GemeenteRekening Juli 2022 incl. accountantsverklaring

G EM EEN TEREKENING

20 22

Dit is een uitgave van de gemeente Hellendoorn: juli 2023 Willem Alexanderstraat 7 7442 MA Nijverdal Postbus 200 7440 AE Nijverdal

Telefoon: (0548) 630 000 Fax: (0548) 610 505 Email: gemeente@hellendoorn.nl Website: www.hellendoorn.nl

4

2. Financiële hoofdlijn

8

3. Programma’s

24

Programma 1 Programma 2 Programma 3 Programma 4 Programma 5 Programma 6 Programma

25 34 44 53 61 69 77

Werk, economie, recreatie en inkomen Jeugd en Wmo Cultuur, onderwijs en sport Mobiliteit en bereikbaarheid Woon en leefomgeving Bestuur, veiligheid en dienstverlening Overhead

4. Paragrafen

80

Paragraaf 1 Paragraaf 2 Paragraaf 3 Paragraaf 4 Paragraaf 5 Paragraaf 6 Paragraaf 7 Paragraaf 8 Paragraaf 9 Paragraaf 10 Paragraaf 11 Paragraaf 12

81 92 102 110 115 119 125 136 138 143 145 146

Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen Grondbeleid Informatieveiligheid en privacy Duurzaamheid Trends en ontwikkelingen Wet open overheid Corona

5. Balans, programmarekening en toelichting

151

Balans per 31 december 2022 Balansstructuur Toelichting op de balans Single Information Single Audit (SISA)

152 158 159 182

6. Overzicht van baten en lasten

186

Overzicht van baten en lasten per taakveld Incidentele baten en lasten Toelichting op het overzicht van baten en lasten

187 192 197

7. Controleverklaring

216

8. Bijlagen

224

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6

225 227 231 233 234 236

Kerngegevens Overzicht van baten en lasten Realisatie taakvelden per programma Beleidsindicatoren Reserves en voorzieningen De 17 Global Goals 3

I N HO U DSO PG AVE

1. Inleiding

1

I N LEI DI N G

4

INLEIDING Het jaar 2022 stond in het teken van veranderingen. Veranderingen in de wereld door de inval van Rusland in Oekraïne en het effect dat dat heeft op heel veel facetten van ons leven. Veranderingen in Nederland doordat corona onderdeel van het reguliere leven is geworden en we vooral de gevolgen nog zien. En veranderingen in de gemeente Hellendoorn als gevolg van de gemeenteraadsverkiezingen en het aantreden van een nieuwe raad en een nieuw college. Hierbij bieden wij u de eerste Gemeenterekening van het nieuwe college aan. Een gemeenterekening met een positief financieel resultaat, maar ook een Gemeenterekening die de veranderingen waarmee we in 2022 geconfronteerd zijn laat zien. Oekraïne Op 24 februari 2022 viel Rusland Oekraïne binnen. Hierdoor ontstond er plotseling een nieuwe crisis. Deze crisis was niet alleen geopolitiek van aard, maar leidde tot een veiligheidscrisis (met een dreiging van het gebruik van nucleaire wapens die we sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw niet meer gewend zijn), een humanitaire crisis (met een enorme vluchtelingenstroom) een energiecrisis (als gevolg van handelsmaatregelen tegen Rusland en de Russische reactie daarop) en een economische crisis (als gevolg van de energiecrisis). Oorlog in Oekraïne De oorlog in de Oekraïne heeft het coronavirus naar de achtergrond verdreven.

De focus is komen te liggen op de opvang van vluchtelingen uit het oorlogsgebied. We zijn er trots op dat we in korte tijd is staat zijn geweest om ruim 200 vluchtelingen te huisvesten in onze gemeente. Naast het effect dat dit heeft op het leven van alle inwoners in Europa en Nederland, hebben we in 2022 ook op lokaal niveau hiervan de effecten gezien. Vanaf maart 2022 hebben we een drietal locaties voor Oekraïense vluchtelingen ingericht. Tot op de dag van vandaag vangen wij als gemeente vluchtelingen op uit Oekraïne met 225 plekken in de gemeentelijke opvang en 20 plekken in de particuliere opvang. Energiearmoede en inflatie De oorlog in Oekraïne heeft geleid tot een enorme verhoging van de energieprijzen en een sterke stijging van de inflatie. Een deel van onze inwoners had veel moeite om rond te komen als gevolg daarvan. Door interventies als de energietoeslag voor de landelijke doelgroep, het uitbreiden van de gemeentelijke doelgroep tot inwoners met een inkomen van maximaal 150% van de bijstandsnorm en het uitbreiden van de doelgroep voor de collectieve zorgverzekering naar 130%, hebben we die gevolgen geprobeerd zo goed mogelijk te verzachten. Gevolgen corona De coronacrisis is vanaf 2022 op zijn retour. Een minder ziekmakende variant is dominant geworden.

Hierdoor en door de vaccinatiecampagne is er bij de bevolking voldoende immuniteit opgebouwd om de maatregelen die er nog waren op te heffen. Wat rest zijn de gevolgen van de coronacrisis. Vooral bij jongeren zien we dat de mentale problematiek is toegenomen. We hebben hierop geanticipeerd door het bieden van extra ondersteuning. Vluchtelingen Na het luwen van de coronacrisis, zagen we op landelijk niveau een toestroom van vluchtelingen uit andere landen. Een stroom waarop we als Nederland niet goed een antwoord hadden en wat leidde tot een enorme druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel. De taakstelling voor het huisvesten van statushouders is hierdoor behoorlijk verhoogd. Ook is er vanaf het najaar 2022 een Spreidingswet in behandeling, die gemeenten verplicht om extra plekken voor asielzoekers te creëren zodat de doorstroming vanuit het aanmeldcentrum in Ter Apel beter verloopt.

INHOUDSOPGAVE

5

Stikstof Met de presentatie van de stikstofplannen door minister Van der Wal medio juni, ontstonden op veel plekken in het land protesten en demonstraties. De consequenties van de plannen op verschillende sectoren is groot. In de zomer en het najaar van 2022 is op landelijk niveau gewerkt aan een Nationaal Programma Landelijk gebied, wat doorvertaald moet worden in een Provinciaal Programma Landelijk gebied. Ook wordt gewerkt aan een landbouwakkoord en een aanpak voor piekbelasters. In de tussentijd moeten voor alle projecten aerius berekeningen gemaakt worden voor zowel de aanlegfase als de ingebruikneming. Dit heeft ook in de gemeente Hellendoorn geleid tot vertraging bij verschillende projecten. Agrarische sector Binnen de agrarische sector nam de onrust verder toe. Wet- en regelgeving, kabinetsplannen en recente gerechtelijke uitspraken over stikstof maken het voor agrarisch ondernemers steeds moeilijker toekomstperspectief te behouden voor hun bedrijf. Dit heeft ook invloed op de leefbaarheid van het platteland en haar sociale structuren. Snelwegblokkades, boerenprotesten en omgekeerde vlaggen laten zien dat het diep ingrijpt voor agrariërs. Met behulp van een gebiedsgerichte aanpak en een medewerker agrarische zaken proberen we onze agrariërs zo goed mogelijk te ondersteunen.

Afhankelijkheid van plannen van het Rijk en de provincie en het feit dat die plannen nog niet zijn uitgewerkt, zorgen voor aanhoudende onzekerheid.

INHOUDSOPGAVE

6

LEESWIJZER De gemeenterekening 2022 is de (financiële) verantwoording over 2022 van het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. Met dit document willen we ook andere betrokkenen, zoals inwoners en maatschappelijke organisaties, inzicht geven in onze resultaten over 2022. Voor de controlerende rol is het belangrijk dat u de gemeenterekening met de programmabegroting kunt vergelijken. Daarom sluit de opzet van deze gemeenterekening zo goed mogelijk aan bij de programmabegroting van 2022. De gemeenterekening vormt het sluitstuk van de planning- en controlcyclus 2022. Deze gemeenterekening bestaat uit zeven delen: DELEN 1, 2 EN 3 De gemeenterekening omvat een jaarverslag met de beleidsinhoudelijke verantwoording en de jaarrekening met de financiële verantwoording. In deel 1, de inleiding, laten we het totaalbeeld van de belangrijkste activiteiten in 2022 zien en de daarmee samenhangende financiële resultaten. Het is een toelichting op hoofdlijnen. In deel 2 geven wij de financiële hoofdlijn weer. Deel 3, de beleidsverantwoording, geeft een overzicht van de belangrijkste activiteiten en resultaten per programma. Dit is de verantwoording van het gevoerde beleid. Per programma laten we zien in hoeverre we waarmaakten wat we in de programmabegroting 2022 met elkaar afspraken.

