gemeente, maar niet de grootste (rust- en stijlzoekers). Als gekeken wordt naar het huidige aanbod in de gemeente Hellendoorn, dan valt op dat het zich voornamelijk richt op de volgende drie leefstijlen: • Harmoniezoeker: Het bestaande aanbod is voornamelijk gericht op de harmoniezoekers. Kenmerkend voor deze groep is dat het hartelijke, gezellige mensen zijn, met veel interesse in anderen. De harmoniezoekers genieten van tijd met elkaar op een vakantiepark, houden van winkelen, maar genieten ook van activiteiten zoals zwemmen, een speelparadijs of een pretpark bezoeken. Hier is in de gemeente Hellendoorn verschillend aanbod voor. Het verblijfsaanbod is in de gemeente sterk gericht op campings en vakantieappartementen. • Verbindingszoeker: in de tijd die overblijft genieten ze graag van de natuur, op de fiets of al wandelend. Maar ook een bezoek aan museum of theater vinden ze fijn. Dit sluit goed aan bij het huidige dagrecreatieve aanbod dat de gemeente te bieden heeft, de vele natuur, wandel-, fietspaden etc. Ze verblijven graag op een camping met goede faciliteiten, of in een bekende hotelketen. Kenmerkend aan deze leefstijl

is dat als het ze bevalt, dan komen ze terug en delen ze hun ervaringen met anderen. • Inzichtzoeker: Een andere doelgroep passend bij het huidige aanbod is de inzichtzoekers. Inzichtzoekers willen dingen ervaren en leren. Ook zijn ze graag in natuur of doen ze culturele activiteiten. Op vakantie besteed de inzichtzoeker graag tijd aan kunst, erfgoed en cultuur. Het aanbod in de gemeente Hellendoorn bestaat o.a. uit diverse landgoederen en musea. Overnachten doet de inzichtzoeker graag in en bekende keten waar praktische voorzieningen goed geregeld zijn. Maar ook een kleinschalige B&B of hotel past bij de Inzichtzoeker, hier heeft de gemeente Hellendoorn ook bestaand aanbod in. Het Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug is een belangrijke trekker in de gemeente. In 2018 lagen bezoekersaantallen tussen de 2,25-2,5 miljoen (waarvan 852.000 unieke Nederlandse bezoekers). Over de herkomst van deze bezoekers kunnen we het volgende zeggen: de meeste bezoekers komen uit de provincie, 66%. Van deze groep komt 64% uit de directe omgeving (Hellendoorn & Rijssen-Holten). Vraagzijde: eigen inwoners (inclusief omliggende gemeenten) Een interessant gegeven is dat inwoners uit de eigen gemeente en omgeving doorgaans de belangrijkste doelgroep vormen voor dagrecreatieve bedrijven.

Over het algemeen geldt dat ruim 70% van de dagrecreatieve bezoeken wordt afgelegd door bezoekers woonachtig op minder dan een half uur reistijd. Het is daarom ook wenselijk om het aanbod (grotendeels) aan te laten sluiten bij de leefstijlen van eigen inwoners. In de gemeente Hellendoorn wonen relatief veel rustzoekers (18,1%) en stijlzoekers (17%). 18

• De rustzoekers genieten al van een rondje wandelen of fietsen, dit kan ideaal in de omgeving van Hellendoorn, het gebied Sallandse Heuvelrug en Twents Reggedal bijvoorbeeld. Ze gaan niet al te ver voor hun vakantie en als ze gaan willen ze graag verblijven in een bungalow, vakantiehuis of bekende hotelketen. • Stijlzoekers hebben een actieve en luxe leefstijl. Ze worden graag geprikkeld en zoeken de uitdaging op. Ze trekken er graag op uit. Bijvoorbeeld om actief te sporten of een sportwedstrijd te bezoeken. De gemeente Hellendoorn beschikt ook over enkele grotere evenementen, denk hierbij aan Dauwpop, Reggesurvival en Yu Man Race (sportieve events). Luxe en comfort zijn belangrijk voor deze groep. Stijlzoekers verblijven daarom graag in een luxe hotel (denk aan Landgoed de Uitkijk) of luxe woning. Ook uit Resonodata blijkt dat veelal rustzoekers en stijlzoekers het Nationale Park bezoeken. Het zijn vooral omwonenden die het gebied bezoeken en daarmee dus een belangrijke doelgroep. Bezoekers die via de Paarse Poort het nationaal park betreden gaan diezelfde dag ook vaak Nijverdal in. Dit gaat met name over bezoekers die kortstondig verblijven uit de omgeving, verder onderzoek over verblijfsgasten - bezoekers of bezoekersonderzoeken zijn niet bekend. Omliggende, vergelijkbare gemeenten zijn Raalte, Oldenzaal en Hof van Twente.

