Hellendoorn Participatievisie

hierbij aan verkeer, geluid, gebruik van de openbare ruimte

binnen het gemeentelijk beleid en de wettelijke kaders, en

uitvoerbaar is, met een sluitende begroting waarin inkom-

of sociale verhoudingen. De initiatiefnemer moet aantonen

Bij ‘zelf doen’ ligt de regie in handen van de inwoners. Zij

– indien van toepassing – ondersteuning biedt. Die onder-

sten en uitgaven zijn onderbouwd. De benodigde middelen –

hoe hij of zij rekening heeft gehouden met deze aspecten, en

nemen het initiatief, formuleren doelen, werken het plan uit,

steuning kan bestaan uit het delen van kennis of ervaring,

of dat nu gaat om geld, materialen of menskracht – moeten

welke maatregelen worden genomen om eventuele nega-

zorgen voor draagvlak en voeren het project uit. Voorbeelden

het beschikbaar stellen van materialen, het begeleiden van

voldoende beschikbaar zijn. Als extra financiering nodig is,

tieve effecten te beperken.

zijn het vergroenen van een plein, het organiseren van een

vergunningprocedures of het bieden van een (financiële)

wordt van de initiatiefnemer verwacht dat hij of zij actief op

buurtactiviteit of het beheren van een gemeenschappelijke

bijdrage. De gemeente stelt hiervoor duidelijke kaders op,

zoek gaat naar fondsen of sponsoring.

voorziening. De gemeente ondersteunt waar nodig: met

zodat inwoners weten waar ze aan toe zijn. We ontwik-

advies, hulp bij vergunningen, toegang tot materialen of zelfs

kelen een format waarin de randvoorwaarden die worden

9.3.4 Verantwoordelijkheid en eigenaarschap

zijn, zoals bedrijven, organisaties of andere bewoners, is

een bijdrage in de kosten. Daarbij bewaakt de gemeente of

genoemd in 9.3 centraal staan. De gebiedsregisseur

Bovendien zijn verantwoordelijkheid en eigenaarschap van

het belangrijk dat er goede communicatie en afstemming

het initiatief past binnen de geldende wet- en regelgeving en

fungeert als contactpersoon en denkt mee over hoe het

belang. De initiatiefnemer draagt de verantwoordelijkheid

plaatsvindt. De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor het

past binnen de gemeentelijke beleidsdoelen. De gemeente

initiatief tot een succes kan worden gebracht, zonder dat

voor het hele traject en legt dit ook vast. Dit is inclusief het

coördineren van de samenwerking met deze partijen en

stelt zich op als een responsieve gemeente. Ze stelt de

de gemeente de regie overneemt. De uitvoering en eindver-

maken van keuzes, de voortgangsbewaking en eventuele

ervoor te zorgen dat alle betrokkenen hun rol en verantwoor-

inwoners centraal en luistert actief en betrokken naar hen.

antwoordelijkheid blijven volledig bij de initiatiefnemers. De

evaluatie. Dit vraagt om organiserend vermogen, en inhou-

delijkheid begrijpen en uitvoeren. Deze communicatie is

Er wordt actief samengewerkt met inwoners en organisaties

gebiedsregisseur legt verbinding met de beleidsterreinen

delijke kennis en expertise van de initiatiefnemers. Tegelij-

helder en transparant, zodat alle partijen effectief kunnen

om gezamenlijke doelen te bereiken of te faciliteren. Daarbij

binnen de gemeente die bij een initiatief betrokken zijn.

kertijd vraagt het om het nakomen van afspraken en heldere

bijdragen aan het succes van het initiatief.

blijft de initiatiefnemer altijd eigenaar van het initiatief!

9.3 Randvoorwaarden

9.1 Rol van de initiatiefnemer

Er is aandacht voor de impact op de omgeving. Een initiatief

9.3.7 Samenwerking met andere partijen Bij initiatieven waarbij meerdere stakeholders betrokken

communicatie richting zowel de gemeente als andere betrokkenen.

Voor het slagen van een inwoners- of ondernemersinitiatief

Inwoners of ondernemers die een initiatief willen starten,

is het van belang dat het initiatief niet alleen goed door-

zijn verantwoordelijk voor het hele proces: van idee tot

dacht is, maar ook voldoet aan een aantal heldere rand-

realisatie en soms ook voor het beheer op de lange termijn.

voorwaarden. Deze randvoorwaarden zorgen ervoor dat het

Dat begint bij het formuleren van een duidelijk doel en

initiatief bijdraagt aan het algemeen belang, uitvoerbaar is

het opstellen van een uitvoerbaar plan. Er wordt verwacht

binnen de lokale context en op draagvlak kan rekenen bij de

van initiatiefnemers dat zij de omgeving betrekken bij hun

omgeving.

initiatief: zij maken inzichtelijk wie er betrokken zijn en hoe belanghebbenden worden geïnformeerd en betrokken.

