Gemeenterekening 2021 (incl. accountantsverkl.)

Categorie A

Categorie B

Categorie C

< 90% < 90% > 50% < 20% > 0% < 95%

90 - 130% 90 - 130% 20 - 50% 20 - 35% 0% 95 - 105%

> 130% > 130% < 20% > 35% < 0% > 105%

1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2. Sovabliliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Gemeentelijke belastingcapaciteit

Hieronder worden de kengetallen afzonderlijk toegelicht. 5.1 Netto schuldquote Rekening 2020 126.300 5.082 8.619 106 5.398 26.746 382 4.411 103.343 104,9% 99,6%

1. Netto schuldquote A. Vaste schulden + B. Netto vlottende schuld + C. Overlopende passiva + D1. Financiële activa (excl. verstekte leningen) D2. Financiële activa (verstrekte leningen) E. Uitzettingen < 1 jaar F. Liquide middelen G. Overlopende activa H. Totale saldo van baten (excl. mut. res.) / Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Actuele Begroting 119.997 4.882 8.619 242 5.334 30.478 382 4.326 107.948 90,8% 85,9%

Rekening 2021 119.997 6.259 7.347 95 4.590 40.671 296 4.512 113.428 77,6% 73,6%

Toelichting In het eerste kwartaal van 2020 is de leningenportefeuille voor een groot deel omgezet naar een nieuwe lening met een nieuwe aflossingstermijn en een nieuw rentepercentage. We verwachten dat de dalende trend van de netto schuldquote zich de komende jaren verder doorzet. Er staat € 33 miljoen uit bij de schatkist. Het overschot aan geld heeft deels zijn oorzaak in goede verkopen vanuit grondexploitaties, vertraging van investeringen in het afgelopen jaar en een positief rekeningresultaat (€ 4 miljoen). De doelstelling is om in de periode 2030-2032 uit te komen op een netto leningenportefeuille van 90% van het begrotingstotaal. Dit is in 2021 ruimschoots behaald met een netto schuldquote van minder dan 75%.

INHOUDSOPGAVE

93

5.2 Solvabiliteitsratio Rekening 2020 18.191 166.860 10,9%

2. Solvabiliteitsratio A. Eigen vermogen B. Totaal passiva Solvabiliteit

+ /

Actuele Begroting 20.169 162.868 12,4%

Rekening 2021 26.752 169.511 15,8%

Toelichting We zien het eigen vermogen stijgen. In 2021 is een fors bedrag in de reserves gestort. Per saldo is het eigen vermogen met € 8,5 miljoen gestegen. Dit heeft een direct effect op de solvabiliteitsratio. Deze stijgt van 11% naar 16%. 5.3 Grondexploitatie

Rekening 2020 6.532 103.343 6,3%

3. Grondexploitatie A. Bouwgronden in exploitatie B. Totale saldo van baten (excl. mut. res.) Grondexploitatie

+ /

Actuele Begroting 3.589 107.948 3,3%

bedragen x € 1.000 Rekening 2021 37 113.428 0,0%

Toelichting Bovenstaande tabel laat zien dat de impact die de grondexploitatie heeft op onze reguliere bedrijfsvoering opnieuw verder afneemt. In de gemeenterekening 2015 was dit percentage nog 33,1%. De boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie neemt af met het uitgeven van kavels en door het treffen van voorzieningen. Doordat er nog weinig in nieuwe grondexploitaties is geïnvesteerd en in de bestaande grondexploitaties veel wordt verkocht en afgerond, neemt het percentage af en is ultimo 2021 zelfs nihil. 5.4 Structurele exploitatieruimte Rekening 2020 - 93.092 95.229 103.343 2,1%

4. Structurele exploitatieruimte A. Totale structurele lasten B. Totale structurele baten C. Totale structurele toevoegingen aan de reserves D. Totale structurele onttrekkingen aan de reserves E. Totale saldo van baten (excl. mut. res.) Structurele exploitatieruimte

+ + + + /

Actuele Begroting - 104.906 105.150 100 107.948 0,3%

bedragen x € 1.000 Rekening 2021 - 99.920 103.602 113.428 3,2%

Toelichting In 2021 is er een structurele exploitatieruimte van 3,2% van het totale saldo van baten. Het percentage is gestegen ten opzichte van vorig jaar (2,1%).