Kijkende naar deze leefstijlpercentages komen deze allen vrij goed overeen met de percentages van de gemeente Hellendoorn: relatief weinig avontuurzoekers en plezierzoekers (zie tabel in bijlage F). Er zijn met name veel harmonie- en verbindingszoekers, ook de stijlzoekers zijn goed vertegenwoordigd in deze andere gemeenten.

Relatief gezien komen de harmoniezoekers, verbindingszoekers en inzichtzoekers bovengemiddeld voor in de gemeente Hellendoorn ten opzichte van Nederland gemiddeld. Deze doelgroepen zie je ook sterk terug in het aanbod. Kansrijke doelgroepen Het is van belang om de juiste balans tussen alle doelgroepen te vinden. In het geval van de gemeente Hellendoorn worden de inzichtzoeker en stijlzoeker gezien als grootste kans om het aanbod op te versterken en/of uit te bereiden, zowel dag- als verblijfsrecreatief. Voor de juiste balans is het ook belangrijk om het bestaande aanbod qua kwaliteit te behouden en te versterken (harmoniezoekers, verbindingszoekers en inzichtzoekers). De conclusie is dan tweeledig: 1. Op orde houden en verbeteren kwaliteit dagrecreatieve activiteiten voor harmoniezoekers, verbindingszoekers en inzichtzoekers. 2. Vernieuwings-/ontwikkelslag verblijfsrecreatie en dagrecreatieve activiteiten: inzichtzoeker en stijlzoeker . Dit trekt de (nóg) meer Inzichtzoekers en Stijlzoekers. Het dagrecreatief aanbod moet hier ook verder op ontwikkeld worden. Het is kansrijk om op dagrecreatief gebied nog meer in te spelen op de Stijlzoeker. Denk hierbij aan exclusievere activiteiten (sportwedstrijden) of activiteiten waarbij de stijlzoeker zichzelf kan verwennen (zoals wellness).

Toeristen met leefstijl ‘stijlzoeker’ zouden zich bij Hof van Salland goed kunnen vermaken omdat er diverse wellness activiteiten mogelijk zijn op dit vakantiepark. Deze combinatie zal op termijn zorg dragen voor een 19 langer verblijf van de bezoekers.

3.3

WAT VINDEN INWONERS VAN DE VRIJETIJDSECONOMIE?

In november 2023 is er een inwonersenquête uitgezet om vanuit de inwoners een beter beeld te krijgen over hoe zij de vrijetijdssector ervaren in hun gemeente. Circa 90 inwoners hebben de enquête ingevuld. Ondanks dat het een relatief kleine groep is die inbreng heeft geleverd, geeft het een helder beeld. Kijkende naar leeftijdscategorieën zijn de respondenten redelijk verdeeld over verschillende leeftijden, alleen de categorie tot 25 jaar is redelijk beperkt vertegenwoordigd (met maar 3,8%). Verder komen de meeste respondenten uit Nijverdal, opgevolgd door Hellendoorn. Enkele opvallende resultaten worden in deze paragraaf toegelicht. Ook zijn enkele vragen gesteld aan circa 30 ondernemers (toeristisch/recreatieve sector) uit de gemeente Hellendoorn tijdens de werksessie op 10 januari 2024. Deze reacties zijn vergeleken met de inwoners. In bijlage G zijn de figuren met resultaten van de inwonersenquête terug te vinden. Routes goed beoordeeld, voorzieningen kernen wisselvalliger Over het algemeen valt op dat het aanbod goed beoordeeld wordt (met zeer tevreden of tevreden). Met name de wandelroutes springen eruit met ruim 94%, maar ook de fietsroutes (87%) worden goed beoordeelt. Het valt op dat bezoek horeca/terras beter wordt beoordeeld in de kern Nijverdal dan in de kern Hellendoorn. Ditzelfde geldt ook voor het winkelen/funshoppen.