9.3.1. Betrokkenheid

Steunbetuigingen of buurtbijeenkomsten kunnen hierbij

Een eerste randvoorwaarde is betrokkenheid. Dat betekent

helpen.

dat de initiatiefnemer actief in gesprek gaat met betrokkenen en belanghebbenden en de uitkomsten van die

Daarnaast ligt de verantwoordelijkheid voor het aanvragen

gesprekken zichtbaar verwerkt in het plan. De gemeente

van vergunningen, het opstellen van een sluitende begroting

vraagt in dat kader om aantoonbare vormen van steun,

en het organiseren van voldoende middelen volledig bij de

bijvoorbeeld via handtekeningen, verslagen van bijeenkom-

initiatiefnemer. Dit vraagt om een goede voorbereiding en

sten of reacties van omwonenden.

realistisch inzicht in wat nodig is qua tijd, geld, materialen en inzet. Ook is de initiatiefnemer verantwoordelijk voor

9.3.2. Voldoen aan wet- en regelgeving

de uitvoering van het initiatief en voor het naleven van alle

De tweede randvoorwaarde is dat het initiatief voldoet 20

21

Bijlage 1 Resultaten van QuickScan Lokale Democratie Resultaten Quick Scan Lokale Democratie (QSLD)

THEMA INWONERPARTICIPATIE Meedenken met de gemeente Inwonerparticipatie is een verzamelterm voor manieren waarop de gemeente inwoners de mogelijkheid biedt om de gemeentelijke besluitvorming te beïnvloeden. Want naast de representatieve democratie van raad en college is er ook participatieve demo-

In juni 2024 werd de vragenlijst van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) ingevuld door inwoners, ambtenaren, raad en

cratie, waarbij de gemeente inwoners actief betrekt bij haar beleid.

college. In totaal hebben 433 inwoners, 12 raadsleden, 2 collegeleden en 71 ambtenaren de vragenlijst ingevuld. Het onderzoek is geen representatief onderzoek, maar het is bedoeld als een inventarisatie van punten die de gemeente kan verbeteren. We

Hoe open en actief wordt er in de gemeente met inwonerparticipatie omgegaan? Worden inwoners voldoende betrokken bij

gebruiken deze resultaten als nulmeting en daarmee als input voor de participatievisie van gemeente Hellendoorn. We richten

gemeentelijke plannen, activiteiten en voorzieningen? En lukt het om daar ook de juiste mensen bij te betrekken, de mensen die

ons op de punten die we kunnen/moeten verbeteren naar het oordeel van de inwoners. Met een aantal zaken die genoemd

daar belang bij hebben? En hebben ze dan ook echt invloed op het resultaat?

worden, is de gemeente al bezig. Deze punten benoemen we aan het eind.

Adviezen VNG

ALGEMEEN

Top 3 prioriteiten om de inwonerparticipatie te verbeteren

De lokale democratie kan op veel manieren verbeterd worden. In de vragenlijst werden door de inwoners de onderstaande

1. Inwoners laten meebeslissen over wat er in

Er zijn veel manieren om inwoners te laten meebeslissen over hun buurt/

hun buurt of wijk gebeurt.

punten het belangrijkst gevonden.

wijk. Denk hierbij aan participatietrajecten, een kernambtenaar die bij de buurt betrokken is, een buurtpanel of andere participatiemethoden.

Democratische prioriteiten van inwoners

2. Inwoners digitaal laten meepraten en

1. Inwoners laten meebeslissen

meebeslissen.

Inwoners geven aan graag via een digitale methode mee te denken. Dat kan via een online tool die de gemeente kan inzetten om inwoners te bevragen over allerlei onderwerpen.

2. Luisteren naar inwoners 3. Open en controleerbaar werken

THEMA COMMUNICATIE

3. O  p andere manieren kunnen meebeslissen

Stemmen kan bijvoorbeeld via een referendum. Maar als er voldoende tijd

over plannen van de gemeente, bijvoorbeeld

is, kan ook een burgerberaad of burgertop hiervoor ingezet worden. Daarin

door inwoners er over te laten stemmen.

krijgen de inwoners een beslissende stem.

Inwoners gaven aan op welke onderwerpen de gemeente en inwoners kunnen samenwerken:

Hoe communiceert de gemeente?

1. De inrichting en onderhoud van de buurt en/of wijk.

Transparantie en duidelijke communicatie zijn van groot belang in een democratie. Hoe komen besluiten tot stand, en wat is de

2. Wonen (voldoende, geschikte en betaalbare woningen).

uitkomst? Mensen moeten kunnen weten hoe de gemeente werkt, hoe ze dat kunnen volgen en controleren. En hoe ze kunnen

3. Duurzaamheid en energie.

samenwerken. Uiteraard is goede communicatie een tweerichtings-ding: inwoners moeten zich ook (willen) informeren. Maar het start bij een gemeente die transparant en communicatief is. Vinden inwoners dat de gemeente goed luistert naar hun mening?