INHOUDSOPGAVE

94

5.5 Gemeentelijke belastingcapaciteit

5. Gemeentelijke belastingcapaciteit A. OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde + B. Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde + C. Afvalstoffenheffing voor een gezin + D. Eventuele heffingskorting voor een gezin E. Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde F. Woonlasten landelijke gemiddelde voor gezin in t-1 / Woonlasten t.o.v. landelijke gemiddelde jaar er voor

Rekening 2020 403 240 211

Actuele Begroting 403 228 240

Rekening 2021 403 228 240

855 776 110,2%

871 839 103,8%

871 839 103,8%

Toelichting De belastingdruk ligt hoger dan het landelijk gemiddelde (zie ook paragraaf 1 Lokale heffingen).

INHOUDSOPGAVE

95

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen In deze paragraaf geven wij inzicht in het onderhoud van de kapitaalgoederen van de gemeente Hellendoorn. Het onderhoud van deze kapitaalgoederen is van groot belang voor het optimaal functioneren van de gemeente, onder meer op het gebied van veiligheid, vervoer en recreatie. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan zijn bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard ook voor de (jaarlijkse) lasten.

Binnen Hellendoorn is in 2021 sprake van de volgende kapitaalgoederen ■ Woonruimten ■ Bedrijfsgebouwen ■ Grond- weg- en waterbouwkundige werken Onderverdeeld in: ❑ Wegen ❑ Openbare verlichting ❑ Bruggen en tunnels ❑ Speelplaatsen ❑ Riolering ❑ Openbaar groen ❑ Sportaccommodaties

Boekwaarde 1-1-2021 2.723 53.599 11.230 2.101 687 48.368 3.170 121.878

Materiële vaste activa Gronden en terreinen Bedrijfsgebouwen Machines, apparaten en installaties Vervoermiddelen Erfpachtgronden Grond-,weg- en waterbouwkundige werken Overige materiele vaste activa Totaal

bedragen x € 1.000 Boekwaarde 31-12-2021 2.797 51.669 10.252 2.297 687 47.338 2.882 117.921

Kapitaalgoed

Beheer/onderhoudsplan

Vastgesteld

Onderhoudsniveau

Voorziening

Achterstallig onderhoud

Woonruimten en bedrijfsgebouwen Wegen Openbare verlichting Bruggen en tunnels Speelplaatsen Riolering Openbaar groen Buitensport

Meerjarenonderhoudsplan Onderhoudsprogramma wegen Duurzaam beheer 2016-2020 Uitvoeringsplan bruggen en tunnels In uitvoering, in 2022 gereed Samen leven met water 2021-2025 Groenbeleidsplan 2015-2025 Cyclisch vervangen toplagen i.o.m. de Blos

1 x per 2 jaar Elke 3 jaar 2016 2021 2020 2015 Jaarlijks

Score 3 NEN2767 CROW C CROW B/C Gemiddeld CROW B/C Gemiddeld CROW A/B/C Sober en doelmatig

Nee Ja Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Nee ja Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Het onderhoudsbeleid kan over het algemeen gekenschetst worden als sober. Dat wil zeggen dat alleen het onderhoud wordt verricht dat noodzakelijk is om de functie van het object in stand te houden. Met de ingestelde voorziening voor het wegenonderhoud verwachten we het minimaal aanvaardbare onderhoudsniveau te kunnen borgen.

INHOUDSOPGAVE

96

De kapitaalgoederen Hieronder gaan we in op de staat van onderhoud van de verschillende kapitaalgoederen. Voor de waarde van de kapitaalgoederen wordt verwezen naar het onderdeel materiële vaste activa bij de toelichting op de balans. Woningen en Gebouwen De gemeente Hellendoorn kent bij woningen en gebouwen twee vormen van beheer en onderhoud. Er zijn accommodaties die door de eigen organisatie en/of voor maatschappelijke doeleinden worden gebruikt. De andere categorie bestaat uit objecten die met gemeenschapsgelden voor een maatschappelijk doel zijn gesticht, maar waar de exploitatie in handen is van een zelfstandige stichting. Dit zijn onderwijsgebouwen, waarbij de schoolbesturen verantwoordelijk zijn voor het onderhoud. Accommodaties die door de eigen organisatie en/of voor maatschappelijke doeleinden worden gebruikt In 2021 is er als gevolg van corona extra ingezet op: ■ Uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden in eigen beheer. Onder andere het realiseren van een fundering ten behoeve van een nieuwe weegbrug bij het Afvalbrengpunt; ■ Extra aandacht voor (en meedenken met) onze huurders; ■ Onderhouden van de technische installaties op basis van de coronarichtlijnen. De vastgoedportefeuille van de gemeente Hellendoorn bevat 36 gebouwen in eigendom met een bruto vloeroppervlakte van ca.

