Hellendoorn Participatievisie
Tekst van het document
Participatievisie gemeente Hellendoorn 2025-2035
Inhoudsopgave
Participatievisie gemeente Hellendoorn 2025-2035
1 Voorwoord 2 Inleiding 2.1 Ontwikkelingen binnen gemeente Hellendoorn
3 Participatie
4 5
6 6
3.2 Afbakening
6
3.3 Participatieladder
7
4.1 Omgevingswet
8.1 Algemeen kader
5
3.1 Representatieve democratie
4 Actuele wet- en regelgeving
8 Uitvoeringskader gemeente
8
9 9
5.2 Doelen
9
5.2.1 We verhogen de betrokkenheid en het eigenaarschap vanuit de samenleving
9
5.2.2 We verbeteren de kwaliteit van het gemeentelijk beleid
9
5.2.3 We brengen belangen in beeld en halen kennis op om zorgvuldigere besluiten te nemen
9
5.2.4 We verhogen de transparantie bij besluitvorming
9
5.2.5 We verhogen het vertrouwen tussen de samenleving en de overheid
5.3 Uitgangspunten
9 9
(0548) 630 000
7442 MA Nijverdal
E:
gemeente@hellendoorn.nl
Postbus 200
W: www.hellendoorn.nl
8.1.3 Afwegingskader voor de inzet van 15
verantwoordelijkheden
16
8.2.1 Informeren
16
8.2.2 Raadplegen
16
8.2.3 Adviseren
17
8.2.4 Coproduceren
18
8.2.5 Meebeslissen
18
8.3 Instrumenten
19
8.4 Geen participatie
19
9 Uitvoeringskader inwoners
20
9.1 Rol van de initiatiefnemer
20
9.2 Rol van de gemeente
20
9.3 Randvoorwaarden
20
9.3.1 Betrokkenheid
20
9.3.2 Voldoen aan wet- en regelgeving
20
9.3.3 (Financiële) middelen en materialen
21
9.3.4 Verantwoordelijkheid en eigenaarschap
21
9.3.5 Duurzaamheid en continuïteit
21
9.3.6 Impact op de gemeente en de omgeving 21
9.3.7 Samenwerking met andere partijen
21
10
5.3.2 Verwachtingsmanagement
10
5.3.3 Uitnodigend voor iedereen (= inclusie)
10
Bijlage 1 Resultaten van QuickScan Lokale Democratie 22
5.3.4 Duidelijkheid en openheid
10
Bijlage 2 Mogelijke participatie instrumenten
24
5.3.5 Transparant kader
10
5.3.6 Vooraf keuzes maken op basis van
Instrumenten bij de trede Informeren
24
Instrumenten bij de trede Raadplegen
25
10
6 Randvoorwaarden
12
Instrumenten bij de trede Adviseren
27
7 Lessen van participatie in Hellendoorn
13
Instrumenten bij de trede Coproduceren
28
7.1 Grote projecten
13
Instrumenten bij de trede Meebeslissen
29
7.2 Terugkoppeling avonden
13
Bijlage 3
30
7440 AE Nijverdal 2
15
5.3.1 Participatie is maatwerk
Dit is een uitgave van de gemeente Hellendoorn: oktober 2025 T:
15
8.1.2 Rol van het college
soort project
Willem Alexanderstraat 7
8.1.1 Rol van de gemeenteraad
8.2 Nadere toelichting taken, rollen en
8
5.1 Ambitie
14
participatie
4.2 Wet Versterking participatie op decentraal niveau 8
5 Ambitie, doelen en uitgangspunten
14
3
Participatie inwoners
1
Voorwoord
2 Inleiding
Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hellendoorn presenteren wij u de participatievisie.
In de gemeente Hellendoorn bestaat er vaak onduidelijkheid
tieladder, zodat we een volledig en gedragen beeld hebben
In deze visie staat hoe we de komende jaren samen met inwoners en ondernemers willen werken aan onze gemeente. We
over wat participatie precies inhoudt, wat kan leiden tot
van hoe participatie in onze gemeente het beste vorm kan
geloven dat goede ideeën en betrokkenheid uit de samenleving een onmisbare bijdrage leveren aan het maken van beleid en het
verschillende opvattingen en discussies. Deze participatie-
krijgen. 2
realiseren van projecten die echt aansluiten bij de wensen en behoeften.
visie biedt daarom duidelijkheid en een helder kader voor de
1
vormgeving van participatie in onze gemeente. We leggen
Hoewel deze visie een duidelijk kader biedt, blijft het
De invoering van de Omgevingswet en de Wet Versterking participatie op decentraal niveau benadrukt het belang van deze
uit wat wij onder participatie verstaan, welke vormen, rollen
inrichten en uitvoeren van een participatieproces maatwerk.
samenwerking. Vanuit de Omgevingswet wordt bijvoorbeeld verwacht dat we op tijd met inwoners en ondernemers om de tafel
en instrumenten daarbij horen, en welke verwachtingen,
Het proces kan soms moeizaam verlopen, zeker wanneer
gaan bij nieuwe plannen, zodat zij eerder invloed kunnen uitoefenen en hun stem kunnen laten horen. Tegelijkertijd biedt de Wet
taken en verantwoordelijkheden dit met zich meebrengt.
belangen uiteenlopen. Participatie is geen garantie voor
Versterking participatie op decentraal niveau extra mogelijkheden om naast de voorbereiding ook bij de uitvoering en evaluatie
succes, maar wel het middel om te zorgen dat betrokken
van beleid te participeren, en zelfs taken van de gemeente over te nemen als inwoners of ondernemers denken dat het anders of
Deze visie is tot stand gekomen door verschillende bronnen
partijen zich gezien en gehoord voelen. Als alle belangen
beter kan.
en invalshoeken samen te brengen. Zo zijn de uitgangs-
bekend zijn, kan er een zorgvuldige afweging gemaakt
punten uit de Participatiecode Hellendoorn V 1.0, het
worden. Het belangrijkste doel van deze participatievisie is
Participatie vraagt maatwerk. In onze visie leggen we uit hoe we dit vormgeven, onder meer door verschillende rollen en verant-
Collegeprogramma 2023–2026 en voorbeelden van partici-
dan ook het versterken van de lokale democratie. We werken
woordelijkheden helder te maken, de participatieladder toe te passen en inwonersinitiatieven te stimuleren. We laten zien hoe
patievisies uit andere gemeenten als basis gebruikt. Ook de
deze visie verder uit in een uitvoeringsplan, ende visie wordt
inwoners en ondernemers kunnen meedenken, meedoen of zelfs (deels) meebeslissen. Het is onze ambitie om in 2035 een
gemeenteraad heeft zijn bijdrage geleverd: tijdens de infor-
uiteindelijk verankerd in de participatieverordening.
gemeente te zijn die luistert, ruimte biedt voor eigen initiatief en volop de samenwerking opzoekt. Daarbij zijn we ook realis-
matieronde van 9 januari 2024 is er uitgebreid gesproken
tisch. We beseffen dat we niet altijd iedereen tevreden kunnen stellen en dat sommige situaties vragen om een doorslaggevend
over participatie en burgerberaad. Daarbij is er tijdens de
besluit van onze kant, ook als niet elke inwoner het daarmee eens is.
informatieronde van 3 september 2024 en 13 mei 2025
2.1 Ontwikkelingen binnen gemeente Hellendoorn
ook gesproken over de hoofdstukken 1 tot en met 9 van
Kerngericht werken is een instrument om vanuit de identiteit
Met deze visie willen we de komende jaren bouwen aan een nog sterkere,
deze visie. De waardevolle inzichten die hieruit naar voren
van de dorpen in onze gemeente te werken. Het college
lokale democratie. We nodigen inwoners en ondernemers van harte uit om
kwamen, zijn in deze visie verwerkt. Tenslotte zijn de conclu-
heeft al een kerngerichte manier van werken, maar dit kan
de visie te lezen, met ons mee te denken en ons uit te dagen. We hopen dat
sies en aanbevelingen van het rapport ‘Burgerparticipatie in
verder vorm krijgen in de organisatie via de rol van gebieds-
inwoners en ondernemers laten weten waar kansen liggen en aangeven
de gemeente Hellendoorn’ van de Rekenkamer bestudeerd
regisseur. In het collegeprogramma 2023 – 2026 staat deze
wat zij nodig hebben om zelf het initiatief te nemen. We kijken ernaar uit om
en gebruikt om deze visie aan te scherpen.