We volgen daarbij steeds hetzelfde stramien: ■ Inleiding over het programma; ■ Kaderstellende nota’s; ■ Wat we wilden bereiken; ■ Wat we ondernamen; ■ Realisatie baten en lasten. In de tabellen kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen. Dit wordt veroorzaakt door afronding van de bedragen naar duizendtallen. DEEL 4 In deel 4 zijn de paragrafen opgenomen. De paragrafen geven aan de hand van tien thema’s een dwarsdoorsnede van acties en activiteiten van de verschillende programma’s. De paragrafen gaan over de thema’s: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Informatieveiligheid en privacy 9. Duurzaamheid 10. Trends en ontwikkelingen 11. Wet open overheid 12. Corona DELEN 5 EN 6 Hierin lichten we de balans per 31 december 2022 toe. Die geeft inzicht in de samenstelling van de bezittingen, het vermogen en de schulden aan het begin en aan het eind van het jaar. Daarnaast is het overzicht van baten en lasten over 2022 opgenomen met een financiële toelichting op de baten en lasten van het gevoerde beleid en beheer. DEEL 7 In deel 7 vindt u de controleverklaring van BDO-Accountants. BDO controleerde de jaarrekening 2022.

Het verslag van bevindingen van deze controle ontvangt u tegelijkertijd met deze gemeenterekening. DEEL 8 Een aantal bij deze jaarrekening behorende bijlagen is opgenomen in deel 8. Hierin staan meer gedetailleerde en cijfermatige gegevens. Daarbij sluiten wij zoveel mogelijk aan bij de eisen zoals die in de begrotingsvoorschriften (BBV) zijn gesteld. INHOUDSOPGAVE

7

2

FI N AN CI ELE HOOFDLIJN

8

INHOUDSOPGAVE

FINANCIËLE HOOFDLIJN 2022 was een bewogen jaar met een opstapeling van crises. Waar het einde van de coronapandemie in zicht kwam, brak de oorlog in Oekraïne uit. Daaropvolgend stegen de energieprijzen fors en kregen we te maken met een torenhoge inflatie. De stikstofdiscussie bereikte een kookpunt in de zomer, de vluchtelingenstroom nam weer toe en het woningtekort wordt steeds nijpender. Tenslotte worden de effecten van de klimaatverandering zichtbaarder door de heftig opvolgende natuurrampen. Financieel gezien kenmerkt het jaar zich door een aantal flinke meevallers welke voornamelijk te maken hebben met werkzaamheden die niet zijn uitgevoerd vanwege beperkte capaciteit en de prijsstijgingen en door extra middelen uit het gemeentefonds die we nog niet hebben kunnen besteden.

Resultaat 2022 Het jaar 2022 sluit met een positief resultaat van € 5.472.717,--. In onderstaande tabel staat op hoofdlijn de opbouw van het resultaat.

bedragen x € 1.000 Primitieve Begroting

Actuele Begroting

Rekening 2022

Verschil

Rekening 2021

Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten

- 98.725 97.992 - 733

- 110.821 117.650 6.829

- 106.468 120.135 13.668

4.354 V 2.485 V 6.839 V

- 104.867 113.428 8.561

Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen Mutatie reserves

- 1.830 2.563 733

- 19.618 12.789 - 6.829

- 21.548 13.353 - 8.195

- 1.929 N 563 V - 1.366 N

- 11.283 6.807 - 4.477

0

-0

5.473

5.473 V

4.085

Samenvatting baten en lasten

Resultaat

Op 9 november 2021 heeft de gemeenteraad de programmabegroting 2022 vastgesteld, welke sluitend was voor het jaar 2022. In de jaren na 2022 was de begroting niet sluitend door de onzekerheden over de tekorten in de volgende jaren in afwachting van de afspraken van het Rijk die nog nagekomen moeten worden. De programmabegroting 2022 was de laatste begroting van de collegeperiode 2018-2022, gebaseerd op het collegeprogramma met het motto Duurzaam, durven, doen. De begroting was behoedzaam van aard en er is gekozen voor een aantal noodzakelijke investeringen, ter afronding van het collegeprogramma. Gedurende het jaar is de begroting op diverse momenten bijgesteld. Ook dit jaar kenmerkt zich door een aantal flinke meevallers welke voornamelijk te maken hebben met werkzaamheden die niet zijn uitgevoerd vanwege beperkte capaciteit en de prijsstijgingen en extra middelen uit het gemeentefonds die we nog niet hebben kunnen besteden. Onderstaande staafdiagram laat de ontwikkeling van het resultaat zien van de afgelopen 10 jaar.

INHOUDSOPGAVE

9

Ontwikkeling resultaat

bedragen x € 1.000

6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 Rekeningsaldo

2013 31

2014 187

2015 217

2016 916

2017 572

2018 1.048

2019 1.550

2020 2.292

2021 4.085

2022 5.473

Het positieve saldo is de resultante van diverse mee- en tegenvallers. In dit hoofdstuk gaan we uitgebreider in op de analyse hiervan. Het rekeningsaldo is berekend ten opzichte van de begrote bedragen: wijzigingen die gedurende het jaar al verwerkt zijn in de begroting zijn geen onderdeel van het resultaat. Structureel resultaat 2022 In principe voert een gemeente structurele taken uit en raamt daarvoor structurele lasten in de begroting. In de praktijk komen er echter ook incidentele baten en lasten in zowel de begroting als de jaarstukken voor. Vaak wordt dit veroorzaakt door eenmalige gebeurtenissen/besluiten die zowel onverwacht als voorzien kunnen zijn. De incidentele baten en lasten beïnvloeden het structureel en reëel begrotingsevenwicht. Na het weglaten van de incidentele baten en lasten ontstaat het structureel begrotingssaldo. In onderstaande tabel ziet u dat het structurele resultaat € 3,0 miljoen positief is. In 2021 was het structurele resultaat € 3,5 miljoen positief.

Ook dit jaar waren er een groot aantal incidentele mutaties op de reserves en op de baten en lasten, waaronder de storting van de positieve saldi van de bestuurs- en najaarsrapportage, de budgetoverhevelingen, de middelen en uitgaven voor opvang van Oekraïners en energietoeslag, het liquidatiesaldo Soweco, de ontwikkelingen binnen de grondexploitaties en de lagere uitgaven door niet uitgevoerde werkzaamheden. De structurele ontwikkeling ontstaat met name door de ontvangen middelen uit het gemeentefonds. Een specificatie van de incidentele baten en lasten per programma vindt u onder hoofdstuk 6 van deze gemeenterekening.

bedragen x € 1.000 Rekening 2022

Structureel resultaat Resultaat Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Resultaat

13.668 - 8.195 5.473

Af: incidentele baten en lasten Incidentele baten en lasten Incidentele toevoegingen en onttrekkingen reserves Af: incidentele baten en lasten

10.238 - 7.726 2.512

Structureel resultaat

2.961

INHOUDSOPGAVE

10

Belangrijkste afwijkingen 2022 De grootste mee- en tegenvallers uit 2022 lichten we hieronder apart toe. Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen wij u naar de toelichting op de baten en lasten onder hoofdstuk 6 van de gemeenterekening. Saldo van baten en lasten

Belangrijkste afwijkingen Nadelen Verstrekking hulpmiddelen Volksgezondheid Ontwikkelingen in het grondbedrijf: winsten, verliezen tgv/tlv reserve Sportaccommodaties en het Ravijn - zwem sport zorg -

- 99 N - 100 N - 126 N - 186 N

Mutatie reserves

126 V

bedragen x € 1.000 Totaal verschil - 99 N - 100 N - 186 N

Totaal nadelen

- 511 N

126 V

- 385 N

Voordelen Bijzondere bijstandverlening - energietoeslag Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen Begeleiding en huisvesting statushouders (Oekraïne) Preventie en clientondersteuning - innovatiefonds Toegang tot eerste en tweede lijnsvoorziening Vervoer 18+ Jeugdzorg- specialistische zorg Jeugdbescherming en Jeugdreclassering Onderwijshuisvesting Leges omgevingsvergunningen Minder kosten invoering omgevingswet Vrijval voorziening APPA in plaats van storting Vrijval voorziening ingegane pensioenen Extra middelen gemeentefonds voor verkiezingen Minder kosten Wet verplichte GGZ Gemeentefondsuitkering Saldo na opheffing Soweco Teruggave dividendbelasting Rente over schatkistsaldo Training Bestuurlijk sensitief adviseren niet gestart Personeelskosten en kosten inhuur Lagere energiekosten door niet openbreken contract SEFE / Gazprom Digitalisering en automatisering Onderhoud gemeentelijke gebouwen