54.000 m², daarnaast beheren we nog allerlei andere objecten zoals marktkasten, grenspalen e.d. Onderhoud, verhuur en verkoop De gemeentelijke gebouwen zijn in 2021 conform de meerjarenonderhoudsplanning onderhouden. In 2021 was er extra aandacht voor het schilderwerk aan de gebouwen, NEN 3140 inspecties en prestatiegericht onderhoud (gericht op verduurzaming) aan de installaties. Voor veel huurders was ook 2021 een lastig jaar. Met een aantal huurders zijn afspraken gemaakt over kwijtschelding van de huur voor enkele maanden. Tot slot zijn er ook in 2021 weer een aantal gemeentelijke objecten verkocht, welke geen beleidsdoel meer dienen. Onder andere de woning aan de Prins Hendrikstraat 34 in Nijverdal. Onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting is een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeenten en schoolbesturen. Wij zijn verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen voor Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en (Voortgezet) Speciaal Onderwijs (VSO). Daarbij zijn we verantwoordelijk voor herstel van constructiefouten als die zich binnen deze schoolgebouwen voordoen. De schoolbesturen zijn zelf verantwoordelijk voor het binnen- en buitenonderhoud van hun schoolgebouwen. In 2020 is de nieuwe VSO school opgeleverd aan de Luttenbergerweg in Hellendoorn.

Al in 2020 werd duidelijk dat, door gestage groei van het aantal leerlingen, het nieuwe schoolgebouw te klein was. In 2020 hebben we toen ook de schoolwoningen aan het Vederkruid weer beschikbaar gesteld. Toen in 2021 bleek dat het aantal leerlingen bleef doorgroeien, hebben we in juli 2021 de onderwijsvoorziening aan de Schubertstraat 18 te Nijverdal in gebruik gegeven. Het schoolbestuur heeft daarbij middelen gekregen om het gebouw passend te maken voor De Elimschool. Het gebouw aan de Schubertstraat was tot die tijd het schoolgebouw van basisschool ’t Heem. Stichting Varietas had het gebouw niet meer nodig voor ’t Heem, aangezien deze school samen met De Peppel verder gaat als Reggewijs in MFA De Twijn. Nadat het schoolbestuur de schoolwoningen aan het Vederkruid teruggaf aan ons, zijn ze onttrokken aan de onderwijshuisvestingsvoorraad. In 2021 heeft het rijk een subsidieregeling opengesteld om de ventilatie in bestaande schoolgebouwen te verbeteren. Deze Specifieke Uitkering Ventilatie In Scholen (SUVIS) is een uitkering om het binnenklimaat van bestaande schoolgebouwen te verbeteren. Het gaat daarbij vooral om de financiering van bouw- en installatiekosten. Wij hebben voor drie basisscholen en voor Reggesteyn een SUVIS aanvraag gedaan en gehonoreerd gekregen.

INHOUDSOPGAVE

97

Voor een toekomstbestendige huisvesting voor de leerlingen van CSG Reggesteyn zijn we in 2018 begonnen met het vrijmaken van budgetruimte om ook financieel toe te kunnen groeien naar realisatie daarvan. Na intensief overleg met CSG Reggesteyn is gekozen voor een financiële maatwerkoplossing in de vorm van doordecentralisatie. In 2020 is deze doordecentralisatie-overeenkomst getekend. Op deze manier wordt een toekomstbestendig duurzaam schoolgebouw mogelijk gemaakt, dat (bijna) energieneutraal is. Sinds 2020 heeft CSG Reggesteyn gewerkt aan het bouwplan voor dit nieuwe schoolgebouw. De projectvoorbereiding heeft bij Reggesteyn, ten gevolge van corona, de nodige vertraging opgelopen omdat overlegvormen telkens anders vormgegeven moesten worden. In de bouwplannen van Reggesteyn wordt een groot deel van het hoofdgebouw bewaard en op grond van dat gegeven is een SUVIS aanvraag ingediend en gehonoreerd. In december 2021 is de omgevingsvergunning voor een schoolcampus ingediend. De verwachting is dat aan het begin van schooljaar 2023-2024 de schoolcampus in gebruik genomen kan worden. bedragen x € 1.000 Woningen en Gebouwen

Begroot

Werkelijk

Verschil

Exploitatie Onderhoudsbudget woningen en gebouwen

679

632

47 V

Vervangingsinvesteringen Calamiteitenbudget gemeentelijke accommodaties Bouwk. Aanpass. Schubertstraat Elim 2021 Budget herstel constructiefouten onderwijsgebouwen*)