Minder dan de helft van de inwoners is (zeer)tevreden met winkelen/funshoppen in Nijverdal, in Hellendoorn is dit nog lager (slechts een kwart).

Wanneer een respondent (zeer) ontevreden was over bepaald aanbod werden met name de volgende aspecten benoemd als reden: er is behoefte aan meer/en een gevarieerder aanbod van winkels, recreatieve activiteiten (waaronder cultuur) en horecavoorzieningen. Maar ook wordt er overlast van bepaalde evenementen ervaren, en wordt er gemengd gedacht over de mountainbikeroutes (teveel/overlast, of onenigheid over afsluiting). Onderstaande quotes zijn benoemd zonder een specifieke kern te benoemen: ‘’Winkelaanbod matig’’ ‘’Er zijn te weinig leuke terrasjes en uitgaansgelegenheden voor de jongeren.’’

Gevarieerde uitgaansgelegenheden en horeca worden vooral gemist 52,9% van de respondenten geeft aan dat er bepaalde recreatieve voorzieningen worden gemist over de gehele gemeente. Hierbij worden met name de volgende genoemd: uitgaansgelegenheden en horeca (gevarieerder en ook voor jongeren), recreatieve voorzieningen (speelplekken maar ook sport zoals padel), toeristische voorzieningen (parkeerplaatsen, informatie), winkelaanbod, overnachtingsmogelijkheden (m.n. hotel), focus natuurrecreatiegebieden (de Regge meer inzetten, paden onderhouden/verharden) en praktische voorzieningen (zoals bankjes en toiletten).

Qua evenementen zijn de respondenten veelal (zeer)tevreden wat betreft de kwantiteit en kwaliteit, ook reageren veel respondenten met neutraal (tussen de 16-20%). 20

Versterken winkelvoorzieningen in centrum Nijverdal en Hellendoorn De visie moet vooral aandacht geven aan het versterken van de winkelvoorzieningen in het centrum van Nijverdal en Hellendoorn. Dit geeft 56,6% van de respondenten aan. Versterken van natuurlandschap, waterrecreatie op de Regge en horeca-aanbod werden ook door ruim een kwart van de respondenten benoemd. 21,7% geeft aan dat de visie aandacht moet geven aan het versterken en/of vergroten van het verblijfsaanbod. Van deze groep was een zeer sterke meerderheid (88,2%) die vervolgens aangaf dat het hotelaanbod versterkt en/of vergroot diende te worden. Respondenten positief over toerisme in de gemeente Hellendoorn Over het algemeen gaf een ruime meerderheid van de respondenten aan positief te zijn over toerisme en recreatie in de gemeente Hellendoorn. Het overgrote deel is trots op de gemeente Hellendoorn (80%), profiteert voldoende mee met de voordelen van toerisme en recreatie (63,9%), ervaart geen overlast van toerisme en recreatie (78,3%) en ziet nog volop groeimogelijkheden voor het aantal toeristen in de gemeente (77,1%). Deze laatste stelling is ook gedeeld bij de ondernemers tijdens de werksessie. Ook hier gaf het grootste deel (bijna 80%) aan dat er volop ruimte is voor groei in het aantal toeristen.

Een kleiner deel, zo’n 14% was het hiermee oneens en gaf hierbij veelal als reden dat de rust en natuur behouden moet blijven en dat dit mogelijk met veel groei in toeristen niet gewaarborgd kan worden.