373 V 265 V 319 V 59 V 72 V 69 V 469 V 311 V 54 V 130 V 120 V 259 V 618 V 51 V 100 V 1.228 V 1.092 V 66 V 136 V 62 V 584 V 237 V 244 V 91 V

- 462 N

- 89 N 265 V 24 V 59 V 72 V 69 V 469 V 311 V 54 V 130 V 34 V 259 V 51 V 100 V 1.228 V 1.092 V 66 V 136 V 62 V 584 V 237 V 244 V 91 V

Totaal voordelen

7.009 V

- 1.461 N

5.548 V

341 V

- 31 N

310 V

6.839 V

- 1.366 N

5.473 V

Overige afwijkingen Totaal afwijkingen

- 295 N

- 86 N - 618 N

NADELEN Verstrekking hulpmiddelen Het nadeel heeft betrekking op het onderdeel Wonen. Bij de najaarsrapportage is de inschatting gemaakt dat een deel van de uitgaven in 2023 zouden plaatsvinden, dit is uiteindelijk toch 2022 geworden. Tevens is in de laatste maanden naar verhouding meer uitgegeven aan rolstoelen en vervoersvoorzieningen dan bij de najaarsrapportage op basis van het uitgavenpatroon in de eerste maanden van het jaar werd verwacht, waardoor de aframing deels onterecht is gebleken. Volksgezondheid Eind 2022 zijn er nog betalingen aan de GGD gedaan inzake meerkosten Jeugdgezondheidszorg voor Oekraïense vluchtelingen, hier staat een vergoeding tegenover die ontvangen is in de decembercirculaire. Daarnaast is er een bedrag betaald van de afwikkeling van het stopzetten en opnieuw aanbesteden van de GGiD.

INHOUDSOPGAVE

11

Ontwikkelingen in het grondbedrijf: winsten, verliezen ten gunste en ten laste van de bufferreserve In het grondbedrijf hebben zich meerdere ontwikkelingen voorgedaan. Het bijgestelde Meerjarenperspectief Grondexploitatie leidde tot een bijstelling van de winst- en verliesverwachtingen van lopende grondexploitaties. Hierdoor kon er € 588.000,-- aan tussentijdse winst worden genomen. Voorzieningen voor verliesverwachtingen moesten worden bijgesteld, waaronder ook voor die voor de nieuwe grondexploitatie brandweerkazerne Hellendoorn. Daarnaast was er een nabetaling in verband met een afgewikkelde grondexploitatie. Deze positieve en negatieve ontwikkelingen hebben per saldo geleid tot een nadeel van € 126.000,--. Dit bedrag wordt volledig wordt gedekt uit de bufferreserve, waar bij de bepaling van de gewenste hoogte van deze reserve, al met veel zaken rekening gehouden was. Sportaccommodaties en het Ravijn - zwem sport zorg De inkomsten van het Ravijn - zwem sport zorg - stonden onder druk, deels nog door Corona. De inkomsten van het Ravijn zijn deels gecompenseerd via de SPUK-IJZ (Specifieke Uitkering IJsbanen en Zwembaden). De horecafunctie is daarvan uitgesloten, daar is de exploitatie negatief. Inmiddels is gestart met het 'sociaal sportcafé'. De exploitatieverbetering van het Ravijn is onderwerp van onderzoek; er is medio december 2022 gestart met een eerste inventarisatie.

We hebben daarnaast voor het Ravijn hogere kosten voor inleenkrachten gehad. Ook de inkomsten van met name de verhuur van binnensport lager uitgevallen doordat verenigingen minder gebruik hebben gemaakt van de accommodaties. VOORDELEN Bijzondere bijstandsverlening - energietoeslag Het voordeel op de bijzondere bijstandsverlening heeft vooral te maken met de energietoeslag 2022. De aanvraag voor energietoeslag 2022 is mogelijk tot 1 februari 2023 waarna de beoordeling en uitbetaling volgt. Het voordeel op het product bijzondere bijstandsverlening wordt gestort in de Reserve Armoede- en schuldenaanpak. Waar een onttrekking uit de reserve werd verwacht omdat de doelgroep voor de energietoeslag 2022 in het najaar 2022 is verruimd is er uiteindelijk sprake van een dotatie. De middelen blijven derhalve beschikbaar voor de doelgroep. Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen Het aantal verstrekte uitkeringen is lager dan verwacht doordat onder andere gehuisveste statushouders later zijn ingestroomd. Daarnaast is er minder woon- en leefgeld verstrekt aan ontheemden uit Oekraïne, onder andere door inkomen uit werk, en is er sprake van een belastingherrekeningsvoordeel. Begeleiding en huisvesting statushouders De uitgaven voor de gemeentelijke opvang Oekraïne waren minder dan verwacht vooral als gevolg van lagere kosten ingeleend personeel en lagere energiekosten.

Deze voordelen zorgen voor een hogere storting in de reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne). Preventie en clientondersteuning De beschikbaar gestelde middelen voor het innovatiefonds 2022 (€ 75.000,--) zijn nog niet besteed door vertraging in de procedure. Bij de bestemming van het rekeningresultaat wordt voorgesteld het beschikbare budget over te hevelen naar 2023. Daarnaast is er een nadeel vanwege een regionale bijdrage inzake toezicht en handhaving Sociaal Domein. Toegang tot eerste en tweede lijnsvoorziening Er zijn minder kosten gemaakt voor ingeleend personeel, met name ontwikkeling, uitvoering en integrale afstemming binnen de jeugdzorgtaken vanuit het Nationaal Programma Onderwijs. Een aantal andere projecten bijvoorbeeld hulp bij complexe echtscheidingen is later opgepakt. Datzelfde geldt voor het Sociaal Plein, we hebben de pilot afgerond en zien af van de volgende stap naar een verder integratie. Vervoer 18+ In de laatste vijf maanden van 2022 is minder gebruik gemaakt van het OMD vervoer dan op basis van de ervaringscijfers uit de eerste maanden van het jaar verwacht kon worden. Enerzijds waren er minder indicaties en was er een kortere vervoersafstand. Anderzijds zijn er minder kosten gemaakt voor incidenteel maatwerkvervoer en apparaatskosten.

INHOUDSOPGAVE

12

Jeugdzorg - specialistische zorg, Jeugdbescherming en Jeugdreclassering De voordelen op Jeugdzorg- specialistische zorg en Jeugdbescherming en Jeugdreclassering zijn ontstaan door een combinatie van factoren. Zo zien we de trend dat er minder gebruik gemaakt wordt van het Persoonsgebonden Budget (PGB), zijn verwachte nabetalingen aan zorgaanbieders over 2022 uitgebleven, hebben we een voordeel op wonen en verblijf Jeugd, onder andere ten gevolge van het woonplaatsbeginsel en zijn de nagekomen kosten over 2021 lager gebleken dan verwacht. Onderwijshuisvesting De voordelen in de onroerende zaakbelasting voor de scholen zijn ontstaan door de taxatiewaarden en het genomen besluit in januari 2022 om de vastgesteld tarieven de ‘niet-woningen’ te verlagen. Leges omgevingsvergunningen Door enkele grote aanvragen bouwvergunningen (bedrijfspanden) eind december zijn er extra legesopbrengsten binnengekomen. Minder kosten invoering omgevingswet Mede door uitstel van de invoeringsdatum van de nieuwe omgevingswet hebben we minder kosten gemaakt voor met name licentiekosten, adviseurs, opleiding en training. Het voordeel van € 86.000,-- is gestort in de reserve Invoeringskosten omgevingswet. Vrijval voorziening APPA Conform de circulaire van BZK moet bij de actuariële waardeberekeningen per 31 december 2022 rekening worden gehouden met een rekenrente van 2,472%.

Dit betekent dat er ruim € 130.000,-- vrij kan vallen aan de voorziening voor pensioenverplichtingen van de (oud)wethouders. We hielden rekening met een storting van € 129.000,--. Door de stijging van de rekenrente levert dit een voordeel op van € 259.000,--. Vrijval voorziening ingegane pensioenen Er valt € 618.000-- vrij aan pensioenverplichtingen voor de reeds gepensioneerde wethouders. Conform bestaand beleid worden deze middelen ten gunste van de financieringsreserve gebracht. Extra middelen gemeentefonds voor verkiezingen De extra door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten voor het treffen van coronamaatregelen bij de verkiezingen is niet nodig gebleken. Minder kosten verplichte GGZ Voor de Wet verplichte GGZ was vanuit 2021 incidenteel budget overgeheveld voor ambulantisering. Een deel van het budget is ingezet voor de aanstelling van een procesregisseur (0,5 fte) en de kosten voor software. Het restant valt vrij. Gemeentefondsuitkering Bij de decembercirculaire van het gemeentefonds zijn er vanuit het Rijk opnieuw middelen beschikbaar gesteld. Hierover bent u per raadsmededeling geïnformeerd. Per saldo werd er € 1.228.000,-- meer ontvangen dan er bij de septembercirculaire was verwacht. De extra middelen zijn grotendeels bestemd voor uitgaven die in 2023 gedaan worden, zoals de bijdrage in de energiearmoede voor huishoudens met een laag inkomen.