manier van werken aangekondigd als middel om in de relatie met inwoners te versterken. Dit past binnen de trend waarin
met elkaar in gesprek te blijven en te werken aan een leefbare, duurzame en toekomstbestendige gemeente Hellendoorn. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hellendoorn
Bovendien is in juni 2024 de QuickScan Lokale Demo-
het niet langer uitsluitend de gemeente is die het initiatief
cratie uitgevoerd onder inwoners, raadsleden, het college
neemt en bepaalt wat goed is voor de samenleving, maar
en ambtenaren, waarvan de uitkomsten een plek hebben
de samenleving zelf ook aangeeft waar de behoefte ligt. Dit
gekregen in deze visie. Daarnaast hebben we geput uit
vraagt om flexibele ambtenaren en bestuurders, die afhan-
de kennis, ervaringen en praktijkvoorbeelden vanuit de
kelijk van de context een steeds wisselende rol vervullen en
gemeente Hellendoorn zelf. Tot slot zijn inwoners bevraagd
goed in contact staan met de inwoners van de gemeente.
over hun rol bij de verschillende treden van de participa-
1. Waar in dit document gesproken wordt over inwoner(s), omvat dit ook de ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. 4
2. Voor de leesbaarheid is de informatie uit bovenstaande bronnen meegenomen in dit stuk, zonder dat er steeds naar wordt verwezen. 5
3 Participatie
Invloed inwoner
Met participatie bedoelen wij in de gemeente Hellen-
3.1 Representatieve democratie
doorn de samenwerking tussen gemeente en inwoners bij
Participatie is een aanvulling op de representatieve demo-
het ontwikkelen, uitvoeren en/of evalueren van plannen
cratie, waarin gekozen volksvertegenwoordigers (de
en beleid. Participatie houdt in dat men deelneemt aan
gemeenteraad) een centrale rol spelen. De gemeenteraads-
of meedoet aan (beleids)processen. De gemeente kan
verkiezingen blijven het belangrijkste moment voor inwoners
deelnemen aan initiatieven vanuit de samenleving, terwijl
om invloed uit te oefenen op wat er in de gemeente gebeurt
inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties
en vormen daarmee de belangrijkste vorm van participatie.
eveneens kunnen bijdragen aan de totstandkoming en
De gemeente blijft verantwoordelijk, met de gemeenteraad
uitvoering van gemeentelijk beleid. We onderscheiden hierbij
als hoogste orgaan.
twee vormen: overheidsparticipatie en inwonerparticipatie. Participatie dient een bewust en zorgvuldig proces te zijn,
3.2 Afbakening
waarbij zowel de gemeente als de inwoners helder voor
Een andere aanvulling op het democratisch systeem is het
ogen hebben wat zij van elkaar kunnen verwachten, welke
lokaal raadgevend referendum. Hiermee kunnen inwoners
mogelijkheden er bestaan en welke grenzen daarbij in acht
hun mening geven over een gemeentelijk vraagstuk dat
moeten worden genomen.
binnen de gemeente Hellendoorn speelt. Deze vorm van
á á á á á
participatie valt echter buiten de reikwijdte van deze visie en
• Inwonerparticipatie
is vastgelegd in een afzonderlijke verordening.
Bij inwonerparticipatie worden inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrokken
3.3 Participatieladder
bij de voorbereiding, uitvoering of evaluatie van ge-
Er bestaan verschillende niveaus waarop inwoners kunnen
meentelijk beleid of projecten. De gemeente neemt
participeren, afhankelijk van het onderwerp en de ruimte
hierbij het initiatief en voert het participatieproces
voor besluitvorming. De gemeente Hellendoorn hanteert
uit, waarbij zij de samenleving uitnodigt mee te
hiervoor een participatieladder. Een hoger niveau op deze
denken of mee te werken aan het vormgeven van
ladder is niet per definitie beter; het is van belang de trede te
beleid of aan de uitvoering. Deze betrokkenheid
kiezen die past bij het thema, het doel, de beschikbare tijd en
kan in intensiteit variëren. Inwonerparticipatie is
middelen, en de plaats waar de verantwoordelijkheid voor de
een aanvulling op de formele inspraakprocedure:
besluitvorming ligt.
á á
ZELF DOEN Inwoners zijn de initiatiefnemer. Daarbij is de gemeente slechts facilitator. Dit noemen we overheidsparticipatie. Een voorbeeld is groenbeheer door de buurt.
MEEBESLISSEN (vooraf)
â
De gemeente laat de beslissing (deels) aan de inwoners over. Inwoners zijn dus (mede)bepalend voor de opbrengst. De gemeente neemt de opbrengst vervolgens over. Denk bijvoorbeeld aan wijkbudgetten of burgerberaad.
COPRODUCEREN (vooraf) De gemeente vraagt inwoners om mee te werken en zoekt verdieping in het gesprek. Het gesprek heeft als doel om samen tot een beter plan of beleid te komen. Een voorbeeld hiervan is een rondetafelgesprek of projectgroep.
ADVISEREN (vooraf) De gemeente vraagt inwoners om advies over een thema, beleid of plan. Het moet duidelijk zijn welke status het advies van de inwoners krijgt. Wie beslist over de adviezen?
â
INFORMEREN (achteraf) De gemeente informeert inwoners over plannen of beleid. Inwoners hebben alleen de mogelijkheid om vragen te stellen. Een voorbeeld hiervan is een nieuwsbrief of informatiebijeenkomst. Informeren vindt plaats na besluitvorming en is geen echte participatie.
stimuleren en eigenaarschap te bevorderen. Daarbij staat het luisteren naar inwoners centraal, zodat waar mogelijk
inwoners, die bijvoorbeeld een verandering in hun
gefaciliteerd kan worden en de samenwerking met zowel
leefomgeving willen doorvoeren of een gemeente-
inwoners als partners actief wordt gezocht. De kaders voor
lijke taak anders ingevuld willen zien. De aard van
participatie, zoals beschreven in hoofdstuk 8 en 9, vormen
een dergelijk initiatief kan sociaal of fysiek zijn, of
hierbij de basis. Tevens is het bij het bepalen van een trede
een combinatie van beide. De belanghebbenden
op de participatieladder van belang om de relevante kring
nemen zelf het initiatief, zijn eigenaar van het
van belanghebbenden te definiëren en te bepalen hoe zij bij
proces en dragen daarmee de eindverantwoorde-
het participatieproces betrokken worden. De omvang van de
lijkheid. De gemeente heeft hierin een ondersteu-
groep kan invloed hebben op de gekozen participatietrede,
nende of faciliterende rol.
maar is vooral bepalend voor de inzet van specifieke participatie-instrumenten, zoals nader toegelicht in bijlage 2.
6
â
De gemeente vraagt inwoners om hun reactie en mening over bedachte oplossingen. We inventariseren meningen, standpunten, ervaringen en ideeën op een voorstel. Een voorbeeld van meedenken is een enquête of een inloopavond waar plannen gepresenteerd worden.
participatie naar om laagdrempelig te zijn, initiatieven te Bij overheidsparticipatie ligt het initiatief juist bij de
â
â
De gemeente streeft er zowel bij overheids- als inwoner-
• Overheidsparticipatie
â
RAADPLEGEN (achteraf)
na afloop van een participatietraject blijft de formele inspraak mogelijk.
Rol gemeente
7
â
4 Actuele wet- en regelgeving
5 Ambitie, doelen en uitgangspunten In dit hoofdstuk staan wij stil bij de ambitie, doelen en
die hierop van invloed zijn: de Omgevingswet en de Wet
4.2 Wet Versterking participatie op decentraal niveau
Versterking participatie op decentraal niveau. Hieronder
In juni 2024 is de wet Versterking participatie op decentraal
als het aankomt op participatie in de gemeente Hellendoorn.
worden beide wetten nader toegelicht.
niveau aangenomen in de Eerste Kamer. Deze wet zorgt
Ten aanzien van deze participatievisie zijn er twee wetten
5.2.3 We brengen belangen in beeld en halen kennis op om belangen zorgvuldig af te wegen en besluiten te nemen
uitgangspunten die wij voor de komende tien jaar hanteren
Via participatie komen betrokkenen in beeld en krijgen hun
ervoor dat inwoners beter kunnen participeren bij de voor-
5.1 Ambitie
bereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Daarvoor is de
Onze ambitie op het gebied van participatie voor de
beleid. Op deze manier krijgen we inzicht in de verschil-
Sinds de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024
regeling over inspraak in de Gemeentewet uitgebreid met
komende tien jaar is:
lende belangen en kunnen we deze belangen meenemen en
heeft Nederland één integraal kader voor regels rondom de
bepalingen over participatie. Iedere gemeente is verplicht
fysieke leefomgeving. Hiermee is een groot aantal wetten
om voor 2027 deze wet in een participatieverordening te
“In 2035 zijn wij een gemeente die nog beter luistert naar haar
oplossing. Als de belangen niet zijn samen te brengen, is het
samengevoegd in één stelsel, wat voor gemeenten bete-
hebben vastgelegd.
inwoners, als het mogelijk is inwonersinitiatieven faciliteert
aan de gemeente om zich over de verschillende belangen
en de samenwerking met inwoners en partners opzoekt.”
goed te laten informeren en op basis daarvan, met het
4.1 Omgevingswet
kent dat zij sneller en in samenhang kunnen werken aan
belangen een plek in de voorbereiding en uitvoering van
afwegen in de plannen en samen toewerken naar een goede
beleid voor thema’s als ruimte, milieu, verkeer en water.