Behoud natuur en bossen, maar wel verbetering recreatieve voorzieningen De respondenten kregen de mogelijkheid om bepaalde antwoorden verder toe te lichten, ideeën te delen of andere zaken te benadrukken. Hierbij viel op dat de respondenten met name aangeven dat het behoud van natuur en bossen van belang is. Er is verder zowel steun als bezorgdheid over groeiend toerisme. Men vindt dat er wel verbeteringen nodig zijn in de recreatieve voorzieningen (denk aan overnachtingsmogelijkheden zoals hotels, zwemmogelijkheden, activiteiten voor kinderen, cultuur etc.). Er zijn ook verzoeken voor een aantrekkelijker winkelaanbod, meer horeca en terrassen, gezelligere centra. Andere discussiepunten zijn onder meer de wens om bepaalde straten af te sluiten voor verkeer, het bevorderen van wandel- en fietspaden, en het verbeteren van parkeermogelijkheden op populaire locaties. Op de volgende sheet is een visualisatie weergeven van de meest gegeven antwoorden (van inwoners) op de vraag wat de gemeente Hellendoorn bijzonder maakt. Woorden als natuur, recreatie/activiteiten en gemeenschap/gezellig komen vaak terug. Dezelfde vraag is gesteld tijdens de werksessie met ondernemers. Zij kwamen veelal met antwoorden in dezelfde lijn: natuur, noaberschap, rust, recreatie, menselijke maat, gemoedelijk, de Regge werd zoal benoemd.

21

Sallandse Heuvelrug en Twents Reggedal ‘Natuur, gezellig en recreatiemogelijkheden’ ‘Groen, recreatie en platteland’

Saamhorigheid

Natuur Rust

Noaberschap:

onderlinge gemeenschapszin en betrokkenheid tussen buren of inwoners

Wat maakt de gemeente Hellendoorn bijzonder? Recreatie/activiteiten Sport "Hellendoorn: dorp, natuur, gemoedelijkheid, actief gezellig’’

Toegankelijkheid

Cultuur

Gemeenschap/gezellig Dorpsgevoel "Natuur" en "Dorpskarakter" van Hellendoorn, Haarle en Daarle. Nijverdal winkelen "altijd wat te doen"

Evenementen

22

4

Visie en uitvoeringsprogramma

In dit hoofdstuk komt alle input uit de bouwstenen en de gesprekken en

sessies bij elkaar in een SWOT-analyse en confrontatiematrix. Vervolgens zijn er een sectorale -, ruimtelijke- en marketing/organisatie/samenwerkingsopgaven geformuleerd waar de komende jaren gezamenlijk aan gewerkt moet worden. Dit vormt uiteindelijk de basis voor de ambitie, strategielijnen en uitvoeringsagenda. Er wordt antwoord gegeven op de vraag: waar gaan we de

komende tijd gezamenlijk aan werken om de vrijetijdseconomie te versterken?

23

4.1 SWOT-ANALYSE Sterkte Het Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug zorgt voor sterke toeristische positie. Aantrekkelijk buitengebied door afwisselende landschappen (o.a. heuvels, heidevelden, uitgestrekte bossen, agrarisch gebied); Goede routestructuren door mooie (natuur)gebieden; Natuurlijk gastvrij; Ondernemers/inwoners oprecht geïnteresseerd in hun gasten Noaberschap; onderlinge verbondenheid tussen de inwoners en ondernemers; Nauwe samenwerking onderling tussen ondernemers en met andere partijen (Hellendoornse Ondernemers Toerisme & Recreatie, Toeristisch Bureau Hellendoorn met Marketing Oost, Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug, gemeente en Routenetwerken Twente). Bovengemiddeld aantal grote kwalitatief hoogwaardige evenementen Avonturenpark Hellendoorn heeft en geeft landelijke bekendheid Huidige verblijfsaanbod voor campings en vakantieparken lijkt toereikend.