THEMA OVERHEIDSPARTICIPATIE

Top 3 prioriteiten om de gemeentelijke communicatie te verbeteren

Adviezen VNG

1. Besluiten uitleggen

Leg helder de inhoud van de besluitvorming uit: waarover gaat het? Maar

Zoals inwoners die zelf groenbeheer gaan verzorgen, zelf buurtpreventie organiseren, of samen met lokale ondernemers een

ook het proces dat eraan vooraf ging. Het besluitvormingsproces moet

energiecoöperatie oprichten. Daar is de gemeente niet altijd bij nodig. Vaak gaat het pas goed lopen als de gemeente genoeg

transparant zijn. Zorg ervoor dat inwoners weten waar en hoe zij kunnen

ruimte laat voor inwoners om hun ideeën en initiatieven te realiseren.

Omgaan met maatschappelijke initiatieven Inwoners pakken soms zelf zaken aan in hun buurt of voor de gemeenschap. Dit noemen we maatschappelijke initiatieven.

meedenken, meepraten, inspreken of op een andere manier bijdragen aan besluitvorming. 2. A  ctief en met een open houding luisteren

Adviezen VNG

Maak oprecht contact en ga open in gesprek. Voor open gespreksvoering

Top 3 prioriteiten om maatschappelijke initiatieven beter te helpen

zijn simpele en bekende tips ANNA (Altijd Navragen, Niet Aannemen),

1. E  en duidelijk aanspreekpunt hebben voor

Op de website duidelijk aangeven waar initiatiefnemers terecht kunnen.

NIVEA (Niet Invullen Voor Een Ander) en LSD (Luisteren, Samenvatten, 3. D  uidelijk zijn over de uitvoering van projecten

ideeën en plannen.

En zorgen voor een ambtenaar die initiatiefnemers verder kan helpen

Doorvragen).

naar ondersteunende organisaties zoals gemeente, fonds, bedrijven of

Maak evalueren onderdeel van het dagelijks werk. En zorg dat de begroting

netwerken.

antwoord geeft op de vier W-vragen (Wat willen we bereiken?, Wat gaan

2. H  elpen bij het vinden van mensen of organi-

we daarvoor doen? Wie zijn daarbij betrokken? Wat mag het kosten?) en

saties die kunnen meebetalen aan plannen

laat die in de jaarrekening terugkeren. Maak de jaarrekening online goed

(zoals subsidies, sponsors).

toegankelijk.

3. R  egels en voorwaarden voor ideeën en plannen die voor iedereen gelden.

De gemeente kan kennis en ervaring rond financiering delen met initiatiefnemers. Maak een aanspreekpunt en laat de ambtenaren die veel contacten hebben met initiatiefnemers - samen met inwoners - een helder flexibel proces ontwerpen voor de omgang met initiatieven.

22

23

Bijlage 2

Mogelijke participatie instrumenten

Instrumenten bij de trede Raadplegen

5. Persbericht Een officiële mededeling vanuit de gemeente of organisatie,

1. Enquête

verspreid aan (lokale) media. In deze bijlage wordt een korte toelichting gegeven op

aanwezig zijn waardoor je een beperkte doelgroep

de instrumenten die mogelijk ingezet kunnen worden bij

bereikt

de verschillende treden van de participatieladder. Hierbij

• Beperkte diepgang of inspraak, vooral gericht op infor-

worden er tevens voor- en nadelen benoemd van het

meren

inzetten van het instrument.

• Succes hangt af van opkomst en interactievaardigheden van de organisatie

Instrumenten bij de trede Informeren

Een vragenlijst die (online of op papier) verspreid wordt om

Voordelen

meningen, wensen of ervaringen van inwoners te verza-

• Geeft een duidelijke, formele boodschap

melen.

• Kan een grote (regionale) bereik hebben via krant, radio,

Voordelen

lokale omroep en is daarmee ook toegankelijke voor de

• Toegankelijk en relatief laagdrempelig

groep die minder taal- of digitaal vaardig is

• Mogelijk om veel mensen te bereiken in korte tijd

• Geschikt om in één keer een groot publiek te informeren

3. Website 1. Nieuwsbrief

Met de website bedoelen wij onze eigen website: www.

Onder een nieuwsbrief verstaan wij een (digitale of papieren)

hellendoorn.nl. Op deze website staat diverse informatie

nieuwsbrief waarin de gemeente of initiatiefnemers inwo-

over onder andere beleidsvoornemens, projecten of

ners op de hoogte houden van ontwikkelingen, besluiten of

besluiten.

activiteiten.