Saldo na opheffing Soweco De opheffing van de gemeenschappelijke regeling Soweco levert een saldo op van € 1.092.000,--. Bij de bestemming van het rekeningresultaat wordt voorgesteld dit te storten in de VAR voor huisvestingsrisico's. Teruggave dividendbelasting In 2022 is zowel de teruggave van dividendbelasting over 2021 als over 2022 ontvangen. Eénmalig levert dit een voordeel van € 66.000,-- op het beheer van de aandelenportefeuille.

INHOUDSOPGAVE

13

Rente over schatkistsaldo We hadden ook gedurende 2022 een voordelig banksaldo. We moeten deze overschotten ‘parkeren’ bij de schatkist. In winter, voorjaar en zomer van 2022 kregen we over deze tegoeden geen renteopbrengsten en ook geen rentekosten. In de laatste maanden van 2022 veranderde de kapitaalmarkt en ook op de schatkisttegoeden kregen we een rentevergoeding: al met al een voordeel van € 136.000,--. Training bestuurlijk sensitief adviseren niet gestart De training bestuurlijk sensitief adviseren is in 2023 begonnen in plaats van 2022. Bij de bestemming van het rekeningresultaat wordt voorgesteld het beschikbare budget over te hevelen naar 2023. Personeelskosten en kosten inhuur Het voordeel op de personele kosten ontstaat door de vacatureruimte die niet kon worden ingevuld door de krapte op de arbeidsmarkt. Dit betreft meerdere functies. Energie In de bestuursrapportage 2022 hebben we u een extra middelen gevraagd voor de hogere energiekosten die we verwachtten in verband met de door het Rijk opgelegde sancties voor Russische ondernemingen. Dit alles naar aanleiding van de inval van Rusland in Oekraïne. Het bleef gedurende heel 2022 onduidelijk of en wanneer we onze lopende contracten met Gazprom (later SEFE) zouden moeten beëindigen. We hebben echter het hele jaar nog gebruik kunnen maken van onze financieel voordelige prijsafspraken met Gazprom.

De extra gevraagde middelen bleken niet nodig. Digitalisering en automatisering Binnen digitalisering en automatisering zijn een aantal voordelen ontstaan: de digitalisering/vereenvoudiging van onder andere het subsidieproces is opgelost door aanpassingen door te voeren in het proces qua werkwijze, de digitalisering van het proces in - en uit dienst nog niet heeft plaats gevonden, de tweede bundel e-diensten is niet uitgevoerd, lagere implementatiekosten, lagere licentiekosten automatisering, minder beschikbaarheid van leveranciers en langere levertijden met betrekking tot hardware en het stopzetten van het SIEM/SOC traject van de VNG. Onderhoud gemeentelijke gebouwen Op het onderhoud van diverse gemeentelijke gebouwen is – ondanks de prijsstijgingen - dit jaar een financieel voordeel ontstaan op de post onderhoud. Enerzijds doordat werkzaamheden niet tijdig uitgevoerd konden worden door een langere levertermijn van materialen en anderzijds door een tekort aan personele capaciteit. Post onvoorzien Voor onvoorziene zaken was een bedrag opgenomen van € 45.000,--. Er is besloten in totaal € 28.000,-- daarvan in te zetten voor het onderzoek naar de rol van Hellendoorn bij de onteigening van Joods vastgoed, het onderzoek naar de aanleg glasvezel op bodemgesteldheid Daarlerveen en het onderzoek naar bewonerstevredenheid schadeafwikkeling kanaal Almelo-De Haandrik.

Het restant van € 18.000,-- is niet aangewend. bedragen x € 1.000 Rekening 2022

Aanwending onvoorzien Stelpost Onvoorzien Totaal stelpost

45 45

Aanwending Extern onderzoek rol Hellendoorn in onteigening Joods vastgoed Onderzoek invloed aanleg glasvezel op bodemgesteldheid Daarlerveen Onderzoek bewonerstevredenheid schadeafwikkeling kanaal Almelo-De Haandrik Totaal aanwending

-9 -8 - 10 - 27

Restant stelpost onvoorzien

18

INHOUDSOPGAVE

14

BESTEMMING REKENINGRESULTAAT Wij stellen u de volgende punten voor ter bestemming van het resultaat 2022: Budgetoverhevelingen naar 2023 ■ Skatepark (€ 25.000,--). Op 31 oktober 2022 heeft de gemeente Hellendoorn een subsidieaanvraag gedaan voor de upgrading van het skatepark in het Blokkenpark. Dit bedrag was oorspronkelijk gereserveerd voor een ander project dat echter nog niet rijp genoeg was om een LEADER subsidie aan te vragen. Het project Skatepark voldoet aan de voorwaarden die gesteld worden om een bedrag over te hevelen. De plannen inzake de uitbreiding van het skatepark zijn concreet en uitvoeringsgereed. De LEADER subsidie is toegekend en de raad heeft het investeringskrediet beschikbaar gesteld. Na toekenning zal direct tot uitvoering van het project worden over gegaan. Voorgesteld wordt om het bedrag van € 25.000,-- over te hevelen naar 2023. ■ Training Bestuurlijk sensitief adviseren (€ 62.500,--). Bij de bestuursrapportage 2022 is € 75.000,-- beschikbaar gesteld voor bestuurlijk/democratische vernieuwing. Het was de bedoeling dat de training Bestuurlijk Sensitief Adviseren nog voor de kerst zou worden gegeven, maar dit is vanwege de drukke agenda’s doorgeschoven naar begin 2023. De verplichtingen zijn al aangegaan. Voorgesteld wordt om een bedrag van € 62.500,-- over te hevelen naar 2023. ■ ICT Inburgering (€ 19.000,--). De nieuwe wet Inburgering is in werking.

Op dit moment zijn we nog volop bezig met de inrichting van de suites voor Inburgering. In het eerste plan was het de bedoeling om alles in CompetenSYS vast te leggen. Echter voor verantwoording en koppeling met DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) is de suites het meest geschikte systeem. Dit betekent dat we nu gaan starten met de inrichting van de suites waaronder de inrichting van werkprocessen en documenten. Tevens verwacht men eind 2023 een koppeling met DUO. Hiervoor dient ook een bedrag te worden gereserveerd voor implementatie en aanschaf. Voorgesteld wordt om een bedrag van € 19.000,-- over te hevelen naar 2023. ■ Innovatiefonds (€ 37.500,--). Op 12 november was de sluitingstermijn voor de ideeën van het innovatiefonds. Van de elf ingediende ideeën heeft de werkgroep het college geadviseerd om twee voorstellen budget toe te kennen. Begin 2023 werden de aanvragen beoordeeld en toegekend door het college. Het gaat om twee aanvragen met een totaalbedrag van € 37.500,--. De innovatieve ideeën zijn gericht op: - Preventie/ondersteuning bij Dementie. - Aanbod op maat voor nieuwkomers (2-12 jaar) op het gebied van taal en sociale/emotionele vaardigheden. Voorgesteld wordt om een bedrag van totaal € 37.500,-- over te hevelen naar 2023. ■ Gebiedsproces Haarle (€ 17.500,--).

Dit bedrag is beschikbaar gesteld door de raad voor de initiatiefnemers uit Haarle om een gebiedsproces te starten. Inmiddels hebben ze een visie gemaakt, die binnenkort aan de wethouder wordt aangeboden. Vervolgens gaan ze aan de slag met een plan van aanpak. Het proces duurt wat langer, daarom graag dit budget voor dit jaar beschikbaar stellen. Intrekken zou moreel onjuist zijn. Voorgesteld wordt om een bedrag van totaal € 17.500,-- over te hevelen naar 2023. ■ Groot onderhoud jongerencentrum (€ 37.500,--). Het betreft een opdracht uit december 2021, welke als gevolg van leveringsproblemen bij de fabrikanten net niet kon worden uitgevoerd in 2022. De uitvoering had wel deels gekund in 2022 maar dit was voor onze huurder niet wenselijk, aangezien de keuken dan te lange tijd buiten bedrijf moest worden gesteld. Vanuit vastgoed zijn er in 2022 meerdere pogingen gedaan de uitvoering in 2022 gerealiseerd te krijgen. Maar helaas is hier sprake van overmacht. De uitvoering is inmiddels gestart in januari 2023 en zal naar verwachting in Q1-2023 worden afgerond. Voorgesteld wordt om een bedrag van totaal € 37.500,-- over te hevelen naar 2023. ■ Kanaal Almelo - De Haandrik (€ 11.000,--). De middelen van € 18.000,-- zijn in de tweede helft 2022 beschikbaar gesteld. Diverse activiteiten zijn in gang gezet, maar er is tot heden € 7.110,-- afgerekend.