Bedreiging Personeelstekort; Door de transformatie in de agrarische sector kan het landschap onder druk komen te staan;

De bestemmingsplannen binnen de agrarische sector staan toe om een nevenactiviteit te beginnen met maximaal 25 verblijfplaatsen, dit kan leiden tot een versnipperd aanbod; Door de inflatie kunnen bedrijven op langere termijn onder druk komen te staan; Voorzieningen in stads- en dorpscentra staan op veel plekken onder druk, o.a. door impact online winkelen en corona Overbelasting natuurgebied door toerisme en evenementen zorgt voor schade

aan natuur en dier en stuit op verzet bij omwonenden en natuurorganisaties. Gevaar van overtoerisme op sommige plekken Afsluiten van gebieden en 2030: beperkende maatregelen 2.0 in NP, opgave Natura2000 VISIE VRIJETIJDSECONOMIE HOFFELIJKHEID Oneigenlijk gebruik op vakantieparken.

Zwakte Het verblijfsaanbod is niet volledig in evenwicht qua samenstelling (hotelcapaciteit beperkt, veel B&B’s, (te) veel camperplaatsen); Aanbod is weers- en seizoensafhankelijk; Het zakelijke aanbod qua verblijfsaccommodaties is beperkt in omvang. Verbinding Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug met de kernen Hellendoorn en Nijverdal. Samenwerking tussen winkeliers/horeca in de kernen en de verblijfs/dagrecreatieve bedrijven. Bereikbaarheid met OV

Kans Door te investeren in duurzame innovaties versterkt de sector haar positie. Het aanbod van recreatie in de gemeente is een belangrijke factor voor de leef kwaliteit en voorzieningenniveau van de inwoners. Schaalsprong NP De Sallandse Heuvelrug naar het grotere gebied met Twents Reggedal (sterkere aanhaking Reggegebied) Andere inrichting Toeristenweg: ontmoedigen gemotoriseerd verkeer Digitalisering en nieuwe technieken maken het nog beter mogelijk om het verhaal van de gemeente te vertellen en locaties meer beleefbaar te maken; Vraag naar duurzame en lokale voeding en producten groeit (bewustwording in horeca en agrarische sector) en kan helpen bij toeristisch onderscheidende karakter; Transitie agrarische sector gebruiken om aanbod toerisme en recreatie te versterken; Behoefte aan unieke en nieuwe overnachtingsconcepten (toeristisch en zakelijk) Men gaat steeds vaker een lang weekend weg in eigen land en vanwege verschillende motieven (met vrienden, familie, zakelijk, etc.). Inspelen waterrecreatie / mogelijkheden met de Regge Toegenomen belangstelling voor erfgoed en musea 24 Groeiende belangstelling voor wandelen en fietsen. Vitaliteitsonderzoek vakantieparken uitgevoerd door provincie Overijssel, inzicht in vitaliteit vakantieparken gemeente Hellendoorn.

4.2 CONFRONTATIEMATRIX Groeien (sterkten x kansen) (Door)ontwikkelen Reggegebied, zowel waterrecreatie (niet zozeer varen, meer denken aan Stand-up paddle (suppen) of kanovaren en de aanleg van steigers) als andere recreatie vormen zoals fietsen en wandelen. Aantrekkelijke nieuwe verblijfsconcepten ontwikkelen. Customer-journey versterken aan de hand van digitale technieken (bijv. aanbod toegankelijker en beleefbaar maken/houden etc.) Evenementen doorontwikkelen naar meerdaags en meer organiseren inin het centrum van Nijverdal in het hoogseizoen (waar het aanbod nu beperkt is).

Verdedigen (kansen x zwakten)

Versterken (bedreigingen x sterkten) Huidige verblijfs- en dagrecreatief aanbod versterken inspelend op de behoefte aan nieuwe concepten, meer weg in eigen land en vanuit de zakelijke markt; Erfgoed en musea inzetten als instrument voor seizoensverlenging; Versterking van de kernen door betere verbinding met NP; OV verbindingen verbeteren om de toegenomen belangstelling voor meerdaagse verblijven te faciliteren als duurzaam alternatief;

tegelijkertijd toeristische ontwikkeling mogelijk te blijven maken.