• Resultaten goed te kwantificeren en te analyseren

Nadelen

• Zowel online als analoog mogelijk

• Geen garantie dat de media het persbericht ongewijzigd

Nadelen

overnemen

• Antwoorden kunnen oppervlakkig zijn: geen wederzijds

• Eenrichtingsverkeer: weinig tot geen mogelijkheid voor

gesprek

feedback van inwoners

Voordelen Voordelen

• Respons kan eenzijdig zijn (zeker als niet iedereen

• Niet iedereen leest of kijkt (dezelfde) media

• Altijd beschikbaar en toegankelijk voor een grote groep

• Relatief eenvoudig te verspreiden, zeker digitaal

inwoners

• Kan periodiek uitgebracht worden (bijvoorbeeld maan-

• Centrale plek voor documenten, veel gestelde vragen en

delijks)

updates

• Geschikt om overzichtelijk informatie en updates te

• Eenvoudig te actualiseren

geven

meedoet)

6. Gemeentepagina en lokale kranten Veel gemeenten publiceren (wekelijks) een gemeentepa-

2. Inloopbijeenkomsten

gina in een lokale of regionale krant. Daarnaast kunnen ook

Een bijeenkomst waarbij inwoners binnen een bepaald tijds-

persberichten of andere officiële mededelingen worden

blok vrij kunnen binnenlopen om ideeën, wensen of zorgen

geplaatst in lokale kranten.

te delen, vaak visueel ondersteund (posters, maquettes).

Voordelen

Voordelen

Nadelen Nadelen

• Vereist internettoegang en enige digitale vaardigheden

• Eenrichtingsverkeer: weinig tot geen interactie met de

bij inwoners

ontvanger

• Eenrichtingsverkeer: inwoners lezen alleen, tenzij er

• Niet iedereen leest een nieuwsbrief even aandachtig of ontvangt deze (digitale kloof) • Beperkt geschikt voor complexe onderwerpen die

• Bereikt inwoners die niet actief zijn op internet of sociale media

interactieve elementen worden toegevoegd (forum,

• Wordt vaak als betrouwbaar en formeel kanaal gezien

reacties)

• Kan een aanvulling zijn op digitale communicatie en

• Niet iedereen bezoekt actief de website

• Flexibel: mensen kunnen komen en gaan op een moment dat het hen uitkomt • Informeel: drempel om mee te doen is vaak lager dan bij een formele vergadering

daarmee een bredere doelgroep bereiken

• Directe interactie tussen gemeente en inwoners

nuance of dialoog vragen

4. Sociale media

• Indien het digitaal wordt verspreid, vereist het enige digitale vaardigheid wat niet iedereen beheerst

Nadelen

Gebruik van kanalen als Facebook, Instagram of LinkedIn

• Verschijnt meestal slechts wekelijks of met een andere

om kort en bondig te informeren of korte vragen te stellen.

vaste frequentie, waardoor actualiteit soms ontbreekt

2. Informatiebijeenkomst

Nadelen • Weinig gestructureerde input: risico dat feedback versnipperd en ongestructureerd is

• Beperkte ruimte: inhoud moet kort en bondig zijn

Voordelen

Een informatiebijeenkomst is een bijeenkomst (in een

• Tijdsintensief voor organisatie (lang open, voldoende

• Niet iedereen leest (lokale) kranten even nauwkeurig

menskracht om vragen te beantwoorden)

zaaltje, buurthuis of online) waarbij informatie wordt

• Zeer snelle en brede verspreiding mogelijk

gedeeld over een (voorgenomen) project of besluit. Inwo-

• Interactief: inwoners kunnen reageren, delen en liken

Conclusie

ners kunnen vragen stellen.

• Goede manier om ook jongere doelgroepen te bereiken

Deze trede Informeren is gericht op het eenzijdig delen van

3. Sociale media

informatie met inwoners, zonder ruimte voor inspraak of

Naast informeren kunnen sociale media ook worden ingezet

invloed op beleid. Geschikte middelen zijn een nieuwsbrief

om vragen te stellen of polls te houden, om reacties van

of persbericht om snel een breed publiek te bereiken, een

inwoners op te halen. Hiervoor bestaat ook de mogelijkheid

website of sociale media voor laagdrempelige en actuele

om gemeentepijler te gebruiken.

Voordelen

Nadelen

• Persoonlijk contact en mogelijkheid tot directe vragen

• Berichten hebben een vluchtig karakter, raken snel

• Toelichting kan worden ondersteund met presentaties

ondergesneeuwd

of filmpjes • Draagt bij aan meer begrip en draagvlak als het goed wordt ingericht

• Vooral ouderen gebruiken weinig sociale media

informatie en eventueel een informatiebijeenkomst om

• Reacties op voorgenomen beleid of besluiten kunnen

informatie te vertellen en te laten zien én om vragen te

ongefilterd en grof zijn • Discussies kunnen onoverzichtelijk worden en soms

Nadelen

escaleren

• Vaak een vaste tijd en locatie: niet iedereen kan

• Niet iedereen zit op sociale media (of op hetzelfde kanaal) 24

• Onzekerheid over het aantal bezoekers

Voordelen

beantwoorden. Instrumenten als enquêtes, focusgroepen

• Direct en snel ophalen van reacties

of rondetafelgesprekken, waarbij actieve inbreng of dialoog

• Grote kans op interactie en dialoog (replies, DM’s)

van inwoners gewenst is, passen hier minder goed, omdat er

• Relatief lage drempel om te reageren

in deze fase geen besluitvormende of adviserende rol voor

• Grotere kans om jongeren te bereiken

hen is. 25

Nadelen

6. Burgerpanel

Instrumenten bij de trede Adviseren

• Discussie kan onoverzichtelijk worden

Is een digitaal panel van inwoners die op vrijwillige basis

• Niet representatief, want alleen actief op bepaalde plat-

regelmatig online vragenlijsten invullen over uiteenlopende

1. Focusgroep

onderwerpen die binnen een gemeente spelen. Dit kan

Een kleine, doelbewust samengestelde groep (6-10

gebruikt worden om snel en gericht inzicht te krijgen in de

personen) die in een bijeenkomst dieper ingaat op een

meningen, behoeften en ervaringen van onze inwoners.