Omdat de in 2022 gegeven opdrachten nu worden afgerond, wordt voorgesteld om het resterende budget van € 11.000,-- over te hevelen naar 2023. Deze is bedoeld voor onderzoekskosten aanleg van glasvezel door Avecodebondt en voor een gevoerde enquête van I&O research.

INHOUDSOPGAVE

15

Flexibele schil toekomstgerichte ontwikkelingen sport (€ 100.000,--). In december 2022 hebben we een nieuwe collega aangesteld die als opdracht heeft om op een zorgvuldige wijze een plan te ontwikkelen voor een toekomstbestendige organisatie van de sport in Hellendoorn. Daarbij gaat het om de doorontwikkeling van de BLOS, het duurzaam en structureel realiseren van de taakstelling op het Ravijn, het beantwoorden van de vragen die uit de Benchmark naar voren zijn gekomen, gekoppeld aan de ambitie die wordt geformuleerd voor het maatschappelijke veld. Voor deze ontwikkeling was € 100.000,-- beschikbaar gesteld vanuit de coronamiddelen die in de Vrij Aanwendbare Reserve zaten. Er zijn in 2022 geen kosten geweest, maar die komen nu in 2023. Voorgesteld wordt om € 100.000,-- over te hevelen naar 2023. Geoormerkte middelen uit decembercirculaire 2022 inzetten voor uitvoering in 2023 ■ Decembercirculaire 2022 (€ 1.013.000,--). Het gaat hierbij om de volgende middelen: Bijzondere bijstand (€ 59.000,--), Breed offensief (€ 11.000,--), Versterken sociale basis (€ 26.000,--), Energietoeslag 2023 (€ 840.000,--), Gezond in de stad (€ 20.000,--) en Compensatieregeling Voogdij 18+ (€ 57.000,--).

Voorgesteld wordt om deze geoormerkte middelen uit de decembercirulaire 2022 in te zetten voor uitvoering in 2023, en daarbij specifiek de middelen voor Bijzondere bijstand van € 59.000,-- te storten in de reserve armoede- en schuldenaanpak. Stortingen in reserves ■ Motie kunst (€ 54.730,--). Op 9 november 2021 is, tijdens de behandeling van de begroting 2022, de motie: Ruimte voor Kunst aangenomen met de oproep “Er weer beleid van maken om bij een positief resultaat van de jaarrekening, 1% van dit resultaat ten goede te laten komen aan de ‘bestemmingsreserve Kunst’.” Er wordt een bedrag van € 56.050,-- gestort in de Reserve Kunst. ■ Project Kinderboerderij 2.0 (€ 14.000,--). Het bestuur van de Kinderboerderij heeft de geplande werkzaamheden nog niet kunnen uitvoeren. Er is uitstel aangevraagd bij de provincie. Het uitstel kan tot maximaal 31 december 2024 duren. Vooralsnog is de inschatting dat ze die tijd volledig nodig zullen hebben om de Kinderboerderij te realiseren. Voorgesteld om het bedrag van € 14.000,-- voorlopig te parkeren in de VAR in afwachting van de realisatie van de werkzaamheden. ■ Kerkenvisie (€ 11.000,--). De kerkenvisie is een proces dat langer duurt. Ook het Rijk weet dat, het heeft dan ook geen einddatum. In maart zit het college met de kerken om tafel.

In afwachting van mogelijke vervolgacties bedoeld om de kerken te facilitairen wordt voorgesteld de middelen voorlopig te storten in de VAR. ■ Liquidatiesaldo Soweco voor toekomstige kosten sociale werkvoorziening (€ 500.000,--). Omdat er in het verleden naast de rijkssubsidie ook veel algemene middelen bij de uitvoering van de SW zijn ingezet is het de vraag of het liquidatiesaldo van € 1.091.848,-- is ontstaan uit SW-gelden of uit onze algemene middelen. Vanuit dat oogpunt wordt een 50/50 benadering voorgesteld. Voorgesteld wordt om € 500.000,-- te labelen binnen de VAR voor een periode van maximaal 6 jaar (na afloop van het huurcontract pand Noest) voor huisvestingsrisico’s. Wij stellen voor het restant rekeningsaldo van € 3.569.987,-- te storten in de VAR. ■

INHOUDSOPGAVE

16

Rekening 2022

Voorstel resultaatbestemming Toevoegingen Budgetoverhevelingen naar 2023: Skatepark Training Bestuurlijk sensitief adviseren ICT Inburgering Innovatiefonds Gebiedsproces Haarle Groot onderhoud jongerencentrum Kanaal Almelo - De Haandrik Flexibele schil toekomstgerichte ontwikkelingen sportgebied

25.000 62.500 19.000 37.500 17.500 37.500 11.000 100.000

Geoormerkte middelen uit decembercirculaire 2022 inzetten voor uitvoering in 2023:

1.013.000

Stortingen in reserves: Motie ruimte voor kunst: storting in reserve kunst Project Kinderboerderij 2.0 in VAR Kerkenvisie in VAR Deel liquidatiesaldo Soweco tbv toekomstige lasten sociale werkvoorziening in VAR Restant rekeningsaldo in VAR Totaal toevoegingen

54.730 14.000 11.000 500.000 3.569.987 5.472.717

Onttrekkingen

-

Totaal onttrekkingen Totaal voorstel resultaatbestemming

5.472.717

Uitgaven per programma/Inkomsten per categorie De onderstaande tabellen geven per programma aan hoeveel de uitgaven zijn geweest. bedragen x € 1.000 Uitgaven per programma - Rekening 2022

Bedrag

Percentage

01 Werk, Economie en Inkomen (18%) 02 Jeugd en WMO (19%) 03 Onderwijs Cultuur en sport (10%) 04 Mobiliteit en bereikbaarheid (8%) 05 Woon en leefomgeving (16%) 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening (18%) 99 Overhead (10%) Totaal

23.583 24.550 12.300 10.421 20.608 23.669 12.884 128.015

18,4% 19,2% 9,6% 8,1% 16,1% 18,5% 10,1% 100,0%

Uitgaven per programma - Rekening 2022 10%

01 Werk, Economie en Inkomen (18%)

18%

02 Jeugd en WMO (19%)

19%

03 Onderwijs Cultuur en sport (10%)

19%

04 Mobiliteit en bereikbaarheid (8%)

16% 8%

05 Woon en leefomgeving (16%)

10%

06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening (18%) 99 Overhead (10%)

INHOUDSOPGAVE

17

Van de inkomsten geven we de verdeling weer per categorie, omdat dit een beter beeld geeft van de herkomst van de inkomsten. bedragen x € 1.000 Inkomsten per categorie - Rekening 2022

Bedrag

Percentage

Algemene uitkering (50%) Belastingen (10%) Goederen en diensten (13%) Overdrachten (11%) Rente en dividend (1%) Verrekeningen (13%) Totaal

67.164 13.715 17.765 15.269 1.868 17.706 133.488

50,3% 10,3% 13,3% 11,4% 1,4% 13,3% 100,0%

Inkomsten per categorie - Rekening 2022 2%

Algemene uitkering (50%)

13%

Belastingen (10%)

12%

50%

13%

Goederen en diensten (13%) Overdrachten (11%) Rente en dividend (1%)

10%

Verrekeningen (13%)

ONTWIKKELINGEN BALANS bedragen x € 1.000 Activa

31-dec-2021

31-dec-2022

Passiva

31-dec-2021

31-dec-2022

Vaste activa Immateriele vaste activa Materiele vaste activa Financiele vaste activa

1.215 117.934 4.822

1.150 117.253 4.654

Vaste Passiva Eigen Vermogen Voorzieningen Langlopende schulden

26.752 9.156 119.997

40.420 10.231 114.444

Totaal Vaste activa

123.971

123.057

Totaal Vaste Passiva

155.905

165.094

Vlottende activa Voorraden Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal Vlottende activa

62 40.671 296 4.475 45.503

- 573 45.654 1.104 9.174 55.358

Vlottende Passiva Vlottende schulden < 1 jaar Overlopende passiva

6.259 7.309

7.081 6.239

Totaal Vlottende Passiva

13.569

13.320

Totaal Activa

169.474

178.415

Totaal Passiva

169.474

178.415

-

-

Gewaarborgde geldleningen

141.948

154.735

Recht verliescompensatie Vpb

De vaste activa dalen in 2022 met ruim € 0,9 miljoen. Er is voor € 7,9 miljoen geïnvesteerd in met name de materiële vaste activa en we ontvingen hier ruim € 1,6 miljoen (bijdragen en verkoopopbrengsten). Er werd voor € 0,2 miljoen afgelost op de financiële vaste activa = de verstrekte leningen. We schreven € 6,5 miljoen af en moesten € 0,4 miljoen afwaarderen van de te vervangen toplaag van kunstgrasvelden.