45 182 70

182 60

45 V 10 V

*) Restantkrediet schuift door naar 2022

Wegen Inspectie en kwaliteit van verhardingen Eén keer in de drie jaar worden de verhardingen globaal visueel geïnspecteerd door een extern bureau waarbij de kwaliteit in beeld wordt gebracht conform de landelijke richtlijnen van het CROW. Voor het laatst is zo’n inspectie uitgevoerd in 2021. Het regelmatig opnieuw inspecteren van de verhardingen is noodzakelijk om voldoende inzicht te houden in de kwaliteit van het wegareaal. Om gewogen keuzes te kunnen maken tussen verschillende onderhoudsmaatregelen voor wegen is het essentieel dat het areaal, de gewenste kwaliteit en de beschikbare financiële middelen bekend zijn. Om de gewenste kwaliteit van de wegen ook in de toekomst te waarborgen moeten na het uitbreiden van het areaal aan kapitaalgoederen/gemeentelijke assets, de onderhoudsbudgetten aangevuld worden. Langjarig wegenonderhoud Het langjarig (cyclisch) wegenonderhoud hebben we in beeld gebracht net als het daarvoor benodigde jaarlijkse budget. We hebben de middelen vrijgemaakt om te voldoen aan onderhoudsniveau C van de CROW. Dit is het laagste kwaliteitsniveau dat nodig is om wettelijke aansprakelijkheid te voorkomen. In 2022 wordt een nieuw beheerplan wegen opgesteld waarin de kaders voor het onderhoud aan het wegennet opnieuw worden vastgesteld.

Onderdeel van het nieuwe beleid is dat we naast het technisch in stand houden van ons wegennet meer willen kijken hoe we met het wegonderhoud meer bij kunnen dragen aan domein-brede doelstellingen (IBOR). De visuele weginspectie (2021) die is uitgevoerd, over het totale wegenareaal vormt de basis voor het onderhoudsprogramma voor de komende jaren. Op basis hiervan wordt een meerjarenplanning met een financiële doorrekening gemaakt. Daarnaast proberen we met het onderhoud ook aan te sluiten bij maatregelen vanuit bv. verkeer, openbaar groen en klimaatadaptatie. Ieder jaar wordt het meerjarig onderhoudsplan voor wegen herzien en de eventueel te verwachten onderhoudspieken worden hierin opgenomen. Doordat er een voorziening beschikbaar is, kunnen we deze pieken opvangen.

INHOUDSOPGAVE

98

Per 31-12-2021 is de stand van de voorziening € 495.298,--. In 2022 is het structurele beschikbare budget € 1.371.000,-- en dit bedrag wordt eventueel op basis van de inspectie 2021 bijgesteld en vervolgens geïndexeerd. Asfaltverharding Het wegbeheer geeft vanuit de voorziening prioriteit aan het onderhoud van asfaltwegen omdat daar, indien onderhoud te lang wordt uitgesteld, snel sprake is van kapitaalvernietiging. We proberen hier zoveel mogelijk werk met werk te maken door aan te sluiten bij de verschillende reconstructieprojecten en door afstemming te zoeken met andere vakdisciplines. Eventueel te verwachten onderhoudspieken zijn in de meerjarenplanning wegen opgenomen. Door het jaarlijks van het gehele wegenareaal cyclisch door te rekenen kan, indien nodig, de voorziening worden bijgesteld. Hierdoor ontstaat een gelijkmatige onderhoudsplanning. Het is van belang om een goede balans te vinden in het onderhoud aan slechte, onvoldoende en matige verhardingen. Naast de kwaliteit van de weg willen we meer kijken naar functie van de weg. Wanneer het gehele budget wordt besteed aan de slechte verhardingen, dan zullen de onvoldoende en matige verhardingen verslechteren zodat hier vaker een zwaardere maatregel nodig zal zijn. Elementverharding Bij elementverhardingen verloopt het verouderingsproces veel trager.