thema.

forms • Anonimiteit kan leiden tot ongewenste reacties of discussies

Nadelen • Kans op tegengestelde belangen die tot conflict of vertraging leiden • Groepsgrootte kan het lastig maken om iedereen te horen • Vereist zorgvuldige begeleiding om balans te houden

Hiermee kan beleid en plannen beter afgestemd worden op

4. Straatgesprek

wat er leeft in de samenleving.

Gemeentemedewerkers (of opdrachtgevers) gaan letterlijk

• Intensief voor de organisatie: organisatie van de avond,

Voordelen

communicatie en brede ambtelijke ondersteuning

• Diepgaande gesprekken en kwalitatieve inzichten

Voordelen

de straat op om met voorbijgangers in gesprek te gaan over

• Het levert snel en gericht feedback op doordat in

een bepaald thema of plan.

tijdens de avond

• Interactie tussen deelnemers levert nieuwe ideeën op

4. Inwonersavond

• Relatief gemakkelijk te organiseren in korte tijd

Een openbare bijeenkomst waar inwoners worden uitge-

korte tijd een grote groep inwoners online kan worden

Voordelen

bevraagd

• Zeer laagdrempelig en direct contact met verschillende groepen inwoners • Korte, spontane feedback mogelijk

nodigd om inhoudelijk advies of ideeën te delen over een

• Kan vanuit huis worden ingevuld

• Niet altijd representatief voor de hele bevolking

(komend) beleidsthema. Anders dan bij een informatie-

• Het is relatief goedkoop en bespaart kosten op papier

• Succes hangt sterk af van goede moderatie

bijeenkomst is hier meer ruimte voor interactie en inbreng.

en post

• Kan mensen bereiken die niet snel op een bijeenkomst

Nadelen

• Beperkt aantal deelnemers

Voordelen

• Zorgt voor continuïteit, omdat dezelfde groep deelne-

komen

mers regelmatig wordt benaderd en veranderingen in

2. Expertmeeting

• Toegankelijk, iedereen kan komen en meedenken

meningen over tijd zichtbaar worden

Bijeenkomst met specialisten of belanghebbenden die veel

• Mogelijkheid tot vraag-en-antwoord in groepsverband

(vakkennis) inbrengen, bijvoorbeeld op thema’s als duur-

• Kan leiden tot verrassende of creatieve oplossingen

Nadelen Nadelen

• Reacties zijn vaak ‘ad hoc’ en niet altijd doordacht • Gebrek aan tijd om goed uit te leggen of door te vragen

• Deelname kan selectief zijn en minder representatief

• Moeilijk om representatieve groep te treffen

• Kwetsbare groepen of mensen zonder goede inter-

• Tijdsintensief in verhouding tot het aantal bereikte inwoners

Nadelen Voordelen

• Succes afhankelijk van opkomst en sfeer

nettoegang worden mogelijk onvoldoende bereikt en

• Diepgaande en inhoudelijke input van deskundigen

daarmee minder gehoord

• Helpt om complexe vraagstukken beter te doorgronden

tureerd raken en tot discussie leiden, vooral bij onder-

• Creëert draagvlak onder belangrijke stakeholders

werpen die kunnen leiden tot polarisatie

• Het biedt weinig ruimte voor diepgaande gesprekken en

• Zijn minder objectief dan enquêtes, aangezien de ‘inter-

zaamheid, mobiliteit of zorg.

• Zeer diverse meningen in één ruimte kunnen ongestruc-

• Niet iedereen voelt zich comfortabel om in het openbaar

het uitwisselen van ideeën

viewer’ onbedoeld kan beïnvloeden.

• Bij te frequente vragenlijsten ontstaat het risico op

5. Markt of tentoonstelling

enquêtevermoeidheid, wat de respons en representativi-

Een (tijdelijke) opstelling op een markt, in een winkelcentrum

teit kan verminderen

of bij een evenement, waar mensen kunnen langskomen,

Nadelen

te spreken

• Kan elitair overkomen, als inwoners niet of weinig deel-

• Intensief voor de organisatie: organisatie van de avond,

nemen

communicatie, brede ambtelijke ondersteuning tijdens

• Kans op tunnelvisie als er vooral experts aan het woord

informatie krijgen en hun mening delen (bijv. via post-its,

Conclusie

zijn, daarom zijn verschillende invalshoeken via verschil-

stickers, korte vragenlijsten).