INHOUDSOPGAVE

18

De grootste investeringen betreffen het werk aan de (kruisingen met de)Constantijnstraat (€ 1,6 miljoen), de vervanging van de kunstgrasvelden (€ 1,2 miljoen) en de verbouwing van school De Ark in Daarle (€ 0,7 miljoen). Ook werd er geïnvesteerd in de fietscrossbaan, de Noord-Zuidverbinding, openbare verlichting en diverse tractiemiddelen. Opnieuw zien we een dalende lijn in de grondvoorraden. Deze daling komt voort uit de levering van diverse kavels grond, vooral op bedrijventerrein ’t Lochter III en de woningkavels aan de Schoolstraat. Er is voor € 4,5 miljoen aan kavels geleverd, maar er werd ook volop bouw- en woonrijp gemaakt. Momenteel zijn er meer middelen ontvangen dan er is geïnvesteerd Dat zien we terug in de verbeterde ratio van de grondexploitatie. Er moeten echter nog diverse kosten worden gemaakt voor het bedrijfs- en woonrijp maken van de lopende exploitaties. Tevens zien we een verdere daling van de financiële vaste activa. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt door de trend de aflossing van de hypothecaire geldleningen van ambtenaren, startersleningen en BBZ-leningen. In 2022 is er ruim € 0,2 miljoen afgelost. Er zijn geen nieuwe duurzaamheidsleningen verstrekt, maar wel werkkapitaal voor Noest. Opnieuw zijn de uitzettingen van geld met rente typische looptijd van minder dan een 1 jaar hoog. Deze bestaat uit diverse posten.

Hoewel de vorderingen zijn gedaald met € 1,7 miljoen tot € 5,4 miljoen, steeg de uitzetting van middelen bij de schatkist met € 6,7 miljoen naar € 40,2 miljoen. Een van de oorzaken is nog altijd gelegen in de herstructurering van de leningenportefeuille in 2020. Op dat moment was bekend dat er een tijdelijke overliquide situatie zou ontstaan. Maar een belangrijke oorzaak is dat we door de coronacrisis, de Oekraïnecrisis en personele onderbezetting minder hebben kunnen uitgeven. Veel projecten stagneerden doordat er geen beschikking was over materialen en uitvoerende organisaties niet eerder diensten konden leveren. Zoals eerder geschreven zijn er budgetten overgeheveld en gereserveerd en alsnog is er een jaarrekeningoverschot van ruim € 5,4 miljoen. Daarnaast zijn er verkopen van gronden en vastgoed geweest. Reggesteyn heeft begin 2022 voorfinanciering ontvangen, maar dit aan het eind van 2022 afgelost. Ook de liquide middelen namen toe met € 0,8 miljoen en de ‘overlopende activa’ nam toe met 4,7 miljoen. Dit laatste is voornamelijk het effect van een stijging van de nog te ontvangen bijdragen van overheidsinstanties. Het grootste aandeel betreft de nog te ontvangen bijdrage van Soweco en een nog te een bijdrage in de opvang van Oekraïners. Aan de passivazijde zien we een stijging van het eigen vermogen met € 13,7 miljoen.

Hierin is het rekeningresultaat van € 5,4 miljoen ook opgenomen. De langlopende schulden dalen met € 5,5 miljoen (zie paragraaf financiering) in verband met de aflossing op de diverse geldleningen. De vlottende passiva nemen toe met € 0,3 miljoen ten opzichte van de jaarrekening 2021. Sinds 2020 is er geen verliescompensatie meer opgenomen voor Vennootschapsbelasting. We worden aangeslagen voor deze belasting voor middelen die we in het kader van afvalverkoop en reclames aan lantaarnpalen en abri’s. Vooralsnog worden we niet voor de grondexploitaties aangeslagen: pas als er nieuwe winstgevende grondexploitaties komen zal de fiscus ons als winstgevend ondernemer aanmerken.

INHOUDSOPGAVE

19

INVESTERINGEN In de primitieve begroting van 2022 was voor € 17,9 miljoen aan investeringsuitgaven opgenomen, daar stond € 2,9 miljoen aan investeringsbijdragen tegenover. Per saldo dus een netto investering van circa € 15 miljoen. Daarnaast werd aangegeven dat we materieel van Soweco zouden overnemen, omdat de voormalige groenploeg van Soweco bij de gemeente in dienst waren getreden. Aan het eind van 2021 is via de najaarsrapportage 2021 € 3,9 miljoen aan (netto) investeringen doorgeschoven naar 2022 en bij de jaarrekening 2021 is ruim € 650.000,-- nog niet besteed investeringsbudget meegenomen naar 2023. De kosten voor de vervanging van de infill-voetbalvelden (€ 1,3 miljoen) en basisschool De Ark (€ 0,7 miljoen) zijn na de vaststelling van de begroting toegevoegd als extra budget. In totaal kwam daarmee het begrootte investeringsbudget uit op ruim € 20 miljoen netto. Gedurende 2022 werd duidelijk dat deze begroting zeer ambitieus was. Ondanks de inzet van extra projectleiders kon niet alles opgepakt worden. Uitvoering van investeringen in het openbaar gebied blijven achter doordat de nutsbedrijven lange wachttijden hebben. De verdere aanleg stagneert dan ook. De beperkte beschikbaarheid van goederen en diensten van aannemers en overige leveranciers wierp een volgende barrière op. Hierover hebben we u bij de bestuurlijke rapportages al geïnformeerd.

Bij de bestuursrapportage is al € 7,8 miljoen doorgeschoven naar latere jaren, bij de najaarsrapportage ook nog eens € 3,9 miljoen. Van de € 8,3 miljoen die ultimo 2022 als netto investeringsbudget begroot was, is ruim € 6,7 miljoen gerealiseerd. We zien niet alleen bij de exploitatie forse prijsstijgingen, maar ook bij de investeringen. De budgetten die oorspronkelijk geraamd zijn, staan onder druk, als we niet op kwaliteit willen inboeten. Dit was en is het onder andere het geval bij de reconstructie van de Constantijnstraat en de nabijgelegen kruisingen. De uitvoering was al ingezet toen door de energie de kosten van materialen hard stegen. Waar vóór de corona- en energiecrisis regelmatig sprake was van aanbestedingsvoordelen, kregen en krijgen we te maken met tegenvallende kosten. Daarnaast vertragen ook diverse projecten, doordat goederen niet of later geleverd kunnen worden. Welk effect dit heeft op de investeringen heeft in het komende jaar onze nadrukkelijke aandacht. In paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt dit nader toegelicht.

INHOUDSOPGAVE

20

ONTWIKKELING RESERVES EN VOORZIENINGEN

Ontwikkeling reserves en voorzieningen

bedragen x € 1.000

50.000 45.000 10.231

40.000

Voorzieningen

35.000

6.426

30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0

9.156 6.216 6.010

6.195 3.905

Bestemmingsreserves

3.074 8.509

28.521

1.569

12.166

10.833

9.355

2017

2019

2020

Algemene reserves

19.594

2021

2022

De reserves en voorzieningen stijgen in 2022 in totaliteit met € 14,5 miljoen. De stand van de (niet geactiveerde) voorzieningen stijgt met € 1 miljoen. Dit wordt vooral veroorzaakt door een daling van de voorzieningen Appa (€ 0,6 miljoen), en een stijging van de voorziening afvalstoffenheffing (€ 0,5 miljoen) en onderhoudsvoorzieningen (€ 0,7 miljoen). De totale reserves zijn in 2022 gestegen. Eind 2022 bedraagt het totaal van onze reserves € 34,9 miljoen (exclusief het rekeningresultaat 2022). Eind 2021 was dit nog € 22,7 miljoen, een stijging van € 12,2 miljoen. Verschillende grote mutaties in het eigen vermogen worden hieronder kort toegelicht. De algemene reserves stijgen met € 9 miljoen door toevoeging van een deel van het rekeningresultaat 2021 (€ 3,4 miljoen) aan de VAR en het overhevelen van budgetten van 2022 naar 2023 (€ 2,7 miljoen) en de positieve saldi van bestuursrapportage en najaarsrapportage (€ 0,8 resp. € 3,9 miljoen). De inzet van overgehevelde middelen vanuit 2021 naar 2022 kwam hierop weer in mindering. De financieringsreserve neemt toe met ruim € 4 miljoen door de overheveling van € 3 miljoen vanuit de bufferreserve, de reguliere jaarlijkse storting en onttrekking van € 0,6 miljoen respectievelijk 0,2 miljoen en de storting wegens de vrijval van € 0.6 miljoen uit de voorziening Appa.