Terugtrekken (bedreigingen x zwakten)

Personeelstekort aanpakken door samenwerking en noaberschap in te zetten.

• Nvt

Een goede zonering ter bescherming van het NP om overbelasting te voorkomen en

Behoud van agrarisch gebied als aantrekkelijk gebied voor toeristen. Het is belangrijk om verrommeling tegen te gaan en om het verblijfsaanbod te versterken waar nodig. Daarbij is het nodig dit te verdedigen en voorzichtig mee om te gaan. Vanuit beleidsperspectief kan bijvoorbeeld een afwegingskader worden vormgegeven waar wel/geen toestemming is voor bepaalde concepten in bepaalde gebieden. Aangezien het verblijfsaanbod toereikend lijkt voor campings en vakantieparken zal meer ingezet moeten worden op specifiek verblijfsaanbod dat uniek is en aansluit bij kansrijke doelgroepen (inzicht- en stijlzoeker). Hierbij speelt de ruimteclaim een rol en moet rekening worden gehouden met andere vakdisciplines die hier belang bij hebben. Als gemeente actie ondernemen op het vitaliteitsonderzoek vakantieparken zodat vitaliteit van

VISIE VRIJETIJDSECONOMIE 2030: HOFFELIJKHEID 2.0

vitale parken behouden blijft en minder (of niet) vitale vakantieparken wordt aangepakt

25

4.3 DE OPGAVEN De gemeente Hellendoorn heeft een divers toeristisch-recreatief aanbod. Tegelijkertijd liggen er nog volop kansen in het gebied om de sector te versterken en de gemeente toeristisch beter op de kaart te zetten. De sector is continu in ontwikkeling en het is de kunst om te blijven vernieuwen en in te spelen op de voortdurende veranderingen. Op basis van de bouwstenen, de SWOT-analyse en confrontatiematrix is een aantal opgaven geformuleerd waar de komende jaren gezamenlijk aan gewerkt moet worden. Alle bouwstenen samen vormen de basis voor het formuleren van een toekomstbestendige visie en ambitie voor de gemeente Hellendoorn. Belangrijkste opgaven voor de gemeente Hellendoorn op het gebied van de vrijetijdseconomie: Sectorale opgaven: • Versterken en uitbreiden Verblijfsrecreatie. Onder deze opgave verstaan we het nog meer versterken van het huidige verblijfsaanbod voor de harmonie-, inzicht- en verbindingszoeker. Ook het selectief uitbreiden van het verblijfsaanbod is hierin een opgave. • Versterken Dagrecreatie. meer seizoenverlenging en jaarrond aanbod realiseren voor bestaand en toekomstig aanbod, bijvoorbeeld voor musea en Avonturenpark Hellendoorn. Het versterken van de beleefbaarheid, het behoud en optimalisatie van routenetwerken (fiets-, wandel-, mountainbike- en ruiterroutes) is in het versterken van de dagrecreatie van belang.

Ruimtelijke opgaven: • Optimalisering balans toerisme, agrarisch en natuur. Op dit moment speelt er een ruimteclaim vanuit verschillende functies. Het is van belang te kijken hoe functies gecombineerd kunnen worden, met de focus op toerisme, agrarisch en natuur. De optimalisering van een juiste balans en het vinden van de juiste koppelkansen (vanuit andere vakdisciplines) is daarin de opgave. Dit kan bijvoorbeeld door functie menging (Klompenpaden), bestemmingsplan wijziging agrarisch gebied (minder eenheden toeristische plekken), realisering meerdere start- en informatiepunten, verduurzamen van de mobiliteit. • Verbinding NP met kernen Hellendoorn en Nijverdal (ruimtelijk). Vergroenen en beter beleefbaar maken van de kernen en de weg naar het nationaal park. Marketing-, Organisatie- en Samenwerkingsopgaven: • Versterken samenwerking. Samenwerking tussen gemeente en ondernemers, en ondernemers onderling, versterken. • Customer journey in kaart brengen en verbeteren. Gebruik van digitale technieken om de customer journey van potentiële bezoekers te versterken.