Bij Raadplegen gaat het om het ophalen van meningen of

lende experts van belang

ideeën bij inwoners over vooraf bedachte oplossingen of

Voordelen

de avond.

Conclusie Bij Adviseren is er behoefte aan inhoudelijke input en diep-

• Vereist goede voorbereiding en duidelijke opdracht

gang voordat een besluit wordt genomen. Instrumenten als

conceptplannen, of als draagvlak en betrokkenheid van groot belang wordt geacht. Instrumenten als een enquête,

3. Stakeholdersbijeenkomst

een focusgroep, expertmeeting, stakeholdersbijeenkomst

inloopbijeenkomst, straatgesprek, digipanel en (sociale)

Een bijeenkomst waar verschillende belangengroepen

of inwonersavond zijn dan het meest passend, omdat deze

• Bereikt spontaan veel verschillende mensen

media-poll zijn hiervoor zeer passend, omdat ze direct

(bijvoorbeeld ondernemers, maatschappelijke organisaties,

ruimte bieden aan intensievere gesprekken en het formu-

• Mogelijkheid tot dialoog en directe toelichting

inbreng en feedback stimuleren. Traditionele, louter informe-

verenigingen) samenkomen om advies te geven of wensen

leren van gerichte adviezen. Het doel is hierbij om een zorg-

rende middelen (zoals een nieuwsbrief) zijn minder effectief

uit te wisselen.

vuldige en onderbouwde adviesrol te faciliteren.

• Visueel en praktisch: plannen en ontwerpen kunnen worden gepresenteerd

Nadelen

in deze trede, omdat daarmee geen actieve terugkoppeling

Voordelen

• Organisatie en opbouw kosten tijd en geld

van inwoners wordt opgehaald. Aangezien alle voorge-

• Niet iedereen die langskomt, is echt geïnteresseerd

noemde instrumenten bijdragen aan het doel van deze trede,

• Alle relevante partijen zitten tegelijkertijd aan tafel

• Beperkte diepgang in gesprekken

kan ook hierbij geconcludeerd worden dat deze instru-

• Mogelijkheid tot uitwisseling van standpunten en

menten passen bij deze trede van de participatieladder.

netwerken • Levert vaak breed gedragen adviezen op

26

27

Instrumenten bij de trede Coproduceren

Nadelen • Niet altijd representatief (persoon kan eigen belangen

1. Proeftuin

hebben)

Een (kleinschalige) experimentele setting waarin inwoners

• Kans op ‘overbelasting’ als veel taken bij een kleine

en gemeente samen iets uitproberen, bijvoorbeeld een

Eenzijdige of kortdurende methoden (zoals een enquête

stuurgroep is en dat tegelijkertijd deelnemers een goede

of persbericht) passen niet bij deze trede, omdat er juist

afspiegeling zijn van de inwoners

langdurige interactie, gedeelde verantwoordelijkheid en

3. Buurt-/kernbudgetten

gezamenlijk eigenaarschap nodig is.

Een (beperkt) budget wordt aan een buurt, dorp of wijk

groep liggen

vernieuwende aanpak voor groenonderhoud, verkeer of

• Moeilijkheid om geschikte en gemotiveerde ambassa-

duurzaamheid. Hierbij is het belangrijk dat aan de voorkant

deurs te vinden

toegekend. Inwoners beslissen gezamenlijk over de beste-

Instrumenten bij de trede Meebeslissen

ding: welke projecten of initiatieven krijgen geld?

zaken geregeld zijn als mensen, middelen en verwachtingen.

Voordelen • Kans om te innoveren zonder direct grootschalige risico’s • Intensieve samenwerking bevordert wederzijds begrip

4. Rondetafelgesprekken

1. Burgerberaad

Voordelen

Regelmatige overlegmomenten waarbij alle betrokken

Een groep willekeurig gelote inwoners (representatief voor

• Concreet: mensen zien direct resultaat van hun besluit

partijen (inwoners, college, raadsleden, organisaties) met

de bevolking) die zich in meerdere sessies verdiept in een

• Vergroot betrokkenheid en verantwoordelijkheid van

elkaar aan tafel zitten om samen plannen te maken of bij te

(complex) vraagstuk en uiteindelijk met een besluit of advies

stellen.

komt.

inwoners • Stimuleert samenwerking en uitwisseling van ideeën in

• Resultaten kunnen later breder worden toegepast

de buurt

Voordelen Nadelen

• Structuur voor gelijkwaardige inbreng en dialoog

• Tijdrovend proces (testen, evalueren, bijsturen)