De bestemmingsreserves nemen toe met ruim € 3,3 miljoen, voornamelijk doordat geoormerkt geld niet in 2022 kon worden aangewend of ook bestemd is om over meerdere jaren uit te geven. Er kwamen twee nieuwe reserves bij : de reserve Statushouders en ontheemden en de reserve Revolverend fonds energiewerkgroepen. EMU-SALDO In de gemeenterekening nemen we het EMU-saldo op. Dit overzicht dient ter monitoring en als informatiebron voor het EMU-saldo van de totale overheid in het kader van de Europese afspraken. Dit dient als input voor de berekening van het landelijke financieringstekort. In onderstaande tabel is het EMU-saldo van onze gemeente over het jaar 2022 weergegeven.

INHOUDSOPGAVE

21

bedragen x € 1.000 Berekening EMU-saldo via exploitatie en balans (volgens EMU-enquête) 1.

(+)

2. 3. 4. 5.

(-) (+) (-) (-)

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c). Mutatie (im)materiële vaste activa Mutatie voorzieningen Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa

Berekend EMU-saldo

Rekening 2021

Rekening 2022

Actuele Begroting

8.561

13.668

6.829

- 3.975 488 - 6.495 - 863

- 746 1.074 - 635 - 758

740 842 - 1.503 - 733

20.383

16.881

9.167

In onderstaande tabel en grafiek zetten we het EMU-saldo af tegen de referentiewaarde. Dit is de waarde die vastgesteld is voor de gemeente Hellendoorn en is gepubliceerd in de septembercirculaire 2021 van het Gemeentefonds. De individuele EMU-referentiewaarde betreft een indicatie van het aandeel dat een provincie of gemeente in de gezamenlijke tekortnorm heeft. In de jaarrekening 2022 is er sprake van een overschot, dus daarmee blijven we automatisch binnen de referentiewaarde.

bedragen x € 1.000 EMU-saldo referentiewaarde

Rekening 2021

Rekening 2022

Actuele Begroting

EMU-saldo volgens berekening EMU-SALDO referentiewaarde

20.383 - 3.302

16.881 - 3.570

9.167 - 3.570

EMU-saldo blijft onder referentiewaarde EMU-saldo overschrijdt referentiewaarde

23.685

20.451

12.737

EMU-saldo

30.000 25.000 20.000 15.000

EMU-saldo is negatief en onder referentiewaarde

20.383 16.881

EMU-saldo is negatief maar boven referentiewaarde

10.000 9.167

5.000

EMU-saldo is positief

- 5.000 - 10.000

Rekening 2021

INHOUDSOPGAVE

Rekening 2022

Actuele Begroting

22

INHOUDSOPGAVE

23

3 PRO G RAMMA’ S INHOUDSOPGAVE

24

PROGRAMMA 1:

WERK, ECONOMIE, RECREATIE EN INKOMEN BESTUURLIJK VERANTWOORDELIJK VOOR DIT PROGRAMMA: ■ Peter Lage Venterink ■ Egbert Nijenbanning

INLEIDING 2022 was in vele opzichten een bijzonder jaar. De coronapandemie had opnieuw grote impact op de samenleving in het algemeen, maar zeker ook op bedrijven. Vervolgens brak in het voorjaar de oorlog in Oekraïne uit, met vluchtelingenstromen en hoge inflatie tot gevolg. Onder meer de hoge energieprijzen hebben een aantal bedrijven opnieuw fors geraakt. Een aantal kwartalen was er sprake van een lichte recessie, maar de economie lijkt toch weer op te krabbelen. Met als gevolg dat er nog steeds grote behoefte is aan personeel in allerlei sectoren, maar dat de invulling lastig blijkt vanwege de krapte op de arbeidsmarkt. De agrarische sector verkeert nog steeds in grote onzekerheid. Het is mooi om te zien dat een aantal agrariërs in onze gemeente de handschoen oppakt en zelf regie neemt. Waar mogelijk ondersteunen wij hun daarbij. Er is veel werk verzet om bedrijven te faciliteren en te ondersteunen, maar we hebben ook fors ingezet om de kwetsbaren in de samenleving te helpen. Dankzij een flinke inspanning zijn we erin geslaagd om statushouders te huisvesten. Mede vanuit de nieuwe Wet inburgering is ook meer inzet gepleegd op een goede inburgering. Ook hebben we veel mensen kunnen toeleiden naar werk en participatie in de samenleving.

Inwoners die door de hoge inflatie in de problemen dreigden te komen, proberen we nog steeds te helpen door aanvullende maatregelen te treffen.

KADERSTELLENDE NOTA’S ■ Position Paper Economische Zaken ‘Natuurlijk Ondernemend’ (2016 16INT01638) ■ Economische Agenda van Hellendoorn 2019-2022 ■ Nota verblijfsrecreatie Overnachten in Hellendoorn (2006) ■ Toeristisch Bureau Hellendoorn (2007) ■ Stimuleringsagenda Sallandse Heuvelrug (2016) ■ Economische Agenda van Hellendoorn 2018-2022 ■ Bestuurlijke afspraken “Herprogrammeren regionale bedrijventerreinen Twente” ■ Masterplan Centrum Nijverdal/Grotestraat ■ Beleidsplan integrale schulddienstverlening gemeente Hellendoorn (2012-2016) ■ Kadernota Participatiewet gemeente Hellendoorn (2015-2018) ■ Verordening financiële bijdrageregelingen maatschappelijke participatie gemeente Hellendoorn 2018 (kindpakket) (raad 6-2-2018) ■ Bedrijfsplan lokale uitvoering Wsw gemeente Hellendoorn (2020) ■ Ambitieplan Nationaal Park Sallandse Heuvelrug en Twents Reggedal (2020) GLOBAL GOALS Dit programma draagt bij aan de onderstaande Global Goals: 1. Geen armoede We proberen armoede te voorkomen. We helpen mensen met een laag inkomen en mensen die in de schuldsanering komen en stimuleren participatie in de samenleving onder meer via het kindpakket. 2. Geen honger Door het verstrekken van een uitkering op grond van de Participatiewet bieden we een vangnet aan onze inwoners; hierdoor kunnen zij in ieder geval beschikken over basisvoorzieningen zoals voedsel.

INHOUDSOPGAVE

25

8. Eerlijk werk en economische groei We stimuleren de werkgelegenheid. We organiseren de sociale werkvoorziening lokaal onder andere door de oprichting van de Stichting Noest. We faciliteren de ondernemers door via korte lijnen de rijksmiddelen, die in het kader van de bestrijding van Covid-19 beschikbaar worden gesteld, zo snel mogelijk toe te kennen. 9. Industrie, innovatie en infrastructuur We doen volwaardig mee aan de Regiodeal Twente. We onderschrijven de noodzaak voor sociaal economische structuurversterking van Twente en geven hier invulling aan door te kiezen voor een nieuwe organisatiestructuur: de Twenteboard. 10. Ongelijkheid verminderen We gaan voor een inclusieve samenleving. 11. Duurzame steden en gemeenschappen We werken aan een duurzame samenleving. Daarbij hoort een inrichting van het openbaar gebied die aansluit bij de functies die we hier willen toestaan.

WAT WE WILDEN BEREIKEN

Speerpunten

Realisatie

1.01

Actief acquisitie plegen voor bedrijventerrein 't Lochter III.

1.02

We vervolgen de inzet in het kader van het Masterplan centrum Nijverdal.

1.03

Het door de provincie gesubsidieerde project Stadsbeweging wordt verder uitgerold.

1.04

Jaarlijks monitoren we de leegstand.

1.05

Samen met ondernemers en vastgoedeigenaren stellen we een actieplan op om de leegstand in het centrum te verminderen. Uitvoering geven aan tenderboard.

1.06 1.07

1.08

Door inzet van de accountmanager Economische Zaken wordt het netwerk verbreed om beter inzicht te hebben in de ondernemers binnen onze gemeente, wat deze ondernemers te bieden hebben en hen te faciliteren in gemeentelijke vraagstukken. Opstellen van een actieplan voor de agrarische sector.

1.09

Faciliteren van initiatieven voor hotelaccommodaties in Nijverdal.