Het wetsvoorstel is oorspronkelijk ingediend in september
Een belangrijk verschil met vroeger is dat participatie nu in
2022. Het beoogt te bereiken dat elke gemeente heldere
5.2 Doelen
een vroeg stadium wordt vereist, zodat inwoners en andere
kaders en spelregels voor participatie opstelt, passend bij
Om deze ambitie waar te kunnen maken, zijn de volgende
belang tegemoet kan komen. Soms wordt participatie
belanghebbenden invloed kunnen uitoefenen op nieuwe
de lokale omstandigheden. Omdat die omstandigheden per
doelen opgesteld:
ingezet om belanghebbenden goed mee te nemen en te
plannen en projecten.
gemeente verschillen, schrijft het
1. We verhogen de betrokkenheid en het eigenaarschap
betrekken en daarmee juridische procedures te voorkomen.
De Omgevingswet bestaat uit een aantal instrumenten die
wetsvoorstel alleen voor dat de raad regels stelt (via een
op elkaar aansluiten. De Omgevingsvisie beschrijft de lange
verordening), maar niet hoe die regels precies geformuleerd
2. We verbeteren de kwaliteit van het gemeentelijk beleid.
wel meenemen en soms ervoor zorgen dat alle belangheb-
termijn ambities en strategische keuzes: hierin wordt vast-
moeten worden.
3. We brengen de belangen in beeld en halen kennis op om
benden zich gehoord weten.
bouw, klimaatadaptatie en groenvoorzieningen 3. Vervolgens
Op dit moment is in de Gemeentewet (artikel 150) vast-
4. We verhogen de transparantie bij besluitvorming.
werken gemeenten die visie uit in Omgevingsprogramma’s,
gelegd dat gemeenten een inspraakverordening hebben.
5. We verhogen het vertrouwen tussen de samenleving en
waarin ze concrete doelen en maatregelen formuleren, vaak
In deze inspraakverordening moet worden geregeld hoe
per thema of sector. Tot slot bevatten de Omgevingsplannen
inwoners betrokken worden bij de voorbereiding van beleid.
de daadwerkelijke regels op lokaal niveau. Hier wordt vast-
Met het nu aangenomen wetsvoorstel wordt de bestaande
gelegd wat er op een bepaalde locatie wel of niet mag, en
inspraakverordening uitgebreid tot een participatieverorde-
onder welke voorwaarden, zodat inwoners, ondernemers en
ning. Dat betekent dat gemeenten niet alleen de betrokken-
projectontwikkelaars precies weten waar ze aan toe zijn.
algemeen belang als vertrekpunt, een besluit te nemen. Het is immers niet zo dat de gemeente aan ieder individueel
vanuit de samenleving.
Participatie is geen garantie dat dit lukt, maar kan inwoners
belangen zorgvuldig af te wegen en besluiten te nemen.
gelegd hoe wij als gemeente willen omgaan met woning-
5.2.4 We verhogen de transparantie bij besluitvorming Door een participatief proces krijgen inwoners inzicht in het
de overheid.
beleidsproces, de belangen van verschillende partijen en de Hieronder volgt een korte toelichting op deze doelen.
afwegingen die daarbij een rol spelen.
heid bij de voorbereiding van beleid moeten regelen, maar
5.2.1 We verhogen de betrokkenheid en het eigenaarschap vanuit de samenleving
5.2.5 We verhogen het vertrouwen tussen de samenleving en de overheid
ook bij de uitvoering en evaluatie ervan. Nieuw is bovendien
Initiatieven vanuit de samenleving zijn een teken van betrok-
Door met elkaar in gesprek te gaan, kunnen inwoners meer
De Omgevingswet speelt dus een belangrijke rol bij het
dat het zogenaamde uitdaagrecht (of Right to Challenge) in
kenheid, gedeeld eigenaarschap en trots van inwoners
begrip voor elkaars standpunten krijgen en voor keuzes die
versterken van participatie in de ruimtelijke ordening en
de wet is verankerd. Dat houdt in dat inwoners de gemeente
en anderen voor hun leefomgeving. Ze verdienen daarom
worden gemaakt. Er kan een relatie worden opgebouwd met
bij de uitvoering van verschillende initiatieven. Participatie
kunnen verzoeken hen de uitvoering van een gemeentelijke
in principe steun. Ook door inwoners bij gemeentebeleid
de inwoners en dit kan het vertrouwen in de gemeente en
is een integraal onderdeel van deze wet en bij bepaalde
taak over te dragen wanneer zij denken dat zij die taak beter
te betrekken kunnen eigenaarschap en betrokkenheid
elkaar ten goede komen. Participatie kan ertoe leiden dat
initiatieven is het zelfs verplicht om de omgeving goed te
en/of goedkoper kunnen uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan
toenemen.
inwoners beter met de uitkomsten kunnen leven en dat er
betrekken, zoals vastgesteld door de gemeenteraad (raads-
het onderhoud van een park, het beheer van sportvelden of
besluit: 2021-030451). Om het voor inwoners eenvoudiger
andere maatschappelijke voorzieningen. In de participatieverordening wordt duidelijk hoe de regels rondom uitdaag-
5.2.2 We verbeteren de kwaliteit van het gemeentelijk beleid
dan een doel. Participatie is geen garantie voor draagvlak.
te maken om met participatie om te gaan, is er voor het aanvragen van vergunningen een hulpmiddel ontwikkeld.
recht binnen de gemeente Hellendoorn worden vormge-
Participatie biedt mogelijkheden om de kwaliteit en uitvoer-
doelen zijn de algemene en overkoepelende doelen van de
Dit hulpmiddel helpt initiatiefnemers bij het bepalen van de
geven.
baarheid van gemeentelijk beleid te vergroten. Veel inwo-
gemeente met participatie. Niet in elk project of vraagstuk
juiste aanpak voor participatie, afhankelijk van de aard en
ners zijn erg betrokken bij hun dorp of wijk. Ze kennen hun
zijn alle doelen aan de orde.
omvang van het initiatief. Het hulpmiddel kan hier online
leefomgeving, ervaren de dagelijkse praktijk en hebben
geraadpleegd worden. Daarnaast staan er in hoofdstuk 9
ideeën over verdere verbetering. Die betrokkenheid, crea-
5.3 Uitgangspunten
kaders beschreven die richting geven bij het opstellen van
tiviteit, kennis en kunde benutten we als gemeente graag
Er bestaat geen blauwdruk voor een succesvol participa-
inwonerinitiatieven.
voor het maken en uitvoeren van beleid. Door samen op te
tietraject. Wel gebruiken we vaste uitgangspunten voor het
trekken komen we tot betere oplossingen en beter beleid.
vormgeven van een participatietraject. De uitgangspunten
dus meer draagvlak ontstaat. Maar dit is meer een effect We benoemen draagvlak daarom niet als doelstelling. Deze
van participatie helpen de raad en het college om een
3. Wij hebben als gemeente gekozen voor een brede omgevingsvisie, Hellendoorn 2040, wat maakt dat deze visie betrekking heeft op de gehele gemeente en dus verder gaat dan alleen de fysieke leefomgeving. 8
9
bewuste en afgewogen keuze te maken om al dan niet een
5.3.5 Duidelijkheid en openheid
mee te denken of input te leveren doorgaans groter.
evaluaties. Mensen voelen zich hier vaak direct eigenaar
participatietraject te starten.
We vinden het heel belangrijk om duidelijk en open te zijn.