• Betere onderlinge afstemming en begrip

• Vereist duidelijk afspraken over rollen en financiering

• Continu proces met terugkerende momenten om voort-

• Niet alle onderwerpen lenen zich voor een proeftuin

gang te evalueren

Voordelen

• Inwoners kunnen meebeslissen over zaken waarop men

• Legitimeert besluit door representativiteit en zorgvul-

ook echt zicht heeft, aangezien het hun eigen directe

dige dialoog

omgeving betreft

• Grote diepgang: deelnemers krijgen tijd om zich te infor-

Nadelen

meren en te reflecteren

• Kan leiden tot competitie tussen verschillende groepen

• Kan leiden tot breed gedragen en innovatieve oplos-

2. Ontwerpatelier

Nadelen

Een creatieve sessie waarin bewoners, ambtenaren en even-

• Tijdintensief voor zowel deelnemers als organisatie

tueel professionals samen een ontwerp maken (bijv. voor

• Vereist goede gespreksleiding om iedereen aan bod te

een plein, park of gebouw).

laten komen • Risico dat sterkere of luidruchtigere partijen domineren

Voordelen

in de buurt

singen

• Niet altijd evenwichtig als een kleine groep beslissers

Nadelen

de agenda bepaalt

• Organisatorisch en financieel intensief (selectie, bege-

• Vereist duidelijke kaders en spelregels om conflicten te

leiding, experts)

voorkomen

• Vereist dat de uitkomsten ook daadwerkelijk worden

5. Projectgroep

• Visueel en interactief: leidt tot concrete schetsen of

Een vaste groep van inwoners, ambtenaren en eventuele

maquettes

Conclusie

overgenomen (anders frustratie)

Bij Meebeslissen krijgen inwoners (gedeeltelijk) de bevoegd-

• Tijdrovend: meerdere bijeenkomsten nodig. De

• Bevordert gevoel van eigenaarschap bij deelnemers

andere stakeholders die gezamenlijk een project uitwerkt,

doorlooptijd bedraagt meestal een half jaar tot acht

heid om beslissingen te nemen. Instrumenten als een

• Laagdrempelig, zeker als er creatief materiaal of teke-

van idee tot uitvoering.

maanden.

burgerberaad, stuurgroep en buurtbudgetten sluiten hierop aan, omdat ze inwoners feitelijk laten kiezen of beslissen

ningen zijn

Voordelen Nadelen

• Gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid en eigenaar-

• Vereist begeleiding door iemand met ontwerpskills of

schap

ruimtelijke kennis

• Continuïteit in het proces: dezelfde mensen werken

• Niet iedereen voelt zich creatief of vrij om mee te doen

2. Stuurgroep

binnen vooraf gestelde kaders. Instrumenten die slechts

Een officieel, meestal kleiner orgaan (met inwoners, soms

informeren of meningen peilen (nieuwsbrief, enquête) zijn

ook raadsleden en ambtenaren) dat daadwerkelijke beslis-

ongeschikt, omdat er bij deze trede geen sprake is van

singsbevoegdheid heeft over een bepaald budget of plan.

vrijblijvendheid, maar juist van het delen of overdragen van

langere tijd samen

• Resultaat kan beperkt blijven tot een concept, zonder

• Kennis en talent van verschillende partijen wordt benut

beslissingsmacht.

Voordelen • Besluitvorming is geborgd en formeel belegd

verdere besluitvorming

Nadelen 3. Ambassadeurs

• Vergt veel tijd en inzet van de betrokken deelnemers

Inwoners die een voortrekkersrol op zich nemen en als

• Moeilijkheden bij besluitvorming als er conflicterende

schakel fungeren tussen gemeente en de bredere gemeen-

standpunten ontstaan

schap (bijvoorbeeld voor communicatie, werving, ophalen

• Niet altijd representatief voor alle inwoners

• Continuïteit en heldere afspraken over bevoegdheden • Duidelijke focus op resultaat

Nadelen • Kan als ‘gesloten clubje’ overkomen als samenstelling niet transparant is

van wensen).

Conclusie Voordelen

Bij Coproduceren werken inwoners en gemeente intensief

• Lokale ‘gezicht’ of aanspreekpunt, vergroot vertrouwen

samen om een plan of project te ontwikkelen. Instrumenten

• Ambassadeurs kennen de gemeenschap en weten wat

die gelijkwaardige samenwerking en continu contact moge-

er speelt

lijk maken, zoals een proeftuin, ontwerpatelier, rondetafel-

• Kan bijdragen aan breed draagvlak en betrokkenheid

• Vereist dat de gemeenteraad vooraf echt bevoegdheden delegeert • Mogelijk spanningsveld tussen stuurgroep en formele gemeentelijke organen • Een randvoorwaarde is dat er voldoende kennis in de

gesprek of projectgroep, zijn daarom het meest geschikt. 28

29

Bijlage 3

Participatie inwoners

Vraag 3 Welke manier van meedenken spreekt u het meeste aan? Inwoners

Jongeren

heeft de gemeente Hellendoorn in het najaar een peiling uitgezet via Gemeentepeiler. Hierop hebben 135 inwoners gereageerd.