1.10

Vastleggen van ons lokale beleid schulddienstverlening (incl. preventie en vroegsignalisering).

1.11

Voor ieder die ongewenst thuiszit, komt er een persoonlijk plan voor begeleiding naar werk of participatie.

1.12 1.13

Intensiveren van de begeleiding van statushouders, in nauwe samenwerking met vluchtelingenwerk, het ROC, het Talentenportaal en React. Lokale uitvoering van de sociale werkvoorziening, in combinatie met Participatiewet.

1.14

Opstellen van lokale beleidsregels / uitvoeringsplan voor de nieuwe wet Inburgering.

1.15

Starten van pilots in samenwerking met lokale organisaties ter voorbereiding op de nieuwe wet. Herijken van werkprocessen in het kader van inburgering.

INHOUDSOPGAVE

26

C C C C C C C C C D C C C F F

WAT WE ONDERNAMEN TOELEIDING NAAR WERK EN PARTICIPATIE IN DE SAMENLEVING In 2022 zien we een steeds krappere arbeidsmarkt, wat in verschillende sectoren problemen geeft. Het aantal vacatures is sterk gestegen, en het aantal WW-uitkeringen sterk gedaald: voor Twente een daling van 28%, voor Hellendoorn een daling van 35%. Dit geeft een groeiende spanning op de arbeidsmarkt. Werkgevers nemen daardoor nieuwe initiatieven voor werving van personeel, zoals in samenwerkingsverband “Werken in Nijverdal”. Vanuit het team re-integratie werken we nauw samen met het Twenteportaal om daar waar mogelijk werkzoekenden en statushouders te plaatsen bij lokale bedrijven. Hierdoor zijn 33 personen geplaatst bij diverse bedrijven (vergelijkbaar met het gemiddelde over de afgelopen 3 jaar), vaak beginnend met een proefplaatsing met behoud van uitkering, en daarna in een betaald dienstverband. In ongeveer 50% van deze plaatsingen wordt een loonkostensubsidie toegekend vanwege een aanwezige arbeidsbeperking. Bij plaatsing van statushouders wordt indien nodig, in samenwerking met het ROC van Twente, scholing op de werkvloer aangeboden. Verder worden op basis van individueel maatwerk ook trajecten naar werk, arbeidsactivering (werkfit) en jobcoaching ingekocht bij diverse bureaus, waaronder het lokale re-integratiebedrijf React, maar ook andere bureaus in de regio.

De arbeidsactivering is bedoeld om te kunnen doorgroeien naar regulier werk of een andere actieve participatie in de samenleving. De jobcoaching is vaak gekoppeld aan begeleiding bij werkervaringsplaatsen of betaalde dienstverbanden, om waar mogelijk door te groeien en/of uitval te voorkomen. Participatiewetuitkeringen (BUIG) en loonkostensubsidies Het aantal uitkeringen Participatiewet is in 2022 ook gedaald, in Twente met 4,6%, in Hellendoorn met 7% (peildatum september 2022, in vergelijking met september 2021). In september 2022 ging het om 313 uitkeringen Participatiewet (excl. personen in een inrichting), en 32 uitkeringen IOAW/IOAZ. Per 31 december 2022 waren deze aantallen verder gedaald tot 306 uitkeringen Participatiewet, en 29 uitkeringen IOAW/IOAZ. Tegenover de dalende trend van het aantal uitkeringen staat een stijgende trend voor de verstrekking van loonkostensubsidies bij plaatsing van personen met een arbeidsbeperking. Daarbij wordt de hoogte van de subsidie bepaald op basis van loonwaardemetingen door een extern bureau, en periodiek herbeoordeeld. De stijgende tendens van het aantal loonkostensubsidies houdt verband met de landelijke banenafspraak, om voor personen met een beperking meer banen bij het bedrijfsleven te realiseren in plaats van instroom in de sociale werkvoorziening.

De stijgende kosten worden door het Rijk gecompenseerd via de nieuwe financiering van de loonkostensubsidies. Over 2022 is voor 88 personen een periodieke loonkostensubsidie verstrekt, en voor zes personen alleen een forfaitaire loonkostensubsidie gedurende maximaal zes maanden verstrekt (zonder loonwaardemetingen). Uitvoering sociale werkvoorziening Per 1-1-2022 telde onze gemeente 132 medewerkers met een betaald dienstverband op grond van de Wsw, waarvan 124 in gemeentelijke dienst en 8 via ’begeleid werken’ in dienst van reguliere werkgevers. Het aantal medewerkers in gemeentelijke dienst is door uitstroom inmiddels teruggelopen tot 117 personen, waarvan 73 personen beschut werk (70 werkzaam bij Stichting Noest, en drie bij Ontplooj in Almelo), 19 personen bij de afdeling groen en 22 personen via detacheringen bij andere werkgevers. Naast de reguliere uit-stroom door het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd, hebben drie personen in 2022 gebruik gemaakt van de mogelijkheid voor vervroegde uittreding uit de Wsw. Zoals bekend is nieuwe instroom in de Wsw niet meer mogelijk. Daarvoor in de plaats komt nieuwe instroom in het nieuw beschut werken op grond van de Participatiewet. De taakstelling nieuw beschut over 2022 was voor de gemeente Hellendoorn 13 plekken.

Mede in verband met de nieuwe rijksfinanciering van de loonkostensubsidies heeft het college besloten extra plaatsen in te vullen in het kader van nieuw beschut. In 2022 zijn daardoor vijf extra plaatsingen gerealiseerd. Eind 2022 zijn daardoor 18 personen uit deze doelgroep geplaatst, waarvan 6 in loondienst bij verschillende werkgevers, en 12 in dienst van de gemeente Hellendoorn. Zij werken bij Stichting Noest op basis van de CAO aan de slag.

INHOUDSOPGAVE

27

WET INBURGERING EN BEGELEIDING STATUSHOUDERS In het nieuwe inburgeringsstelsel hebben we te maken met drie leerroutes. De Onderwijsroute voor de inburgeraars die zo snel mogelijk door kunnen stromen naar het Nederlandse onderwijsstelsel; de B1-route als regulier te volgen taalroute, en de Z-route voor mensen die het reguliere inburgerprogramma niet kunnen volgen en een speciaal programma krijgen gericht op zelfredzaamheid. De keuze van de te volgen route vindt plaats nadat een leerbaarheidstoets is afgenomen door de consulent statushouders. Zowel de Onderwijsroute en de B1-route zijn regionaal belegd bij het ROC Twente. Voor de Z-route wordt samengewerkt met stichting de Welle en Bahrosa. De Welle Vluchtelingenwerk stelt voor statushouders in de Z-route een maatschappelijk participatieprogramma op. Uit een eerste evaluatie van de pilot is gebleken dat begeleiding van statushouders onder de nieuwe Wet inburgering een intensievere inzet vraagt van beroepskrachten en de inzet van meer vrijwilligers van De Welle Vluchtelingenwerk. De pilot heeft in het teken gestaan van intensieve individuele begeleiding statushouders, het werven, begeleiden en scholen van vrijwilligers, het inrichten en optimaliseren van werkprocessen. Netwerkpartners zijn geïnformeerd, meegenomen en betrokken bij de uitwerking en invulling op deelgebieden.

Voor de financiële ontzorging zijn de eerste contracten afgesloten met de Stadsbank voor budgetbeheer. Voor de budgetbegeleiding naar financiële redzaamheid wordt de Welle ingeschakeld. Wat betreft de huisvesting van statushouders hebben we in 2022 in samenwerking met Reggewoon, De Welle en particuliere verhuurders onze achterstand volledig ingelopen en de taakstelling 2022 gerealiseerd. ONDERSTEUNEN VAN KWETSBARE INWONERS MET EEN LAAG INKOMEN OF SCHULDEN OM TE PARTICIPEREN IN DE SAMENLEVING Schulddienstverlening/Vroegsignalering van schulden/VoorzieningenWijzer 2022 heeft bijna volledig in het teken gestaan van de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De acute situatie vroeg een enorme flexibiliteit van de beschikbare medewerkers. Er is gekozen om de opvang en begeleiding van Oekraïners absolute prioriteit te geven. Dit heeft geleid tot 225 plekken in de gemeentelijke opvang en 20 plekken in de particuliere opvang. Daarnaast heeft de oorlog in Oekraïne ook gezorgd voor een economische crisis met hoge gasprijzen en in zijn totaliteit een hoge inflatie. Zaken als de energietoeslag voor de landelijke doelgroep, het uitbreiden van de gemeentelijke doelgroep tot inwoners met een inkomen van maximaal 150% van de bijstandsnorm en het uitbreiden van de doelgroep voor de collectieve zorgverzekering naar 130%.