Participatie vindt hier plaats in de ontwerp- en voorberei-
van en willen graag invloed uitoefenen op hoe dingen
dingsfase.
daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Duidelijk over de speelruimte die er is, over de rollen van de
5.3.1 Participatie is maatwerk
verschillende betrokkenen, over het tijdpad, et cetera. We
Bij een onderwerp is niet elk participatieniveau en/of
zijn hierin transparant. Van tevoren stellen we de kaders
heid van inwoners tijdens de uitvoering of afronding
Door vooraf een duidelijke afweging te maken op basis van
-instrument geschikt. Sommige onderwerpen en thema’s
vast waarbinnen ruimte is voor participatie (zie hiervoor ook
van een project. Denk aan het kiezen van beplanting,
het soort project of vraagstuk, zorgen we voor realistische
lenen zich voor een vorm van participatie met heel veel
hoofdstuk 8). Niet alles kan. Er zijn grenzen aan capaciteit
het bijdragen aan buurtinitiatieven of het meedoen aan
verwachtingen en een passende participatieaanpak.
invloed voor de participant, voor andere onderwerpen past
en middelen, er bestaan wettelijke kaders. Participanten
dat minder. Voor ieder participatietraject geeft de gemeente
moeten weten wat bespreekbaar is en wat al is vastgesteld.
•
Uitvoeringsparticipatie betreft de praktische betrokken-
aan welke trede van de participatieladder van toepassing is. Het is hierbij belangrijk de ruimte en het enthousiasme
5.3.5 Transparant kader
voor participatie goed in te schatten. Is er niet veel ruimte,
De gemeente Hellendoorn werkt aan participatie op basis
dan past een lage trede op de participatieladder. Daarbij is
van een duidelijk en transparant kader. Dit kader is praktisch
het belangrijk goed te bekijken welk instrument we inzetten,
toepasbaar en biedt houvast bij het maken van keuzes over
zodat we zoveel mogelijk mensen en doelgroepen de moge-
de mate en het niveau van participatie. Het laat zien dat de
lijkheid bieden om mee te doen.
gemeente bewust omgaat met de betrokkenheid van belanghebbenden, zeker wanneer het gaat om ontwikkelingen
5.3.2 Verwachtingsmanagement
met grote impact. In dit kader is ook vastgelegd dat bij
De gemeente maakt voor inwoners duidelijk wat de moge-
gemeentelijke trajecten de participatieaanpak vooraf wordt
lijkheden en wat de grenzen zijn van hun participatie. Hoge
overwogen en onderbouwd – bijvoorbeeld via een partici-
verwachtingen wekken die niet kunnen worden nagekomen,
patieplan of een specifieke paragraaf in het projectplan.
leidt alleen maar tot demotivatie en frustratie. Blijkt tijdens
Bij complexe of gevoelige opgaven maakt deze uitwerking
een traject dat de gekozen participatievorm niet past bij
nadrukkelijk onderdeel uit van het raadsvoorstel.
het traject, dan passen gemeente en inwoners in overleg de voortgang. We zijn duidelijk over het hele traject (van
5.3.6 Vooraf keuzes maken op basis van soort project
begin tot eind) en transparant over de besluitvorming. De
Aan de start van nieuwe trajecten maakt de gemeente
gemeente maakt na een participatietraject altijd duidelijk
bewust keuzes over de manier van participeren. We
wat met de inbreng is gedaan.
hanteren daarbij een vaste methodiek en stemmen de
de vorm aan. We koppelen terug over inhoud, proces en
participatievorm af op het type traject. Er zijn grofweg drie
5.3.3 Uitnodigend voor iedereen (= inclusie)
vormen van participatie, elk met hun eigen kenmerken en
Bij participatie mag iedereen meedoen en we moedigen
bijpassende aanpak:
die deelname zoveel mogelijk aan. Het is belangrijk om een
•
Beleidsparticipatie richt zich op de ontwikkeling van
participatieproces te kiezen dat inclusie en gelijke kansen
beleidslijnen, visies en strategische kaders. Het gaat
bevordert. We hebben een uitnodigende, open instelling.
hierbij om abstracte, vaak langetermijnvraagstukken,
We waarderen deelnemers en staan open voor hun inbreng.
die niet direct merkbaar zijn in het dagelijks leven van
Het is van belang dat inwoners en andere belanghebbenden
inwoners. Denk aan onderwerpen zoals duurzaamheid,
gehoord worden en zich gehoord voelen. We sluiten bij
visie op het sociaal/maatschappelijk domein of mobili-
participatie geen groepen uit. We nodigen breed uit (binnen
teitsvisies. Voor veel inwoners staat dit type participatie
de mogelijkheden en passend bij het onderwerp) en laten de
ver van hun belevingswereld af, waardoor de betrokken-
beslissing om wel of niet deel te nemen aan de mensen zelf.
heid en bereidheid om deel te nemen vaak beperkt is.
We streven naar een goede afspiegeling van de samenleving
Tegelijkertijd is het belangrijk om op deze niveaus ruimte
en zetten daarvoor verschillende communicatiemiddelen en
te blijven bieden voor inbreng, bijvoorbeeld via gespreks-
participatievormen in. Op deze manier spreken we zoveel
avonden of de gemeentepeiler.
mogelijk verschillende inwoners aan en geven we iedereen
•
de kans om mee te doen.
Projectparticipatie draait om concrete projecten in de fysieke leefomgeving, zoals de herinrichting van een straat, nieuwbouwlocaties of de aanleg van groenvoorzieningen. Omdat deze projecten zichtbare impact hebben op de directe omgeving, is de bereidheid om
10
11
6 Randvoorwaarden
7
Lessen van participatie in Hellendoorn
Naast het belang van duidelijke rollen, helderheid over de
4. Evalueren en leren
Beleid opstellen, uitvoeren en evalueren samen met inwo-
enquêtes en andere participatiemomenten georganiseerd.
speelruimte en beschikbare informatie zijn de volgende
We merken in de praktijk dat participatie uitdagingen
ners, ondernemers en maatschappelijke organisaties doen
Bij informatie- en inspraakavonden geldt dat inwoners graag
randvoorwaarden van belang voor het succes van partici-
met zich meebrengt. Denk aan het dilemma tussen snel
we in gemeente Hellendoorn al volop. Als input voor dit
willen weten wat er met de opbrengst van de avond wordt
patie:
woningen bouwen versus het meenemen van de omwo-
hoofdstuk zijn evaluatieverslagen gelezen en gesprekken
gedaan. Als iets niet wordt overgenomen, willen partici-
nenden. Ruimte om te experimenteren, te evalueren en van
gevoerd met betrokken projectleiders, zodat de geleerde
panten een uitleg waarom een andere keuze wordt gemaakt.
ervaringen te leren, is hierbij van groot belang. Evaluatie
lessen meegenomen kunnen worden in deze visie.
Dan kan dat betekenen dat niet iedereen het eens is met de
1. Voldoende tijd en geld Bij participatie investeren we tijd en capaciteit. Een inves-
wordt daarom een vast onderdeel van een participatietra-
tering die zich terugbetaalt in de kwaliteit van beleid en in
ject.
betrokkenheid. Het betekent dat de ontwikkeling van beleid
keuze, maar wel begrijpt waarom deze is gemaakt.
7.1 Grote projecten Bekende voorbeelden zijn de herinrichting van het Blok-
Een participatieproces uitvoeren is daarmee niet vrijblijvend.
kenpark in Nijverdal, de herinrichting van de Grotestraat in
Als we mensen vragen om deel te nemen aan participatie
of de uitvoering van een project soms langer duurt. Soms is
5. Omgangsvormen
het lastig of niet mogelijk om participatie toe te passen als
Tot slot zijn omgangsvormen een andere belangrijke rand-
Nijverdal of de Cultuurcaravaan. De genoemde projecten
verwachten ze dat we de inbreng serieus nemen en ze
er snel gehandeld moet worden. Daarvoor moet de planning
voorwaarde. We benaderen deelnemers gelijkwaardig, met
werden in coproductie gedaan en kregen een evaluatie.
verwachten een terugkoppeling wat er met de inbreng is
ruimte bieden. Het betekent ook dat alle betrokkenen er tijd
een open, respectvolle houding. Alle betrokkenen hebben
Daaruit bleek dat duidelijkheid over de invloed van de partici-
gedaan.
voor moeten hebben. Inwoners, ondernemers, maatschap-
een eigen rol en zijn daarop aanspreekbaar. Vertrouwen is
panten aan de start van de participatie heel belangrijk is. Het
pelijke organisaties, maar ook ambtenaren. De beschikbaar-
het vertrekpunt. We maken met elkaar afspraken en zijn ook
is noodzakelijk aan te geven wat inwoners die participeren
De lessen samengevat:
heid van tijd en/of geld is een belangrijke randvoorwaarde
daarop aanspreekbaar. Deelnemers moeten zich vrij kunnen
in een project kunnen verwachten. Inwoners geven ook aan
•
voor een participatietraject.
voelen hun inbreng te leveren. Er kan geen sprake zijn van
dat ze graag op de hoogte willen blijven tijdens een proces.
beïnvloeding of druk.