1. Samenwerken (46x)

Mening geven (32x)

Daarnaast hebben 80 jongeren een vergelijkbare vragenlijst ingevuld via de lessen maatschappijleer op Reggesteyn. In totaal

2. Mening geven (40x)

Advies geven (14x)

zijn er 215 reacties verzameld. De input uit deze peilingen is zorgvuldig geanalyseerd en verwerkt in het aangepaste uitvoerings-

3. Advies geven (22x)

Samenwerken (13x)

4. Meebeslissen (18x)

Meebeslissen (9x)

Om het uitvoeringskader participatie beter aan te laten sluiten bij de wensen, verwachtingen en ervaringen van onze inwoners,

kader. Ook hebben er verdiepende gesprekken plaatsgevonden met inwoners, waarbij onderstaande uitkomsten zijn voorgelegd.

Jongeren kiezen voor een vrijblijvender manier van meedenken met de gemeente dan de oudere deelnemers. Ze kiezen vooral

De resultaten

Vraag 1 Wanneer wilt u meedenken over plannen van de gemeente? Inwoners

Jongeren

1. Als het over mijn buurt gaat (107x)

1. A  ls het over onderwerpen gaat die mij persoonlijk aangaan. (41x)

voor een lagere trede op de participatieladder, terwijl de ouderen kiezen voor samenwerken. Opvallend is de lage score voor meebeslissen.

Vraag 4 Hoe kan de gemeente u het beste bereiken? Inwoners

Jongeren

2. Als het over mijn woonplaats gaat (94x)

2. Als het over mijn woonplaats gaat. (27x)

1. Email (114x)

Email (35x)

3. A  ls het over onderwerpen gaat die mij persoonlijk aangaan

3. Als het over mijn buurt gaat. (24x)

2. Post (54x)

Sociale media (22x)

3. Sociale media (53x)

Post (12x)

(91x) In het algemeen kunnen we stellen dat de bereidheid om mee te denken vooral bestaat als het om onderwerpen gaat die dicht

Opvallend is dat ook de jongeren aangeven het best bereikbaar te zijn via email.

bij mensen staan. Of het nu gaat om hun directe fysieke omgeving of over een onderwerp wat hen aangaat. Dit is ook bekend uit allerlei onderzoek. Dat betekent dat we voor bijvoorbeeld beleidsplannen wat moeilijker mensen erbij kunnen betrekken.

Vraag 2 Wat verwacht u van de gemeente als u mee wilt denken? Inwoners

Jongeren

1. D  at wat er wordt besproken goed wordt teruggekoppeld

1. Dat het vooraf duidelijk is wat jij moet doen (44x)

(98x) 2. Dat ik op tijd wordt uitgenodigd (90x)

2. D  at je vooraf weet wat er van jou verwacht wordt (38x)

3. D  at ik weet wat er met mijn inbreng wordt gedaan (79x)

3. Dat je weet hoeveel tijd het jou gaat kosten (35x)

4. D  at ik vooraf weet wat van mij verwacht wordt (73x)

4. D  at wat er wordt besproken goed wordt teruggekoppeld (34x) 5. Dat je op tijd wordt uitgenodigd (33) 6. D  at je weet wat er wordt gedaan met hetgeen wat jij hebt gezegd die avond (29) 7. D  at je een contactpersoon bij de gemeente hebt die je altijd kan bellen als je vragen hebt (26) 8. D  at je alleen wordt uitgenodigd voor onderwerpen die jou

Vraag 5 Over welke thema’s wilt u meedenken? Deze vraag is bij de jongeren niet gesteld. Inwoners

Score

1. Veranderingen in mijn buurt (100x)

100x

2. Beleid van de gemeente (92x)

92x

3. Veiligheid op straat (84x)

84x

Hoe zijn de resultaten verwerkt in het afwegingskader? 1. Versterkte focus op thema’s die inwoners raken: Bij het bepalen van participatievormen wordt rekening gehouden met de nabijheid en persoonlijke relevantie van het onderwerp voor inwoners. 2. Aanpassing van de toelichting per trede (hoofdstuk 8.2): Elke trede van de participatieladder is herschreven met aandacht voor duidelijke communicatie vooraf, doelgroepgerichte benadering en toegankelijke participatievormen. 3. Structurele terugkoppeling bij grote participatietrajecten: In het kader is opgenomen dat er bij grote participatietrajecten standaard is om terug te koppelen wat er met inbreng van inwoners is gedaan, inclusief onderbouwing. 4. Differentiatie in communicatiekanalen: Er is bewust gekozen om verschillende communicatiemiddelen in te zetten afhankelijk van de doelgroep: e-mail, post, sociale media en persoonlijke benadering. 5. Mogelijkheid van het toepassen van laagdrempelige instrumenten: Denk aan digitale peilingen, straatgesprekken en korte feedbackrondes, waarmee ook minder betrokken doelgroepen makkelijker kunnen aanhaken.

aangaan (20) 9. D  at je een geld krijgt voor de tijd die je erin stopt (12) 10. Ik wil nooit meedenken (2) De verwachtingen naar de gemeente bij participatieprocessen: jongeren vragen vooral veel duidelijkheid en begeleiding van het proces. Duidelijke communicatie vooraf over de verwachtingen zijn bij jongeren erg belangrijk.

30

31

32