26

4.4 AMBITIE VRIJETIJDSECONOMIE 2030 Voor een toekomstbestendige vrijetijdssector is een duurzame ontwikkeling in de gemeente Hellendoorn van belang. Hierbij streven we naar een juiste balans tussen leefbaarheid en een juiste leefomgeving voor de bewoner, ondernemer én voor de bezoeker. Een integrale benadering is van belang om koppelkansen optimaal te benutten en de vrijetijdseconomie echt als middel voor bredere maatschappelijke doelen in te zetten. De opgaven uit 4.2 vormen de bouwstenen voor de ontwikkeling van een integrale visie op de vrijetijdseconomie in de gemeente Hellendoorn.

Hellendoorn, natuurlijk avontuurlijk! We zijn een levendige gemeente met een bloeiende vrijetijdseconomie. Samen met alle betrokkenen zorgen we voor de juiste balans tussen economische activiteiten, natuur en beleving. We koesteren onze groene verbindingen tussen de kernen en het nationaal park. Daarnaast is ons verblijfs- en dagrecreatief aanbod kwalitatief sterk en sluit het aanbod aan op het verbeteren van het welzijn van bezoekers, waarbij plezier, ontspanning en respect voor de natuur hand in hand gaan.

‘’ 27

4.5 3 STRATEGIELIJNEN | VRIJETIJDSECONOMIE 2030

1

Kwaliteitsimpulsen en selectief uitbreiden

Het huidige kwalitatieve dag- en verblijfsrecreatieve aanbod staat bij ons hoog in het vaandel. We zetten daarom sterk in op het behouden en versterken van deze kwaliteit. Waar nodig geven we een kwaliteitsimpuls. Om het bestaande aanbod te versterken vullen we dit selectief aan voor de kansrijke doelgroep stijl- en inzichtzoeker. Om dit te bereiken zetten we de komende jaren in op het faciliteren van kwalitatieve impulsen en het selectief uitbreiden van het dag- en verblijfsaanbod.

2 Balans toerisme, natuur,

agrarisch en slimme groene verbindingen

We versterken de balans tussen natuur en ondernemerschap in gebieden waar bestaand toeristisch- en recreatief aanbod is. Andere gebieden (zoals het noordoosten van de gemeente Hellendoorn) behouden hun natuurlijke (agrarische)kracht en zullen vooral voor extensieve recreatie en specifieke verblijfsconcepten, bij bijvoorbeeld agrariërs, een impuls krijgen. Aanscherping van de recreatieve bestemming voor dit gebied is van belang om versnippering tegen te gaan. Verder zetten we in op natuurlijke verbindingen tussen de kernen, het nationaal park en het toeristisch- en dag recreatief aanbod met de focus op vergroening en duurzaam vervoer. Het streven is daarbij om meerdere start- en informatiepunten te realiseren. Hierdoor wordt de bereikbaarheid versterkt en kruisbestuiving in bezoek gerealiseerd.

3 Samen sterker,

toegankelijker en beleefbaar

Onze huidige gast is van groot belang voor de vitaliteit van ons toeristisch profiel. Ook de potentieel nieuwe gasten, de inzicht- en stijlzoeker, willen we aan ons binden. We zetten in op het versterken van het huidige aanbod om deze gasten nóg meer te kunnen bieden. Dit realiseren we door ons aanbod samen sterker en toegankelijker te maken waarbij behoud van de beleefbaarheid (van het bestaande aanbod) niet uit het oog verloren zal worden. Hierin speelt samenwerking een belangrijke rol.

28

4.6 UITVOERINGSAGENDA | VRIJETIJDSECONOMIE 2030 INLEIDING

Per strategielijn zijn concrete acties benoemd, inclusief trekker (verantwoordelijk voor voortgang in uitvoering) en prioriteit (kort = < 2 jaar, middellang = 3-4 jaar; lang > 5 jaar of doorlopend). Voor een aantal acties geldt dat budget nodig is, voor sommige is al een inschatting gemaakt en voor sommige staat dit nog open (pm). De inschatting is gebaseerd op € (<€10.000), €€ (€10.000-€50.000) of €€€ (>€50.000).