Ook als er weinig nieuws te melden is, of als er vertraging
2. Duidelijk proces
geen nieuws is; •
is (zoals bij het Blokkenpark) willen inwoners toch graag
Een andere randvoorwaarde voor een geslaagd participatie-
6. Participatie is geen doel op zich
traject is een goed lopend en voor alle betrokkenen duidelijk
Het moet alleen ingezet worden als er werkelijk invloed is
proces. Dat betekent dat we participatie vormgeven volgens
op het te nemen besluit. Anders organiseer je teleurstelling
7.2 Terugkoppeling avonden
een duidelijk proces of stappenplan. Soms is het nodig
en boosheid van de inwoners die er hun tijd en aandacht in
Naast bovenstaande grote projecten, werden voor veel
tussentijds het participatieniveau aan te passen. Het is van
hebben gestopt.
(ruimtelijke) projecten informatieavonden, inspraakavonden,
Vooraf duidelijkheid geven over wat met inbreng wordt gedaan;
informatie ontvangen hierover.
•
Terugkoppeling over informatie- en inspraakavonden geven;
•
Uitleggen als plannen aangepast worden door participatie;
groot belang dat dan alle partijen hiervan op de hoogte zijn en dat de bestuursstijl ook wordt aangepast.
3. Kennis van de gemeente Kennis van gemeentelijke besluitvorming en de lokale democratie is belangrijk. Het is belangrijk dat inwoners inzicht hebben in de verschillende stappen in het proces en enige kennis hebben van de spelers en hun rollen en verantwoordelijkheden. Hier ligt een taak voor de gemeente (helderheid bieden) maar ook voor inwoners en initiatiefnemers (informatie opdoen). Voor de gemeente is het uiteraard van belang om kennis te hebben van onze lokale samenleving.
12
Regelmatig communiceren tijdens proces, ook als er
13
en participatievorm. Het college borgt dat de procesinrich-
5. Evalueren is standaard.
8 Uitvoeringskader gemeente
ting helder is, met oog voor planning, communicatie en
Na afronding van grote participatietrajecten vindt altijd een evaluatie plaats. Daarin reflecteren we
afstemming. Daarnaast stimuleert het college gebiedsge-
Participatie is voor de gemeente Hellendoorn een wezenlijk
punten te formuleren. Ze zorgen ervoor dat participatie in de
op het proces, de opbrengst en het vervolg. Deze
richt en integraal werken, en draagt bij aan een organisatie-
onderdeel van goed bestuur. We willen dat de stem van de
gemeente Hellendoorn niet vrijblijvend is, maar zorgvuldig,
evaluatie wordt gedeeld met de gemeenteraad en
cultuur waarin participatie vanzelfsprekend is. We noemen
samenleving zichtbaar is in beleid, besluitvorming en uitvoe-
transparant en democratisch gelegitimeerd.
helpt ons leren en verbeteren. De participatieadvi-
dat een responsieve gemeente.
ring. Een responsieve gemeente staat dichtbij inwoners
We kiezen bewust voor een brede inzet op participatie, met
seur gebruikt deze evaluaties om verbeteringen in
door actief te luisteren, te reageren op maatschappelijke
ruimte voor maatwerk afhankelijk van het onderwerp, de
toekomstige participatieprocessen en de beschik-
Een responsieve gemeente betekent:
behoeften en initiatieven, en is bereid om beleid en prak-
context en de betrokken inwoners. Juist die ruimte vraagt
bare instrumenten aan te brengen. De opgedane
•
tijken aan te passen waar nodig. Dit vraagt om een proac-
om duidelijke uitgangspunten, zodat het participatieproces
kennis deelt de participatieadviseur via intranet en
tieve, empathische en meedenkende houding. De focus ligt
in elke situatie betrouwbaar, navolgbaar en begrijpelijk wordt
op de inwoner in plaats van op bureaucratische processen,
ingericht. Daarbij gaat het er niet om dat iedereen het met
om zo vertrouwen te herstellen en beleid effectiever te
het uiteindelijke besluit eens is, maar wel dat er een zorgvul-
maken. Omdat ‘de inwoner’ niet als één groep bestaat,
dige afweging van alle belangen heeft plaatsgevonden.
vraagt dit om maatwerk en bewuste keuzes in de manier
Inwoners centraal: De gemeente stelt behoeften en belangen van de inwoner centraal, staat er niet tegenover.
trainingen. •
6. Een participatieplan is verplicht.
Actief luisteren en inleven: Ambtenaren tonen empathie, nemen vragen en zorgen
Voor ieder participatietraject stellen we een partici-
van inwoners serieus.
patieplan op. Hierin beschrijven we het doel van de •
participatie, welke doelgroepen worden betrokken,
Snelle en accurate reactie:
waarop en het moment waarop we participatie inzetten.
Hoewel er geen blauwdruk bestaat voor participatie, werken
welke participatievormen worden ingezet, het tijd-
De gemeente reageert tijdig en adequaat op maatschap-
Door met inwoners in gesprek te gaan, en niet over hen,
we vanuit een vaste set uitgangspunten die aansluiten op
spad en de besluitvormingsroute. Ook de wijze van
pelijke signalen, problemen en initiatieven.
ontstaat ruimte voor verschillende perspectieven. Maat-
onze praktijkervaring, bestuurlijke keuzes en democrati-
terugkoppeling wordt hierin vastgelegd. Bij gevoelige
schappelijke partners zijn hierbij belangrijke schakels, zeker
sche waarden. Ze gelden voor alle treden van de participa-
of complexe trajecten maakt dit plan onderdeel uit
Waar mogelijk wordt beleid, regels en praktijk aangepast
voor het bereiken van groepen die minder snel zelf aan tafel
tieladder en vormen het fundament voor de keuzes die we
van het raadsvoorstel. Het college bepaalt of een
om inwoners beter te helpen en effectiever de maat-
komen. Zo komen we samen tot beter afgewogen keuzes
maken in participatieprocessen.
onderwerp gevoelig of complex is. Om de medewer-
schappelijke uitdagingen aan te gaan.
in het algemeen belang. Deze visie vormt de basis voor een
•
•
kers te faciliteren is een format participatie/commu-
richtinggevend kader dat houvast biedt bij het toepassen
De uitgangspunten zijn als volgt:
van de participatieladder (hoofdstuk 3) en het opstellen van
1. Invloed moet echt zijn. Participatie wordt alleen ingezet wanneer er daad-
een uitvoeringsplan met concrete acties.
Aanpassen van beleid:
Samenwerken: Er wordt actief samengewerkt met inwoners en organi-
nicatieplan ontwikkeld.
saties om gezamenlijke doelen te bereiken.
7. De bestuursstijl beweegt mee. •
Een betrouwbaar participatieproces vraagt om een
Openheid en transparantie:
werkelijk ruimte is voor invloed. Is die ruimte er
bestuursstijl die past bij het gekozen participatie-
Dit gaat verder dan informatie geven en betekent dat de
De projectleider is integraal verantwoordelijk voor een
niet, dan kiezen we bewust voor andere vormen van
niveau. Dat betekent dat bestuurders en ambte-
gemeente open is in haar doen en laten.
project en daarmee ook voor de inrichting en uitvoering
communicatie of informatievoorziening.
naren zich bewust zijn van hun rol en houding. Bij
2. Het bevoegde bestuursorgaan bepaalt de participa-
van het participatieproces. De participatieadviseur en de
tietrede.
betrokken communicatieadviseur adviseren de project-
gelijkwaardige opstelling. Als er weinig ruimte is voor
8.1.3 Afwegingskader voor de inzet van participatie
invloed, dan vragen we om duidelijke communicatie
Om transparantie en voorspelbaarheid te waarborgen,
en uitleg over de besluitvorming.
hanteert de gemeente Hellendoorn een afwegingskader
meedenken of meebeslissen hoort een open en
leider over de beste aanpak, passende instrumenten en de
Bij complexe, politiek gevoelige of maatschappelijk
communicatie over het proces en de participatieresultaten.