Dit komt met name door het veelvuldig toepassen van gebakken klinkers, in plaats van betonstraatstenen. Er is prioritering is gegeven aan het onderhoud van asfaltverharding. In de meerjarenplanning is er rekening gehouden met de toestand en kwaliteit van de materialen en wordt er voorzien in een toename van de onderhoudskosten voor de elementenverhardingen op de lange termijn. Met het op te stellen beleidsplan wegen in 2022 hopen we het onderhoud aan elementen onderhoud meer planmatig uit te kunnen voeren. bedragen x € 1.000 Wegen

Begroot

Voorziening onderhoud wegen Storting voorziening Uitgaven voorziening Stand voorziening per 31-12-2021

Werkelijk

Verschil

1.330 1.228 495

Vervangingsinvesteringen Vervangingsinvesteringen wegen *)

355

272

84 V

*) Een restantkrediet van € 114.233,-- schuift door naar 2022

Openbare verlichting We streven naar een doelmatig en duurzaam beheer van de openbare verlichting voor de komende jaren en gaan daarnaast kritisch om met het plaatsen en vervangen van verlichting onder het motto ’niet verlichten, tenzij’. In 2021 is er geen verlichting vervangen. Door de corona waren er leveringsproblemen van materialen. De geplande vervanging van verlichting 2021 in diversen wijken in Nijverdal zal samen met de geplande vervanging 2022 worden uitgevoerd. Voor de komende jaren is een investeringsbudget opgenomen en voor de langere termijn hebben we de benodigde budgetten in het Meerjarig Investeringsprogramma inzichtelijk gemaakt. bedragen x € 1.000 Openbare verlichting

Begroot

Werkelijk

Verschil

Exploitatie Onderhoudsbudget openbare verlichting

50

61

- 11 N

Vervangingsinvesteringen Vervanging openbare verlichting 2021 *)

37

26

11 V

*) Restantkrediet schuift door naar 2022

INHOUDSOPGAVE

99

Bruggen en tunnels In de periode 2012-2015 is het budget voor onderhoud gegroeid van € 15.000,-- naar € 150.000,-- structureel per jaar. Er is hiervoor door de raad een voorziening in het leven geroepen in 2021. In de afgelopen jaren hebben we met deze middelen een aantal bruggen kunnen opknappen en daarmee hebben we meer dan voldaan aan de oproep van de minister. In 2019 zijn alle kunstwerken globaal visueel geïnspecteerd. Deze inspectie is de basis geweest voor het, door het bestuurlijk vastgestelde, Strategisch beheerplan civieltechnische kunstwerken 2021 t/m 2025. Aan de Schuilenburgerbrug wordt in het voorjaar van 2022 groot onderhoud gepleegd aan het betondek. In 2021 zijn de voorbereidingen hiervoor getroffen. Verder zijn er naar aanleiding van de eerdergenoemde inspectie voor twee oude bruggen sterkteberekeningen uitgevoerd om daarmee te bepalen of ze de huidige verkeersbelasting kunnen dragen. Naast de sterkteberekening wordt er tevens een adviesrapport worden opgesteld over de te nemen maatregelen. In 2022 wordt duidelijk welke maatregelen noodzakelijk zijn en welke kosten hiermee gemoeid zijn.

bedragen x € 1.000 Bruggen en tunnels Exploitatie Onderhoudsbudget bruggen en tunnels

Begroot

Werkelijk

Verschil

17

13

4V

Storting voorziening Uitgaven voorziening Stand voorziening per 31-12-2021

188 11 177

Speelplaatsen Vanuit de ombuigingsopgave is besloten om het jaarlijks onderhoudsbudget nagenoeg te halveren en daarmee zal een aantal speelplaatsen/-voorzieningen onvermijdelijk verdwijnen. Dit is vanaf 2021 structureel doorgevoerd. Het proces om deze bezuiniging te realiseren, is in 2020 ingezet, maar vanwege de coronacrisis niet afgerond. De overleggen met bewoners, wijk- en buurtverenigingen konden geen doorgang vinden. In samenwerking met een extern adviesbureau is gewerkt aan een nieuw beleidsplan “Hellendoornse Speelruimtevisie”. Enerzijds om het verouderde beleidsplan te actualiseren maar vooral om te waarborgen dat speelvoorzieningen niet verdwijnen. Met het huidige budget zijn er namelijk onvoldoende middelen om speeltoestellen te vervangen. De nieuwe visie geeft een duidelijke structuur voor speelvoorzieningen. Daarmee wordt duidelijk waar geïnvesteerd dient te worden en waar toestellen kunnen vervallen. Uiteindelijk met als doel dat het speelnetwerk met het huidig onderhoudsbudget in stand kan worden gehouden. De nieuwe visie op spelen (bewegen, ontmoeten en sporten) zal in 2022 door de raad worden vastgesteld.

bedragen x € 1.000 Speelplaaten Exploitatie Onderhoudsbudget speelplaatsen

INHOUDSOPGAVE

100

Begroot

Werkelijk

Verschil

85

83

2V