STRATEGIELIJN 1: SELECTIEF UITBREIDEN, KWALITEITSIMPULSEN EN MEER JAARROND

Doel: het doel is om het huidige verblijfsaanbod te verbeteren en selectief uit te breiden, met een focus op specifieke segmenten en nieuwe concepten voor de inzicht- en stijlzoeker. Dagrecreatie wordt gestimuleerd aan de hand van seizoensverlenging en nieuwe jaarrond initiatieven worden welkom geheten.

Doel

Actie

Trekker

Termijn Budget

Kwaliteit van huidig aanbod versterken, passend in het landschap en met oog voor het unieke karakter van de gemeente Hellendoorn. Denk aan het verbeteren van huidig aanbod van campings, hotels of vakantieparken of het renoveren/aanscherpen van de kwaliteit hiervan.

HORT/ ondernemers

Doorlopend -

Verbeteren kwaliteit In het vitaliteitsonderzoek vakantieparken van de provincie Overijssel worden uitspraken gedaan huidige verblijfs-aanbod over de huidige vitaliteit van vakantieparken binnen de gemeente Hellendoorn. Het is aan de gemeente om te acteren op deze uitkomsten en een plan te maken hoe om te gaan met het Gemeente Kort Pm behoud van huidige vitale vakantieparken en met het toekomstscenario van minder tot niet vitale vakantieparken. Toevoegen uniek en onderscheidend verblijfsaanbod, passend bij de kansrijke doelgroep voor Ondernemers (met gemeente Hellendoorn – de inzicht- en stijlzoekers. Te denken valt aan hotelkamers, stijlvol ingerichte interesse in het realiseren lodges/huisjes of glamping. Belangrijk is dat aanbieders passen in het landschap en oog hebben voor van nieuwe uniek en Uitbreiden Interne het unieke karakter van de gemeente Hellendoorn. onderscheidend aanbod) verblijfsaanbod voor de Middellang capaciteit Ambtelijke afstemming rondom nieuwe initiatieven uit de markt. Belangrijk is dat in samenspraak stijl- en inzichtzoeker gemeente met de initiatiefnemer wordt gekeken naar de mogelijkheden, rekening houdend met de Gemeente (flexibiliteit in inpasbaarheid in het landschap en de kwaliteit en vernieuwende van het nieuwe aanbod. regels/beleid om te kunnen faciliteren)

29

Doel

Actie

Trekker

Termijn

Verkend moet worden of het aanscherpen van het bestemmingsplan voor agrarische gronden in relatie tot verblijfsrecreatie in aantal eenheden naar beneden bijgesteld kan worden om versnippering (en eventueel verstening) te voorkomen. Op dit moment staat aangegeven in het bestemmingsplan dat op elke Gemeente Kort agrarische bestemming tot 25 verblijfseenheden gerealiseerd mogen worden. Als dit aantal beperkt wordt kan versnippering en aantasting van het landschap worden ingeperkt. Dit staat in relatie tot het afwegingskader (zie volgende actiepunt). Afwegingskader vormgeven ten aanzien van vrijkomende agrarische bebouwing/bedrijvigheid (VAB) en Vervolg: uitbreiden bestaande agrarische ondernemers in relatie tot toevoeging van verblijfsrecreatie of herbestemming naar verblijfsaanbod toeristische doeleinden/nevenactiviteiten. Zo kan de transitie van de agrarische sector deels worden ingezet voor de stijl- en om het aanbod toerisme en recreatie te versterken in lijn met de visie VTE. Met eenduidig beleid kan inzichtzoeker versnippering van het aanbod voorkomen worden en kan specifiek worden ingezet op dag- en verblijfsrecreatief aanbod dat van toegevoegde waarde is op het bestaande aanbod. De mogelijkheden hierin Gemeente Kort zullen zeer specifiek worden zodat het aansluiting biedt voor de kansrijke doelgroep, inzicht- en stijlzoeker.