impactvolle onderwerpen wordt de gemeenteraad
De projectleider is verantwoordelijk voor de ambtelijke en
in een vroeg stadium betrokken bij het bepalen van
bestuurlijke afstemming over het project en het participatie-
de participatietrede. Bij projecten waar het college
8.1.1 Rol van de gemeenteraad
volgende overwegingen spelen daarbij een rol:
proces.
bevoegd is, bepaalt het college de trede van partici-
De gemeenteraad stelt als hoogste bestuursorgaan de
•
patie.
kaders vast voor participatie. Bij complexe of gevoelige
In de praktijk vervagen de grenzen tussen de treden van de
3. Verwachtingsmanagement is essentieel.
bij het bepalen of en hoe participatie wordt toegepast. De
aan te sluiten bij het onderwerp, de context en de doelgroep.
kunnen verwachten: hoeveel tijd het vraagt, welke
passend is. De raad ziet toe op de kwaliteit, legitimiteit en
We richten ons vooral op thema’s die dichtbij inwoners
rol zij kunnen vervullen, en hoe hun inbreng wordt
inclusiviteit van het participatieproces. Via raadsvoorstellen
staan, zoals hun buurt of leefomgeving, dit vergroot de
gebruikt. Ook zorgen we voor onderbouwde terug-
en evaluaties beoordeelt zij of participatie zorgvuldig is
betrokkenheid. Bij meer abstracte beleidsvraagstukken
koppeling over wat er met die inbreng is gedaan.
verlopen, of de procedure rechtvaardig is geweest en of de
4. Inclusie is de norm.
de leefwereld van inwoners.
•
waar zij een formele rol heeft, welk participatieniveau
We communiceren vooraf helder wat deelnemers
zorgen we voor extra toelichting en verbinden we beleid met
nemers of maatschappelijke partners;
onderwerpen bepaalt de raad in een vroeg stadium, daar
participatieladder soms. Die flexibiliteit benutten we juist om
De impact van het beleid of besluit op inwoners, onderDe beleidsvrijheid die beschikbaar is binnen het onderwerp;
•
De mogelijkheid voor inwoners om daadwerkelijk invloed uit te oefenen;
•
De urgentie of spoedeisendheid van het besluit of de ontwikkeling;
inbreng van inwoners daadwerkelijk is benut.
•
De complexiteit en/of technische aard van het onderwerp.
Iedereen moet kunnen meedoen. We zetten actief in op het betrekken van inwoners die minder vanzelf-
8.1.2 Rol van het college
sprekend participeren, en streven naar representa-
Het college is verantwoordelijk voor een zorgvuldige
Wanneer de gemeente besluit participatie niet of in beperkte
Om de participatievisie daadwerkelijk in praktijk te brengen,
tiviteit. We maken gebruik van diverse communica-
uitvoering van het participatiebeleid binnen de door de raad
mate toe te passen, wordt dit onderbouwd in het besluitvor-
is een gedeeld en helder vertrekpunt nodig. Dit algemeen
tiemiddelen en participatievormen om verschillende
gestelde kaders. Per traject bepaalt het college, eventueel
mingsproces, zodat hierover richting raad en samenleving
kader biedt dat fundament door richtinggevende uitgangs-
doelgroepen aan te spreken en te bereiken.
met advies van de participatieadviseur, de passende trede
openheid bestaat.
8.1 Algemeen kader
14
15
8.2 Nadere toelichting taken, rollen en verantwoordelijkheden
tijdig, duidelijk en volledig worden geïnformeerd over de
Wanneer wordt deze trede ingezet?
de weging van het advies en het opnemen van een heldere
ontwikkelingen die voor hen van belang zijn. Vooraf wordt
Deze trede wordt ingezet wanneer er nog meerdere oplos-
terugkoppeling in het raadsvoorstel. Zo wordt het onder-
er per voorstel gedefinieerd wat tijdig, duidelijk en volledig
singsrichtingen openstaan, maar het beleid of de plannen al
scheid tussen beide bestuurslagen duidelijk en transparant
Per trede van de participatieladder wordt hieronder een
betekent voor het desbetreffende onderwerp. Inwoners
deels zijn vormgegeven, of als draagvlak en betrokkenheid
gehouden. Ook medewerkers hebben een actieve rol aange-
toelichting gegeven op de verschillende taken, rollen en
hebben daarbij de mogelijkheid om vragen te stellen. Het
van grote waarde is. De gemeente vraagt dan actief feed-
zien zij, indien wenselijk, de inwoners ondersteunen bij hun
verantwoordelijkheden.
succes is te meten aan de hand van de tevredenheid onder
back van inwoners op die opties, zodat eventuele aanpas-
advies.
de inwoners voor de verstrekte informatie. Hierbij gaat het
singen in het voorstel kunnen worden gedaan voordat het
8.2.1 Informeren
niet over of de inwoner zich kan vinden in de inhoud, maar
besluit wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Ook als er
Naast gevraagd advies is er ook ruimte voor ongevraagd
Informeren is de laagste trede van de participatieladder en
over de tevredenheid van het gelopen proces. Ook de mate
extra draagvlak en betrokkenheid nodig is door het ophalen
advies van inwoners en belangengroepen. Zodra er onge-
in principe geen echte participatie, maar wordt vanwege zijn
waarin zij zich gehoord en serieus genomen voelen in hun
van meningen en suggesties, is deze trede geschikt. Voor-
vraagd advies binnenkomt, wordt dit zorgvuldig beoordeeld
belang wel opgenomen in dit kader. De gemeente speelt
informatiebehoefte speelt hierbij een rol. Verwachtingsma-
beelden van thema’s die passend zijn bij deze trede:
en betrokken bij de besluitvorming. Net als bij gevraagd
een actieve rol door inwoners tijdig, duidelijk en volledig te
nagement speelt hierbij een sleutelrol. Door vooraf helder te
• Voorlopige ontwerpen van speelplaatsen of parken;
advies koppelen we terug wat er met het ongevraagde
informeren over onderwerpen die in hun buurt, wijk of kern
communiceren wat inwoners kunnen verwachten, wordt de
• Keuze voor soorten groenvoorziening of straatinrichting
advies is gedaan en om welke redenen. Op deze manier
spelen. Inwoners hebben hierbij een passieve rol, al kunnen
kans op misverstanden verkleind en voelen inwoners zich
zij wel vragen stellen.
serieuzer genomen.
Informatievoorziening wordt afgestemd op de doelgroep:
bieden we ook voor ongevraagd advies duidelijkheid over de
in een buurt; • Opzet van een nieuw lokaal evenementenbeleid;
vervolgstappen en de rol van zowel het college, de gemeen-
• Hondenbeleid.
teraad als de medewerkers.
voor volwassenen blijven e-mail, post en website belangrijk,
Besluitvorming
terwijl jongeren vaker via e-mail en sociale media worden
Het college besluit wanneer en of deze trede van de partici-
Wanneer is deze vorm van participatie geslaagd?
bereikt. Vooraf wordt per voorstel bepaald wat “tijdig, duide-
patieladder wordt toegepast. Deze keuze wordt vastgelegd
Deze vorm van participatie is geslaagd als inwoners de
• Expertmeeting
lijk en volledig” betekent. Succesvolle informatievoorziening
in het collegevoorstel bij het onderdeel communicatie.
ruimte krijgen om hun mening en ideeën te delen, en
• Inwonersavond
wordt gemeten aan de tevredenheid over het proces en de
Indien er geen collegebesluit wordt genomen, wordt de
wanneer deze input op een transparante manier wordt
• Straatgesprek
mate waarin inwoners zich gehoord voelen in hun informa-
participatie op basis van de reeds beschikbare informatie en
meegenomen in het uiteindelijke voorstel. Daarbij moet er
• (Ongevraagd) advies van een adviesorgaan
tiebehoefte.
bestaande beleidsafspraken vormgegeven.
naar inwoners worden gecommuniceerd of en op welke
Voorbeelden van instrumenten bij deze trede:
wijze de input is meegenomen. Belangrijk is dat inwoners
Wanneer wordt deze trede ingezet?
8.2.2 Raadplegen
zich serieus genomen voelen en kunnen zien hoe hun
Deze trede wordt ingezet wanneer de gemeenteraad, het
• Nieuwsbrief
Bij deze trede vragen we inwoners actief om hun mening
inbreng is verwerkt.
college en/of de medewerkers behoefte hebben aan inhou-
• Website
over (vooraf geformuleerde) plannen, oplossingen of dilem-
• Sociale media
ma’s. Inwoners nemen een actieve rol door hun mening te
Besluitvorming
experts. Het gaat dan om onderwerpen of beleidsterreinen
geven. Deze input wordt vervolgens meegenomen in het
Het college besluit wanneer en of deze trede van de
waar de inbreng van inwoners onmisbaar kan zijn, omdat
Wanneer wordt deze trede ingezet?
voorstel dat aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Aan
participatieladder wordt toegepast. Dit besluit wordt
die inbreng bijdraagt aan het maken van de juiste afwe-
Deze trede wordt ingezet wanneer inwoners hoofdzake-
de inwoners koppelen we naderhand terug wat wij met hun
ook onderbouwd. Indien nodig informeert het college de
ging en participatie door inwoners kan bijdragen aan het
lijk op de hoogte moeten worden gebracht van besluiten,
input hebben gedaan. Van de inwoners die deelnemen aan
gemeenteraad via een raadsmededeling welk instrument
begrijpen van de keuze die uiteindelijk wordt gemaakt. Er is
ontwikkelingen of projecten waarover de gemeente al heeft
bijvoorbeeld een inloopavond of enquête verwachten we
er is toegepast (en waarom), hoe dit is verlopen en wat de
nog voldoende ruimte om het uiteindelijke plan te vormen
besloten of waarbij inspraak niet noodzakelijk is. Ook wordt
een actieve rol: zij leveren immers waardevolle inzichten.
uitkomsten hiervan zijn.
of bij te sturen aan de hand van het advies. Daarnaast kan
deze trede toegepast wanneer er (nog) geen ruimte is voor
Inwoners kunnen zelf beslissen of zij willen deelnemen/
invloed, maar wel de behoefte bestaat om inwoners duidelijk
een reactie willen geven. Het college en medewerkers zijn
8.2.3 Adviseren
geraadpleegd moeten worden. Voorbeelden van thema’s die
te informeren over wat er gaat gebeuren in hun leefomge-
verantwoordelijk voor het organiseren van het proces. Voor
Adviseren is de derde trede van de participatieladder. Bij
passend zijn bij deze trede:
ving. Voorbeelden van thema’s die passend zijn bij deze
onder andere jongeren kiezen we bij deze trede bewust
deze trede worden inwoners (voorafgaand) bij het opstellen
trede:
voor laagdrempelige middelen, zoals digitale enquêtes of
van nieuw beleid, een thema of plan gevraagd om advies
meedenken via scholen. Hierbij communiceren we vooraf
te geven. De inwoners die om advies worden gevraagd,
expliciet het doel, hun rol, de tijdsinvestering en wat er met
hebben een actieve rol: van hen wordt verwacht dat zij
hun input gebeurt.
met een advies komen waar de gemeenteraad mee uit de
• Herontwikkeling van een buurt of kern;
voeten kan. Het is mogelijk om hiervoor vooraf kaders op
• Visieontwikkeling voor de lange termijn, zoals de brede
Voorbeelden van instrumenten bij deze trede:
• Nieuwe verkeersmaatregelen (zoals tijdelijke wegafsluitingen); • Wijzigingen in de afvalinzameling; • Grootschalige infrastructurele werkzaamheden die al
Voorbeelden van instrumenten bij deze trede:
zijn vastgesteld; • Aankondiging van evenementen of werkzaamheden in de buurt.
delijke adviezen vanuit inwoners, belanghebbenden en/of
het zo zijn dat in sommige gevallen de adviesraden verplicht
• Aanpak van duurzaamheid of klimaatadaptatie op buurtniveau; • Inrichting van grote openbare voorzieningen (bijv. nieuw cultuurcentrum);
te stellen. Hierbij maken we onderscheid tussen het advies
Omgevingsvisie.
• Enquête
aan het college en het advies aan de gemeenteraad. Bij
• Inloopbijeenkomsten
advisering aan het college is het college verantwoordelijk
Wanneer is deze vorm van participatie geslaagd?
• Burgerpanel
voor het beoordelen en verwerken van het advies, en voor
Deze participatievorm is geslaagd wanneer inwoners (al
Wanneer is deze vorm van participatie geslaagd?
het toelichten hiervan in het collegevoorstel. Bij advisering
dan niet ongevraagd) voldoende gelegenheid krijgen om
Deze vorm van participatie is geslaagd wanneer inwoners
aan de raad is de gemeenteraad zelf verantwoordelijk voor
hun advies te formuleren, helder is welke ruimte er is voor
16
17
hun inbreng en er transparant wordt gecommuniceerd hoe
overleg van groot belang. Voorafgaand is bovendien belang-
consequenties van hun keuzes zijn. De gemeenteraad heeft
raad stelt vooraf vast welk deel van de opbrengst zal worden
de adviezen zijn verwerkt in de uiteindelijke besluitvor-
rijk dat er qua haalbaarheid een afweging wordt gemaakt in
juist een passieve rol, doordat zij een deel van haar bevoegd-
overgenomen, zodat duidelijk is welke beslissingsbevoegd-
ming. Daarbij is het van belang dat zowel het college als de
benodigde en beschikbare tijd en capaciteit om tot copro-
heden overdraagt aan de inwoners. De medewerkers onder-
heden de inwoners precies krijgen. Daarnaast wordt de rol
gemeenteraad actief terugkoppelen wat er met het advies is
ductie te komen en dat er gekeken wordt naar het effect op
steunen de inwoners bij de uitvoering en nemen daarmee
van de inwoner(s) in het project met de bijbehorende verant-
gedaan en waarom.
de duur van het traject. Voorbeelden van thema’s bij deze
een actieve rol in. Het college vervult een terughoudende rol,
woordelijkheden ook vastgelegd in het raadsvoorstel.
trede zijn:
maar ondersteunt waar nodig in de uitvoering en bewaakt de
Besluitvorming
• Herinrichting van een wijk of dorp waarbij bewoners en
Bij advisering aan het college besluit het college wat er met
gemeente samen ontwerpen;
het (ongevraagd) advies van de inwoners wordt gedaan.
• Ontwikkelen van lokale warmtetransitie aanpak met
Deze keuze wordt onderbouwd in het collegevoorstel. Bij
juridische, financiële en organisatorische randvoorwaarden.
8.3 Instrumenten
Hiermee blijft de uitvoering bij inwoners, maar wordt de
In de voorgaande paragraaf zijn de verschillende participa-
kwaliteit van het proces gewaarborgd.
tietreden en bijbehorende rollen, taken, verantwoordelijkheden en is de besluitvorming besproken. Daarbij werden
verschillende stakeholders;
advisering aan de gemeenteraad adviseert het college de
• Projecten in de wijk, bijvoorbeeld rondom leefbaarheid,
raad met betrekking tot het toepassen van deze trede op
veiligheid of mobiliteit.
de participatieladder. De raad besluit uiteindelijk of zij het
ook diverse voorbeelden van instrumenten benoemd. Het is
Voorbeelden van instrumenten bij deze trede zijn: • Burgerberaad
essentieel vooraf te bepalen wat het doel is, of er sprake is
• Stuurgroep
van een participatievraagstuk en als dit het geval is welke
• Buurt/kern/dorps budgetten
trede van de participatieladder (informeren, raadplegen,
advies overnemen of niet. Deze keuze wordt onderbouwd en
Wanneer is deze vorm van participatie geslaagd?
landt als beslispunt in het raadsvoorstel. Daarbij wordt ook
Coproduceren is succesvol wanneer inwoners, ambtenaren,
door de gemeenteraad vastgesteld hoe het advies van de
het college en de raad samenwerken aan het vormgeven en
Wanneer wordt deze trede ingezet?
worden. Rekening houdend met de omstandigheden of
inwoners wordt meegenomen.
uitvoeren van een project of beleid. Deze samenwerking is
Deze trede wordt ingezet wanneer de raad bereid is (een
context die relevant zijn (bijvoorbeeld complexiteit, beschik-
duidelijk, transparant en structureel gedurende de looptijd
deel van) haar besluitbevoegdheid over te dragen aan
bare tijd en middelen, diversiteit in de gemeenschap).
8.2.4 Coproduceren
van het project of het opstellen van het beleid: alle partijen
inwoners of groepen belanghebbenden. Dit kan bijvoorbeeld
Op basis daarvan wordt het meest geschikte instrument
Coproduceren is de vierde trede op de participatieladder.
weten wat er van hen wordt verwacht, ervaren eigenaar-
bij onderwerpen die dicht bij de inwoner staan en waar de
gekozen, eventueel in combinatie met andere middelen, om
Hierbij betrekken we inwoners actief bij een bepaald project
schap over (delen van) het proces en voelen zich gehoord.
gemeenteraad vertrouwen heeft dat inwoners goed in staat
tot een effectieve participatie te komen. In bijlage 1 worden
of beleid. Dit vraagt een actieve rol van inwoners, die samen
Bij het resultaat wordt er gestreefd naar een breed gedragen
zijn om samen te beslissen over een oplossing of besteding
de instrumenten nader toegelicht. Dit is geen uitputtende
met de ambtelijke organisatie en/of het college en/of de
uitkomst met betrokkenheid van alle partijen, waarbij de
van middelen. Er moet vooraf helder zijn welke kaders en
opsomming, maar zijn slechts voorbeelden van instru-
gemeenteraad coproduceren. Hierbij wordt er van de inwo-
inbreng van inwoners duidelijk heeft bijgedragen aan het
ruimte de inwoners krijgen en welke consequenties hun
menten die ingezet kunnen worden per trede.
ners verwacht dat zij hun verantwoordelijkheid nemen en
uiteindelijke beleid of project.
besluit heeft. Thema’s die passend zijn bij deze trede zijn:
een actieve bijdrage leveren. Afhankelijk van het onderwerp
adviseren, coproduceren of meebeslissen) ingezet moet
8.4 Geen participatie
• Toekennen van wijk- of dorpsbudgetten voor leefbaar-
Er kan ook bewust gekozen worden om geen participatie
kan de raad, het college of de ambtelijke organisatie een
Besluitvorming
meer of minder actieve rol op zich nemen. Als de raad een
Het college adviseert de raad met betrekking tot het
formele positie heeft in het betreffende project of beleid,
toepassen van deze trede op de participatieladder. De raad
wordt de raad geadviseerd door het college om deze trede
besluit uiteindelijk of zij het advies overnemen of niet. Deze
van participatie in te zetten, waarna de gemeenteraad hier-
keuze wordt onderbouwd en landt als beslispunt in het
over een besluit neemt. Dit wordt vastgelegd in het raads-
raadsvoorstel. Daarbij wordt door de gemeenteraad vast-
Wanneer is deze vorm van participatie geslaagd?
waarom participatie niet relevant of haalbaar is. Dit kan
voorstel. Het college en de medewerkers voeren vervolgens
gesteld wat er met de input van de inwoners wordt gedaan,
Deze participatievorm is geslaagd wanneer inwoners
bijvoorbeeld het geval zijn bij besluiten die strikt noodzake-
het proces uit.
evenals wat de rol van de inwoner(s) is in het project en wat
daadwerkelijk de ruimte krijgen om mee te beslissen en hun
lijk zijn voor de veiligheid, het welzijn van de inwoners of bij
er specifiek van inwoners wordt verwacht.
besluit of advies wordt gerespecteerd. De gemeenteraad
regelgeving die geen ruimte laat voor verandering. Deson-
heeft bij aanvang duidelijkheid gegeven over de reikwijdte
danks is het essentieel dat inwoners hierover goed worden
Voorbeelden van instrumenten bij deze trede:
heidsprojecten;
toe te passen in bepaalde situaties, bijvoorbeeld wanneer de
• Invulling van een leegstaand pand waar de gemeente
aard van het onderwerp of de urgentie van het besluit geen
eigenaar van is;
ruimte biedt voor inspraak of dialoog. In dergelijke gevallen
• Toekennen van burgerinitiatieven.
is het belangrijk dat de gemeente duidelijk kan onderbouwen
• Proeftuin
8.2.5 Meebeslissen
van het meebeslissen en komt deze belofte na. Daarnaast
geïnformeerd, zodat zij begrijpen waarom er geen partici-
• Rondetafelgesprekken
Meebeslissen is de vijfde trede op de participatieladder. Bij
voelen inwoners zich ondersteund door de medewerkers
patie wordt ingezet en wat de afwegingen zijn geweest. Dit
• Projectgroep
deze trede geeft de gemeenteraad, daar waar zij een formele
en ervaren ze dat hun inbreng leidt tot tastbare resultaten.
doen we via de communicatiekanalen die het best passen
positie hebben, vooraf toestemming dat inwoners (gedeelte-
Deze vorm van participatie is geslaagd als er sprake is van
bij de doelgroep (e-mail, sociale media, post).
Wanneer wordt deze trede ingezet?
lijk) mogen beslissen over een bepaald thema of onderwerp.
een transparant en legitiem proces: het meebeslissen van
Deze trede wordt ingezet wanneer intensieve samenwerking
Inwoners hebben bij deze trede een actieve rol, omdat zij
inwoners wordt serieus genomen. Ook hierbij moet aan de
tussen inwoners en de gemeente noodzakelijk of wenselijk
direct meebeslissen. Er wordt dan ook van de inwoners
voorkant helder zijn gemaakt wat het doel is van deze vorm
is om tot een goed resultaat te komen. Het onderwerp leent
verwacht dat zij de verantwoordelijkheid nemen om zich
van participatie en hoe dit doel behaald gaat worden.
zich voor gelijkwaardige inbreng en gezamenlijke verant-
serieus te verdiepen in het onderwerp en te komen met een
woordelijkheid. Denk aan complexere vraagstukken die om
weloverwogen en beargumenteerd besluit in het alge-
Besluitvorming
creatieve oplossingen vragen, of beleid dat pas succesvol
meen belang. Bij deze trede is verwachtingsmanagement
De raad besluit of en wanneer deze trede van de participa-
is als inwoners en overheid er gezamenlijk voor gaan. Bij
belangrijk. Inwoners moeten weten welke bevoegdheden zij
tieladder wordt toegepast. Deze keuze wordt onderbouwd
coproduceren is een duidelijke rolverdeling en continu
krijgen, binnen welke kaders zij mogen besluiten, en wat de
en landt als beslispunt in het raadsvoorstel. De gemeente-
18
19
9 Uitvoeringskader inwoners
aan de geldende wet- en regelgeving. Inwonersinitiatieven
9.3.5 Duurzaamheid en continuïteit
kunnen alleen doorgang vinden als ze binnen de juridische
Een andere randvoorwaarde is duurzaamheid en conti-
kaders passen. Dit betekent onder andere dat er tijdig
nuïteit. Initiatiefnemers wordt gevraagd om na te denken
De gemeente Hellendoorn stimuleert en waardeert het
geldende wet- en regelgeving, zoals veiligheidseisen en
vergunningen moeten worden aangevraagd en dat de
over hoe het project ook op de langere termijn zijn waarde
wanneer inwoners zelf het initiatief nemen om hun leef-
milieuregels. In het geval van initiatieven met een langdurig
initiatiefnemer zich bewust is van eventuele planologische,
behoudt. Is er sprake van eenmalige uitvoering of structureel
omgeving te verbeteren of de sociale samenhang in hun
karakter, zoals het beheer van groen of voorzieningen, wordt
milieutechnische of veiligheidsregels die van toepassing
beheer? Wat gebeurt er na afloop? Bij structurele initiatieven
buurt te versterken. Deze vorm van participatie, ook wel ‘zelf
van de initiatiefnemer verwacht dat deze nadenkt over de
zijn. De gemeente biedt hierbij ondersteuning in de vorm van
is het van belang dat beheer en onderhoud geborgd zijn.
doen’ genoemd, bevindt zich op de hoogste trede van de
continuïteit en duurzaamheid van het initiatief.
informatie en begeleiding, maar het is aan de initiatiefnemer
participatieladder. Inwoners, maatschappelijke organisaties
9.3.6 Impact op de gemeente en de omgeving
om dit proces in gang te zetten en te doorlopen.
of bedrijven nemen het voortouw, terwijl de gemeente een
9.2 Rol van de gemeente
ondersteunende en faciliterende rol speelt. De uitvoering en
De gemeente vervult bij deze trede van de participatieladder
9.3.3 (Financiële) middelen en materialen
mag geen onevenredige overlast veroorzaken voor anderen
eindverantwoordelijkheid liggen volledig bij de initiatiefne-
een toetsende en faciliterende rol. Dat betekent dat zij
Ook de financiële haalbaarheid is een randvoorwaarde.
en moet passen bij de aard van de buurt of wijk. Denk
mers.
de randvoorwaarden bewaakt, toetst of het initiatief past
De initiatiefnemer moet laten zien dat het plan financieel